Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің Мәдениеттану мамандығы 1 курс студенті Әбдіқадыр Нұрдана

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің оқытушысы Аликбаева Маржан Башановна

Араб мұсылман мәдениетінің өнері

Араб мұсылман мәдениетінің өнері — бұл ислам діні мен араб халқының мәдениетінің тығыз байланысы нәтижесінде қалыптасқан ерекше өнер түрі. Ислам өнері өзіне тән көркемдік дәстүрлермен, символикамен және эстетикалық ерекшеліктермен ерекшеленеді. Мұсылман мәдениеті, әсіресе араб әлемі, түрлі кезеңдерде және аймақтарда гүлденіп, өнердің әртүрлі салаларын дамытуда ерекше рөл атқарды.

Ислам өнерінің негізгі принциптері

Ислам өнері негізінен бірнеше маңызды қағидаттарға негізделеді:

• Антропоморфизм мен зооморфизмнен бас тарту: Исламда адамның немесе жануардың бейнесін салу көбінесе құдайға табынушылықтың белгісі ретінде тыйым салынған.

• Абстракция мен символизм: Мұсылман өнері абстрактылы және символикалық түрде дамыды. Геометриялық өрнектер мен өсімдік мотивтері жиі қолданылып, олар құдайдың шексіздігін және әлемнің үйлесімділігін көрсету үшін пайдаланылды.

• Киелі мәтіндер: Құранның мәтіндері мен исламдық жазулар — мұсылман өнерінің маңызды құрамдас бөлігі. Арнайы каллиграфия өнері қалыптасып, ол тек жазу емес, эстетикалық өнер ретінде дамыды.

Араб мұсылман өнерінің негізгі салалары

Архитектура: Исламдық архитектураның ерекшеліктері оның діни, мәдени және экономикалық өмірінің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Бұл салада көптеген мемлекеттілік және діни ғимараттар салынды, олардың ішінен әсіресе мешіттер ерекше орын алады.

Декоративті өнер: Арабеск- Ислам өнерінде кеңінен қолданылатын декоративті өнер түрі. Арабеск — бұл өсімдік мотивтері мен геометриялық өрнектерден тұратын декоративті элементтерді қамтиды. Олар ғимараттардың ішкі кеңістіктерін, терезелерін, есіктерін, қабырғаларын, кілемдер мен қолөнер бұйымдарын безендіруге пайдаланылады.

Өсімдік оюлары: Ислам өнерінде өсімдік оюлары мен гүлдер тек сәндеу элементтері ретінде ғана емес, сонымен бірге табиғаттың жарасымдылығы мен Құдайдың әлемді жаратқандығын бейнелеудің символы болып табылады.

Керамика мен фаянс: Керамика мен фаянс өнері ислам әлемінде өте дамыған. Бұл өнер түрінде түрлі өрнектер мен жазуларды қолдана отырып, қолөнершілер ыдыс-аяқтарды, керамикалық плиткаларды және ғимараттарды безендірген. Мысалы, Кешан керамикасы Иран мен Орталық Азияда өте танымал болды.

Музыка: Мұсылман мәдениетінде музыка өнері маңызды орын алған. Мұсылман музыкасы әлемнің әртүрлі аймақтарында өздерінің ерекше түрлерімен дамыды, бірақ олардың бәрінде діни сенімдер мен рухани мазмұн басым болды. Музыка мен әндер, әсіресе Құранның айтыс түріндегі мәнерлі оқылуы және азан дауысы діни өмірдің маңызды бөлігі ретінде бағаланды.

Музыкалық аспаптар: Мұсылман мәдениетінде музыкалық аспаптар, әсіресе уд (әлемге танымал араб музыкалық аспабы) мен каманджа (құбыр тәрізді аспап) кеңінен тараған.

Араб мұсылман мәдениетінің ықпалы

Араб мұсылман мәдениеті өзінің әсерін бүкіл әлемге таратты. Орта ғасырларда арабтар тек ғылыми және философиялық зерттеулермен ғана емес, сонымен қатар өнер мен мәдениетте де әлемнің әртүрлі бөліктерінде із қалдырды. Мұсылман өнерінің ықпалы әсіресе Испанияда (Андалусия), Үндістанда (Моғол империясы) және Түркияда (Осман империясы) айқын көрінді. Алжир, Тунис, Египет және басқа да араб елдерінде мұсылман мәдениетінің ерекшеліктері мен өнердің айрықша үлгілері қалыптасты.

Қорытындылай келе, Араб мұсылман мәдениетінің өнері — өте көп қырлы және бай, оның негізінде исламның философиялық және діни қағидаттары жатыр. Бұл өнер адам мен табиғаттың шынайы бейнесін жасауға емес, оларды терең символикалық, абстракциялық түрде көрсетуге бағытталды. Геометрия, каллиграфия, декоративті өнер және миниатюралар исламның негізгі идеялары мен эстетикалық принциптерін бейнелеу үшін қолданылды. Араб мұсылман мәдениетінің өнері бүкіл әлемде танымал болып, әлемдік мәдениетке зор әсер етті.