Алтын адам туралы аңыз

Сабақ тақырыбы:

Алтын адам туралы аңыз

Мектеп: 76 ЖББМ

Күні : 14.02.

Мұғалімнің есімі: Байгабылова Т.Е.

СЫНЫП: 1-сынып

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Оқу мақсаты:

• Барлық оқушылар: Алтын адам туралы аңызбен танысy;

бұрынғы заман мен болашақ арасындағы айырмашылықты түсінy;

• Оқушылардың басым бөлігі:. сұрақ қоюды, тарихи оқиғалар туралы үзінді айтуды үйренy.

• Кейбір оқушылар: сұрақ қоюды, тарихи оқиғалар туралы үзінді айтуды үйренy.

Тірек сөздер:

Golden man- золотой человек- алтын адам. Issyk city- город Иссык- Есік қаласы

Ресурстар:

«Сөз құрастыр» ойыны бойынша әріптер жазылған үлестірме парақшалар, рөлдік ойын ойнауға арналған дулыға, «Типография» ойыны бойынша үлестірме парақшалар.

Сабақтың мақсаты:

1.3.1.2 көне заманның танымал тарихи ескерткіштері/жәдігерлері туралы әңгімелеу

Сабаққа байланысты деректі материалдар

Сабаққа қатысты ескертпелер

Нумизматика

Нумизматика – тиын, құйма ақша коллекциясы арқылы тиын соғу, ақша айналымы тарихын зерттейтін қосалқы тарихи ғылым саласы. Осы саладағы ғылыми зерттеудің негізін қалаушы австралиялық ғалым, «Ежелгі осы нақты ма? Жайнар! туралы ғылым» еңбегінің авторы И.И. Эккель (1737–1798).

Тиын – бұл белгілі бір салмағы, пішіні, құндылығы бар металл құйма. «Тиын» атауы Монета Юнон әйел құдайының атынан шыққан.

Аверс – тиынның немесе медальдің оң жағы. Реверс – тиынның теріс жағы.

Аңыз деген не? «Аңыз» сөзі бізге латын тілінен енген. Бұл халық ауыз шығармасы түрлерінің бірі. Бірақ ертегілерден ерекшелігі шынайы өмірді суреттейді. Жазу әлі болмаған кезде аңыз ауыздан ауызға беріліп отырған. Тиындардағы барлық жазбалар да аңыздар деп аталады.

Алтын адам туралы аңыз. Ерте заманда қазақтың ұлан байтақ даласында бір тайпа мекендепті. Бұл тайпаның балалары бір-біріне ұқсас болған және бір тілде сөйлеген екен. Халқы күшті әрі бай болған. Қасқалдақ батырдың отбасында 9 ұл болыпты. Күндердің күнінде оныншы ұл дүниеге келіпті. Оның ұзын алтын бұрымы болған дейді. Сондықтан оны Алтын Айдар деп атаған екен. Оны барлығы еркелеткеніне қарамастан Алтын Айдар қыңыр болмапты. Кішкентай кезінен бастап ол атпен шабуға құмар болып, бәйгеде әрқашан бірінші келеді екен.

Күндердің күнінде тайпаға шығыстан қаһарлы жау келе жатқаны туралы жаман хабар келеді. Халық жиналып, жауға қарсы шығуға шешім қабылдайды. Батыр Қасқалдақ бас қолбасшы болады. Атты әскерлер темір сауыт киіп, болаттан жасалған өткір семсер мен қылыш тағынады. Бәрінен де Алтын Айдар жақсы жасақталады. Жас батыр алтын сауыт-сайман тағынады, басына дулыға киіп, кеудесі мен арқасын алтын кіреукемен жапты, беліне алтын белдік тағынды. Аяғына ұшы үшкір, алтын өрнекпен өрнектелген қонышы биік етік киді. Ол өз әскерімен жауға қарсы шапқанда, алтын киімі ұшқын шашады екен. Оның пайда болғанының өзі жауға үрей туғызады. Жау Қасқалдақ әскерін жеңе алмады. Үш күндей айқасқан соң екі жақ та бітімге келеді. Бірақ жау Алтын Айдарды қулықпен жойып жібергісі келеді. Жау оғы да, басқаның семсері де Алтын Айдарды жеңе алмады. 18 жасында ол қатты науқастанып, қайтыс болады. Оны сол үстіндегі алтын киімімен жерлеген екен. Қабірінің жанына «Сен бізден болашаққа ерте кетіп қалдың.....» деген жазуы бар күміс ыдыс қойылған.

1969 жылы Алматыға жақын Есік қорғанында археологтар «Алтын адамды» тапты. Ол жерде көмілген адамның шамамен алғандағы жасы 18 жас. Қабірінде киімдерге, аяқ киімге және бас киімге тігілген, алтыннан жасалған төрт мыңнан астам әшекей бұйымдар, сонымен қатар алтын балдақ сақиналар, мүсіншелер, қалайы және алтын қару-жарақ, әртүрлі ыдыстар табылды. Жазуы бар күміс ыдыс тар біздің ата-бабамызда жазу өте ертеде пайда болғанын дәлелдейді.

Амандасу!

Топқа болу «Конверт» әдісі бойынша

Топтын аты: 1 Алматы

2. Есік 3. Турген 4. Аюлы

«Телефон» әдісі бойынша үй тапсырмасын сұрау

- Тастағы суреттерден не байқадың?

- Ерте заманда жазуды қайда жазған?

- Мына жазбадан қандай оқуды оқуға болады?

-Қазақстан Республикасының рәміздерін ата?

«Мозайка әдісі» бойынша Алтын адамды құрастыру

1. Тұз

2. Күміс

3. Бидай

4. Алтын

Бүгінгі сабағымыз «Алтын адам» жайында.

Видео қосу.

Оқушылардың көңіл күйін көтеру

Оқулықпен жұмыс.

Дәптермен жұмыс

Заттар. Оқушылар суретте бейнеленген заттар туралы ойларын айтады. Ерте заманда ақша ретінде тұзды, мал терісін, малды, ұлу қабыршағын және т.б. қолданғанын айтыңыз. Оқушылардан бұл саудада заттарды қолдану ыңғайлы ма деп сұраңыз. Тиын суретін көрсетіңіз.

«Нумизматика», тиындардың «оң және теріс жақтары» деген сөздерге түсінік беріңіз.

Әр топ өз монетасын құрастырады Орындап көр. Оқушыларға өз тиындарын ойлап тауып, «Тиын» тапсырмасын орындауды ұсыныңыз. Олардан тиынның оң және теріс жақтарында қандай сурет болғанын қалайтынын сұраңыз.

Сен білесің бе? Оқушыларға 1969 жылы Алматы маңындағы Есік қорғанынан археологтар «Алтын адамды» тапқаны туралы ақпарат беріңіз

Сен –Археологсың! . Әр оқушы өздері ізденіп алып келген заттарын қорғайды.

Сабақтың қорытындысы

Тілдік құзыреттілікті қалыптастыру

Өз тиыныңды ойлап тап. Оның оң бетіне нені бейнелер едің?

«Сөз құрастыр» ойынын жарыс түрінде өткізіңіз. Сыныпты үш топқа бөліңіз. Жаңа тақырып бойынша сөздердің әріптері жазылған үлестірме парақшаларды таратып беріңіз. Әр топ үш тілде үш сөз құрауы тиіс. Топтардың қайсысы сөзді бірінші болып құраса, сол топ жеңімпаз болады. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде құрылған сөздерді дауыстап оқуын сұраңыз

Пәнаралық байланыс

Қосымша тапсырмалар

Жаратылыстану. Оқушылармен әңгіме өткізіңіз. «Әскердің сауыт-саймандары неліктен осы күнге дейін сақталған деп ойлайсың?» «Күнделікті өмірде алтынды қай жерлерде кездестіруге болады?»

Математика және АКТ. Мына тапсырмалардың біреуін орындауды ұсыныңыз.

1-тапсырма Қабілетті оқушыларға интернеттен Қазақстанның

теңгесі туралы ақпаратты табуды тапсырыңыз. Бұл теңгелердің номиналдары қандай? Қандай теңгелер майда және ірі болады? Оларды қалай атайды? Қазір біз қандай теңгелерді қолданамыз? 2-тапсырма Археологтар тапқан Алтын адам қорғанындағы

әшекей заттардың саны туралы ақпаратты табуды ұсыныңыз.

«Типография» ойыны Сынып оқушыларын екі топқа бөліңіз.

Әрқайсысына әріптердің біреуі жазылған үлестірме парақшалар таратып беріңіз. Әріп жазылған үлестірме парақшалар кеудеге ілінеді. Мұғалім сұрақты оқиды. Олар топта кеңесе отырып, жауапты оқуға болатындай бір қатарға тұрады. Ұпай сөзді жылдам құраған топқа беріледі. Ұпайды көп жинаған топ жеңеді.

Бекіту үшін жаңа тақырып бойынша сұрақтар қойыңыз. Қайталау ретінде өткен тақырыптар бойынша сұрақтарды қолдануға болады. Таңдалған сұраққа қарай мұғалім қажетті әріп жазылған үлестірме парақшалар дайындайды.

Бағалау

Оқушылар

–– теңгенің пайда болу тарихын; –– Алтын адам туралы аңызды білді;

Оқушылар

–– аңыздың мазмұнын айтуға; –– сұрақтар қоюға және оларға жауап беруге

үйренді.

Оқушылармен «Жұлдызды сәт» ойынын өткізіңіз. Жаңа тақырып бойынша сұрақтар қойыңыз. Әр дұрыс жауап үшін жұлдызша беріледі. Кімде жұлдызшаны көп болса, сол жеңеді.

–– Теңгелер туралы ғылым қалай аталады? (Нумизматика).

–– Алтын Айдар қандай болып өсті? (Оны барлығы еркелетті, бірақ ол қиқар болған жоқ).

–– Алтын Айдардың сауыт-саймандарын сипаттаңдар (Жас батыр алтын сауыт киді, басына дулыға киді, кеудесі мен арқасын алтын кіреуке жауып тұрды, беліне алтын белбеу тағынды, аяғына алтынмен безендірілген үшкір биік етік киді).

–– Археологтар Алтын адамды қай жерден тапты? (Алматы маңындағы Есік қорғанынан).

Қорытынды бағамдау

Қандай екі нәрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1: Оқушыларды сабақтың әр кезеңінде бағалау.

2: Дарынды және үлгерімі төмен оқушылардың ерекшелігіне көңіл бөлу.

Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алады ( оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1: Сабақтың нәтижесіне көңіл бөлу.

2: Рефлексия.

Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге көмектесетін не білдім ?

Сабақ тақырыбы:

Алтын адам туралы аңыз

Мектеп: 76 ЖББМ

Күні :

Мұғалімнің есімі: Байгабылова Т.Е.

СЫНЫП: 1-сынып

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Оқу мақсаты:

• Барлық оқушылар: Алтын адам туралы аңызбен танысy;

бұрынғы заман мен болашақ арасындағы айырмашылықты түсінy;

• Оқушылардың басым бөлігі:. сұрақ қоюды, тарихи оқиғалар туралы үзінді айтуды үйренy.

• Кейбір оқушылар: сұрақ қоюды, тарихи оқиғалар туралы үзінді айтуды үйренy.

Тірек сөздер:

Golden man- золотой человек- алтын адам. Issyk city- город Иссык- Есік қаласы

Ресурстар:

«Сөз құрастыр» ойыны бойынша әріптер жазылған үлестірме парақшалар, рөлдік ойын ойнауға арналған дулыға, «Типография» ойыны бойынша үлестірме парақшалар.

Сабақтың мақсаты:

1.3.1.2 көне заманның танымал тарихи ескерткіштері/жәдігерлері туралы әңгімелеу

Сабаққа байланысты деректі материалдар

Сабаққа қатысты ескертпелер

Нумизматика

Нумизматика – тиын, құйма ақша коллекциясы арқылы тиын соғу, ақша айналымы тарихын зерттейтін қосалқы тарихи ғылым саласы. Осы саладағы ғылыми зерттеудің негізін қалаушы австралиялық ғалым, «Ежелгі осы нақты ма? Жайнар! туралы ғылым» еңбегінің авторы И.И. Эккель (1737–1798).

Тиын – бұл белгілі бір салмағы, пішіні, құндылығы бар металл құйма. «Тиын» атауы Монета Юнон әйел құдайының атынан шыққан.

Аверс – тиынның немесе медальдің оң жағы. Реверс – тиынның теріс жағы.

Аңыз деген не? «Аңыз» сөзі бізге латын тілінен енген. Бұл халық ауыз шығармасы түрлерінің бірі. Бірақ ертегілерден ерекшелігі шынайы өмірді суреттейді. Жазу әлі болмаған кезде аңыз ауыздан ауызға беріліп отырған. Тиындардағы барлық жазбалар да аңыздар деп аталады.

Алтын адам туралы аңыз. Ерте заманда қазақтың ұлан байтақ даласында бір тайпа мекендепті. Бұл тайпаның балалары бір-біріне ұқсас болған және бір тілде сөйлеген екен. Халқы күшті әрі бай болған. Қасқалдақ батырдың отбасында 9 ұл болыпты. Күндердің күнінде оныншы ұл дүниеге келіпті. Оның ұзын алтын бұрымы болған дейді. Сондықтан оны Алтын Айдар деп атаған екен. Оны барлығы еркелеткеніне қарамастан Алтын Айдар қыңыр болмапты. Кішкентай кезінен бастап ол атпен шабуға құмар болып, бәйгеде әрқашан бірінші келеді екен.

Күндердің күнінде тайпаға шығыстан қаһарлы жау келе жатқаны туралы жаман хабар келеді. Халық жиналып, жауға қарсы шығуға шешім қабылдайды. Батыр Қасқалдақ бас қолбасшы болады. Атты әскерлер темір сауыт киіп, болаттан жасалған өткір семсер мен қылыш тағынады. Бәрінен де Алтын Айдар жақсы жасақталады. Жас батыр алтын сауыт-сайман тағынады, басына дулыға киіп, кеудесі мен арқасын алтын кіреукемен жапты, беліне алтын белдік тағынды. Аяғына ұшы үшкір, алтын өрнекпен өрнектелген қонышы биік етік киді. Ол өз әскерімен жауға қарсы шапқанда, алтын киімі ұшқын шашады екен. Оның пайда болғанының өзі жауға үрей туғызады. Жау Қасқалдақ әскерін жеңе алмады. Үш күндей айқасқан соң екі жақ та бітімге келеді. Бірақ жау Алтын Айдарды қулықпен жойып жібергісі келеді. Жау оғы да, басқаның семсері де Алтын Айдарды жеңе алмады. 18 жасында ол қатты науқастанып, қайтыс болады. Оны сол үстіндегі алтын киімімен жерлеген екен. Қабірінің жанына «Сен бізден болашаққа ерте кетіп қалдың.....» деген жазуы бар күміс ыдыс қойылған.

1969 жылы Алматыға жақын Есік қорғанында археологтар «Алтын адамды» тапты. Ол жерде көмілген адамның шамамен алғандағы жасы 18 жас. Қабірінде киімдерге, аяқ киімге және бас киімге тігілген, алтыннан жасалған төрт мыңнан астам әшекей бұйымдар, сонымен қатар алтын балдақ сақиналар, мүсіншелер, қалайы және алтын қару-жарақ, әртүрлі ыдыстар табылды. Жазуы бар күміс ыдыс тар біздің ата-бабамызда жазу өте ертеде пайда болғанын дәлелдейді.

Заттар. Оқушылар суретте бейнеленген заттар туралы ойларын айтады. Ерте заманда ақша ретінде тұзды, мал терісін, малды, ұлу қабыршағын және т.б. қолданғанын айтыңыз. Оқушылардан бұл саудада заттарды қолдану ыңғайлы ма деп сұраңыз. Тиын суретін көрсетіңіз.

«Нумизматика», тиындардың «оң және теріс жақтары» деген сөздерге түсінік беріңіз.

Сен – Алтын адамсың. «Автор орындығы» стратегиясын қолданыңыз. Оқушылар бас киім киіп, Алтын адам рөлін орындайды және басқа оқушылардың сұрақтарына жауап береді.

Сен білесің бе? Оқушыларға 1969 жылы Алматы маңындағы Есік қорғанынан археологтар «Алтын адамды» тапқаны туралы ақпарат беріңіз.

Орындап көр. Оқушыларға өз тиындарын ойлап тауып, «Тиын» тапсырмасын орындауды ұсыныңыз. Олардан тиынның оң және теріс жақтарында қандай сурет болғанын қалайтынын сұраңыз.

Сен білесің бе?

Археологтар 1969 жылы Алматы маңындағы Есік қорғанынан Алтын адамды тапты.

Сабақтың қорытындысы

Тілдік құзыреттілікті қалыптастыру

Өз тиыныңды ойлап тап. Оның оң бетіне нені бейнелер едің?

«Сөз құрастыр» ойынын жарыс түрінде өткізіңіз. Сыныпты үш топқа бөліңіз. Жаңа тақырып бойынша сөздердің әріптері жазылған үлестірме парақшаларды таратып беріңіз. Әр топ үш тілде үш сөз құрауы тиіс. Топтардың қайсысы сөзді бірінші болып құраса, сол топ жеңімпаз болады. Қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде құрылған сөздерді дауыстап оқуын сұраңыз

Пәнаралық байланыс

Қосымша тапсырмалар

Жаратылыстану. Оқушылармен әңгіме өткізіңіз. «Әскердің сауыт-саймандары неліктен осы күнге дейін сақталған деп ойлайсың?» «Күнделікті өмірде алтынды қай жерлерде кездестіруге болады?»

Математика және АКТ. Мына тапсырмалардың біреуін орындауды ұсыныңыз.

1-тапсырма Қабілетті оқушыларға интернеттен Қазақстанның

теңгесі туралы ақпаратты табуды тапсырыңыз. Бұл теңгелердің номиналдары қандай? Қандай теңгелер майда және ірі болады? Оларды қалай атайды? Қазір біз қандай теңгелерді қолданамыз? 2-тапсырма Археологтар тапқан Алтын адам қорғанындағы

әшекей заттардың саны туралы ақпаратты табуды ұсыныңыз.

«Типография» ойыны Сынып оқушыларын екі топқа бөліңіз.

Әрқайсысына әріптердің біреуі жазылған үлестірме парақшалар таратып беріңіз. Әріп жазылған үлестірме парақшалар кеудеге ілінеді. Мұғалім сұрақты оқиды. Олар топта кеңесе отырып, жауапты оқуға болатындай бір қатарға тұрады. Ұпай сөзді жылдам құраған топқа беріледі. Ұпайды көп жинаған топ жеңеді.

Бекіту үшін жаңа тақырып бойынша сұрақтар қойыңыз. Қайталау ретінде өткен тақырыптар бойынша сұрақтарды қолдануға болады. Таңдалған сұраққа қарай мұғалім қажетті әріп жазылған үлестірме парақшалар дайындайды.

Бағалау

Оқушылар

–– теңгенің пайда болу тарихын; –– Алтын адам туралы аңызды білді;

Оқушылар

–– аңыздың мазмұнын айтуға; –– сұрақтар қоюға және оларға жауап беруге

үйренді.

Оқушылармен «Жұлдызды сәт» ойынын өткізіңіз. Жаңа тақырып бойынша сұрақтар қойыңыз. Әр дұрыс жауап үшін жұлдызша беріледі. Кімде жұлдызшаны көп болса, сол жеңеді.

–– Теңгелер туралы ғылым қалай аталады? (Нумизматика).

–– Алтын Айдар қандай болып өсті? (Оны барлығы еркелетті, бірақ ол қиқар болған жоқ).

–– Алтын Айдардың сауыт-саймандарын сипаттаңдар (Жас батыр алтын сауыт киді, басына дулыға киді, кеудесі мен арқасын алтын кіреуке жауып тұрды, беліне алтын белбеу тағынды, аяғына алтынмен безендірілген үшкір биік етік киді).

–– Археологтар Алтын адамды қай жерден тапты? (Алматы маңындағы Есік қорғанынан).

Қорытынды бағамдау

Қандай екі нәрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1: Оқушыларды сабақтың әр кезеңінде бағалау.

2: Дарынды және үлгерімі төмен оқушылардың ерекшелігіне көңіл бөлу.

Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алады ( оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1: Сабақтың нәтижесіне көңіл бөлу.

2: Рефлексия.

Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге көмектесетін не білдім ?