Бөлім: «Экология: ядролық және мұнай өндірістері»

Мектеп:

Сыныбы: 11ЖМБ

Күні:

Мұғалімнің аты-жөні:

Пәні: қазақ тілі

Қатысқан оқушылар саны:

Қатыспағаны:

Сабақтың тақырыбы:

Арал теңізінің экологиясы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.2.4.1 - әртүрлі стильдегі (ғылыми, ресми іс - қағаздар, публицистикалық, көркем әдебиет, ауызекі сөйлеу стилі) мәтіндердің тақырыбын, автор көзқарасын, мақсатты аудиторияға сәйкес қызметін, құрылымын, тілдік ерекшелігін салыстыра талдау;

11.4.3.1 - белгілі бір тақырып аясында тілдегі көркемдік құралдарды орынды пайдалану:көркемдеу, айшықтау, дəлелдеу, сөздерді сұрыптайбілу(образды - эстетикалық).

Сабақ мақсаттары:

«Арал теңізінің экологиясы» тақырыбында әртүрлі стильдегі мәтіндерді салыстыра талдау;

Автор көзқарасын анықтау және мәтін құрылымын сипаттау;

Тақырып аясында көркемдік құралдарды тиімді пайдалану;

Жасанды интеллект (AI) құралдарын қолдану арқылы ақпарат талдау және шығармашылық ойды кеңейту.

Құндылыққа баулу

Экологиялықмәдениет пен тұрақты даму идеясы

Ұлттық сана мен азаматтықбелсенділік

Жоспар

Сабақтыңкезеңі/ уақыт

Педагогтіңәрекеті

Оқушыныңәрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Қызығушылықты ояту

Сабақтың ортасы:

30 мин.

Сыныпта жағымды ахуал қалыптастыру.

Қызығушылықты ояту

Туған өлкеміздің тамаша табиғатының бір байлығы «көгілдір қазына» - деп аталатын өзен-көл мен теңіздер. Орлар адамның жүрегіне жыр, көңіліне нұр, сезіміне гүл сыйлаған береке бастауы болып саналады.

«Су – пәктік, кепілі ол денсаулықтың,

О баста тіршілік боп суданшықтың.

Бұлақ, көл, өзен, теңіз, мұхиттардың

Молдықтан қасиетін келмейді ұққың», - деп ақын жырлағандай, табиғат ананың кең-байтақ даламызға тамаша тартуы Арал теңізі еді. Сан ғасырлар бойы адамдарды аялап, қойнауындағы құт берекесімен асырап келген теңіздің келешегі мен бүгінгі жағдайы толғандырады.

https://www.youtube.com/watch?v=nAuTWxbyjFA

Арал теңізі туралы бейнематериал тыңдайды, өз ойларын білдіреді.

ОҚЫЛЫМ АЛДЫ.

Зерттеу жұмыстары

1. Географ – саяхатшылар тобы:

Қазақстанның оңтүстңк аймағында жатқан Арал теңізі көлемі жағынан дүние жүзінде 4-ші, ал бұрыңғы одақ бойынша 2-ші орынды иеленеді. Арал теңізі Тұран ойпатының тектоникалық қазан шұңқырында жатыр. Ол д.ж. мұхит деңгейінен 53 м биікте орналасқан. Жалпы ауданы Жалпы ауданы 64,5 мың шаршы км, ұзындығы 428 км, жағалауы ойпатты жазық, құмды болып келеді.

2. Тарихшы – археологтар тобы:

Арал теңізі көне заманнан бері әлемнің көптеген саяхатшылары мен ғалымдардың назарын өзіне аударып келеді. Арал туралы алғашқы деректер ежелгі грек ғалымдарының еңбектерінде ұшырасады. Грек 5алымы Птоломей теңіздің географиялық орнын дұрыс анықтар жазған. Арал теңізінің суын, табиғаты жан-жақты зерттеулерде орыс ғалымдарының сіңірген еңбектері зор.

3. Метерологтар тобы:

Арал теңізі аймағының климаты қатаң континентті, құрғақ. Жылдық Ж/ш – ң орташа мөлшері түскен ж/ш бірнеше есе көп. Теңізбетіндегіауаныңжазайындағыорташатемпературасы +24 С, +26С, қыста -7С, -13С дейінтөмендейді. Қыстатеңізбетіндемұзқатады. Су тұздылығы 14%, соңғыжылдарытеңізсуыныңқаттытартылыптаяздануынабайланыстытұздылығықалыптымөлшерденартқан.

4. Этнографтартобы:

Арал теңізіжағалауындаорналасқанхалқымыздыңұлттыққұрамынакелетінболсақ, қазақтар, украиндар, орыстар, басқа да ұлөкілдерітұрады. Көптарағанықазақтар. Қазалы, Аральскідехалықтың 80% - ы қазақтар. Күріш, бау-бақша, мал шаруашылығыменшұғылданады.

Қойнауындағыбайлығымен, құт-берекесіменхалықтыасыраған, құтдарыған су айдынықазақхалқыныңбасынанөткен сан түрлізұлымдарғакуә.

5. Зоологтартобы:

Теңіздебалықтың 30-ден аса түрі бар. Кәсіптікмаңызы бар бекіре, сазан, қаяз, шабақ, армарқасияқтыбалықтарауланады. Соңғыуақытқадейінаралданбалықшыларжылына 200 мың т балықаулапкеледі. АралғақұйатынАмудария мен Сырдарияөзендерініңсуынегістіккеорынсызпайдалану, ысырапетусалдарынантеңізайдынытартылыпбарады.

АрнайыАралдыңөңіріндебіркездеріүйір-үйіріменөріпжүргентұзтағыларыжұртзәресіналатынжолбарыстарбіржолажойылыпкетті. Ертекезде Арал аймағындакездесетінаң мен құстың 57 түріненқазір тек 10 шақтытүріғанасақталған.

6. Экологтартобы:

Арал теңізініңтартылып ,теңізмаңайындағыаудандардыңэкологиялықжағдайларыныңнашарлауыныңкөптегенсебептері бар. СоныңішіндееңбастысебепАралғақұйатынСырдария мен Амударияөзендерініңаңғарларындасуармалыегіскөлемініңжөнсізұлғайуы, су режимініңдұрыссақталмауы, егңстікжерлерініңсортаңдануынаалыпкеледі. Мұныңсалдарынан Арал теңізініңдеңгейі 14,7 м дейінтөмендейді.

AI интеграциясы: ChatGPT немесе Gemini-ге“Summarize the current environmental situation of the Aral Sea in 3 sentences”сұрағынқою. Алынғанақпараттыбейнероликмазмұныменсалыстыру.

Сабақтың тақырыбы, мақсаты мен бағалау критерийлерін анықтайды.

ІІ. ОҚЫЛЫМ ТАПСЫРМАСЫ

2-ТАПСЫРМА. Мәтіндерді мұқият оқыңдар, әртүрлі стильдегі мәтіндерді салыстыра талдаңдар.

1-мәтін.

2-мәтін.

Тапсырма. Мәтіндердің тақырыбын, қызметін, құрылымын, тілдік ерекшелігін салыстырыңыз.

ӘТН.

ОҚЫЛЫМНАН КЕЙІН.

2 топқа бөлініп, тапсырмалардыорындаңдар.

Шешендік сөздің құрылымын сақтап, Арал теңізін

Құтқаружөніндеөз ұсыныстарыңды

айтыңдар.

Көркемдікқұралдардыпайдаланып,«Арал тағдыры

– меніңтағдырым» тақырыбындаөз таңдауларыңбойынша

шығармашылықжұмыстыңбір түрін жазыңдар.

.«Арал экологиясы – ғасырдың өзекті мәселесі» тақырыбындатүре айтыс ұйымдастырыңдар.

Оқушылар сәлемдеседі.

Арал теңізі туралы бейнематериал тыңдайды

Оқушылар үйге берілген мәліметтері бойынша ізденіп келген мәліметтері бойынша сөйлейді. 1 бал

Мәтіндерді оқып, әртүрлі стильдегі мәтіндерді салыстыра талдайды. 3 бал

Оқушылар мәтіндердің тақырыбын, қызметін, құрылымын, тілдік ерекшелігін салыстырады. 4 бал

2 топқа бөлініп, тапсырмалардыорындайды.

2 бал

Қалыптастырушы бағалаулар

ҚБ

ҚБ

ҚБ

ҚБ

https://www.youtube.com/watch?v=nAuTWxbyjFA

https://bilim-all.kz/article/4917-Ushtildilik-%E2%80%93-zhahandanuga-bir-qadam

«Қазақстан Республикасының

экологиялық қауіпсіздігі» жинағынан

Сабақтың соңы:

Үй тапсырмасы:

Кері байланыс

Рефлексия мына сұрақтар негізінде жүргізіледі:

- Мен осы сабаққа дейін не білдім?

- Осы сабақ маған несімен пайдалы болды?

- Қандай мәселені әлі жақсарту керек?

7-тапсырма.

Кері байланыс

Рефлексия мына сұрақтар негізінде жүргізіледі: