Алюминий және оның қосылыстары, 10-сынып

Сабақтың тақырыбы:

Алюминий және оның қосылыстары

Мұғалімнің аты-жөні:

Абдулла Жанар

Күні:

СЫНЫП: 10

Қатысқан оқушылар саны: 10

Қатыспаған оқушылар саны: 0

Сабақ негізделген оқу мақсаттары

Металдар қасиеттерімен толығырақ танысу

Сабақ нәтижесі:

Оқушылардың барлығы мынаны орындай алады: Оқулықта берілген және қосымша тапсырмаларды орындайды. Жазба жұмыс жасайды. Сұраққа жауап береді.

Оқушылардың көбісі мынаны орындай алады: Топтық жұмысты бірлесе орындайды.Өз бетінше жұмыс жасайды. Сұраққа жауап береді. Қосымша үлестірме ресурстармен жұмыс жасайды.

Оқушылардың кейбіреуі мынаны орындай алады:

Оқулықтан тыс берілген қосымша тапсырмалады орындайды, тақырып бойынша қосымша мәліметтер мен дәлелдер келтіре алады.

Бағалау критерийі

Жеке, жұптық, топтық тапсырмаларды орындай алады. Сабақ барысында тыңдаушының назарын өзіне аудара алады.

Тілдік құзіреттілік

Алюминий, амальгама, элементтің және қосылысытарының ағылшынша атаулары

Ресурстар

Оқулық, суреттер, топқа бөлуге арналған кеспе қағаздар  және  әртүрлі  заттар, топтық тапсырмалар, кері байланыс, стикер.

Әдіс-тәсілдер

Сұрақ-жауап, әңгімелеу, түсіндіру, ойын, көрнекілік. Рефлексия.

Пәнаралық байланыс

Математика, физика.

Алдыңғы оқу

Металдар туралы түсінік

Сабақтың жоспары

Жоспарланғануақыт

Сабақ барысы :

Бағалау түрлері

Басталуы

5 минут

Ұйымдастыру кезеңі 2 минут

Топтарға бөлу.

Тастар бейнеленген карточкалар ұсыну. Оқушылар таңдаған тастарға сай топтарға бөлінеді.

Психологиялық ахуал қалыптастыру: 3 минут

«Балалық шақтан қызықты оқиға»

Мақсаты: эмпатияны дамыту.

Нұсқаулық: «Сіздердің алдыызда қорапша тұр. Сол қорапшадан билет суыруларыңыз қажет. Ол билеттерде «Балалық шақ», «Балалық шақтан қызықты оқиға» билеті түссе, сол өзінің балалық шақтан бастан өткізген қызықты оқиғасын айтып береді. 1 минут

Талдау:

Өздеріңізді қалай сезінудесіз?

1-топ:

Корунд

2-топ:

Рубин

3-топ: Сапфир

«Балалық шақтан қызықты оқиға»

Тренинг.

Жаңа білім

10 минут

Білу және түсіну

І. Алюминий – белсенді болғандықтан табиғатта бос күйінде кездеспейді, ал қосылыстар құрамында ең көп таралған металл.

Оның жер қыртысындағы үлесі 9%. Жер қыртысында алюминий көптеген минералдар түзеді. Алюминийдің маңызды өнеркәсіптік кендері: боксит (AI₂O₃*nH₂O), корунд (AI₂O₃), каолинит (AI₂O₃*2SiO₂*2H₂O), ортоклаз (KAISi₃O₁₀). Елімізде алюминий кендерінің үлкен қоры Арқалықта (Қостанай облысы) бар. Сол кенді пайдаланып Павлодар алюминий зауыты жұмыс істейді. Корундтың мөлдір қоспаларымен боялған кристалда белгілі: қызыл-рубин және көк- сапфир, бұлар бағалы тас ретінде пайдаланады.

Өнеркәсіпте алынуы:

Алюминийді электролиз әдіспен алуға болады. Алюминий өндірісінде, шикізат ретінде көбінесе боскситтер жиі қолданады. Қыздырғанда олар суын жоғалтып, алюминий оксидіне айналады. Алюминий оксидінің балқу температурасы жоғары (2045⁰С) және ол электр тоғын өткізбейді. Сондықтан AI₂O₃–ті фторидтерді қоса отырып (CaF₂, MgF₂ немесе AIF₃), балқытылған криолитте ерітеді. Бұл қоспа шамамен 1000⁰С температурада балқиды.

Электролиз кезінде катодта-алюминий, ал анодта –оттек бөлінеді. Электролиз реакциясының жалпы теңдеуі:

AI₂O₃ ^{электролиз}→ 2AI+1.5O₂

ІІ. Физикалық қасиеттері:

Алюминий– жеңіл, күміс түстес ақ металл, оның тығыздығы – 2,7 г/см³. Балқу температурасы – 660,24⁰С, ал қайнау температурасы-2500⁰С. Алюминий иілгіштік қасиеті жоғары, оңай фольга болып жайылады және сым түрінде созылады.

Алюминийдің электрөткізгіштігі, жылуөткізгіштігі жоғары. Металдың беті жұқа және өте тығыз оксид қабықшасымен қапталған. Бұл қабықша оптикалық мөлдір және металдық шағылдырғыш қабілетін сақтайды.

Периодтық жүйедегі орны

1.Химиялық таңбасы-Al

2.Реттік нөмірі- 13

3.Ar(Al)- 27

4.Период нөмірі- ІІІ (кіші)

5.Топ нөмірі-ІІІ (негізгі)

Атом құрылысы:

1.Ядро заряды- +13

2.Электрон саны- 13

3.Протон саны- 13

4.Нейтрон саны -14

5.Энергетикалық деңгей саны -3

6.Валенттілік электрондары- 3

7. Электрондық конфигурациясы 1s² /2s²2P⁶/3s² 3p¹

 Алынуы: AI₂O₃ ^{электролиз}→ 2AI+1.5O₂

AICI₃+3NaOH=AI(OH)₃↓+3NaCI

 ІІІ. Химиялық қасиеттері:

Қышқылмен: AI(OH)₃+3HNO₃=AI(NO₃)₃+3H₂O

Сілтімен: AI(OH)₃+NaOH =Na[AI(OH)₄]

Алюминий тұздарын сілтілермен сапалық реакция бойынша анықтауға болады. Бұл кезде алюминий гидроксидінің қоймалжың тұнбасы түзіледі. Тұнба сілтінің артық мөлшерінде ериді.

AICI₃+3NaOH=AI(OH)₃↓+3NaCI

• AI – құймалар алуда,электротехникада электр сымдарын жасау үшін, жарылғыш заттар алуда, химиялық аппаратураларды дайындауда, құрлыстар салуда, ыдыстар жасауда т.б қолданылады.

• AI₂O₃ – зергерлік істе, дәл аспаптарға (сағаттағы “тастар”) мойынтіректер мен тіректер, пластинка ойнағыштың басына дыбыс түсіргіш инелер жасайды.

• AICI₃–алюминий хлоридін органикалық синтезде өршіткі ретінде;

• AI₂(SO₄)₃ – алюминий сульфаты суды тазалауда және қағаз өндірісінде;

KAI(SO₄)₂*12H₂O – алюмокалий ашудасы тері, аяқкиім өнеркәсібінде теріні илеу үшін және маталарды бояғанда өңдеу үшін қолданады.

Берілген мәтіндерді балалар оқып алады.

Зерттеу сұрағы: Алюминий қандай элемент? Біз үшін қандай пайдасы бар?

«Жариялау» әдісі

(Әрбір топ берілген сұрақ бойынша өз позициясын жариялау керек. Бұл үшін топ ішінен спикер берілген уақыт ішінде (5 минут) басқа қатысушылар алдында сөйлеп, топ ұстанымын жеткізеді.)

Оқулық,

мәтіндер.

Ортасы

10 минут

Қолдану

Оқулықтағы тапсырмаларды орындау.

Талдау

Жаңа тақырыпты Жигсо әдісі арқылы тақырыпты бөліктерге бөліп, оқуға тапсырма береді. Топтағы бір нөмірлі балалар бір мысалды қарастырып, бірге отырып талқылап, өз топтарына келіп түсіндіреді.

Болған соң әр топқа тексеру тесті беріледі.

«Тест тапсырмасы» 
1.Алюминий қосылыстарда неше валентті? 
а) 2; ә) 3; б) 4; в) 5 
2.Алюминиймен барлығы әрекеттесетін заттар тобы: 
а) HNO3, NаСl, KOH; ә) H2О, СuСl2¸NаOH; б) HСl, SO2¸KOH 
3. Қазақстанда алюминий зауыты қай жылдан 
бастап жұмыс жасайды? 
А) 2000; ә) 1998; б) 2007; в) 1992 
4. Алюминийді өнеркәсіпте алу әдісі: 
а) бокситтерден электрохимиялық әдіспен 
ә) алюминий тұздарының ерітіндісін бейтараптау 
б) Al2O3 сутегімен тотықсыздандыру 
5. Алюминотермия әдісімен алуға болатын металдар тобы: 
а) Nа¸Mn¸Al; ә) Ni¸Cr¸Zn; б) Cu¸Nа¸Сr 
Тест жауабы: 1 – ә; 2 – ә; 3 – б; 4 – а; 5 – ә; 

Сыныптағы белсенді оқушы басқаларға бағыт беріп отырады. Топтық талқыға салады,ойланады.Өзгелерді тыңдай отырып, өз білімін толықтырады. Ізденеді.

Сергіту сәті

2 минут

Видеожазбаға қарап жаттығуды қайталау

видеожазба

Аяқталуы

Сабақты бекіту

10 минут

Синтез Кім жылдам? Есептер шығарып жарысу

1. Массасы 5,4г алюминийді еріту үшін қанша 10%-қ тұз қышқылының массасы қажет? 
бер: m(Al)=5.4г Шешуі: 5.4г x 
W(HCl)=10% 2Al + 6HCl= 2AlCl3 +3H2↑ 
т/к: m(HCl)=? 54г 219г 
x= 5.4*219/54=21.9г 
21.9г ----- 10% 
x -------- 100% x= 219г 
2. Алюмотермиялық әдіспен темір алғанда массасы 20г Ғе (ІІІ) оксидімен массасы 50г алюминий әрекеттескенде қанша грамм темір шығады? 
Бер: m(Fe2O3)= 20г Шешуі: 20 50 x 
m(Al)=50г Fe2O3 + 2Al=2Fe + Al2O3 
т/к: m(Fe)=? 160 54 112 x=103.7/2= 51.85г 

«Кім жылдам?» әдісі арқылы оқу әрекетін ұйымдастыру.

Бағалау

5 минут

Кері байланыс

3 минут

Бағалау парақшасы Дұрыс жауапқа 3 балл.

«Белгілер» әдісі

Бағалау парақшасы

«Белгілер» әдісі. Рефлексия парағы.

Қосымша ақпарат

Саралау – Сіз қосымша

көмек көрсетуді қалай

жоспарлайсыз? Сіз

қабілеті жоғары

оқушыларға тапсырманы

күрделендіруді қалай

жоспарлайсыз?

Бағалау - Оқушылардың

үйренгенін тексеруді

қалай жоспарлайсыз?

Пəнаралық байланыс

Қауіпсіздік жəне еңбекті

қорғау ережелері

АКТ-мен байланыс

Құндылықтардағы

байланыс

Рефлексия

Сабақ / оқу

мақсаттары

шынайы ма?

Бүгін оқушылар

не білді?

Сыныптағы ахуал

қандай болды?

Мен жоспарлаған

саралау шаралары

тиімді болды ма?

Мен берілген

уақыт ішінде

үлгердім бе? Мен

өз жоспарыма

қандай түзетулер

енгіздім жəне

неліктен?

Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз.

Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сəйкес

келетін сұрақтарға жауап беріңіз.

Қорытынды бағамдау

Қандай екі нəрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Қандай екі нəрсе сабақты жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды

жетілдіруге көмектесетін не білдім?