Алкиндердің, құрылысы, изомериясы, номенклатурасы-11 сынып

Мұғалімнің аты-жөні

Жубанышева Шолпан Ізғалиқызы

№16 Д.Жазықбеав атындағы мектеп

Сыныбы

11 а (ЖМБ)

№22 сабақ

Күні:20.11

Сабақтың тақырыбы

§2.10 Алкиндердің, құрылысы, изомериясы, номенклатурасы

Сілтеме:

 Химия. Жалпы білім беретін мектептің 11-сыныбына арналған оқулық /Н. Нұрахметов, Ә.Темірболатова, Р.Жұмаділова, С.Әлімжанова - Алматы: «Мектеп»2015. Химия тапсырмалар жинағы 11 с К. Жексембина, К.Сарманова. - Алматы: «Мектеп»

Мақсаты:

 Көмірсутектердің жаңа түрімен таныстыру. Органикалық  қосылыстардың құрамындағы  химиялық   байланыстың  заттың құрылысына байланыстылығы туралы   білімдерін қалыптастыра отырып, оқушылардың өз бетінше жауап беру біліктілігін  жетілдіру. Ацетиленнің құрылысы, изомерлері және атауына   байланысты жаңа ұғымдарды қалыптастыру, заттармен жұмыс істей білу дағдысын  және тапсырмалар арқылы шығармашылық қабілетін дамыту.

Сабақтың міндеттері

•Алған білімін жүйелеп тереңдету, қорытындылау •Өздігінен жұмыс істеуге баулу. •Алған білімін қажетті жағдайда қолдана білу.

Күтілетін нәтижелер

А)Алкиндерге сипаттама береді. В) Алкиндердің құрлысы мен атауларындағы ерекшіліктеріне тұжырымдама жасайды, салыстырады. С)Алкиндердің алынуын көрсететін реакция теңдеулерін қолдана отырып,есептер шығара алады .

Түйінді идеялар

Ацетилен көмірсутектері. Үш байланыс. Алкиндерді алу (метаннан, карбидтен)

Бағалау критерийлері

Сабақтың мақсатын, алкиндердің изомерленуі мен номенклатурасын сипаттайды. Алкиндердің құрылысындағы ерекшеліктерді көрсетеді. Алкиндердің алыну жолындағы айырмашылықтарды сипаттайды.

Дескриптор

Алкиндердің анықтамасын, жалпы формуласын жаза алады. Алкиндердің изомерленуі мен номенклатурасын сипаттайды Алкиндердегі үш байланысты көрсетеді Алкиндердің алыну жолының реакция теңдеулерін жаза алады Реакция теңдеулерін есептер шығаруда қолдана алады

7 модульдің қолданылуы

АКТ”, Диалогтік оқыту, “Оқыту мен оқудағы жаңа тәсілдер”, “Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау, “Сыни тұрғыдан ойлауға үйрету»

Сабақтың типі

Жаңа сабақты меңгерту

Қолданылатын әдіс-тәсілдер

Топтық, жұптық, жеке Миға шабуыл, Жигсо, Кім жылдам, Сәйкестендіру тестісі, «Ойлан , жұптас,бөліс», химиялық диктант

Қолданылатын ресурстар

Флипчарт, маркерлер, тақта, стикерлер, тест сұрақтары, тараптама материалдар(сұрақ-жауап)

Пәнаралық байланыс

Биология, медицина, математика

Сабақ барысы

Мұғалімнің іс-әрекеті. Блум таксономиясы бойынша. Сабақ жоспары: 1.Ұйымдастыру 2.Қызығушылықты ояту. «Кім жылдам» Үй тапсырмасы. 3.Сәйкестік тест 4.Мағынаны тану. Жаңа сабақ. «Білім шыңына шығу» Топтық жұмыс 5.Жұптық жұмыс 6.Жеке жұмыс. Есептер шығару. 7. «Кім шапшаң» 8. Ойлан, бөліс, жұптас 9.Рефлексия 10.Бағалау. Үйге тапсырма

Оқушының іс-әрекеті

Ұйымдастыру кезеңі

Тренинг Сабаққа эпиграф

2 мин

Сәлемдесемін. Сыныптағы оқушылардың келген-келмегендерін түгелдеймін. Топқа бөлдіремін. Қалай отыратындығын түсіндіремін. Оқушылармен амандасу. Психологиялық дайындық. Түрлі түстермен оқушыларды топқа бөлу. Топтардың атауы: І топ:«Алкан» ІІ топ: «Алкен» ІІІ топ: «Алкадиен» «Ғылыми жаңалықтар мен болжамдардың шегін көру мүмкін емес» Д.И Менделеев

Мұғаліммен сәлемдеседі. Оқушылар түстер арқылы топқа бөлінеді.

Білу

Қызығушылықты ояту

Миға шабуыл

«Кім жылдам» үй тапсырмасы бойынша сұрақтар беріледі

7 мин

Үй тапсырмасын тексеру. Сәйкестік тесті

5 мин

Ұжымдық жұмыс

3 мин

І. Ұйымдастыру кезеңі 
/оқушылармен сәлемдесіп, зейінін сабаққа аудару/.  І топ: Жабық және ашық сұрақтар: 1.Алкандер дегеніміз не? Алкендердің жалпы формуласы? 2.Алкандардың гибридтенуі, кеңістіктегі пішіні? 3. Алкандарға тән реакция типі. ІІ топ 1. Алкендер дегеніміз не? Алкендердің алкандардан айырмашылығы? 2. Алкендердегі изомерия түрлерін ата? 3.Алкендердің алыну жолы қандай? Сапалық реакциясы? ІІІ топ
1.Алкадиендер дегеніміз не? 2.Алкадиендердің құрылысындағы ерекшелік? 3.Алкадиендердің химиялық қасиеттері қандай? Үй тапсырмасын тексеру. Сәйкестік тесті І. Формуласы берілген заттарды атаңдар! 1) (С₅Н₈)n А. Синтетикалық каучук 2) (С₄Н₆)n В. Хлорпрен каучугі 3) С₅Н₈ С. Табиғи каучук 4) (С₄Н₅ СІ)n D. Изопрен ІІ. Берілген заттардың қасиеттерін көрсету: 1) каучук А. Бензинде ерімейді, ісінеді. 2) резеңке В. Созылмайтын қатты зат 3) эбонит С. Бензинде біртіңдеп ериді. ІІІ. Бұл реакциялар қалай аталады? 1) Лебедев тәсілі А. Вулканизациялау 2) жоғары молекулалы зат алу В. Спиртті бір мезгілде . дегидраттау және дегидрлеу 3) күкірт қосып қыздыру С. Полимерлену IV. Берілген заттардың құрылымы қандай? 1) каучук А. сызықтық 2) резеңке В. Кеңістіктік Дұрыс жауап: І. 1- С, 2- А, 3- Д, 4- В. ІІ. 1- С, 2- А, 3- ІІІ. 1- В, 2- С, 3- А. IV. 1- А, 2- В І топ: Формуланы құрастырыңыз: 3-метил пентан ІІ топ: Формуланы құрастырыңыз: 2,3- диметил бутен -1 ІІІ топ:Формуланы құрастырыңыз: бутадиен- 1,3

Оқушылар интерактивті тақтадағы сұрақтарға топ мүшелері кезектесіп жауап береді. Оқушылар еске түсіреді, талдайды.

Әр оқушы жеке жеке жауап береді.

Сәйкестік тестісін жеке орындайды.

Топ болып формула құрастырады

Түсіну.

Жаңа сабақ

«Білім шыңына шығу»

Жигсо

Постермен тақырыпты қорғау

10 мин

II. Мағынаны ажырату кезеңі  Жаңа ұғымды меңгерту. Топтық жұмыс. Осы көрсетілген жаңа тақырыпты оқушыларға жинақтау үшін жаңа материалдарға байланысты ресурстар беру, өз беттерінше дайындық жасату.Кітаппен жұмыс жасату Постер арқылы тақырыптарын қорғату. «Білім шыңына шығу» үшін: ацетилен туралы төмендегідей мағлұматтарды білуіміз қажет. Құрылым формуласы. Жалпы формуласы. Жұрнағы. Ацетиленнің физикалық қасиеті. Ацетиленнің алынуы. Ацетиленнің химиялық қасиеті. Қолданылуы. І топ. Алкиндердің жалпы формуласы мен гомологтық қатары, изомериясы, номенклатурасы ІІ топ. Ацетиленнің құрылысы, гибридтенуі. ІІІ топ. Ацетиленнің алынуы. Видео көрсету:Ацетиленнің алынуы, қасиеттері. Слайд бойынша қорытындылау  1. Ацетиленнің формуласы   С₂Н₂
 Электрондық формуласы және құрылымдық формуласын жазып шығамыз.
2.Жалпы формуласы  - С_nH_2n-2 3. Алкиндерге атау беру: - ин жұрнағы
4. Физикалық қасиеті – түссіз,улы,суда аз ериді,ауада жеңіл. Мr= 26, ауада оттекпен жанғанда копарылыс береді.
5.Құрылысы: Әрбір көміртек атомы екі атоммен байланысқан. Ацетиленнің құрылысын sp– гибридтенумен түсіндіруге болады.
 Яғни әрбір көміртегі атомының 1s және 1p электроны гибридтенуге қатысып,нәтижесінде 2 гибридті бұлт түзеді,бұрыш шамасы 1800,молекула пішіні  сызықтық.
Ацетилен молекуласында көміртек атомдары  sp-гибридизация күйінде болады. Бұл көміртектің әрбір атомы өстері бір сызықтың бойында бір біріне 180° бұрышпен жататын екі гибридті  sp орбиталдары болатынын және қалған екі  p- орбиталдардың гибридтенбей қалатынын көрсетеді.  а) σ- байланыстың түзілуі     б)  π- байланыстың түзілуі Алкиндерге жүйелеу номенклатурасы бойынша атау беру үшін: 
А) ұзын көмертегі тізбегі алынады
Б) қай жаққа үш байланыс жақын сол жақтан бастап көміртегі атомын нөмірлейді
В) тізбектегі көміртек атомының санына байланысты –ин жұрнағы жалғап, үш байланыс орналасқан көміртек номері және радикал  көрсетіледі.

Оқушылардың өз беттерімен тақырыпты оқып, постер арқылы бар білімдерін топпен талқылап, қорғайды.

Қолдану

Жұптық жұмыс

3 мин

Жұптық жұмыс. 1. СН₃ – СН = СН –СН₃ 2. СН₂ = СН - С =СН₂

│

СН₃ 3. СН₃ – СН₂ – СН₂ – С ≡ СН 4. СН₃ – С ≡ С – СН₂– СН₃ 5. СН₃ - СН – СН₃ 6. СН ≡ С - СН– СН – СН₃

│ │ │

СН₃ СН₃ СН₃ алкиндердің формуласын таңда: а) пентин-2 ә)3,4-диметилпентин-1 б) пентин-1 -ИН

Оқушылармен жұптық жұмыс жүргізіледі, дәптерлеріне орындайды

Талдау: Жеке жұмыс

5мин

Есептер шығару. І топ №1 есеп. Құрамында 25% қоспасы бар массасы 125 г техникалық кальций карбидін судың артық мөлшерімен әрекеттестіргенде ацетиленнің қандай көлемі (қ.ж) бөлінетінін есептеңдер (32,8 л) Ітоп. №2 есеп. Құрамында көлемдік үлесі 96% метан бар табиғи газдың 10 м³ (қ.ж) термиялық айырып, ацетиленнің қандай көлемін алуға болады? (4,8л)

2СН₄ → С₂Н₂ + 3Н₂ 10 м³ – х л 5 л – 100 % 44,8л 22,4л 44,8л – 22,4 л х = 5 л х л – 96 % х = 4,8 л

ІІІ топ. №3 есеп Массасы 2 г этилен хлормен әрекеттескенде 9,9 г дихлорэтан түзілді. Реакция өнімінің теориялық мүмкіндікпен салыстырғандағы шығымын есептеңдер. ( 71,4%) С₂Н₄ + Сl₂ = С₂Н₄ Сl₂ 2 г – х г 7,07 г – x % 28г – 99 г х = 7,07 г С₂Н₄ Сl₂ 9,9 г – 100 % х = 71,4%

Жинақтау

3 мин

Ойлан, бөліс, жұптас І топ. 1.Дегидрлену реакциясы – сутегін бөле жүреді. 2.Карбид әдісі - СаС₂ + Н2О → С₂Н₂ + Са(ОН)₂ 3.Дибромэтан – C2H4Br2 4. 2СН4 → С2 Н2 + 3Н2 5.Алкиндердің байланыс энергиясы - 830 кДж→ 6 .С3Н6 + Н2 → С3 Н8

ІІ топ. 1.Ацетилен құрылысы – сызықтық 2.Үш байланыс ұзындығы – 0,120 нм 3.Дегидраттану – судың бөлінуі 4.С2Н5ОН → С2Н4 + Н2О 5. СаС2 + Н2 О → С2Н2 + Са(ОН)2 6.Н3С – СН2 – СН2 – СН3 → Н2С = CH – CH = CH3 + 2H2

ІІІ топ. 1.Алкиндердің жалпы формуласы СnH2n – 2 2. Алкиндердің изомериясы көміртек қаңқасы 3. С2Н6 → С2Н2 + 2H2 4. Алкендердің құрылыс жазық 5. СН4 + Cl2 → CH3Cl + HCl 6.Қос байланыс ұзындығы 0,134 нм

Бағалау

Әр топқа бағалау парақтарын тарату, бағалау шкаласын тақтаға ілу керек

Әр топ бағалау парақшасын өздерін бағалайды

Рефлексия

«Тазалық»

2 мин

- нені үйренді; - не нәрсе түсініксіз болып қалды; -немен қайта жұмыс жасау керек

«Білім ағашы» Стикерлерді толтыру. Оқушылар бүгінгі сабаққа деген ойынын стикерге жазып, ағашқа іледі (2 мин)

Оқушылар кері байланыс арқылы өздерінің сабақтан алған әсерлерін, ұсыныс, тілектерін жазады.

Үйге тапсырма

§ 2.10 7,8- жаттығу

р/с

Оқушының аты-жөні

«Кім жылдам» Үй тапсырмасы

1 б

Сәйкестік тест

12 б

Жаңа сабақ топтық жұмыс

5 б

Жұптық жұмыс

2 б

Жеке жұмыс есептер шығар

5 б

Ойлан, бөліс, жұптас

5 б

Қорытынды баға

1

2

3

4

5

6

7