Сабақтың барысы

«Күй өнері» тақырыбына 5 сөз және олардың мағыналары:

1. Күйші – күй орындайтын адам. Күйші – музыкалық аспаптарда, әсіресе домбыра мен қобызда күй тартатын, сол арқылы халықтың рухани мұрасын жеткізуші тұлға.

2. Күй – қазақ халқының дәстүрлі музыкалық шығармасы, әдетте аспапта орындалады. Күй халықтың өмірін, табиғатын, адам жанын бейнелейді және әрбір күйдің өзіндік мазмұны мен сипаты болады.

3. Домбыра – қазақтың ұлттық аспабы. Домбыра – екі ішекті, қағысты аспап, ол күй өнерін орындауда кеңінен пайдаланылады. Күйшілердің негізгі аспабы болып саналады.

4. Шертпе күй – қазақтың күй өнерінде қолданылатын күй орындау әдісінің бірі. Мұнда күйші домбыраны саусақтарымен шертеді, бұл әдіс арқылы өте нәзік, терең эмоционалды күйлер шығарылады.

5. Сазгер – күй немесе ән шығарушы адам. Сазгер өз шығармаларында халықтың рухани әлемін, дәстүрін, өмірін көрсете отырып, қазақ музыкасының дамуына үлес қосады.

Құрманғазы мен күй арасындағы байланыс:

Құрманғазы – қазақтың ұлы күйші-композиторы, оның шығармашылығы мен күйлері қазақ халқының музыкалық мәдениетінің бір бөлігі болып табылады. Құрманғазының күйлері терең мәнге ие, олар тек музыка ғана емес, сонымен қатар қазақ халқының тарихын, болмысын, жан-дүниесін бейнелейтін туындылар.

Құрманғазы өзінің күйлері арқылы халықтың мұңын, қасіретін, ерлігін, азаттыққа деген ұмтылысын жеткізіп отырған. Оның күйлері түрлі өмірлік оқиғаларға, тарихи жағдайларға байланысты жазылған, әрі олар халықтың ұлттық рухын көтеретін шығармалар.

Құрманғазы күй өнерінің өкілінің бірі ретінде, өзінің күйлері арқылы қазақ күй өнерінің дамуына зор үлес қосқан. Сонымен қатар, оның күйлері қазақ халқының рухани дүниесін бейнелейтін ерекше шығармашылық туындылар болып табылады.

1-топ

Құрманғазы Сағырбайұлы – қазақтың ұлы күйші-композиторы, күй өнерінің негізін қалаушылардың бірі. Ол 1806 жылы қазіргі Атырау облысы, Жылкелді ауданы, Құрманғазы ауылында дүниеге келген. Құрманғазының балалық шағы ерте жасынан-ақ қиындықпен өтіп, оның өнерге деген құштарлығын арттырған кезең болды. Әкесі Сағырбай – кедей шаруа болған, бірақ ол Құрманғазыға үлкен рухани қолдау көрсетіп, болашақ өнер жұлдызына қажетті жағдай жасап, халық өнерін қадірлеуге үйреткен.Құрманғазы жасынан күй тартуға ынталы болды, оның музыкаға деген қабілеті ерекше еді. Құрманғазы өмір бойы шығармашылықпен айналысып, халқына рухани азық беріп, күй өнерінде өзіндік қолтаңбасын қалдырды. Ол өз шығармашылығында халықтың ұлтжандылығын, ерлігін, батылдығын дәріптеді. Құрманғазының күйлері қазіргі таңда да қазақ мәдениетінің маңызды бөлігін құрайды.

2-топ

Құрманғазы Сағырбайұлының күйлері қазақ музыка мәдениетінде ерекше орын алады. Ол қазақтың ұлттық күйлерін дамытуда үлкен үлес қосқан және өзінің шығармашылығында халықтың жан дүниесін, ұлттық болмысын, ерлік пен батырлықты дәріптеді. Құрманғазының көптеген күйлері оның жеке өмірімен, тарихи оқиғалармен және халықтың ерлік дәстүрлерімен байланысты. Міне, Құрманғазының атақты күйлерінің бірі:

1. «Сарыарқа» – Бұл күй Құрманғазының ең танымал күйлерінің бірі. Ол қазақтың кең даласын, Сарыарқаның кең байтақ, жайлы табиғатын сипаттайды. Бұл күйде туған жерге деген сүйіспеншілік, халықтың еркіндігі мен бостандығы сезіледі.

2. «Адай» – Бұл күй қазақтың белгілі Адай руының батырларына арналып шығарылған. Күйдің әуенінде Адай батырларының ерлігі, қаһармандығы мен күрескерлігі бейнеленеді.

3. «Қайран шешем» – Бұл күй Құрманғазының анасына, яғни шешесіне арналған. Оның анасы қатал әрі қайратты әйел болған, ұлына өмірде қиындықтарға төзуді, қайсар болуды үйреткен. Күйде шешесіне деген құрмет пен мұң сезіледі.

4. «Балбырауын» – Бұл күй Құрманғазының сүйікті күйлерінің бірі. Күйдің әуенінде нәзік сезімдер мен терең ойлар өрнектеледі, бұл күйдің әуезі өте әсерлі және терең.

3-топ:

Құрманғазы Сағырбайұлының қазақ музыка өнеріндегі орны:

Құрманғазы – қазақтың ұлы күйші-композиторы және музыка өнерінің тарихындағы ерекше тұлға. Ол қазақ халқының музыкалық мәдениетінде күйшілік өнердің шебері, әрі жаңашылы болды. Құрманғазының күйлері өз дәуірінің шежіресі ретінде қазақ халқының өмірін, тарихын, салт-дәстүрін және рухани болмысын сақтап қалды. Оның шығармашылығы қазақ музыкалық өнерінің классикасына айналды. Құрманғазының күйлері қазақтың батырлық рухын, еркіндігін, әділеттілікті, тәуелсіздікті паш етеді. Күйші өз шығармаларында табиғаттың әсемдігін, халықтың қайсарлығын, өмірдің ауыртпалықтарын музыкалық тілмен бейнеледі.

Құрманғазының күйшілік мектебі және оның шәкірттері:Құрманғазының күйшілік мектебі қазақ музыкасындағы елеулі құбылыс болып табылады. Ол күй өнерін дамытуда тек шығармашылықпен ғана емес, сонымен қатар жаңа ұрпаққа күйшілік өнерді үйрету ісінде де үлкен еңбек сіңірді. Құрманғазы күй өнерін жас ұрпаққа үйретуге ерекше мән берді. Оның мектебінен көптеген талантты күйші-композиторлар шықты, әрі осы мектептің ықпалы қазақ музыкалық дәстүрінің дамуына үлкен әсерін тигізді. Құрманғазының шәкірттерінің бірі болып Дина Нұрпейісова, Сейтек, Кенен Әзірбаев сияқты ұлы күйшілер мен әншілер танымал болды.