Ана тілім-құдіретім

Тәрбие сағаттың мақсаты: Оқушылардың өз ана тіліне деген құрмет сезімін арттыру, тіл мәртебесін көтеру, таза сөйлеуге үйрету, өз ұлтына, еліне деген сүйіспеншілігін ояту. Ана тіліміздің тұғырының мықты болуына негіз қалаған бабаларымыздың өсиетін ұран ету, қазақ тілінің мәртебесін көтеру. Қазақстан мемлекетінде тұратын барлық халықтардың тілдерін құрметтеу. Сабақтың барысы:А.Досубекова(Баяндама оқылады)

Армысыздар қүрметті ұстаздар мен оқушылар міне біз бүгін бүкіл Қазақстан халқы болып «Қазақстан халқының тілдері күні» мерекесін тойлағалы отырмыз. Бұған дейін «Тіл мерекесіне» байланысты 18 қыркүйектен бастап жоспар бойынша іс –шаралар жүргізіледі. Біздің негізгі мақсатымыз оқушылардың өз ана тіліне деген құрмет сезімін арттыру, тіл мәртебесін көтеру, таза сөйлеуге үйрету, өз ұлтына, еліне деген сүйіспеншілігін ояту. Елбасымыз Н. Ә. Назарбаевтің «Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде. Ана тілі – бәріміздің анамыз, өйткені ол – ұлтымыздың анасы» дегендей біз ана тіліміздің тұғырының мықты болуына негіз қалаған бабаларымыздың өсиетін ұран ету, қазақ тілінің мәртебесін көтеруіміз керек. Бүгінгі өткізгелі отырған «Ана тілім -құдіретім» тақырыбындағы іс – шарамыз 22-қыркүйек күнгі Қазақстан халықтарының тілдері мерекесіне қосылатын кішкене ғана үлес. Бірақ біз ана тілімізге деген сезімімізді білдіретінімізге қуаныштымыз. Және де өзім тіл жанашыры болғандықтан,үштілділік деп жатырмыз,десек те өз тіліміздің жоғалуына жол бермеуіміз керек! Тіл жоғалса жоғалар ұлтың бүгін, Тілің барда нұр шашып атар күнің. Сөзімнің ұғар болсаң түп төркінін Жүрек жырын жазар ем таппай тыным. . . Жастарға айтар, бастарға айтар жырым бар, Жоғалтпақ болды ұлтымның тілін залымдар. Жаутаң қағып жетпіс жыл жүрдік боданда, Содан да қалған тілімізде жұғын бар. Қадір тұт өз тіліңді намыс болса, Көзіңді сал көк аспан алыстарға. Тілім десе екпіндеп тоқтамайтын Құрмет көрсет Абай,Ахмет,Мұхтардай арыстарға ! Олай болса, Балалар, құтты болсын тілің бүгін, Ашатын жан сарайын білімдінің. Кешегі анаң айтқан, бабаң айтқан, Тіліне зер салыңдар бұрынғының, - дей келіп, бүгінгі «Ана тілім-құдіретім» тақырыбындағы ашық тәрбие сағатымызды бастауға рұқсат етіңіздер. Назарларыңызға рахметІ 1-жүргізуші: Кенің бай , келімің мол туған тілім! Дыбыстың теріп сөз ғып буған гүлін. Қайырған қайдағыны жүйрік ең сен, Мен қосып, құтыла алмас қусам білім. Армысыздар, құрметті тіл жанашырлары, бүгінгі «Ана тілім-құдіретім!» атты тіл мерекесіне қош келдіңіздер! 2-жүргізуші: Қонып тұр ордаң міне, жаңа жұртқа , Салып тұр ұлың «Қазақ» көзін сыртқа. Жау болсаң, жақындама, аулақ жүр деп, Ел болсаң есігім бос, ен деп ұлтқа.

Н.Оразбаева (Баяндама оқылады) Еліміздің болашағы – жасөспірімдер тәрбиені ұлттық мектептен алады. Өкінішке орай, оны көптеп жабу, қысқарту орын алғаны белгілі. Соңғы 30 жылда 700-ден астам қазақ мектебі жабылды. Қазақ мектебінің тағдыры Сәбит Мұқановты қатты толғандырды. Ол өз сөзінде былай деді: «Мен ұлттық қазақ мектептерінің жабылуына үзілді – кесілді қарсымын. Менің партиялық ар ожданым мұндай идеялық тұрғыдағы қателікке төзбейді». Тіл тағдыры шешуін күтті. Көпшілік ойы айтыла бастады. Басқа мәселелерде кезекте тұр еді. Ақыры 1986-ның желтоқсаны тығырық кезеңнен құтқарды. Соның лебімен 1989 жылы «Республикадағы қазақ тілінің жайы» туралы қаулы қабылданды. 1989 жылы қыркүйектің 22-і күні «Қазақстан Республикасындағы тілдер» Заң қабылданып, қазақ тілі Қазақстан Республикасының мемлекеттік тіл мәртебесіне ие болды. Кейін 1993 жылы қаңтардың 28-і күні бұл статус Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясында тұрақталып, Тіл туралы Заңы 1997 жылы шілденің 11- күні жаңа «Қазақстан Республикасындағы тілдер туралы» Заңы қабылданды. Бұл Заң бойынша қазақ тілі Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі, қазақ халқының ұлттық тілі болып есептеледі. 11- сынып оқушысы Б. Бекболаттың орындауында Амандос Сабыровтың «Ана тілім ардақтым» жыры. Несіне мен қазақпын , өз тілімді білмесем. Өз елімде жарқылдап, еркін сөйлеп жүрмесем. Құт мекенім қасиетті ата-бабам жерінде, Нағыз қорлық-деп білемін, басқа тілде тілдессем. Ана тілдің қасиетін айта білген түсінер, Өз тілінде сөйлейді өмір көрген кісілер. Жойған күні тіліңді, жойылады қазақ та, Жоя білген адамдар-құлдыққа да түсірер. Мансап үшін өз тілін құрбан еткен адамдар, Басқа тілді қастерлеп, ана тілін жамандар. Ондай жандар ортадан аулақ болса сол дұрыс. Қазақ емес шіріген жұмыртқа деп санаңдар! Ана тілін сатқандар опасыз-деп білемін, Білген жанға өз тілің-қунышың, тірегің. Қазақ тілі қор болса, қор болғаным менің де. Ол жойылса мәңгілік тоқтап қалар жүрегім. Керек емес байлығын, керек емес алтының, Менің жалғыз тілегім, тілін сақта халқымның. Ана тілім бар жерде сақталарын білемін Қазақ үшін қасиетті ата-дәстүр салтымның. Ана тілін тартқылап0салып жүрген көкпарға. Ойлаңдаршы қазағым, осы бізде бет бар ма? Ана тілін ту етіп, көтер қазақ көгіне. Айқасқа түс, сол үшін айтыс болса шегінбе. Ана тілді сыйламай, өгей бала болмайық. өз тіліңде сөйлемей, өзің туған жеріңде. 2-жүргізуші: Білеміз шаттық хабар қайдан ұшты, Бәрі енді өзімізге байланысты. Қаумалап, тік көтеріп әкетейік, Қанатын жаңа ғана жайған істі! Осы заң талаптарынан соң 22 қыркүйек – Қазақстан халықтарының тілдері мерекесі болып аталып өтілуде. Қазір іс қағаздарын тек мемлекеттік тілде жүргізетін мекемелер көбейді, жоғарғы оқу орындарындағы қазақ тілінде өтетін сабақтар саны бұрынғыға қарағанда көп өсті. Мекеме, ұйымдар Тілдерді қолдану мен дамытудың 2001-2010 жылдарға арналған бағдарламасымен жұмыс істеді. 2011-2020 жылдарға арналған жаңа бағдарламасы шықты. 1-жүргізуші: Тарихқа, баяғы заманның деректеріне жіті көз жіберсек, өзге түркі халықтары сияқты қазақтың да жазу тарихы әріден басталатынын, жазудың алуан түрлерін жазудың арғы тегі суреттен басталғанын көреміз. 2-жүргізуші: Қазақ тілі түркі тілдер тобына жатады, атадан балаға жеткен ұлы құбылыс . Ол талай тарих сынынан өтті. Ғасырлардан - ғасырларға сүрінбей жетті. Дүние жүзіндегі ең бай, бейнелі, таза, өткір, терең, күшті кең тіл ретінде саналады. Қазіргі таңда ана тіліміз жан –жақты зерттеліп, уақыт талабына сай ғылыми үлгіде жүйеленді. Қазақ тілі – қазақ халқының ұлттық игілігі болумен қатар, әлемдік тіл білімі зерттеушілерін қызықтырған көне тарихы бар, кемел тіл ретінде танылуда. 2-жүргізуші: Өткен ғасырдың өзінде француз ғалымы Жорри де Манси «Қазақ тілі түркі тілдері ішіндегі ең бір таза тілдердің бірі» деп тамсанған. 1-жүргізуші: Орыстың әйгілі ғалымы Василий Васильевич Радлов «Ең сауатсыз деген қазақтың өз тілін жете меңгергендігі сондай, ондайды біз Европада француздар мен орыстардан ғана байқаймыз. Егер олар әңгіме айта қалса сөз оралымдары көркем де сүйкімді, тілі өткір әрі майда шешен де тапқыр» деп әділ бағасын беріпті. 2-жүргізуші: Әлем даналарын тамсандырған халқымыздан туған өлең-жырларға кезек берелік.Сахнаға 5 сынып оқушыларын шақырамыз. 1-жүргізуші: -Тәңірі ортақ жаратқан, Аузына халқын қаратқан. Қара қылды қақ жарған. Алдынан топты таратқан, Мөңке, Төле, Қазыбек Әйтеке, Алшын, би Кебек. -Белгілі шешендер мен шешен билердің сөздері жазылып сақталмағандықтан, тек бізге ұзын-ырғасы, желі-жұрнағы ғана жеткен. Ауыздан ауызға көше жүріп, сырланып, бүкіл халық қазынасына айналған. Олар халық даналығын , тіл байлығын көрсетеді. 2-жүргізуші: Көрініс. «Үш би». 5- сынып оқушылары. Төле би: Уа, халқым, сөз қадірін білесің; Жаңбыр жаумасаса жер жетім, Басшысы болмаса ел жетім, Ұқпасқа айтқан сөз жетім. . . Атың жақсы болса ,ер жігіттің пырағы. Балаң жақсы болса, жан мен тәннің шырағы. Қазыбек би: Аты жаманның арманы кетер. Баласы жаманның дәрмені кетер. Әйтеке би; Биікке шықсаң, көзің ашылады Жақсымен жолдас болсаң, көңілің ашылады Төле би: Сөз танығыш жастарға айтар он түрлі жұмбағым бар. Әйтеке би: Айтыңыз ұлы аға. Төле би: Айтсам он түрлі жұмбағым мынау; бір, екі, үш, төрт, бес, алты, жеті, сегіз, тоғыз, он. Қазыбек би: Ұлы аға! Бұл жұмбағыңызды мен шешейін, рұқсат етіңіз. Төле би: Рұқсат , Қаз дауысты Қазыбегім, рұқсат» Қазыбек би: Бір дегеніңіз-бірлігі кеткен ел жаман. Екі дегеніңіз-егесіп өткен ер жаман. Үш дегеніңіз-үш бұтаққа бөлінген ағайын жаман. Төрт дегеніңіз-төсектен безген жас жаман Бес дегеніңіз-белсеніп шапқан жау жаман. Алты дегеніңіз-асқынып кеткен дерт жаман Жеті дегеніңіз-жесір қалған жас жаман. Сегіз дегеніңіз-серпілмеген қайғы жаман. Тоғыз дегеніңіз-торқалы той, топырақты өлімге бас көрсетпесе, сол жаман. Он дегеніңіз-оңалмас кәрілікке дауа болмас-деген сөзіңіз, ұлы аға! Төле би: Рахмет, дәл тауып шештің, ойы да, тілі де жүйрік тұлпарым менің. . . Әйтеке би: Суалмайтын суат жоқ. Тартылмайтын бұлақ жоқ. Тамыры суда тұрса да, Уақытысы жеткенде құралмайтын құрақ жоқ. . . Тек жақсыдан өлмейтін сөз қалады. Төле би: Дұрыс айтасың, Әйтеке. Ал, қаз дауысты Қазыбек би, мынау жиылған халайыққа не айтасың? Қазыбек би: Өркенім өссін десең, Кекшіл болма- Кесапаты тиер еліңе. Елім өссін десең, Өршіл болма- Өшкеніңді өшірерсің. Басына іс түскен пақырға Қастық қылма- Қайғысы көшер басыңа Жанашыры жоқ жарлыға, Жәрдемші бол асыға Қиын-қыстау күндерде Өзі келер қасыңа. Бүгін сағы сынды деп, Жақыныңды басынба. Төле би: Сөзің асыл, қаз дауысты Қазыбек! Уа, халайық! Көсіре шабар жерің бар, Тау көтерген ерің бар! Қол боларлық елің бар, Атадан қалған сара жолың бар! Сөз қадірін біліңдер! 1-жүргізуші: Тілім менің ! Тілім үшін мың өліп, тірілді елім, Аралыммен, Арыммен қатар қойып, Тілді қорғау-парызым бүгін менің,-дей келе ендігі кезекте 5 сынын оқушыларын өлең-жырларымен қабыл алыңыздар! 2-жүргізуші: Құлақтан кіріп бойды алар, Әсем әнмен тәтті күй. Көңілге түрлі ой салар, Әнді сүйсең менше сүй,-деп Абай атамыз жырлағандай келесі кезекті әсем әуенге берелік.Орындайтын 8 «В»сынып оқушысы Тастанбекова Гүлмираны қарсы алыңыздар! 1-жүргізуші: Әуезов, Абайды өткен дәріс тілі, Тіл қатқан Тоқтар, Талғат ғарыш тілі Қанша Заң қабылдаймыз, жетер енді, Етілсін мемлекеттік әр істе үні! Біздің мектеп ұлт пен тіл мүддесін қорғаушылардың ең алдынғы сапында келе жатқан қайсар, тұлғалы ұлы жазушы А.Байтұрсынов есімімен аталған. Оның мектеп,тіл төңірегіндегі көкейтесті ойларымен қатар елімізге сіңірген еңбегі қаншама.Мейлі он тіл, Тіпті жүз тіл меңгергенің далбаса Өз ұлтыңның тілі менен рухы, ой-санаңа титтей де ой салмаса? 1 -жүргізуші: Мың бұралып билейді, Мектебімнің қыздары. Қол соғайық көрермін, Биші қызға додалы, -биші қызымыз Халық Дарияны қарсы алыңыздар! 2-жүргізуші: Туған тіліңді қорғау-туған отаныңды қорғаудан да маңыздырақ. Отаныңды жау басып алса, оны ерте ме, кеш пе, әйтеуір, азат етеріңе сенесің. Ал тілің жауланса-бітті. Басқа тілге көшіп, туған тілін ұмытқан және өз ата байлығына қайта оралуға мойны жар бермейтін жалқаулар мен ұлттық рухын жоғалтып үлгерген, өзіңе түрі ғана ұқсайтын қандастарың жаудан бетер қарсыласады. Олардың үлкен бөлігінің ана тілін мойындамай, өзге тілдің мүддесін ашық түрде қолдауының арқасында ұлт жойылуға бет алады. Әлгі бейшара ұлт үшін бұған теңдес қасірет болмақ емес. 1-жүргізуші: Әсемпаз болма әрнеге , Өнерпаз болсаң әрқалан. Сенде бір кірпіш дүниеге, Кетігін тапта бар қалан,-дегендей ендігі кезекті тіл туралы жазған ақындарымыздың жазған жырларына тыңдайық!Сахна төріне 5 сынып оқушылырын шақырамыз. 2-жүргізуші: Халықаралық байланыста әлемдік деңгейде қолданылатын 6 тіл бар. Олар: ағылшын, француз, орыс, испан, қытай, араб тілдері. Жарқын болашаққа ұмтылған Қазақстан үшін бүгінгі жағдайда біздің көп тіл білуіміз қажет. Бірақ өзге тілді білсек те, өз ана тілімізді ұмытпай, қастерлеп, құрметтей білуіміз керек. «Өзге тілдің бәрін біл, өз тіліңді құрметте!» дегендей, өз тілімізді құрметтеп өсу біздің парызымыз. 1-жүргізуші: Танытқан қазағымның қазақтығын, Танытқан қазағымның азаттығын, Танытқан қазағымның ғажаптығын, Айналдым құдіретіңнен Қазақ тілім. Туған тіл-ақыл ой дамуының негізгі және барша білімдердің қазынасы. Ия, бүгін біз ана тіліміздің құдіреті мен өміршеңдігіне біршама көз жеткізгендей болдық. Ана тілін ұлы мұхитқа баласақ, біз соның жағасына келіп екі алақанымызды қосып тұрып қос уыстап іліп алып ішкендей ғана болдық деп ойлаймын. Оның тереңіне бойлап түбіндегі інжу – маржанын ерінбей – жалықпай тере біліп өзімізден кейінгі ұрпаққа жеткізу біздің парызымыз. 2-жүргізуші: Тіл – ұлттың жаны, халықтығының асыл белгісі, намысы, тыныс тіршілігінің көзі, Ата Заңымен қорғалатын, еркіндігінің үні. Оны құрметтеп, қорғау, келешек ұрпаққа жеткізу, Қазақстанның бақытты да парасатты, білімді де еңбекқор ұл-қыздары бізге ғасырлар бойы ата-бабаларымыздан жеткен аманат. 1-жүргізуші Осымен «Тіл мерекесі» өз мәресіне жетті. Аспанымыз ашық, заманымыз тыныш, тіл мәртебесі биік болсын!