Ашық сабақ: "Энергия.Энергияның сақталу заңы" 9 сынып

• Қызығушылықты ояту.Оқушыларға суреттер көрсету арқылы ойларын тыңдау

Тапсырма: Дененің күйі, жағдайы қалай өзгереді?

Металл шардың жоғарыдан төмен

қарай қозғалысы

Серіппеге ілінге жүктің

қозғалысы

Мағыныны тану.Негізгі тапсырма жазылған қағаздар әр оқушыға бөлініп беріледі. Әр оқушы берілген тапсырма мәтінімен танысады. Әр оқушы өз білімін ортаға салып, топ ішінде толық әңгіме құрастырады.

1. Энергия – қандайұғым?

2. Механикалықкүйдегеніміз не?

3. Механикалық энергия дегеніміз не?

4. Механикалықэнергияныңқандайтүрлері бар?

5. Толықмеханикалық энергия депненіайтамыз?

6. Энергияныңсақталузаңыныңмәнісінеде?

Энергия – дененің күйін сипаттайтын физикалық, скалярлық шама. Адамның күйі туралы айтқанда, оның қан қысымы, температурасы, сияқты, т.б. белгілі бір уақыт мезетіндегі жалпы жағдайын сипаттайтын мәліметтер туралы сөз етеміз.

Күй-дененің берілген уақыт мезетіндегі жағдайы. Механикада дененің механикалық күйі сөз болады. Оны көрсету үшін 2 мәселеге тоқталуымыз керек: 1. дененің берілген уақыт мезетіндегі орны; 2. дененің қалай қозғалатынын сипаттай алуымыз керек.

Олай болса, бұл-нүктенің қайыбір уақыт мезетіндегі координаталары мен жылдамдығын көрсету деген сөз. Бұлар күй параметрлеріне жатады.

Дененің немесе нүктенің механикалық күйін сипаттайтын шама - механикалық энергия деп аталады. Механикалық энергия деп дененің механикалық жұмыс істей алу қабілетін айтады.Энергияның өлшем бірлігі – (Е) Джоуль(Дж)

Потенциалдық энергия

E_p=m*g*h;

Дененіңкүйі - энергия

кинетикалық энергия

Е_k=m*v²/2;

Потенциалдық энергия

E_p=k*x²/2;

• Қозғалыстағы дененің энергиясы-кинетикалық энергия деп аталады.

• Денелердің өзара әрекеттесуіне немесе дене бөлшктерінің өз ара орналасуына байланысты энергия-потенциалдық энергия деп аталады.

Бір – бірімен өзара әрекеттесетін денелердің әр кинетикалық, әрі потенциялық энергиясы болады. Мұндай денелер тұйық жүйе деп аталады. Соқтығысқан шарлардың, «ЖЖС-Жер», серіппеге ілінген жүктің тербелісі, жоғары лақтырылған шардың жоғары-төмен қозғалуы кезіндегі энергияның түрленуін мысалға қарастыруға болады( сурет бойынша).

Жүйенің толық энергиясы тұрақты болады: Е_толық= Е_k+ E_p=const

Энергияның сақталу заңы былай тұжырымдалады: табиғаттағы энергия жоғалып кетпейді, жоқтан пайда болмайды, ол тек бір түрден екінші түрге ауысады.

ІV.Тапсырмалар орындау.

1. Анықтама кестесі.(үлгерімі төмен оқушылармен жұмыс)

р.с	физикалық шаманың атауы	Белгіленуі	Формуласы	өлшем бірлігі
1	Дене импульсі
2	Күш импульсі
4	Ауырлық күші
5	Серпімділік күші
6	Кинетикалық энергия
7	Потенциалдық энергия

2. Деңгейлік есептер.(қабілетті оқушылармен жұмыс)

1. Ауызша есептеу:

1.Массасы 2 кг денені 100 м биіктікке көтерген кездегі дененің потенциялдық энергиясы? (2 кДж)

2.Массасы 40 кг дене қозғалып келе жатыр оның жылдамдығы 2м/с. Кинетикалық энергиясы неге тең? (80 дж)

3.Массасы 2 кг дене 3 м/с жылдамдықпен қозғала отырып,оның кинетикалық энергиясы неге тең? (9Дж)

4.Дене массасы 2 кг дене 5 м/с жылдамдықпен қозғала келеді.Оның импульсі? (10 кг м/с )

5.Денені 5 с кезінде 7 Н күшпен әсер еткенде Дене қандай импульс алады? (35 Н*с)

2. Жазбаша есептеу. Дәптермен жұмыс жасау

I-деңгей.

1. Жер бетінен 3,5 м биіктікке көтерілген массасы 6 кг дененің потенциалдық энергиясын анықтаңдар

2. 9 м/с  жылдамдықпен  қозғалатын  6 кг  дененің  кинетикалық  энергиясы неге  тең ?

II-деңгей.

1. Қатаңдығы 10⁴ Н/м серіппе 3 см-ге сығылғанда оның потенциалдық энергиясы қалай

өзгереді?

2. «Союз» сериялы ғарышкеменің массасы 6т болса, оның орбита бойымен  8 м/с жылдамдықпен қозғалғандағы кинетикалық энергиясы қандай?

III-деңгей.

1. Массасы 2кг жүкті 1 м биіктікке көтеру үшін F күші 78,5 Дж жұмыс жасайды.Жүк қандай үдеумен көтерілген.

2. Массасы 4 кг еркін түсіп келе жатқан дененің жылдамдығы жолдың бір бөлігінде 2-ден 8 м/с – қа дейін артты. Осы жолдағы ауырлық күшінің жұмысын табыңдар.

V. Сабақты қорытындылау.

1.Венн диаграммасын толтыру

Е_n ортақ қасиет Е_k

• Әртүрлі денелердің

өзара орналасуы бойынша анықталатын энергия.

• Е = mqh

• Масса мен көтерілу

биіктігіне тәуелді

1.Өлшем бірлігі

2. Жер бетіндегі тіршілік көзі

• Денелердің қозғалу

салдарынан туындайтын энергия

• Е= mv² /2

• Дене массасы мен

жылдамдыққа тәуелді

2.Семантикалық карта арқылы оқушылардың жаңа тақырыпты меңгеру деңгейін талдау

Семантикалық карта

VI.Үй тапсырмасы:§22,23 19 жаттығу №1,2,3.

VII. Бағалау