Бөлім

9.3D Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары

Педагогтың аты-жөні

Күні

Сынып:9

Қатысушылар саны

Қатыспағандар саны

Сабақтың тақырыбы

Адам қан топтарының тұқымқуалау заңдылықтары. Резус-фактор.

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

9.2.4.8 адамның қан тобының тұқымқуалауын және қан топтарын анықтау механизмін түсіндіру

Сабақтың мақсаты

1. Қан топтары фенотиптерін генотиптерімен сәйкестендіру

2. Адамның қан тобының тұқымқуалауын және қан топтарын анықтау механизмін түсіндіру

3. Резус-конфликт жағдайын талдау.

Сабақтың кезеңі/ уақыты

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Басы

2 мин

Ұйымдастыру кезеңі:

-Амандасу

- Оқушыларды түгендеу

Психологиялық ахуал қалыптастыру

«Өз гаухар тасыңды ал» әдісі арқылы

Мұғаліммен амандасады.

Оқушылар тақтада тұрған гаухар тастарды таңдап,жасырылған сөздерді оқиды.

ҚБ

Өте жақсы!

Тамаша!

презентация

5 минут

Өткен сабаққа шолу «Umaigra» платформасы бойынша бірнеше сұраққа жауап береді.

Оқушылар алдыңғы білімді еске түсіру үшін онлайн платформадағы тапсырмаларды орындайды.

Әр дұрыс жауапқа 1 балл

«Өзін-өзі бағалау» парағы

https://www.umapalata.com/zexpo/game.html?LANG=RU&idGames=99219

Жаңа сабаққа кіріспе

8 мин

Топқа бөліну

Ұжымдық жұмыс – «Қан топтары статистикасы».

- Cіздің қан тобыңыз қандай?

- Ата-анаңыздың ше?

- Қан топтары тұқымқуалай ма?

«Кинометафора» әдісі арқылы жаңа сабаққа байланысты бейне материал көрсетіледі.

Топқа бөліну «Әуежай әдісі» топқа бөлін

Оқушылар өз ойларын ортаға салады.

Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу.

Оқушылар бейнематериалды тамашалайды.

Топтарға бөлінеді

Өте жақсы!

ҚБ «Өте жақсы», «жақсы»

ҚБ Жарайсыңдар!

интербелсенді тақта

Видео ақпарат:

https://youtu.be/ew6776_oKl4?si=fG8-P80MiHA-Q6C7

powerpoint

Ортасы

10 мин

10 мин

5 мин

1-тапсырма. Топтық жұмыс(STEAM)

1-топ: «Генетиктер» тобы

Тапсырма: «Қан тобының генетикалық моделін құрастыр» Мақсаты: Қан топтарының фенотипін генотиптерімен модель арқылы сәйкестендіру.

Оқушыларға үш түрлі түсті шар ұсынылады:

? – IA аллелі ? – IB аллелі ⚪ – i аллелі

Тапсырма:

Екі шар таңдап, бір адамның генотипін құрастырыңдар.

Құрған генотипке сәйкес фенотипін анықтаңдар.

Құрған модельді түсіндіріңдер:

Қандай антиген бар?

Қандай антидене бар?

Егер ата-ананың генотиптері IAi және IBi болса, шарлар арқылы олардың баласының мүмкін болатын қан топтарын модельдеңдер.

Әр фенотиптің ықтималдығын есептеңдер.

2-топ: «Зерттеушілер» тобы

Тапсырма: Қан тобын анықтау (механизм)

Түстер – фенотип

1) ⚪ I (O) – түссіз ? II (A) – жасыл ? III (B) – қызыл ⚫ IV (AB) – қара

топқа белгісіз «қан» түсі беріледі.

Түстерді араластыру арқылы қан құю сәйкестігін модельдеңдер.

Қай жағдайда түс өзгермейді (қауіпсіз), қай жағдайда лайланады (реакция) – анықтаңдар.

Әмбебап донор мен реципиентті анықтаңдар.

Антиген–антидене механизмін түсіндіріңдер.

2) Қан құю сәйкестігі Модель түсіндірмесі: ⚪ I (O) → Антиген жоқ → Барлық топқа құюға болады → Әмбебап донор

⚫ IV (AB) → Екі антиген бар → Барлық топты қабылдай алады → Әмбебап реципиент

? II (A) → Тек A антигені бар

? III (B) → Тек B антигені бар

3-топ: «Детектиквтер» тобы

Тапсырма: «Қан топтарын анықтау және резус‑конфликтті талдау» Сілтеме бойынша интерактивті Blood Typing Game ойынын ойнап, алынған нәтижелерге сүйене отырып төмендегі тапсырмаларды орындаңдар:

Мақсаты: Оқушылар:

• қан топтарын және Rh факторды анықтауды меңгереді;

• резус‑конфликттің негізін түсінеді;

• қан құю сәйкестігін дұрыс талдайды.

1. Ойын бойынша сұрақтар Ойынды орындап болғаннан кейін жауаптарды жазыңдар:

• Пациенттің қан типін қалай анықтадыңдар?

• Оның Rh көрсеткіші қандай болды?

• Бұл пациентке қандай қан тобының доноры сәйкес келеді?

• Неліктен басқа қан типі сәйкес келмейді?

• Егер пациентке сәйкес келмейтін қан құйылса не болады?

2. Резус‑конфликтке анализ

Платформадағы ойыннан алған мәліметтерді қолданып жауап беріңдер:

Ситуация:
Анасының Rh‑факторы теріс (Rh−), ал болашақ баланың Rh‑факторы оң (Rh+) болуы мүмкін жағдайды қарастырыңдар.
Жауаптарыңда:

? Резус‑конфликт деген не екенін түсіндіріңдер.
? Неліктен бұл жағдайда иммундық жауап пайда болуы мүмкін?
? Бұл конфликттің әсері қандай (жүктілікке, жаңа туған нәрестеге)?

Ескерту: Резус‑конфликт — ана мен бала арасында Rh‑фактор сәйкес келмеген кезде иммундық жүйе реакциясын тудыра алады, бұл гемолитикалық ауруға әкелуі мүмкін.

2-тапсырма “Жұптық жұмыс”

Есеп:

Ата-анасының қан топтары келесі түрде берілген:

• Әкесі: I (O) қан тобы

• Анасы: II (A) қан тобы

Сұрақ: Бұл ата-анадан қандай қан топтары бар балалар туылуы мүмкін?

Жеке тапсырма (ФС)

Резус-конфликт жағдайын талдаңыз Егер анада резус факторы теріс болса, ал балада резус факторы оң болса, бұл резус фактор үйлесімсіздігіне әкеледі. Бірінші жүктілік қалыпты, бірақ екінші жүктілік кезінде ұрықтың эритробластозы пайда болады. Ұрықтың эритробластозы туралы зерттеу. Неліктен бұл екінші жүктілік кезінде пайда болады және неге бірінші жүктілік кезінде ұрықтың эритробластозы болмайды.

• Түстер арқылы аллельдерді ажыратады

• Екі аллельді біріктіріп генотип құрастырады

• Генотипке сәйкес фенотипті анықтайды

• Антиген мен антиденені атайды

• Ата-ананың гамета моделін құрастырады

• Паннет торын шарлар арқылы жасайды

• Ықтималдықты пайызбен есептейді

• Қорытынды жасайды

• Түсті «қан» үлгілерін пробиркаға қосады

• Қай пробиркада өзгеріс болатынын бақылайды

• Қан тобын анықтайды

• Әмбебап донор мен реципиентті белгілейді

• Антиген мен антидененің рөлін түсіндіреді

• Қорытынды жасайды

• Ойынды ашады (Blood Typing Game)

• Қан тобын және Rh‑факторын анықтайды

• Әмбебап донор мен реципиентті белгілейді

• Резус‑конфликтті талдайды

• Қорытынды жасайды

• Оқушылар көршісімен жұп құрайды.

• Суреттегі деректерді талдайды:

• Әкесі - I (O), Анасы - II (A) екенін анықтап, есепті шығара отырып ағашқа орналастырады

Жағдаятты талдайды

• Аллельдерді дұрыс анықтайды (IA, IB, i).

• Генотипті дұрыс құрастырады.

• Фенотипті дұрыс анықтайды.

• Ықтималдықты дұрыс есептейді. (5 б)

«Өзін-өзі бағалау» парағы

• Қан тобын дұрыс анықтайды

• Әмбебап донор мен реципиентті дұрыс атайды

• Антиген мен антидене рөлін дұрыс түсіндіреді

• Реакцияны бақылауды дәл жүргізеді

• Қорытындыны нақты шығарады.(5 б)

«Өзін-өзі бағалау» парағы

• Қан тобын және Rh‑факторды дұрыс анықтайды

• Әмбебап донор мен реципиентті дұрыс атайды

• Резус‑конфликттің механизмін түсіндіреді

• Қорытындыны логикалық шығарады

• (5 б)

«Өзін-өзі бағалау» парағы

• Ата-анасының генотипін (ii және I^Ai / I^AI^A) символдық түрде дұрыс жазады.

• (Пеннет торын) құрып, ұрпақтардың генотипін анықтайды.

• Есептің нәтижесі бойынша балалардың мүмкін болатын қан топтарын (I және II) нақты көрсетеді.(2б)

«Өзін-өзі бағалау» парағы

• Резус-конфликт жағдайын сипаттайды

• Ұрықтың эритробластозының екінші жүктілік кезінде пайда болуын түсіндіреді.(2 б)

Қызыл, көк, ақ шарлар,жіп немесе қысқыш, флипчарт / тақта, маркер

Төрт түрлі түсті «қан» үлгілері (су + бояу):

⚪ түссіз

? жасыл

? қызыл

⚫ қара

https://educationalgames.nobelprize.org/educational/medicine/bloodtypinggame/

Биология оқулығы (генетика тарауы),Punnett square (кесте) үлгісі.

Жұмыс дәптері мен қалам

Жасанды интеллект

Сабақтың соңы

5 мин

Рефлексия

• Түсіндім

• Сұрағым бар

• Түсінбедім

Бүгінгі сабақтан түйген ойлары мен тұжырымдарына байланысты кері байланыс жасайды.

Рефлексия жасанды интеллект