Ашық сабақ 4 сынып дүниетану Ғарыш дегеніміз не?

Тәкшүрүлди____________________________

Вақти : 12.03.2019

Синип : 4- «А»

Пән : дуниятонуш

Дәрис мавзуси: Каинат дегинимиз немә? Ғарыш дегеніміз не?

Дәрис мәхсити: каинат вә униң түзүлүши һәққидә чүшәнчә бериш

Күтүлидиған нәтижиләр:

Билип алиду: каинат вә униң үзүлиши, күн системисидики сәйяриләрни, асман жисимлириниң бәлгүлирини

Риважлиниду: әтрап-муһитни чүшиниш, пикир ейтиш,тәһлил қилиш, хуласиләш, өз алдиға билим елиш маһарәтлири

Тәрбийилиниду: әтрап-муһитни тонуп билиши вә билишкә қизиқиши

Пайдилинидиған васитиләр: проектор

Керәкликләр: топлар нами, стикерлар, ракета сүрити, тирәк сөзләр, күн системисиниң тәсвирий макети, тапшурма варақчилар

Дәрисниң бериши:

Дәрис этаплири

Муәллимниң иш-һәрикити

Оқуғучилар иш-һәрикити

Баһалаш

Уюштуруш қисим

1-мин

Психологиялик жәмлиниш

Қоңғурақниң авази дәрискә бизни чақирар.

Диққәт қилған балиға йеңи сирлар ечилар,-дәп бүгүнки дәримизниң силәр үчүн қизиқ вә пайдилиқ болушини тиләймән. Дәрисимизгә кирип олтарған меһманлиримизға иллиқ күлкимиз вә салимимизни йоллайли.

Меһманларға салам бериду.

Шәхсий берилгән соалларға жавап 1 пай -1 юлтуз

Топ ичидә – 1 пай

«Һәқ, наһәқ»-6 п

Адрес-4 пай

Юлтузларни халтиға жиғиду.

10-13-пай- «5»

7-9 пай- «4»

5-6 пай- «3»

Билим : ениқла, ядиңға ал, йезип көрсәт, тизимини кәлтүр

Бу басқучта нәқ фактлар вә қаидиләр ядиға елиниду, ейтилиду.

Оқуғучиларниң нәқ иш-һәрикити: термин, ениқ фактлар,усуллар, асасий чүшәнчилар, қаидиләр, принциплар бойичә билимини ейтиду.

Билимини ениқлаш

4-мин

Биз силәр билән Қазақстан тәбиити намлиқ бөләкни аяқлаштуруп, йеңи бөләкни башлаш дәрисигә йетип кәлдуқ. Бүгүнки дәрисимизниң мавзусини ениқлаш үчүн бир нәччә тепишмақниң жававини тепип көрәйли:

Өзи дүгләк шәкиллик, қуруқлуқ һәм сүйи бар

Жанлиқ тәбиәт жисмиға яшаш үчүн шараити бар. (Йәр)

Сандуғумда жиқ оқ, әтиси турсам бириму йоқ. (Юлтуз)

Асманда егиз турисән, иссиқ, йоруқ берисән. (Күн)

Бәзидә дүгләк тавақтәк, бәзидә тилим тавуздәк

Күндүз һәргиз кәлмәйду, түндә дайим йоқлайду. (Ай)

Мошу сөзләрниң ярдими билән топларға бөлүнәйли.

Мошу сөзләрниң ичидә артуқ сөзни ейтиңлар. Немишкә?

Асман жисимлири яки қазақ тилида аспан денелері. Олар жерді қоршап тұрады. Бірақ олардан басқа аспан денелеріне сәйярә-ғаламшар, комета-құйрыққты жұлдыз деп аталатын кіші аспан денесі, астероид-кіші ғаламшарлар болады. Олай болса, бүгінгі

сабақ не тұралы болмақ?

Демек бүгінгі сабақ тақырыбымыз аспан денелері, немесе Ғарыш дегеніміз не деп аталады.

Аталғулар нами йезилған табличкилар топларға қойилиду. Йәр, ай, күн, юлтуз сүрәтлири сизилған стикерларни таллап алиду. Стикерларниң ярдими билән топларға бөлүнүп олтириду.

Мошу сөзлириниң ичидә артуқ йәр сөзи, сәвәви қалған сөзләр асман жисимлиридур дәп, мавзуни ачиду.

юлтуз күн

Йәр

сәйярә ай

комета астероид

Стикерниң ичи тәрипигә сүрәтләр ясилиду (6-йәр, 6-юлтуз,6-күн, 6-ай)

2. Чүшүнүш : чүшәндүр, мулаһизә қил, қураштур, тәсвирләп бәр, тәкрарла.

Чүшүнүшниң көрсәткүчисигә берилгән материални башқа шәкилгә кәлтүрүш, вақиә вә һадисиләрниң келәчигини молжалаш.

Оқуғучиларниң нәқ иш-һәрикити

— факт, қаидә, принципларни чүшәндүриду; — мәтин түридә берилгән тапшурмини математикиқ ипадиләр түридә язиду; — берилгән әхбарат асасида молжалаш жүргүзәләйду.

Мавзу үстидә иш.

Чүшиниш басқучи

7мин

Жерді қоршаған дүние - Әлем немесе

Ғарыш деп аталады. Ғарыштың құрамына жұлдыздық жүйе – галактикалар, олардың аралығындағы бос кеңістіктер, шаң-тозаңдар мен газ шоғырлары, әлемнің түкпір- түкпірінен тасқындап таралатын түрлі сәулелер жатады. Жер ғарыш құрамына бір неше жүйелер арқылы жетеді. Осы жүйелерді біліп алу үшін сіздер топпен ғарыштың әрбір бөлектері тұралы мағлумат беретін мәтіндермен танысып, өз ой-пікірлеріңізді кластер, немесе торды толтыру арқылы айтып бересіздер.

Йәр

Мавзуниң мәзмунини ечиш үчүн каинатқа атлинимиз.

Сәпәргә атилинишүчүн тәйярлиғимиз болуш керәк. униң үчүн өз билимимизни синап көрәйли:

Каинатқа немә билән йетиш мүмкин? –ракета. –каинатни тәтқиқ қилиш үчүн ясалған кемә.

Асман жисимлирини үгинидиған кәсип егисини қандақ атайду?-астроном. Каинатни үгинидиған илим-астрономия. Ярайсиләр, мана биз йолға атландуқ. Йетип кәлдуқ. Каинатқа биринчи болуп йол салған ким ?- Ю.Гагарин.

Ярайсиләр, яш тәтқиқатчилар.Мавзуниң мәзмунини ечиш үчүн берилгән мәтин (Қошумчә варақ- . ана тилида) билән тонушуп, һәрбир топ соалларға жавап бериду:

1-топ-юлтуз дегинимиз немә?

2-топ- сәйярә дегинимиз немә?

3-топ- күн. күн системиси һәққидә ейтиңлар.

4-топ- галактика дегинимиз немә? У немиләрдин түзүлиду?

1-топ-жәдвәл түзүп чиқиду

2-топ-кластер түзиду

Асман жисим салқан болиду йоруқ чиқармайду

сәйярә

Ю лтуздин кичик түндә пақирайду

Юлтузлар системисиға кириду

3-топ-күн системиси- плакатни толтуруп чиқиду

4-топ- доминантный граф толтуриду.

Юлтузлар системиси

Газлар

Чаң-топилар

3. Қоллиниш : интервью ал, сәһниләштүр, көрсәт, пикри билдүр, әхбарат йезип чиқ

Бу басқучта алған билимини иш йүзидә пайдилинишни билиш ениқлиниду. Оқуғучиларниң нәқ иш-һәрикити: - алған теорияни әмәлиятта пайдилиниду

Чүшән. ениқлаш

Қоллиниш басқучи

10-мин

Яхши ярайсиләр. Мошу ейтқанлиримизни пайдилинип, жуқурида бош қалтурулған тизмини толуқтурайли. Соаллар:

Йәр қайси юлтуз системисиға кириду?- күн системиси

Күн системисиға немиләр кириду?

Күн системиси неминиң бир бөлүги?- галактика

Галактика дегинимиз немә-юлтузлар системиси

Шундақ қилип; каинатниң қаидисини йәнә бир қетим ейтип чиқимән. Тизмини пайдилинип, оқуғучиларни ейтқузуп тәкрарлитимән.

2.Топлар жаваплиридин тизма. Тизмини толуқтурғанда қазақ тилида ейтилишини қошуп чаплаймән

Каинат

Жерді қоршаған дүние-Әлем немесе Ғарыш деп аталады. Ғарышты галактикалар құрастырады. Галактикалар бұл жұлдыздар жүйесі, газдар, сәулелер, шаң-тозаңдардан тұрады. Күн жүйесі галактиканың бір бөлігі. Күн жүйесі 8 ғаламшаржәне олардың серіктерінен тұрады. Олар Меркурий, Шолпан, Жер, Марс, Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун. Жер бұл жүйенің үшінші орнына ие.

4. Мулаһизә (тәһлил) : селиштур,издиниш жүргүз,соал түз, хуласә чиқар.

Бу басқучта берилгән материалниң асасий мәзмуни, асасий структуриси ениқлинип чиқиши лазим.

Оқуғучиларниң нәқ иш-һәрикити: — бир пүтүнниң бөләклирини ениқлаш; бөләкләрниң арисидики бағлинишни ениқлаш;—бир пүтүнни һасил қилишниң принциплирини түзүш;

—фактлар арисидики айримчилиқни ениқлаш; — мәнтиқий тәһлил пикирлиридә камчилиқ вә хаталиқларни көрүш

Тәһлил жүргизиш дәрижиси

6мин

Бу сәккиз сәйярини өз әтрапиға жиғивалған күнниң қандақ хусусийитигә бағлиқ дәп ойлайсиләр? әлвәттә, күнниң өзигә тартиш күчигә бағлиқ. буниңдин биз күнниң наһайити қувәтлик асман жисими екәнлигини ейталаймиз. Сөзимизни испатлап көрүш үчүн төвәндики тапшурмиларни орунлап көрәйли:

1-топ- йоруқниң илдамлиғи 1 секундта 300000км. У йәргә күндин 8 минутта йетип келиду. Шу чағда йоруқниң узунлиғи нәччә км ?

2-топ- күнниң радиуси 694439км. Йәрниң радиуси 6371км болса, күнниң радиуси нәччә һәссә ошуқ?

3-топ-Йәрниң радиуси 6371км. Күнниң радиуси 109 һәссә ошуқ. Күнниң диаметрини тепиңлар.

4-топ-күнниң әтрапида 8 чоң сәйярә вә уларниң 67 һәмрайи айлинип жүриду. Күн өз әтрапида жәми нәччә асман жисимини тартип туриду?

Тәкшүрәш санлирини ечиш үчүн соалларға толуқ жавап бериңлар

1.Ғарыш дегеніміз не?

2. Жұлдыздар жүйесі дегеніміз не?

3.Галактиканың бір бөлігі деп нені атауға болады?

4.Жер қайсы жұлдызға жақын орналасқан?

Тапшурмилар арқилиқ юлтузларниң һәжими, қувити наһайити зор екәнлигини синап көрдуқ.

1.144 000 000км

2.109 һәссә ошуқ

3.1 388 878км

4.75 асман жисими

5. Синтез :ярииш, түзүш, кәлтүрүш, молжалаш, ойлап тепиш

Бу басқучта бөләкләрдин, чүшәнчиләрдин бир пүтүнни түзүш маһаритигә егә болушқа үгиниду.

Оқуғучиларниң нәқ иш-һәрикити:

—нутуқ,доклад, реферат йезиш;

— тәжрибә өткүзүш планини түзүш.

— тирәк схемиларни түзүш.

Пишшиқдаш

Дәрис давамида билип алғанлиримизни «Һәқ, наһәқ» усули билән жиғиштуруп көрәйли:

1. Жұлдыз жанып турған шар һәқ- т, наһәқ-с

2. Ғарыш дегеніміз ғаламшар- һәқ-у, наһәқ- о

3. Күн жерге ең жақын жұлдыз- һәқ-қ, наһәқ-в

4. Жұлдыздар жүйесі-галактика деп аталады- һәқ-т, наһәқ-ч

5. Ғаламшарлар өзінен жарық шығарады- һәқ-з, наһәқ-а

6. Жер күн жүйесінде 3 орында орналасқан- һәқ-р, наһәқ-я

Бир-бирини алмаштуруп баһалайду. Кодлуқ сөз- Тоқтар. Бу кимниң исми? Фамилияси қандақ? Космонавтни қазақ тилида қандақ атайду?

Баһалаш : хуласә чиқар, йәкүнини ейт, өз пикриңни бәр, баһала, хатасини дурусла, пәрәзлә;

Бу басқучта икки материалниң мәзмунини, әһмийитини селиштуруш маһаритини риважландуриду. Балиниң пикри ениқ критерияләр, фактларға асасланған болуши лазим. Бу критерияләрни бала өзи қураштуруп ейтиши мүмкин яки муәллимниң тәливи билән баһалиши мүмкин.

Яхши мана биз сәпәрдин қайттуқ. Каинат мавзуси бойичә өз орнимизни йәнә бир тәкрарлап өтәйли.

Биз чоң каинат намлиқ чәксизликкә киримиз. Каинатни галактикилар қураштуриду. Галактикилар юлтузлар системисидин түзүлиду. Бизниң система күн системиси дәп атилиду. Униңда биз 3 орунда туримиз. Мошу ейтқандар бойичә каинаттики макан жайимизни йезип көрәйли.

Мемлекет аты-

Қаласы -

Шағын ауданы -

Көшесі-

Үй номері-

Рефлексия

Дәрисимизни баһалайли:

Дәристә йеңилиқ көп болуп, йәниму билгүм келиду- жуқури балдаққа

Мошу билгиним йетәрлик, маңа қизиқ болди - оттура балдаққа

Дәристә чүшәнмигән соаллирим көп қалди- төвәнки бөләккә-

Өй иши

Сәйяриләрниң алаһидиликлири һәққидә мәлумат топлаш.