Ашық сабақ 8 сынып география Мұхиттардың тіршілік дүниесі

САБАҚ: Мектеп:Ю.Гагарин атындағы орта мектебі
Күні: Мұғалімнің есімі:
Бекбаева Эльмира Базархановна
СЫНЫП: 8 Қатысқандар саны: 14 Қатыспағандар:
Тақырыбы Мұхиттардың тіршілік дүниесі
Сабақ негізделген
оқу
мақсаты
(мақсаттары)
8.3.4.4 мұхиттағы тіршілік дүниесінің таралуын анықтайды
Сабақ
мақсаттары
Барлық оқушылар:
Мұхиттардың географиялық орнын білу, картадан көрсете білу, салыстырмалы
талдау жасау
Оқушылардың басым бөлігі:
мұхиттағы тіршілік жайлы түсінік бере отырып, оның ерекшеліктері мен
маңыздылығын және шаруашылықтағы алатын орны жайлы түсінік беру
Кейбір оқушылар:
Білімді сыныптастарына түсіндіріп оқулықтан тыс ресурстар қоса алады.
Бағалау
критерийі
мұхиттағы тіршілік туралы тапсырмалар орындауда пайдаланады 
мұхиттағы тіршілік жайлы түсінік алады
Тілдік
құзіреттілік
•Ең үлкен мұхит-Тынық мұхит
•Ең кіші мұхит-Солтүстік мұзды мұхит
•Ең терең мұхит-Тынық мұхит
•Ең суық мұхит-Солтүстік мұзды мұхит
Ең тұзды мұхит-Үнді мұхит
Ресурстар Оқулық, суреттер, топқа бөлуге арналған кеспе қағаздар  және  әртүрлі  заттар,
топтық тапсырмалар, кері байланыс, стикер.
Әдіс-тәсілдерСұрақ-жауап, әңгімелеу, түсіндіру, ойын, көрнекілік. Рефлексия.
Пәнаралық
байланыс
Биология,химия
Алдыңғы
тақырып
Оңтүстік жартышар материктерінің табиғат зоналары
Жоспарланған
уақыт
Жоспарланған жаттығулар (төменде
жоспарланған жаттығулармен қатар,
ескертпелерді жазыңыз)
Ресурстар
Басталуы 5
минут
Ұйымдастыру бөлімі:
«АВС » әдісі бойынша бөлу топқа бөліп психологиялық ахуал
қалыптастырдым 
Тақырыпқа шығу.
«Миға шабуыл» әдісі интербелсенді тақтадан «Мұхиттағы
тіршілік» тақырыбында шағын бейнеролик көрсетіледі.
Бүгінгі сабақ немен байланысты болуы мүмкін?
ҚБ, Мадақтау.Оқушының жауаптарына қарай мадақтап,
ынталандырып отырамын.
Қиылған
суреттер
арқылы
топқа бөліну
Ортасы 20
минут
« Борт журналы» әдісі арқылы
«Борт журналы» қарапайым түрде мәтінді оқу алдында және оқу
материалымен танысқан соң қолданылады. Оқушылар келесі
сұрақтарға жауап жазады:
Берілген
мәтінмен
оқып
танысады.Ке
стедегі
сұрақтарға

Берілген тақырып бойынша маған
не белгілі? Мен не білемін?
Мәтіннен қандай
жаңалық туралы
білдім?
Білу және түсіну 10 минут
Дүниежүзілік мұхит сулары тереңдеген сайын, өзінің табиғаты
мен тіршілік дүниесінің құпияларымен адамзатты әлі де
таңғалдыруда. Олардың ғажайып сыры әлі күнге дейін
ашылған жоқ. Мұхиттардың терең тұңғиықтарын зерттеу
барысында қазірдің өзінде ғылымға белгісіз тірі жәндіктер
бабылуда. Мұхит суында тіршілікке қажетті қолайлы
жағдайлар мен қоректік заттар жеткілікті. Тіпті тіршілік
дүниесі тереңдігі 11022 м болатын Мариана
шұңғымасында да жаңа жер қыртысы түзіліп, ыстық магма
шығып жататын жарықтарда да, температурасы мен қысымы
өте жоғары аудандарда да кездеседі. Мұхиттардағы тіршілік
жағдайлары полюстен экваторға және су бетінен тереңдікке
қарай өзгеріп отырады. Мұхиттың өсімдіктер дүниесі көзге
көрінбейтін бактериялар, біржасушалы өсімдіктер
мен ұзындығы 200 м-ге дейін жететін теңіз балдырларынан
тұрады. Жануарлардан көзге көрінбейтін ұсақ жәндіктерден
бастап, салмағы 160 т-ға дейін жететін алып киттер тіршілік
етеді.
Мұхиттағы тіршілік ұзақ геологиялық уақыт аралығында су
массаларының қасиеттерін өзгертіп отырады. Судағы жасыл
өсімдіктер бөліп шығарған оттегінің мөлшері артып, оның
артық мөлшері ауаға шығару арқылы атмосфера құрамын
өзгертеді. Тіршілік ету жағдайына байланысты мұхиттағы
тіршілік дүниесі планктон (грекше «қалқыма»), нектон
(грекше «жүзгіш») және бентос (грекше «тереңдік») деп
аталатын 3 топқа бөлінеді.
Планктон ағыстардың әсерінен еркін қозғалатын алуан түрлі
бір жасушалы балдырларда, әр түрлі қарапайымдардан, ұсақ
шаяндардан, теңіз құрттарынан, ішек қуыстылардан және
бақалшақтардан тұрады. Өсімдіктер планктоны – жануарлар
планктонының негізгі қорек көзі. Мұхиттағы аса ірі
сүтқоректілер (кит тәрізділер мен ескек аяқтылар) де
планктонды азық етеді. Нектонды мұхит сулары мен оның
беткі бөлігінде еркін жүзетін балықтар, теңіз сүт қоректілері,
теңіз жыландары мен тасбақалар, ірі моллюскалар құрайды.
Нектон неғұрлым ірі жануарлардан тұрады. Олардың жалпы
биомассасы бентостың жиынтық массасынан 23 есе аз.
Бентосты мұхит түбінде бекініп тіршілік ететін өсімдіктер мен
жануарлар дүниесі құрайды. Олар мұхит түбінде тіршілік етуге
бейімделген әр түрлі балдырлардан, теңіз шөптерінен тұрады.
Бентостағы тіршілік дүниесі селбесіп өмір сүруге бейімделген.
Дүниежүзілік мұхит суларында жануарлардың 150 мыңға
жуық, өсімдіктердің 15 мыңнан астам түрі кездеседі, олар саны
жағынан өте көп болуымен ерекшеленеді.
жауап
береді.

Мәселе
Туындау себебі
Дескрипторлар
-бентос сөзінің мағынасымен танысады;
-нектон сөзінің мағынасымен танысады;
-планктон сөзінің мағынасымен танысады.
-Айырмашықтарын ажырата алады
ҚБ от шашу
«Аквариум» әдісі
«Аквариум әдісі» - балаларға мәселені «қоғам алдында»
талқылауға ұсынғандағы диалог формасы.
Мұхиттағы тіршілік иелерінің қандай маңызы бар ?
Маржан рифтері дегеніміз не?
Мұхиттағы тіршілік иелерінің қалыптасыуна климаттық
белдеулердің қандай әсері бар?
Бағалау критерийі - мұхиттағы тіршілік дүниесінің таралуын
сипаттайды
Дескриптор
-Тіршілік үшін қажетті факторларды анықтайды
-Тіршілік үшін қажетті факторлардың маңызын
дәлелдейді
ҚБ Түрлі-түсті жетон тарату
Толық жауап берген оқушыларға беріледі
Аквариумдағ
ы
балықтарда
берілген
тапсырмалар
ды
орындайды
Сергіту сәті
2 минут
Алып жануар киттің дауысын тыңдау Аудио жазба
тыңдау
Аяқталуы 10
минут
Қорытындылау
«Фишбоун» әдісі
Сұрақтарға
жауап
береді.

Салдары
Шешу жолдары

Кері байланыс
5 мин
Қосымша ақпарат
Саралау – Сіз
қосымша
көмек көрсетуді
қалай
жоспарлайсыз?
Сіз
қабілеті жоғары
оқушыларға
тапсырманы
күрделендіруді
қалай
жоспарлайсыз?
Бағалау - Оқушылардың
үйренгенін тексеруді
қалай жоспарлайсыз?
П
əнаралық байланыс
Қауіпсіздік ж
əне еңбекті
қорғау ережелері
АКТ-мен байланыс
Құндылықтардағы
байланыс

  
Рефлексия
Сабақ / оқу
мақсаттары
шынайы ма?
Бүгін оқушылар
не білді?
Сыныптағы ахуал
қандай болды?
Мен жоспарлаған
саралау шаралары
тиімді болды ма?
Мен берілген
уақыт ішінде
үлгердім бе? Мен
өз жоспарыма
қандай түзетулер
енгіздім ж
əне
неліктен?
Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз.
Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына с
əйкес
келетін сұрақтарға жауап беріңіз.
Қорытынды бағамдау
Қандай екі н
əрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?
1:
2:
Қандай екі н
əрсе сабақты жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?
1:
2:
Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды
жетілдіруге көмектесетін не білдім?

1 – сурет. Дүниежүзілік мұхит суы
қабаттарының жарықтану зонасы
2 – сурет. Дүниежүзілік мұхит суының тереңдікке
байланысты температурасының өзгеруі
Дүниежүзілік мұхит суының тұздылығы картасы
1 2 3

А тобы -
1 2 3
Б тобы -
1 2 3
С тобы -
1 2 3

А тобы -

1 2 3
Б тобы -
1 2 3
С тобы -

« Борт журналы» әдісі арқылы
Дүниежүзілік мұхит сулары тереңдеген сайын, өзінің табиғаты мен тіршілік дүниесінің құпияларымен
адамзатты әлі де таңғалдыруда. Олардың ғажайып сыры әлі күнге дейін ашылған жоқ. Мұхиттардың
терең тұңғиықтарын зерттеу барысында қазірдің өзінде ғылымға белгісіз тірі жәндіктер бабылуда. Мұхит
суында тіршілікке қажетті қолайлы жағдайлар мен қоректік заттар жеткілікті. Тіпті тіршілік
дүниесі тереңдігі 11022 м болатын Мариана шұңғымасында да жаңа жер қыртысы түзіліп, ыстық магма
шығып жататын жарықтарда да, температурасы мен қысымы өте жоғары аудандарда да кездеседі.
Мұхиттардағы тіршілік жағдайлары полюстен экваторға және су бетінен тереңдікке қарай өзгеріп
отырады. Мұхиттың өсімдіктер дүниесі көзге көрінбейтін бактериялар, біржасушалы өсімдіктер
мен ұзындығы 200 м-ге дейін жететін теңіз балдырларынан тұрады. Жануарлардан көзге көрінбейтін
ұсақ жәндіктерден бастап, салмағы 160 т-ға дейін жететін алып киттер тіршілік етеді.
Мұхиттағы тіршілік ұзақ геологиялық уақыт аралығында су массаларының қасиеттерін өзгертіп
отырады. Судағы жасыл өсімдіктер бөліп шығарған оттегінің мөлшері артып, оның артық
мөлшері ауаға шығару арқылы атмосфера құрамын өзгертеді. Тіршілік ету жағдайына
байланысты мұхиттағы тіршілік дүниесі планктон (грекше «қалқыма»), нектон
(грекше «жүзгіш») және бентос (грекше «тереңдік») деп аталатын 3 топқа бөлінеді.
Планктон ағыстардың әсерінен еркін қозғалатын алуан түрлі бір жасушалы балдырларда, әр
түрлі қарапайымдардан, ұсақ шаяндардан, теңіз құрттарынан, ішек қуыстылардан және
бақалшақтардан тұрады. Өсімдіктер планктоны – жануарлар планктонының негізгі қорек көзі.
Мұхиттағы аса ірі сүтқоректілер (кит тәрізділер мен ескек аяқтылар) де планктонды азық етеді.
Нектонды мұхит сулары мен оның беткі бөлігінде еркін жүзетін балықтар, теңіз сүт қоректілері,
теңіз жыландары мен тасбақалар, ірі моллюскалар құрайды. Нектон неғұрлым ірі жануарлардан
тұрады. Олардың жалпы биомассасы бентостың жиынтық массасынан 23 есе аз. Бентосты мұхит
түбінде бекініп тіршілік ететін өсімдіктер мен жануарлар дүниесі құрайды. Олар мұхит түбінде
тіршілік етуге бейімделген әр түрлі балдырлардан, теңіз шөптерінен тұрады.
Бентостағы тіршілік дүниесі селбесіп өмір сүруге бейімделген.
Дүниежүзілік мұхит суларында жануарлардың 150 мыңға жуық, өсімдіктердің 15 мыңнан астам
түрі кездеседі, олар саны жағынан өте көп болуымен ерекшеленеді.
Дескрипторлар
-бентос сөзінің мағынасымен танысады;
-нектон сөзінің мағынасымен танысады;
-планктон сөзінің мағынасымен танысады.
-Айырмашықтарын ажырата алады
Берілген тақырып бойынша маған не белгілі? Мен
не білемін?
Мәтіннен қандай жаңалық
туралы білдім?

Мұхиттағы тіршілік иелерінің қандай маңызы бар ?
Маржан рифтері дегеніміз не?
Мұхиттағы тіршілік иелерінің қалыптасыуна климаттық
белдеулердің қандай әсері бар?