Ақ жарықтың спектрге жіктелуі

Пәннің аты

Уақыты:

Кабинет:

Мұғалім сабақ 60

Сабақтың аты

§69 Ақ жарықтың спектрге жіктелуі

Жалпы мақсаты

Ақ жарықтың спектрге жіктелуі жайлы мағлұмат беру

Ақ жарықтың спектрге жіктелуі жайында күнделікті өмірде және есептер шығаруда қолдана білуге үйрету

Күтілетін нәтиже

Ақ жарықтың спектрге жіктелуі жайлы мағлұмат алады

Ақ жарықтың спектрге жіктелуі жайында күнделікті өмірде және есептер шығаруда қолдана білуге үйренеді

Психологиялық ахуал

Біздің күлкіміз көңілді, (қолдарын еріндерінің шетіне

жақындатады)

Жеткізсін жылу мен шаттықты. (қолдарын жүректерінің

тұсына қояды)

Бөліскен жақсы ғой өмірде, (қолдарын алға созады,

саусақтары күн сияқты)

Қуаныш, мейірім, бақытты. (қолдарын екі жаққа созады).

Оқушылар шеңберде жиналып,мұғаліммен бірге бүгінгі сабаққа сәттілік тілейді.

Топқа бөлу

«Мозайка» тренингі арқылы топқа бөлінеді

Оқушылардың мұндағы мақсаты суретердің қиындысын дұрыс тауып, өз жұптарын тауып 3 топтар құралды

Қызығушылықты ояту

Миға шабуыл» сұрақ жауап

Үй тапсырмасын сұрау Талқылау үшін сұрақтар беріледі

Үй тапсырмасын сұрау (5 минут)

1. Жарықтың сынуы жайында не білесіңдер?

2. Жарықтың толық шағылуы жайында не білесіңдер?

Талқылау үшін сұрақтар беріледі (2 минут)

1. Ақ жарық жайында не білесіңдер?

2. Ақ жарықтың спектрге жіктелуі жайында не білесің?

Сергіту сәті

«Қаражорға» биі

Жаңа сабақ

Тақырыпқа сай дайындалған ресурстармен постер жасау

Жарықтың шағылуы белгілі бір заңға бағынады. Бұл заңды жарықтың түзусызықты таралу заңы сияқты ертедегі грек ғалымы Евклид ашқан. Бұл заңдылықты тағайындау үшін оптикалық диск (77-сурет) деп аталатын арнайы құралды пайдаланамыз.  Ондағы жарық көзі рөлін жылжымалы жарықтанғыштардың 1 ішіндегі кішкене лампа атқарады. Жарықтандырғыштағы тар саңылаудан шыққан лампы жарығы диск бетінде шашыра полонда жарықталынған жолақша тудырады. Осы жолақшаны біз “жарық сәулесі” ретінде қабылдаймыз.

Дискі орталығына айнаны 2 қойып, оған жарық шоғын (түсуші сәуле) АО бағыттаймыз. Жарық айнаданшағылып диск бетінде шағылған сәуле ОВ пайда болады. Оның пайда болуы ол АО сәулесі мен оған түсірілген перпендикуляр ОС (бұл жазықтық жарықтың түсу жазықтығы деп аталады) жататын жазықтықта орналасатынын көрсетеді. Шағылған сәуле ОВ мен перпендикуляр ОС арасындағы бұрыш СОВ, осы перпендикуляр мен түскен сәуле АО арасындағы СОА бұрышына сәйкескеледі.Түскен сәуле мен шағылдырушы бетке түсірілген перпендикуляр арасындағы бұрыш сәуленің түсу бұрышы деп аталады, ал осы перпендикуляр мен шағылған сәуле арасындағы бұрыш сәуленің шағылу бұрышы депаталады. Жарық көзін дискінің шетіне жылжыту арқылы біз түсу бұрышын өзгертсек, онда шағылу бұрышының да өзгергенін көреміз. Бірақ бұл екі бұрыш бұрынғыдай бір-біріне тең олады. Жасалған тәжірибе негізінде жарықтың шағылу заңын тұжымдауға болады:

Шағылған сәуле түсу жазықтығында жатады, түсу бұрышы шағылу бұрышына тең болады.

Түсу бұрышы α әрпімен, шағылу бұрышын a α' -пен белгілеу қабылданған (78-сурет). Сондықтан осы бұрыштарға қатысты жарықтың шағылу заңын математикалық түрде мына теңдікпен беруге болады:  α = α'. Егер 77-суретте көрсетілген жарық сәулесі айнаға ВО бағытында түссе, онда шағылғаннан кейін ОА бағытында кетеді. Басқаша айтқанда, шағылған сәуле бағытында келетін сәуле түсетін сәуле бағытында шашырайды . Бұл қасиет жарық сәулесінің қайтымдылығы деп аталады.

Жарық көзін шайба дөңгелегінің бойымен орын ауыстыру жолымен сыну бұрышын арттыруға болады. Сонда түсу бұрышына қарағанда сыну бұрышы тез артады, шағылған шоқтың жарықтығы артады, ал сынған шоқтың жарықтығы кемиді. Түсу бұрышын сыну бұрышы 90⁰-қа тең болатындай етіп аламыз. Мұнда сынған шоқтың жарықтығы жойылады, ал шағылған шоқтың жарықтығы түскен шоқтың жарықтығына тең болады. Түсу бұршының одан әрі артуы –екі ортаны бөлетін шекарада сынудың болмауына алып келеді. Бұл құбылысты толық ішкі шағылу деп, ал толық шағылу болатын бұрышты сындық немесе α_ш шектік бұрыш деп атайды.

.

Дисперсия құбылысын түсіндіру. (Видеокассетадағы тәжірибелер арқылы түсіндіріледі).

Негізгі жеті түсті шоқтар жай, монохроматты шоқтар деп аталады.

Күн жарығының құрама бөліктерге жіктелу құбылысы дисперсия деп аталады. Кемпірқосақ –жарықтың жаңбыр тамшыларында призмадағыдай жіктелуі нәтижесінде пайда болған күрделі күн жарығының үздіксіз спектрі.

Ақ жарықпен жарықтандырылған дененің түсі, ол дене жарықтың қандай түсін шағылдыратынына тәуелді.

1. Мына кесте бойынша есептерді шығарыңыз.

№			n	Қандай зат?
1	450	270
2	450			алмас
3		300	1,56

Ой қозғау

Әр оқушы өзіне жүктелген рөлдің міндеттерін атқарады.

Топ пікірлерін тыңдау.

. Топтық жұмыс (суретпен жұмыс) (5 минут)

Ақ жарық дегеніміз не?

Ақ жарықтың спектрге жіктелуіне мысал келтір?

Ақ жарықтың күрделі екенін түсіндір?

Дисперсияға мысал келтір?

Күн сәулесінің спектрге жіктелуін түсіндір?

Ақ жарықтың күрделі екені білудің маңызы қаншалықты?

. Бекіту сұрақтары:

1. Кемпірқосақтың пайда болуы.

2. Жарық түсі жарық толқын ұзындығына тәуелді ме?

3. Жарық қандай түстерден тұрады?

4. Аспан түсі неге көк?

5. Біртекті ортада жарық қалай таралады?

Екі жақты күнделік стратегиясы

Үйге тапсырма

Есеп шығару

Күнделіктеріне жазып беремін

Бағалау

Рефлексия

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау

Стикерлерді толтыру

Оқушыларға стикер толтыруды ұсыну

Бағалау парақшасын толтырады.

Кері байланыс

Бағалау парақшаларын толтыру.

Смайликтер арқылы кері байланыс орнату

Смайликтерді өзі қалаған нұсқаға жабыстырады