Асқар Тоқмағанбетов шығармалары

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ...................................................................................................................3

1. А.Тоқмағамбетов шығармалары

Тоқмағамбетовтың мәтіндерінің тақырыптық және идеологиялық ерекшеліктері..................................................................................................5

2.1   А.Тоқмағамбетов – сатиралық ақын...................................................10

2.2  «Пурерброд ұл» романының ерекшелігі..............................................12

2.3 Ақын мысалдарының мән мағынасы..................................................

ҚОРЫТЫНДЫ.......................................................................................................16

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................17

Аннотация

Жоба барысында Асқар Тоқмағамбетовтың шығармашылық жолы, әрбір жазған шығармасының өзіндік ерекшелігі мен идеясы айқын жазылған. Ақын өмірі жазыла отырып, сатиралық шығармашылығынан қышқаша жазыла кеткен. Ақынның өнер жолын зерттеушылердің қайсысы болсада оның ең алдымен замана жыршысы екендігін атап көрсетеді. Күнделікті өмірде туындап отырған кедергі келтіретін кесапат пен кемшіліктерден ақын қаламынан қағыс қалмай елдің көңіліндегі ойды көркем сөз кестесіне түсіріп, дер кезінде көтеріп отырғандығының халық арасында кең танымал болды. А.Тоқмағамбетовтың көптеген шығармаларды көркемдік қуаты, сол кездің идеал саралығы жағынан қазақ поэзиясының қымбат қорынан берік орын алған. Бұл эпикалық толғаулар, лирикалық сезімдер, қорғағыш ақын болуымен қатар, сөз поэзиясына сатиралық жоғарыдан да аз ғана ұстаздардың бірінен саналады. Сатира ол Асқар атаның поэзиядағы үлкен биік шыңы. Асқар атамыздың «Путерброд ұл» романының ерекшелігі және де оқыған ойында түйін қалдырарлықтай мысалдары осы жобада қозғалатын болады.

Аннотация

В ходе проекта четко прописан творческий путь Аскара Токмагамбетова, оригинальность и идея каждого сочинения. Жизнь поэта была написана из сатирического творчества. Его путь в искусство, в духе, что, прежде всего, указывает, что из зерттеушылердің поэта певец. Многие произведения Токмагамбетова по художественной мощи, идеальному замыслу того времени прочно вошли в драгоценный фонд казахской поэзии. Это не только эпические размышления, лирические чувства, поэт-защитник, но и сатирическая поэзия считается одним из немногих педагогов. Сатира-это большая высотная вершина в поэзии Аскара Аты. В этом проекте будут освещены особенности романа «Путерброд сыновей» Аскара атыка, а также примеры, которые оставят выводы в прочитанной игре.

Аbstract

In the course of the project clearly defined the career of Askar tokmagambetov, originality and the idea of it. The life of the poet was written from satirical creativity. His journey in art, in spirit, that, first of all, indicates that of berteussen poet singer. Many of tokmagambetov's works of artistic power, the ideal idea of that time, were firmly included in the precious Fund of Kazakh poetry. It is not only epic reflections, lyrical feelings, the poet-defender, but also satirical poetry is considered one of the few teachers. Satire is a great high-altitude peak in the poetry of Askar ATA. This project will highlight the features of the novel "Buterbrod sons" Askar Utica, and examples that will leave the conclusions to read the game.

Жоба тақырыбы:

Мәселенің өзектілігі: Бүгінгі таңда Асқар Тоқмағамбетов қазақ даласында социализм идеясын айтатын ақындардың бірі. Ақынның өмірінің басты тақырыбы - идеялардың жаңа ұрпағының көрнекті ақыны, тең құқықты шаруалар, бай, әйелдердің теңдігі, халықты тәрбиелеу және кедейлердің нәзік экономикаға интеграциялануы болды. Поэзиялық өлеңдердің нақты босатылуын ескере отырып, ол өзінің жеке басын және талантын зерттеуді талап етеді.

Зерттеу нысаны А. Тоқмағамбетовтың «Ұстаз және бала» романының өлеңдер жинағы, сатиралық шығармалары жинағы болды.

Зерттеу мақсаты : А.Тоқмағамбетовтің поэзиясының тақырыбын қазақ әдебиетінде ашу, жалпы қазақ поэзиясындағы поэзияның теориялық ерекшелігі, сатиралық жұмыстардың тілі.

Зерттеуде қолданылатын әдістер: талдау, синтездеу, жүйелеу, салыстыру және т.б.

Кіріспе

Сырдың көрнекті ақыны Асқар Тоқмағамбетов 1905 жылы Қызылорда облысы, Тереңөзек ауданы, қазіргі өз атымен аталатын ауылда дүниеге келген. Білімі – аяқталмаған жоғары, 1931 жылы КПСС мүшесі болған, 1934 жылы Жазушылар Одағының мүшесі болған.

Ақынның өнер жолын зерттеушылердің қайсысы болсада оның ең алдымен замана жыршысы екендігін атап көрсетеді. Күнделікті өмірде туындап отырған кедергі келтіретін кесапат пен кемшіліктерден ақын қаламынан қағыс қалмай елдің көңіліндегі ойды көркем сөз кестесіне түсіріп, дер кезінде көтеріп отырғандығының халық арасында кең танымал болды. А.Тоқмағамбетовтың көптеген шығармаларды көркемдік қуаты, сол кездің идеал саралығы жағынан қазақ поэзиясының қымбат қорынан берік орын алған. Бұл эпикалық толғаулар, лирикалық сезімдер, қорғағыш ақын болуымен қатар, сөз поэзиясына сатиралық жоғарыдан да аз ғана ұстаздардың бірінен саналады. Оның прозадағы драматургиядағы еңбектерінің өзі бір төбе.

1927 -1957ж арасында облыстық және республикалық газет-журналдардың әдеби қызметкері болған. Ол 1956 ж. бастап 1977 ж дейін Қазқстан жазушылар одағының облыс аралық бөлімінің алдымен жауапты хатшысы кейін кеңесшісі қызметін атқарған. Ең алғашқы «Лениннің портретіне» деген өлеңі 1925 ж. «Социялистік Қазақстан» газетіне атпен шыққан Ұлы Отан соғысы жылдарында «Маршалдар шықты жорыққа», «Ажалды жеңген алыптар», «Мұнай бер» жинақтары жарық көрсе «Айтылмаған ән», «Агроном көктемінде» тың жерді игеру жарығынағы жасампаз халық ерлігін жырлады. Оның қаламынан туған 70—тен аса еңбектері жарық көрген, көпшілігі кеңес халықтары тілдеріне, «Асыл азамат» повесі чех тіліне аударылған. Оның еңбектерін ғылыми зерттеу нәтижесінде 3 кондидаттық десертация қорғалып, есімі үлкен Кеңес Энциклопедиясына енгізілген.

Ақын өзінің журналистік және әдеби шығармашылық жұмысын қоғамдық жұмыспен ұштастыра жүргізді. Ол Қазақстан Коммунистік партиясының облыстық комитетінің, СССР Жазушылар Одағының Қазақстан Академиясы географиялық қоғамының мүшесі, жас әдебиетшілерінің облыстық бірлестігінің жетекшілігін қоса атқарды. Үкіметіміз ақынның қызметін, оның шығармашылық табысын жоғары бағалады. Үш рет Еңбек Қызыл Ту, І дәрежелі Отан соғысы орденімен 1975ж Октя брь революциясы ордендерімен, медальдарымен Қазақ СССР жоғары советі президиумның Құрмет грамотасымен марапатталады.

1985 ж ақынның туғанына 80 жыл толуына орай өзімен аттас, көше ескерткіш орнатылып, қаладағы мәдениет үйіне ақын есімі берілді.

1.1. А.Тоқмағамбетов шығармалары.

Аскар тақырыбы жанрлық ерекшеліктер, артикуляция стилі бойынша әртүрлі. Қолы соңында Асқардың жұмысы, оның ерекшеліктері, ерекшеліктері мен идеялары туралы көптеген сыни мақалалар бар. Ақын туралы сыни мақалаларды қарастырған кезде, оның өмірінде жазылған жеке жазбаларында жазылған. Ол талантты жазушы Саттар Ерубаев болды, ол поэзиясына ерекше назар аударып, оның поэзиясына талдау жасады және түсіндірді, сондай-ақ әдебиет дамуына байланысты Асқардың жұмысы туралы оның көзқарастары мен сын-пікірлерін айтты. І.Жансүгов, К.Беккожин, Т.Нитазин, Е.Исмаилов, С.Тілешев, Е.Тожибаев, Т.Алмалков, С.Кирабаев, Г.Мирепов, С.М. Қанов, Р.Бердібаев және М.Бидждулдаев, ақын ақын және жазушылар ақын Аскардың жұмысына түсініктеме берді.

Сәкен Арубаевтың сынына байланысты Асқардың жұмысы туралы алғашқы эссесінің мәні бойынша С. Ерубаевтің поэзиясын, жарқын өмір салтымен тығыз байланысты поэзиясын жоғары бағалайтындығы туралы айта аламыз.

«Асқар пролетариатқа қалай келді? Коммунистік партия Асқар социалистік пролетариат ұйымына қалай қатысады? Асқар пролетариат ақыны? «Және оларды бөлек жауап.

«Қазан төңкерісі кезінде фабрика, селекционерлер мен жұмысшылар қақтығыстарға, аштыққа, өлімге, апатқа ұшырады. Ресейлік пролетариат басқа ұлт ағайындарымен бірге босатылды. Бұл нашар дамып келе жатқан ферма дәуірінде Асқар Қазақстандағы пролетариат жазушыларының екінші ұрпағы болды, Аскар екі жаста еді. Әдеби фронт комсомол майданында дүниеге келді.

Ол әртүрлі оқыту әдістерінде жазған (өлі, сөйлеген, эссе, сызба, флейта). Соғыс өрісінде ол өзінің дұрыс басын, командаластарын, бейтаныс адамдарын және жауды таба алды. Ол оларды жууға және қоршауды аша алар еді. Ол пролетариаттың жаңа өсіп келе жатқан бейнесін, зауыттың матасын, тастың шетін, механизмді сипаттай бастады. Ол өмірдің маңызды мәселелерін, ғасырдың алғашқы жылдарындағы саяси істерді көрді ».

Аскар Қазақ даласында модернизм идеясын қорытындылайды. Ақынның эпосының басты тақырыбы ретінде кедейлердің, байлардың класын, әйелдердің теңдігі, халықты тәрбиелеу, кедейлерді ұжымдық экономикаға интеграциялау насихатшы ақын ретінде жаңа идеяны ұсынды.

Жаңа дәуірдің дамуы Аскардың сөздері, Октябрь революциясының мәні, еркіндікті босату, Лениннің революциясы («Ұлы таң», «Ленин ескерткіші», «Өзін-өзі махаббат, тірі жалғыздық» және «Онжылдық») басталды.

«Екінші», «Мойын екі есе», «Біз тракторды қабылдаймыз», «Наурыз», «Менің өмірім», «Жас дәрігер», «Біздің жауынгер» жаңа өмірге көшкен көптеген адамдарды табу керек, жаңа адамдар өсіп келеді.

«Асқар» сөзінің басты тақырыптарының бірі соңғы жылдары әйелдердің теңдігі мәселесі болып табылады. Бостандық күні, Фатиманың хаты, Ағайындыларға жауап, Қасиетті жүрек және зиянды әйелдердің өмір салтын көрсетеді.

С. Ерубаев Аскардың поэзиясының сырлы құпияларын сипаттады. Сыншы

Аскар тайпаларының сыры мен патриотизмінің алуан түрлілігі туралы айтып берді.

Осындай жетістіктерді көрсетумен бірге сыншы Аскардың жұмысындағы кемшіліктерді де атап өтті. Аскар өмірдің өзгеруінің мәнін толық түсінбеді. Аскар сыншыларын «Көктемнің соңғы көктемі», «Көктем» және «Маяк» сияқты сынға алды.

Стартар Аскардың қазақ поэзиясына және поэзиясына келесі талаптарды қойды: Жазушы алған тақырыпты түсінуі керек. Бұл күнді еске түсіріп, оны диалектика арқылы түсіну керек және тірі қалмау керек.

1934 және 1937 жылдары Қ. Бекқожиннің сыни мақалалары Г.Тоғжанов Асқардың өлеңдеріндегі кемшіліктерді атап өтті.

Ш.Шашкинаның, К.Ақтеповтың, Б.Кеннебаевтің, Е.Ысмайыловтың ең маңызды мақалаларында Асқардың күнделікті өмірді дамытудағы жетістіктері мен кемшіліктері туралы айтылды. Профессор И.Исмайловтың «Сен және менің жұмысым» атты шығармасында Аскардың шығармаларын үш бөлімнен ажыратады: әндер, өлең, сатира.

Асқар, XX ғасырдың басында және қазақ әдебиетінің бірінші ғасырында поэзиядағы сатиралық әдебиетті жазушы С.Денентаев, асқар, қазақ әдебиетінде терең тамыр жайған. Әрине, орыс ақындары В.Маяковский, Д.Бедьй және басқа да ресейлік ақынның сатиралық поэзиясы сөзсіз Асқардың сатиралық поэзиясын дамыту туралы айтқан жоқ.

Аскар қазақ әдебиетіндегі сатиралық поэзияның әртүрлі үлгілерін (флейта, эпиграмма, мысал және т.б.) табысты жұмыс істеді. Аскар - филец, ақын, қазақ әдебиетінің өрнегі жанры, және біз бұл жанрдың жас ұрпақтың жаңа ұрпағы екенін айтпаймыз.

 

 

 

 

Тоқмағамбетовтың шығармаларының тақырыптық және идеологиялық ерекшеліктері.

Асқардың поэзия, өмір және жұмыс туралы қазақ әдебиеті туралы алғашқы ақпараты 1942 жылы Ю.Исмаилов шығарған оқулықта жарық көрді. Соғыстан кейін бірнеше мақала жазады. Сонымен қатар, Г.Мирепов, С.М.Канова, А.Нататов, Е.Ж.Тожибаева, С.Тілесешова мақалалары жазылған. Осы мақалаларда ол Асқардың өнімділік, лиризм және сатира маңыздылығын атап өтеді.

Біздің кемшіліктеріміз, сондай-ақ Асқардың поэтикалық талпыныстарындағы кемшіліктер поэзия жазудың сәттілігін көрсетті. «Дененің сыртқы көрінісін жиі сипаттайтын Аскардың суреттері кейде жағымсыз иіске ие және ауа-райының қолайсыздығына ұшырамайды», - дейді С.М.Канов.

Г.Миррепов: Асқардың авторы ретінде ... үлкен қарызды төлеу үшін газетке жазады, сондықтан мен Асқарда жақсы дәм жоқ ». Бұл Аскардың поэзиясына әділ сын болып табылады. Асқардың қайтыс болғанында түпнұсқалар бар.

Асқардың жұмысы туралы әртүрлі мақалалар болғанымен, ақынның ақындық шығармаларын жан-жақты зерттемеген.

Аскарға жазылған кез-келген мақалада ақынның поэзиясы тарихи кезеңге тәуелді емес. Мысалы, 1928 жылы жазылған ақынның өлеңдері және оның поэзиясы - олар соншалықты көп емес, олар ақындық талантқа толы. Ақын туралы поэма жазғандардың бәрі дерлік поэзия. Ия, Аскар - бұл хатта өлең. Алайда, бұл сәтсіздік Аскармен шектелмейді.

Ақынның жұмысы туралы әңгімелеп, поэзиялық поэзияға ауысайық. Ақын біздің өміріміздің маңызды тақырыптарын айтады. Асқар Лирик дегеніміз не?

1920 жылдардың ортасынан бастап ақын көптеген адамдармен танымал көптеген ақындық шығармалардың авторы болды. Ол сондай-ақ белгілі жазушы және драматург ретінде танылды.

Асқар шығармашылығының басты тақырыбы - шығармашылық қызметкерді асыға күту. Біздің уақытымыздың маңызды мәселелерінің бірі ақынның өз жұмысына деген ынта-жігері болды. Оның шығармашылығы ең алдымен басып шығарылған кездейсоқтық емес. Бұл ақынның шығармашылық қадамы адамдардың күнделікті өміріне сай екенін көрсетеді. Асқардың шығармашылығы, жанрлық немесе пәнаралық, әр түрлі. Ол поэтикалық таланттың сөздерін бастады. Оның сөздерімен сөйлескенде, біздің заманымыздың өзекті мәселелерін қамтитын саяси сөздерді атап өту маңызды. Поэзиялық талант әсіресе осы салада, саяси әндерде айтылады.

Қойдың соңында соңғы қойларды өткізген автор көптеген армандар, армандары, армандары, оның молдова немесе Қордабай сияқты малға бай болғанын қалады. көрінбейді. Нәтижесінде Шойгин-Кара үйрену, үйрену және маман болуды қалайды. Деді ол:

Егер мен тамақ бірдей екенін көріп отырсам

Ол адамзатқа сенуге лайық.

Білім туралы ілімнен,

Айтарлықтай өршу.

 

Шойынқара қуанышы,

Бұл шағын ауыл.

Ол бай бақташы еді,

Шоынкара - Жетіктің пьесасы », - дейді Шойын-кара, ол соңғы күндерді түрмеде өткізген Шойын-караның келешекке келуіне және болашақ мектепке үміттенетініне сенімін білдірді.

Ақын шығармашылығымыздың жұмысы біздің жұмысшыларымыздың ойлары мен ұмтылыстарын, біздің уақытымыздың сезімін және армандарын көрсетеді. Оның еңбектерінің көпшілігі кедейлердің көзқарастары, тынысы мен өмірі, кедейлердің бүкіл өмірі. Яғни, ақынның лирикалық ақыны ең алдымен жұмыс, жаңа өмір, жаңа буынның белсенді күші.

Жаңа қоғамдық идеялар, елдің индустрияландыру тақырыбы Аскардың поэзиясының жаңа идеологиялық мазмұны болды. Егер ол ауылдық өмірде көптеген адамдармен кездескен болса, ол тамаша поэзияны, адамдардың өміріндегі жаңа техниканың маңыздылығын беретін жаңа техникамен келді. Сіз «туған кезде» деп айта аласыз

Ақын өзінің шығармашылығымен адамзаттың Отанға батылдық әкеледі, еліміздің патриоттарының қаһармандық бейнесін қалыптастырады, табиғатты өзгертеді және біздің еліміздің батырлық жұмысын даңқтайды.

Бұл шын мәнінде осы саяси мәні әйелдердің теңдігінде маңызды деңгейге ие болды. Әдебиет тұрғысынан, кейіпкердің сипатын қалыптастыру үшін нақты өмірдің қазіргі заманғы сипатын талап ететін тамаша тақырып болды. Аталмыш тақырыптың авторы Аскар Тоқмағамбетов қыздарды майлы жануарларға сату арқылы гендерлік теңдік саласында өзінің керемет жұмысын сатудың теңдесі жоқ сипатын көрсетті.

Ол Кеңес Одағын құтқарған қазақ әйелдерін саяси және қоғамдық өмірге белсене араласуға, өз тілін ашуға, білім алуға, өз тағдырының шеберлері болуына шақырады. Мұны «Батимадан хат» және «Бауырластың жауабы» жазылған уақытқа дейін көруге болады.

Мен кептелдім

Ол ауырып қалды.

Менің ата-анам аямады,

Тек сату туралы біліңіз.

***

Мен білемін,

Мен ойнаймын.

Себепсіз

Онымен бірге жүріп, кешегі қазақстандық әйелден туылған шауыр шабудың шынайы бейнесі. Бұл жұмыс елдегі саяси өмір туралы шындықты білетін уақыттың үлкен серіктесі болды. Шомылдыру рәсімінен өту туралы хатта адамдар арасында ізгі және асыл адам сенімділік танытты, ал сол жылдары олардың бәрі ауыр қайғы болды. Сонымен қатар, Наша Сюе ақын, күннен шығып, теңдікке жетіп, әдеби

деңгейін ашады және белгілі бір дәрежеде жаңа өмірге жететін қазақ қызын мақтан тұтады. Суладағы Жас жауынгер, ақын қазақ фольклорының үлгісін, содан кейін орыс даласын зерттейді.

Аскар - поэма жазған алғашқы қазақ ақындарының бірі, сондай-ақ қазақ халқының ырғақты генийін жаңғыртуға тырысты. Соғыс жылдарында, әсіресе жазушы дәуірінде, барған сайын айқынырақ болады.

А. Тоқмағамбетов жазған көптеген ноталар мен өлеңдер бар. «Қаскелең» (1934), «Бақыттың кілті» (1934), «Өмір салты» (1940), «Қуаныш Жыры», «Жаздырып жазы», ​​«Мулай-Бер». Бірнеше толықтырулар бар. Бұл жұмыстарда автор колхоздың өмірін суреттейді және осы саладағы адамдардың бейнесін суреттейді. Осы жұмыстардан колхозшылардың және символдық кейіпкерлердің түрлі суреттерін табамыз. Мысалы, «Агроном Кукимети» поэмасында колхоздың жаңа ғылыми негізде дамуына жауапты түркімен агрономы бейнесін көреміз.

Aсқардың поэзиясының мәні көп қырлы өмір салтының талаптарына жауап беретіні болып табылады. Оның жұмысында жұмысшы майданында танымал қозғалыстар кеңінен таралған. Ол саяси поэзияның күнделікті қажеттіліктеріне тез жауап беретін ақын.

Он тоғыз жыл біздің еліміз үшін үлкен үзілістер мен үлкен жетістіктердің жылы болды. Сол жылдары бүкіл әлемге әйгілі Чили теңіздері қайран қалды. Чкалов сияқты Солтүстік полюсте көптеген ерлік оқиғалары болды. Совет әдебиетінің басты тақырыбы кеңестік халықтардың табиғатқа ұмтылудағы батырлық әрекеттерінің көрінісі болды. Бұл кезде қазақ ақыны мен жазушылары белсенділік танытты. С.Сейфуллин, И.Жансүгіров, Б.Майли, С.М.Канов тақырыпты: С.М.Кановтың «Полярлы аю», Т.Жароковтың «Мықты тіл», И.Жаңғұловтың «Жылқы», Ж.Саин «Пилоттың құпиясы», А. Тоқмағамбетов «Кеңестік жол» халықтық патриотизмді, Отанға шексіз сүйіспеншілікті тудырды.

       Соғыс жылдарында фашистік басқыншылар қшкерелемеген, совет халқының жаудың қарсыластарына қарсы күресті дұрыс орындамады: «Жамбыл» «Ленинградтық мреним Байгарин» әні «Батыр», «Абдулла», «Абдулла А.Тоқмағамбетов», «К.Аманжолов Фрике» тіршіліктердің алыптарына ие болды, олар соққылардың жеңімпаздарын жеңіп алды. маусымның дәлдігіне сәйкес. Сол кезде ақын Асқар соғыс кезінде көптеген эсселер жазған. Оның тақырыбы - майдан мен артқы бірліктің, халықтардың және жауды

3ң достығының. Ақынның «Берлинде көшелерде», «Испания», «Қараңғыда» және «Рейнде» халықаралық тақырыптағы бірнеше туындылары болды. «Берлин көшелерінде» - ақын теңдеу өнерінің көмегімен екі идеяны шығарады. Өлеңнің анасының анасы балаға және оның құтқаруға тырысқан әрекеттеріне керемет әсер қалдырды. Жазушы Света М-керов: «Бұл өлең халықаралық аренада жазылған маңызды жұмыс болды. Белгілі бір ақын Маяковский мен Демьян Кедейді үйретеді. Автор жоғарыда аталған жұмыстардың халықаралық семинарын шынайы және нақты түрде көрсете алды.»

2.1. Токмағамбетов А. - сатиралық ақын

Асқар Тоқмағамбетовтың жұмысының негізгі бөлігі сатира. Сатира - Асқардың поэзиясының ең биік шыңы. 1928 жылы автор өз шығармашылығында «Спарк Кітап» деген тақырыптан бүгінгі күнге дейін өз тақырыптарын жасады.

            Ұлы Отан соғысы кезінде ақынның халыққа деген көзқарасын «Дон шошқа», «Көпірдің шетінде», «Шалбар шабуылы», «Лев Лион» және «Леди комедиясы» және неміс басқыншыларының қатыгездігі туралы саяси памфлеттер жариялау арқылы көрсетті.

              Аскардың фельетондары адамды жігерлендірерлік қасиеті бар. Ақынның айтуынша, неміс офицерлерін біздің Отанымызға жақындату арқылы өлтіру адамгершілікке жатпайтын, қадiр-қасиетiн қорлайтын деп сипатталады:

Біз бір жерге шығамыз.

Бізде қару бар қылыш бар.

Бізге сол жақты құрту керек.

Теріңізді салқындатпаңыз, суық және суық болмаңыз.

Біз сондай-ақ ет жеп, аздап жей аламыз.

Біз не істейміз және шыдамдылық.

Мұнда ақынның ізі, неміс фашистерінің идеологиясы айқын суреттеледі.

              Асқар Тоқмағамбетов қазақ әдебиетіндегі брошюралық жанрдың дамуында ерекше орынға ие болды. «Алма ағашы және креп», «Мысық пен тышқан» сияқты туындылары жанрдың сатиралық стилінің ең маңызды белгілері болып табылады. Аскардың мысалдарының ерекшелігі - ақыл таза дидактикалық ойлаудан емес, сюжеттік сызықтан тұрады. Автордың айтуынша, оқушының жұмыстың мазмұнын оңай оқиды.

Асқар қазақ әдебиетін дамытуға қабілеттілігін көрсетті. Оның шығармалары, мысалы, «Ақыл, төрт сағат, төрт сағат», «Твин мен бала», ең жарқын болды. Біз Асқар Тоқмағамбетовті ақын деп таныдық. Асқар қазақ жазушыларының үлкен тобында үлкен рөл атқарады. Ол - ақын, ақын-жазушы, сатирист-философ ретінде танымал ақын.

Асқар Тоқмағамбетов кездесуге келгендердің барлығына хат жазды: «Сәбит Мұханов Еңбекші Қазақстандық газетінің баспагері болып өмірінің алғашқы баспасы болды » улы отшашулар, пушистый өлеңдер, өлеңдер мен иллюстрациялар бар, олар өздерінің жан-дүниелерімен шыңдалады. Шындығында Асқардың жұмысы әмбебап. Бұл қасиет тек қана ішінара, үлкен, жетілген. Асқар - әйгілі ақын, оның сипаттамасынан оның өміріне, ән айтуға деген ықыласы жоғары.

Ақынның лирикалық өлеңдері «Күнделікті күні», «Бір ақын», «Көгілдір үй», «Ақын Нартай», «Жарылыс», «Көктем» .

              Ақын Ғабит Мүсірепов: «30 жылдық соғыс арасында болған Аскар өзінің поэзиясының осы аспектісі туралы көп нәрсені көрсетеді. Айта кету керек, көптеген ақындар мен жазушылар шабуылға көбірек қызығушылық танытса, А.Тоқмағамбетов атамыз болу барысына, адамдардың зарына барынша құлақ түрген.

 

2.2«Пурерброд ұл» романының тақырыптық ерекшелігі

              А. Тоқамағамбетов - қазақ әдебиетімен қатар біздің жазушыларымыздың бірі. Ол өз поэзиясын құрған, поэзия жазған ақын. Поэзиядан басқа, прозалық жанрдыда қатар алған. Нәтижесінде ол «Тіл және бала» қазақ поэзиясын жазады. «Твин және бала» романына келсек, осы роман тақырыбы 1920-шы жылдардағы қазақ ауылының өмірін суреттейді. Бұл 1919-1921 жж. «Роман» романында, далалық жердегі өмірді, өмірлік күресті терең көрсете отырып, фрагменттік инкарнациядан көрсетеді, әсіресе отанына және ана мен бала арасындағы қарым-қатынас, жұмыстың негізгі ғанибет жолы «Аманжол» романы бойынша шығады. Қиындықтарды, озбырлықты, теңсіздікті және сол уақытта барлық қиындықтан шыға білген Хадиша Аманжол суреттеледі. «Аманжол» романындағы ең маңызды роман - бұл прототиптің кейіпкерінің бейнесі. Қазақ совет әдебиеті халықтың еркіндігі мен бақытынан саналы күрескер, батыл жауынгердің бейнесін қалыптастыра бастады.

Бұл қазан бүркіттің өз тағдыры үшін өз тағдырына мойынұсынғанын бейнелейді. Жазушы кейіпкерлердің рухани өсуін ақылмен көрсетіп, өз кейіпкерлерін дайындаған схемамен жетілдіріп, жеткізген. Ежелгі дәстүрлер, байырғы сана, байлықтар, байлықтың жоғалуы, елді пайдалану. Жазушының стилі кейіпкерлердің сипатымен ерекшеленеді. Мысалы, Хадижаны ақшаны аз сомадан айырып тастау, Аристаттың құпиясын ешкім босқа шығармайды. Керісінше, ырғақ пен жазба сипатына келетін болсақ, ол өздерінің оқырмандарына ауыздарымен сөйлескен кезде өз еркімен бөлінеді. Романдағы сатиралық кейіпкерлер өте анық.

Аманжол Жайықби үйінің есігінде 15 жыл тұрады. Оның әйелі Хадижа, ұлы Мендіқар. Бір күні Жайықбайға қамқорлық жасамай Аманжол өзінің ұлы мен әйелімен Ташкентке барады.

Аманжол - адал, ақжарқынды, ақымақ білмейтін адам. Зорабайға бай Ташкенттегі шәй дүкенінің иесі, өздерінің қадір-қасиетін жоғалтып алды, олар бай және бай болғысы келетіндерін сезеді. Аманжолдың тағы бір нүктесі: станцияда станцияда болғанда, қызыл қолбасшы Андрей оған нан және ақша берді және оны поездпен Ташкентке алып барды. Коммунистік Шараф, өзбек жасөспірім, Ташкентке тау тауып бара алмаған кезде өзін ұстайды.

              Бірақ жердің табиғаты қаһарына толы, ал жолда Хадиджаның көз алдында дауыл жойылып кетеді. Аманжолдың мақсаты оның ұлы Мендикаранды құтқару болды. Ол байлардан қашып кету себебі оның балаларына қамқорлық жасамайтындығы. Сондықтан біз бауырластың сүйіспеншілігін көреміз. Аманжолдың революцияға қатысуы оның оң имиджі ретінде пайда болуы. Кездесуден кейін Андрей Башневпен әңгімелесуден кейін, өзбек әйелін шарап зауыты алып, балалар үйіне алып кетіп, Қызыл Армияға жеткізді. Аманжол еліне келгенде әйелі сапарынан кетеді. Бірнеше жыл қажет. Бұл Калининнің кеудесінде Ленин орденін орындайтын шыңдары. Міне, қақпаның қақпасына асфальт қақпасы, Аманжол біздің айналамыздағы фонтанмен бірге сүйікті бейнеклип болды. Көптеген жылдар бойы жанқиярлық өмір сүрген Аманжол қазіргі уақытта адамдар бақытты өмір сүріп жатқан адам. Ол ұзақ уақыт бойы өмір сүреді. Аманжолдың адамгершілік қасиеттері, қуаныш пен бақыт, оның абсурдтық және қайғы-қасіреті, сондай-ақ оның жазулары толқындардың құпияларын бейнелейді.

              Ескінген жылдар өтіп кетіп, бет-жүзіне шашты, ал жастардың жақсы сөздері көптеген күндерге жетпейді. Ақырында Аманжол ұлымен бірге келеді. Бірнеше жыл бойы ол баласынан кетпеді. Мендіктің орны басқа бір отбасы болса да, әртүрлі еді.

Хадижа бейнесін болсақ, автор батпақтан ауылға дейінгі азап пен азапқа толы өмір салтын сипаттайды. Сонымен бірге Хазани Аманжалдың қиындықтарына тап болды. Бивер, бауыр - тірі қайтыс болған бала, сол эрозиядан кейін Аристанбапе мешітіне келді. Кім үйретеді, өмір сабақтарын үйретеді. Жер бетінде өмір сүре алмайтын сол жастағы адам Хадижа енді жауларына қарсы күресіп, өсіп келе жатыр. Бұл жолда ол қайғылы.

              Жазушы Аманжолдың бейнесінде қаланың өмірі шайқаста бейнеленген, ал Гадиия арқылы ауыл мен ел бейнеленген. Аманжол мен Кадишидің суреттері студентке қызықты. Аманжолдың өмірі арқылы жазушы адамзаттың бақытына орай адамзаттың ұлы даналығын ашты. Кадишидің бейнесі арқылы Аманжолмен бірге жазушы қиын кездерде бір адам болған әйелді көрсетті. Кадиша Аманжолға өте риза. Жазушы қала өмірінің, соғыстың сахнасының, аваль молдалары мен пұттарының бүкіл суретін ұсынды. Осы бейнемен заманауи әлемнің жазушысы өз нанымдарын білдіруге және керемет шешім табуға мүмкіндік алды. Көптеген адамдар бар, ол осы екі кейіпкерді таң қалдырады және керемет көрініс береді. Жазушы анадан, оның әйелі мен жұбайынан айырылу проблемасына тамаша шешім таба алды. Аманжол мен Қадиша романда бейнеленген шындықты сипаттайтын шындықпен ерекшеленеді. Сол сияқты, Жорабайдың тұрғындары болып табылатын ескі ауыл, Ишан, қазақтар, Жайлайба және Жорабайдың зұлым адамдарының бейнелері қайталанбастан шынайы түрде ұсынылған. Жазушы сатиралық негізде кейіпкерлердің пайда болуын жасайды және үлкен жұмыс. Кадис, сондай-ақ романда сипатталған оның шындықтары шынайы негізге

сәйкес келеді. Сол сияқты, Жорабайдың тұрғындары болып табылатын ескі ауыл, Ишан, қазақтар, Жайлайба және Жорабайдың зұлым адамдарының бейнелері қайталанбастан шынайы түрде ұсынылған. Жазушы сатиралық негізде кейіпкерлердің пайда болуын жасайды және үлкен жұмыс. Кадис, сондай-ақ романда сипатталған оның шындықтары шынайы негізге сәйкес келеді. Сол сияқты, Жорабайдың тұрғындары болып табылатын ескі ауыл, Ишан, қазақтар, Жайлайба және Жорабайдың зұлым адамдарының бейнелері қайталанбастан шынайы түрде ұсынылған. Жазушы сатиралық негізде кейіпкерлердің пайда болуын жасайды және үлкен жұмыс.

              Жазушы жаңа жолдан шындықты білді. Басқаша айтқанда, Хадиша ауылы ешқашан өзгермеген, Аманжол тұтастай елде, ал жалпы тақырыбы - жаңа дәуірде өмір сүреді. Бұл әдіс жазушының мақсат пен ойын еркіндігінің толық әлеуетін береді. Аскар кейіпкерлердің қасиеттерін сатады, оларға өз ауылының тарихы туралы айтып береді.            

Енді қарапайым ілмектердің артындағы кинжал емес, Аманжол - өз халқын өртеген батыр, Аманжол батыры. Романның әрбір кейіпкері бірден студенттің назарын олардың жағымсыз немесе оң ойлары мен мінез-құлқына аударады. Қасық кейіпкердің ортасында кейіпкерлер күлкілі және моральдық кейіпкерлер болып табылады, бірақ әрдайым ұмытылмайтын ерекше бөтен адамдар. Бұл жазушы сатиралық тілді аса дәлдікпен пайдаланады. Адамның қадiр-қасиетi мен ұлылығын өз сөздерiмен байланыстырады.

              Олардың өмірлік мінез-құлқы мен қарым-қатынасы сыртқы факторларға ұшырайды ... «Сана тапшылығының аздығымен ауыздың қайтымды таралуы бар және оны болдырмаудың ешқандай жолы жоқ. Өлі балықтар батып кетеді. Ол жануарлардың, қойлардың, қойлардың, көліктердің, алдаудың көздерінде жасырылады. Аударма кезінде ол жұмыс істемейді. Оқушының кішкентай портреті, күннің жанып тұрған көзқарасымен. Мұның барлығы Ишанға дейін.

              Әлбетте, мұндай композиция - жазушының керемет сатирикалық қабілетін жасау және жаңа бейне жасау мүмкіндігі. Жаңа эпилогия да сенімді және тартымды. Негізгі кейіпкерлердің болашағы кең таралған.

              Балалар үйінде қалған Мендікара есімін және есімін өзгертіп, бала мен баланың көптеген жылдар бойы жасаған жұмыстарымен таныса алмағаны өмір заңына енгізілген. Роман мінсіз, эпизод және бөшкелерде таза.

              Сонымен қатар, роман тілін кеңінен тарату керек. Тоқмағамбетов - еркін, танымал жазушы. Оның өлеңдері, сатирасы және тілдің байлығы «Құдай мен бала» романына келгенде бірінші орынға шықты. Жазушы өзінің сүйікті кейіпкерлерінің бейнесін мерекелік, танымал тәсілмен жеткізеді және өзінің сатирикалық

әрекеттерін өзінің жағымсыз кейіпкерлеріне береді. Мәселен, Шағылдың портреті былайша сипатталады: «... қисық мойынның қисық екенін, оның дәмі жарқыратынын және басқа тұлғаның бет әлпетінен әлдеқайда қызықты екендігін түсіну мүмкін емес. Самоварға секірген адамға ұқсайды. Қандай жағында да ортогоналды ... Әрбір мұраның рәміздері әр түрлі. Шіркеудің қаһараты бір сөзбен: «Ешкі - ит иесі бар ит». Жазу портреттері - жазушының жұмысының жалғыз мақсаты емес, оның сипаты психологиясы. Кейіпкерлердің сипаты, олардың бар болуы, кейде бірдей суретпен анықталады. Романның тағы бір ерекшелігі оның тарихи заңдылығы. Кеңестік үкімет өз өмірінің алғашқы кезеңінде адамның тағдырын бұза алмайды. Ол бір уақытта қайнатуға, қайнатуға суреттейді. Кеңес үкіметі өзінің өмір сүру кезеңінде адамның тағдырына көңіл бөлмейді. Роман ескі есімі оны бірден көріп, бірден бірінші орында тұрмайды. Бұл белгілі бір идея. Романында бұл қайшылық оқиғалардың және мінез-құлықтың типтік психологиясында анықталған. Жұмыстың маңызы мен дәлдігі, сондай-ақ мұнда адамдар. Халықтардың романсы кең таралған. Ресей халқына басқа ұлттарға қарсы үлкен қамқорлық шынайы түрде айтылады. Сейдхан мен Қорған штамдарының арасындағы ара-қатынас күшеюде. Қаланың танымалдығы өсіп келеді. Тістері бүлінген Кадырран Сейдахан соққыға ұшырады. Автордың кесірінен автор жаңа шешім қабылдады, өлтірілген Ханбанның бейнесі арқылы шешуші шешім қабылдады. Өлтірілген жәбірленуші қорықпайды, қашып кетпейді. Мен оның қолмен жұмыс істей алатынына сенімдімін. Бұл ғасырдың екінші драмалық фигурасы.

2.3 Ақын мысалдарының мән мағынасы

Асқар Тоқмағамбетов өзінің өмірінің бір бөлшегін шығармаға арнаған жан десек қате емес, сірә! Өмір жолында ерекше жанр сатиралықпен айналысып қана қоймай, ой түйгізердей мысалдары, өзгеше сезімге бөлейтін әзіл-сықақтары баршылық. Жазушы проза жанрында да жемісті еңбек етті. Ыбырай Жақаевтың өміріне арналған "Қыран тұғырдан ұшады", Қазан революциясы қарсаңындағы ауыл өмірін суреттейтін "Ақмоншақ" (О. Бодықовпен бірге) повестерін жазды. Қаратау мен Сыр өңірі қазақтары тұрмысынан жазылған "Әке мен бала" романын кейін қайта толықтырып "Қарбаласта" (1975) деген атпен жариялады. ХІХ ғасырда өмір сүрген қазақ ақындары туралы "Жыр күмбезі" атты тарихи роман жазып, оның ішінде Тұрмағамбет Ізтілеуовтің өмірі жайлы құнды деректерден мағлұмат берді. Ақын шығармашылығының елеулі бір саласы – оның сатирасы. Қазақ кеңес әдебиетінде Асқар Тоқмағамбетов сатиралық поэзияның негізін қалаушы, әрі дамытушылардың бірі болды. Кезінде Мұхтар Әуезов оны "Қырғи тілді Асқар" деп бекер айтпаған. Оның бірнеше сатиралық өлеңдері мен фельетондар жинақтары жарық көрді. Ақын қоғамдағы моральдық нормаларға қайшы келетін нәрселердің бәрін өткір әжуалады. А.Тоқмағамбетовтың мысалдарына тоқталатын болсақ «Көкек», «Күңшілдің күңкілі», «Майлық пен сулық», «Ақпарға семірген атжалмандар»және т.б.

«Қазға еліктеген қарға» мысалын қарастыратын болсақ. Өзінің атыда айтып тұрғандай күңшіл адамды құсқа теңеп суреттейді. Шығармада қазға ұқсағысы келген қарға туралы айтып өтеді. Қарғаны еріншек, жалқау, бәрі де оңай бола салса деген адамға теңеу арқылы суреттейді. Сол қарғаның қаздай болғысы келетіні айтылған. Ол мүмкін бе? Сірә, ондай оңай бола салмасы анық.

«Алтын сағат пен шойын сағат» бұл мысалда Құлатай мен Жұматайды салыстыра көрсеткен және де бұл мысалда адамгершілік қасиетте суреттеледі. Құлатайдың алтын сағатымен жұрт алдында мақтана жүруі, ал Жұматайдың шойын сағатын қалтасына тығып қоюы. Не себепті? Себебі мұнда алтын сағат қалай оңай келсе солайынан кері өайтуы мүмкін. Ал үлкен еңбекпен келген шойын сағатты жоғалтып алмаудың амалын жасауда. Бұндағы мақсаты байлығым көп деп кекіренбе, бір күні одан да айырылып қалуың ғажап емес.

Қарап отырсам ақынның мысалдары тереңінен тәрбиелік мағынасы бар. Қай мысалын алып қарасанда, жайдан жай жазылмаған.

Қортынды

Танымал ақыны А. Тоқмағамбетов романның ұлы жазушысы.

              Асқардың жұмысы туралы әртүрлі мақалалар болғанымен, ақынның поэзиялық жұмыстарын егжей-тегжейлі зерделеу болмады. Аскарға жазылған кез-келген мақалада ақынның поэзиясы тарихи кезеңге тәуелді емес. Мысалы, Азаров 1928 романдары мен олардың шынайы шығармалары олар сияқты үлкен жұмыс емес бірақта олар поэтикалық талантқа толы.

              Аскардың өлеңдері туралы жазғандар поэзияға толы. Аскар - бұл тағдыр жазған поэма. Бірақ бұл кемшіліктер Аскарда бір ғана кішігірім ақау болды ма? Бүгінгі өмір тақырыбына арналған «Жарық», «Жаңа туған», «Ұжымдық ескерткіш» ақынның ең танымал романы, ұлы жазушы І.Жансүговтың «Қуша» тарихи тақырыбына өлеңдер жазды, біз осындай өлеңдер жазған жоқпыз ба? Демек, алпысыншы жылдардағы поэзияның жетіспеушілігі - бұл жалпы кемшіліктер.

              Ә.Тоқмағамбетованың лирикасы ерекшелігі сатирикалық. Поэтикалық әндердің тақырыптары әртүрлі. Асқардың поэзиясының мәні көп қырлы өмір салтының талаптарына жауап беретіні болып табылады. Оның жұмысында жұмысшы майданында танымал қозғалыстар кеңінен таралған. Ол саяси поэзияның күнделікті қажеттіліктеріне тез жауап беретін ақын. 

 

 

 

 

 

 

Пайдаланылған әдебиеттер

 

1. Егемен Қазақстан // 8.10. 2005, 3 б

2. Исмаилова Е. Асқар Тоқмағамбетов. - Алматы, 1995

3. Кекишев Т. Қазақ әдебиетінің тарихы. - Алматы, 3 т, 1967, 325 б

4. Қаратаев М. Қазақ әдебиеті. - Алматы, 1971

5. Қирабаев С. Қазан және қазақ әдебиеті. - Алматы, 1968, 420б. ;

6. Қирабаев С. Халық таланты. - Алматы, 1970, 250 б.

7. Қирабаев С. Қазақ кеңес әдебиеті. - Алматы, 1973, 325 б. ;

8. А. Токмагамбетова Жазғы жапырақ. - Алматы, 1958, стр. 260).

9. А. Токмагамбетова композиция. - Алматы, 1-2 том , 1962

10. Ленин жолы // 18.03. 1962, p

11. E. Серіков Қазақ әдебиетінің байырғы және қазіргі мәселелері. - Алматы, 1973, 300 б