Аналық платадағы ақаулар және POST кодтары

Аналық плата (Motherboard) – компьютердің басты компоненті. Ол процессорды, жедел жадты, бейнеадаптерді, сақтау құрылғыларын және сыртқы құрылғыларды біріктіреді. Аналық платада ақаулар пайда болғанда компьютердің дұрыс жұмыс істеуі мүмкін болмайды.

Компьютерді іске қосқанда ол алдымен өзін тексереді. Бұл процесс POST (Power-On Self Test) деп аталады. Егер қате анықталса, ол дыбыстық сигналдар немесе POST карта кодтары арқылы көрсетіледі.

2. Аналық платаның негізгі ақаулары

Аналық платаның жиі кездесетін ақауларына мыналар жатады:

1. Қуат берілмеуі – компьютер мүлдем қосылмайды. Себеп: қуат тізбектерінің істен шығуы.

2. Жедел жады ақауы – POST кезінде дыбыстық сигнал береді, компьютер жүктелмейді.

3. Видеокарта ақауы – экранда бейне шықпайды.

4. Конденсаторлардың ісінуі – тұрақсыз жұмыс, өздігінен қайта қосылу.

5. BIOS/UEFI ақауы – жүйе іске қосылмайды, қате хабарламалар шығады.

6. Порттардың істемеуі – USB, SATA, PCI слоттары жұмыс істемейді.

3. POST (Power-On Self Test)

POST – компьютерді қосқанда орындалатын өзін-өзі тексеру процедурасы.

• Мақсаты: негізгі құрылғылардың жұмысқа дайын екенін тексеру.

• Нәтижесі:

  • Егер бәрі дұрыс болса – бір қысқа дыбыстық сигнал беріледі.

  • Егер ақау болса – beep кодтар немесе POST картаның сандық кодтары көрсетіледі.

4. Beep кодтар (дыбыстық сигналдар)

BIOS түріне байланысты дыбыстық сигналдар әртүрлі болады (AMI, Award, Phoenix).

Кейбір мысалдар:

• 1 қысқа сигнал – бәрі дұрыс.

• Қайталап берілетін қысқа сигналдар – жедел жад ақауы.

• 1 ұзақ, 2 қысқа сигнал – видеокарта ақауы.

• Дыбыстың мүлде болмауы – процессор немесе аналық плата істен шыққан.

5. POST карта кодтары

POST картасы – PCI/PCIe слотына қосылатын диагностикалық құрылғы.

• Қате кезінде картадағы индикаторлар HEX-кодтар көрсетеді (мысалы: 2D, 3B, 5A).

• Әр код BIOS-тың қай кезеңінде тоқтағанын білдіреді:

  • 2D – жедел жады инициализациясы.

  • 3B – видеокарта тексерісі.

  • 5A – құрылғыларды тексеру.

POST карта ақауды нақты қай кезеңде болғанын анықтауға мүмкіндік береді.

1. Кіріспе (қызығушылық ояту)

• Компьютерді қосқанда ол бірден жұмыс істемей, алдымен өзін тексереді.

• Бұл тексеруді POST (Power-On Self Test) деп атаймыз.

• Егер бір ақау болса, компьютер дыбыстық сигнал береді немесе POST картада қате коды шығады.

2. Аналық платадағы ақаулар

Аналық плата – компьютердің негізгі тақшасы, барлық құрылғыларды байланыстырады.
Жиі кездесетін ақаулар:

1. Қуат берілмеуі (компьютер мүлде қосылмайды).

2. Жедел жады ақауы (қосылса да, дыбыстық сигнал береді).

3. Видеокарта ақауы (экран қара болып қалады).

4. Конденсаторлардың ісінуі, қызып кету.

5. BIOS/UEFI зақымдануы.

3. POST тесті

• Мағынасы: компьютерді қосқанда барлық негізгі құрылғылардың (процессор, жедел жады, видеокарта, клавиатура т.б.) жұмысқа дайын екенін тексеретін процесс.

• Нәтижесі:

  • Егер бәрі дұрыс болса → бір қысқа сигнал шығады.

  • Егер қате болса → дыбыстық сигнал (beep code) немесе POST картада сандық код көрсетіледі.

4. Beep кодтар (дыбыстық сигналдар)

Әр BIOS түрінде (AMI, Award, Phoenix) әртүрлі:

• 1 қысқа сигнал – бәрі дұрыс.

• Қайталап берілетін қысқа сигналдар – жад ақауы.

• Ұзақ сигналдар – видеокарта ақауы.

• Сигналдың болмауы – процессор немесе аналық плата істен шыққан.

5. POST карта кодтары

• POST картасы – PCI/PCIe слотына қосылатын диагностикалық құрылғы.

• Қате кезінде индикаторда HEX-кодтар (мысалы: 2D, 3B, 5A) шығады.

• Әр код BIOS-тың қай кезеңінде тоқтағанын көрсетеді.

  • Мысалы:

    • 2D – жедел жадыны инициализациялау.

    • 3B – видеокартаны тексеру.

    • 5A – құрылғыларды тексеру.

Бақылау сұрақтары

1. Аналық платаның негізгі қызметін атаңыз.

2. Аналық платада жиі кездесетін ақауларға мысал келтіріңіз.

3. POST тестінің толық атауын және мағынасын түсіндіріңіз.

4. Компьютер іске қосылғанда POST тесті қандай құрылғыларды тексереді?

5. Дыбыстық сигнал (beep code) дегеніміз не?

6. Егер бір қысқа сигнал шықса, бұл нені білдіреді?

7. Егер дыбыстық сигнал мүлде болмаса, қай компонент ақаулы болуы мүмкін?

8. POST карта дегеніміз не және ол қалай жұмыс істейді?

9. POST кодтар арқылы ақауды анықтаудың артықшылығы неде?

10. BIOS ақаулары кезінде компьютер қандай белгілер береді?