Ашық сабақ «Д.И.Менделеевтің периодтық заңы» 8 сынып

Тақырыбы: «Д.И.Менделеевтің периодтық заңы»

Күні:

Мұғалім: Битабарова Хадиша Исабековна

Сынып: 8

Қатысқан. Қатыспағандар.

Сабақта меңгерілетін оқу мақсаттары

Д.И.Менделеевтің периодтық заңы тұрғысынан химиялық элементтердің атом құрылысы мен периодтық жүйенің маңызын үйрену.

Табыс критерийлері

Барлық оқушылар білуге тиісті: Периодтық жүйенің құрылысына назар аударады

Оқушылардың көпшілігі  Менделеевтің периодтық жүйесінде орналасқан атомдардың орналасу заңдылықтарын тұжырымдайды.

Кейбір оқушылар Жаңадан ашылған химиялық элементтерді ұсынады

Тілдік мақсат

Негізгі терминдер мен сөз тіркестері:

Сабақта диалог/ жазылымға қажетті тіркестер.

Бұрыннан бар білімдері

Жоспарланған уақыт

Жоспарланған уақыт

Ресурстар

Басы

0-5 мин

6-10 мин

Қалауы бойынша топ. Қатысушылар топты өздері құрады, бірақ мұндай жұмыстың нәтижесін болжау қиын. Мұндай топтарда психологиялық сәйкестік жоқ, байланыс жақсы, бірақ топтардың күш шамасы және толықтығы әртүрлі

 Үй тапсырмасын тексеру:
(сұрақ - жауап, карточка,)
1. Элементтердің табиғи ұяластары деген не?
2. Сілтілік металдарға қандай металдар жатады?
3. Сілтілік жер металдары деген не?
4. Галогендерге қандай химиялық элемент атомдары жатады?
5. Халькогендер қандай мағына білдіреді?
ІІІ. Мақсатын қою: Д. И. Менделеев жасаған периодтық жүйесі мен заңына кіріспе. Химиялық элементтерді жіктеудің нәтижесінде периодтық заңның ашылуы. Оқушыларға металдар мен бейметаллдар ұғымын қалыптастыру. Екідайлы қасиет көрсететін элементтердің топтары туралы түсіндіру. І-тапсырма. Сұрақ-жауап.

1. "Химиялык элемент" және "атом" ұғымдары арасындағы өзара байланысты түсіндіріңдер.

2. Әр түрлі элемент атомдарының бір-бірінен кандай айырмашылықтары бар?

3. Табиғатта кай элементтер ең көп таралган? Олардын таралуында кандай да

болсын бір заңдылык байкала ма?

4. Орыс, казак, ағылшын (немесе неміс, француз) тілдерінде атаулары белгілі

элементтердің химиялык таңбаларын кестеге толтырыңдар. Транскрипциясы шетел тілдеріндегі әріптерді пайдаланып жазыңдар.

5. Төменде келтірілген химиялык элементтердің танбаларын кестеге түсіріңдер.

Олардың атауын, латын тіліндегіге сәйкес окындар: Lі, В, Sі, Аs, Sе, Nа, Нg, Zn, С, Аr.

6. Қазакша атауы бар элементтерді атаңдар. Олардың химиялық таңбаларын,

атомдарының ядро зарядының мәнін жазыңдар

7. Мынадай тұжырым көмегімен "химиялык элемент" және "жай зат" ұғымдары арасындағы айырмашылықты түсіндіріңдер:

а) ауа, негізінен, азот пен оттектен тұрады;

ә) адам оттекпен тыныс алады;

б) кант құрамына сутек, көміртек, оттек кіреді.

ІІ-тапсырма.

Суретті қағаздар

Флипчарт, Ғаламтор

Балама тест

Бөлме өсімдіктері

Ортасы

11-20мин

21-35мин

 Д.И.Менделеев химиялық элементтерді жіктеуді одан әрі жалғастырғанда, олардың салыстырмалы атомдық массасының өсу ретімен орналастыруды басшылыққа алған. Сонда элементтер қасиеттерінің белгілі бір элементтен кейін қайталанатынына көңіл аудар ғаны айтылады. Сөйтіп қасиеті ұқсас элементтерді бірінің астына бірін орналастыру нәтиже сінде табиғи топтар анықталған. Осыдан кейін оқушыларға Д.И.Менделеевтің жолын қайталау ұсынылады.  (Ол үшін қиықтар қолданылады). Элементтердің қасиеттері атомдық массаның өсуіне қарай:

элементтің сипаты:(металл,ауыспалы элемент,бейметалл);

жоғары оксидтеріндегі валенттілігі;

ұшқыш сутекті қосылыстарындағы валенттігі өзгеретініне көңіл аударамыз.

      Оқушылар элементтердің қасиеті қосылыстардағы валенттілігі мен атомдық массасының өсуіне байланысты периодты түрде өзгереді деген қорытындыға келеді.Мұның өзі Д.И.Менделеев ке элементтерді салыстырмалы атомдық массаларының өсу реті бойынша орналастырып, периодтық заңды ашуға мүмкіндік берді. Осы заңдылықты 1869 жылы Д.И.Менделеев элемент тердің периодтық жүйесін жасағанда периодтық заң түрінде тұжырым дады.Қазіргі кездегі атом құрылысы теориясы тұрғысынан периодтық заңның ережесі: химиялық элементтің,олар түзетін жай заттарының және қосылыстарының қасиеті атом ядросының зарядына периодты түрде тәуелді болады.Оқушылар ережені талдай келе өздері оның маңызын түсінеді,дүниета -нымдылық көзқарастары қалыптасады.

      Периодтық заң және периодтық жүйені ашуда Д.И.Менделеевтің еңбегі зор. Атомдық  масса ның өсуін негізге ала отырып,кезінде Д.И.Менделеев болжаған элементтер кейін ашылды. Бұл сол кездегі атом және молекула туралы жаңа көзқарастың қалыптасуына жол ашты. 

      Сөйтіп, Д.И.Менделеев болжаған элементтердің толығымен ашылып, табиғатта кездесетін және жасанды жолмен алынған элементтердің бәрі периодтық жүйе де тиісті орын алғанын айту қажет. Элементтердің: металдық, бейметалдық қасиеттері, жоғары оксидтеріндегі валенттіктері, ұшқыш сутекті қосылыстарындағы валенттіктері, оксидтерінің қасиеттері, гидроксидтерінің қасиеттері былай өзгереді.

  ^{7Li          9Be         11B          12C         14N         16O         19F           20Ne   Металдық қасиет кемиді, бейметалдығы артады}

    І                ІІ              ІІІ             IV             V          валенттіліктері өседі    

  Li₂O        BeO        B₂O₃       CO₂        N₂O₅         -             -                -

Негіздік    Екідайлы    Қышқылдық  оксидтер

  LiOH    Be(OH)₂   H₃BO₃     H₂CO₃   HNO₃       -              -                  -

  Негіз      Екідайлы   Өте әлсіз     Әссіз     Күшті   

                Гидроксид   қышқыл    қышқыл  қышқыл

IV               III            II               I      валенттіліктері кемиді

CH₄          NH₃       H₂O        HF           

Соңы

36-45 мин

Сабақты бекіту үшін тапсырма беру.  Na-ден Ar-ға дейінгі элементтердің: металдық, бейметал дық қасиет тері, жоғары оксидтеріндегі валенттіктері, ұшқыш сутекті қосылыстарындағы валенттіктері,оксидтерінің қасиеттері,гидроксидтерінің қасиеттері қалай өзгереді?

І-тапсырма. Сұрақ-жауап.

1. Өздеріңе белгілі нейтрондардың сипаттамаларын жазыңдар.

2. Неліктен бір элемент бірнеше изотоп түзеді? Мысалдар келтіріңдер.

3. Периодтык кестедегі орны бойынша мына элементтердегі нейтрон санын

анықтаңдар: фтор, кремний, аргон.

4. Периодтык кесте көмегімен мынадай элемент атомдарының протон, нейтрон

және электрон сандарын аныктаңдар: азот, фтор, натрий, күкірт, фосфор.

5. Мынадай заттардың химиялык формулаларын жазыңдар: а) азот; ә) азот

кышкылы; б) көміртек (IV) оксиді; в) темір (III) оксиді.

6. Мынадай заттардың салыстырмалы молекулалык массаларын жөне зат

мелшерін есептеңдер: N₂, АІ₂О₃, Н₂SО₄, Сu(ОН)₂, АІ₂(SО₄)₃.

7. Авогадро заңының тұжырымдамасын колданып, Авогадро саны және кез

келген газдың молярлык көлемі тұракты шама екенін дәлелдеңдер.

«Бағдаршам». Бақылау-бағалау рефлексиясы. Оқушылардың бірін-бірі, өзін-өзі бағалауға негізделген, бұл тәсілдің мақсаты өзін және құрбыларын әділ бағалауға үйрету. ІІ-тапсырма. Тест тапсырма. ( 4-сұрақ)

1. Молекула - заттың

A) қасиетін,құрамын сақтайтын ұсақ бөлшектері.,

B) құрамын,түсін сақтайтын ұсақ бөлшектері.

C) көлемін сақтайтын кішкене бөлшегі.

D) массасын сақтайтын бөлшегі. E) атомдарын сақтамайтын бөлшегі.

2. Атомдар дегеніміз заттың

A) еріткенде бөлінбейтін B) физикалық бөлінбейтін C) айдағанда бөлінбейтін

D) химиялық бөлінбейтін ең ұсақ бөлшектері. E) механикалық бөлінбейтін

3. Беймолекулалық құрылысты зат

A) спирт. B) азот. C) оттек. D) құм. E) мұз.

4. Молекулалық құрылысты зат

A) қант. B) темір сульфиді. C) темір. D) ас тұзы. E) алмаз.

Қосымша мәліметтер

Саралау

(Дифференциация) –оқушыларға мейлінше қолдау көрсетуді қалай жоспарлайсыз?

-Қабілетті оқушыға тапсырманы қалай күрделендіресіз?

Бағалау-оқушы білімін тексеруді қалай жоспарлайсыз?

Екі жұлдыз, бір тілек. Бағалау парағы арқылы бағалау

Пән-аралық байланыс

Дүниетану, география

- қабілеті төмен оқушылар үшін

Дарынды және талантты балаларға кеңейтілген тапсырма беру

Рефлексия

Сабақтың мақсаты мен табыс критерийлері орындалды ма?

Бүгін оқушылар не үйренді?

Сабақ қалай өтті, қандай деңгейде өтті? Жоспарланған саралау жақсы іске асты ма? (тапсырмалар сәйкес болды ма?) Уақытты қалай пайдаландым?