Ашық сабақ "ХҮІІ-ХҮІІІ ғасырлардағы Иран" 8-сынып

Бекітемін: №13

Күні:

Пәні: Дүние жүзі тарихы.

Сыныбы: 8

Сабақтын тақырыбы:Иран

Сабақтың мақсаты:17-18 ғ.ғы Ирандағы Сефевидтер әулеті билеген кездегі елдің әлеуметтік-экономикалық жағдайын айта отырып, халықтың феодалдық езгіге ұшырап, монархиялық тәртіптің орнағандығын әңгімелеу. Ауған тайпаларының Қандағар жеріне келуін, Сефевид мемлекетінің әлсіреуін, Мир Махмұд басқарған әскердің шабуылы және оның билікке келуін айту. Нәдір шах тұсындағы Иранның ішкі-сыртқы саясатына шолу жасай келіп, ұзаққа созылған бақталастық күресте ХҮІІІғ. Соңындағы Каджар әулетінің таққа отырып, билеген кезіндегі Иранның жағдайы оқушыларға түсіндіріледі.

Сабақтың дамытушылық мақсаты: Оқушылардың ой-өрісін дамыту. Сабақтың тәрбиелік мақсаты: Оқушыларды дүние жүзі тарихын білуге,әр елдермен болған оқиғаларды түсінуге баулу. Сабақтың түрі: Аралас сабақ Сабақтың әдісі: баяндау,сұрақ-жауап, картамен жұмыс Сабақтың көрнекілігі: карта,тірек сызба. Пәнаралық байланыс:география

Сабақтың барысы: 1.Ұйымдастыру; 2.Өткен сабақты пысықтау( үй тапсырмасы): 3.Жана сабақты түсіндіру : 4. Бекіту, бағалау : 5.Үйге тапсырма беру.

1.Ұйымдастыру; Амандасу,оқушыларды түгелдеу.

2.Үй тапсырмасын сұрау

1. Ұлы Моғол мемлекеті Үндістанның қай бөлігінде билік жүргізді?

2. Падишах қандай билікке ие болды?

3. Моғол үстемдігінің әлсіреуін атаңдар.

4. Заминдарлар және джагидарлар деп кімдер аталады?

5. Сикхалар қозғалысы Үндістанның қай аймағында болды?

6. Неліктен ағылшындарға халқы көп, үлкен елді басып алу мүмкін болды?

7. Жеті жылдық соғыс қай жылдары болды?

8. Үндістанды алғаш отарлаушы еуропалықтар кімдер?

9. Ағылшындардың Үндістанды жаппай отарлап алуының себептерін көрсетіңдер?

10. Сипайларды құруда ағылшындар нені көздеді?

11. Үндістандағы ағылшындық алғашқы ген-губ.р кім?

12. Ағылшындар жергілікті үнділер мен мұсылмандарға қылмыс жасағаны үшін қандай жаза қолданды?

13. Отар деген сөздің мағынасы не?

Жетекші ұғымдар: Сефевид мемлекеті, дивани, хассэ, уакф, мульк, арбаби, райяттар, иляттар, «ұлы уәзір», вилаеттер мен эялеттер, шариғат соты.

Жоспар:

1. ХҮІІғ. Ирандағы Сефевид әулетінің билігі кезіндегі әлеу-экон.қ жағдайы, діни топтардың ықпалы.

2. ХҮІІІғ. Б. Сефевид мем.ң әлсіреуі.

3. Нәдір шах тұсындағы Иранның ішкі және сыртқы саясаты.

4. Каджар билігі кезіндегі Иранның жағдайы.

5. Қорытынды.

1 7ғ Иран Сефевидтер әулеті билеген феодалдық аграрлық ел болды.Бұл уақытта Сефевид мемлекетінің құрамына Иран жерінен басқа, 16-17 ғ жаулап алынған

Закавказье Казказ Мерв Герат Фаррах Қандағар Белуджистан

Иранның негізгі кәсібі

Мал шаруашылығы Егіншілік

Қ ой Ешкі Қол өнер Күріш Бидай

Арпа

Кілем тоқу Мата жасау

Фарфор, фаянс

Иранда ХҮІІғ. Феодалдық қатынастар дамып, жерге, суға феодалдық меншік орнағанын айта келіп, тағы да шаруалардың феодалдарға жалдагнып, ауыр жағдайда күн көргені баяндалады.

Сефевид мемлекеті	Шах (шексіз билеуші) ұлы уәзір
	Ұлы уәзір (үкіметті басқарушы)

2-мәселе бойынша.

1. Сефевид мем.ң шахы Сұлтан Хосейн (1694-1722) билігі кезіндегі дағдарыс жағдай, феодалдық қанау күшейгеніне назар аударту.

2. Сефевид мемлекетінің ыдырауына Қандағар жерін мекендеген ауған тайпалары да себеп болды.

Осы мақсатпен Иранның солт.гі ауған шапқыншыларына қарсы 1722ж. Мир Махмұд әскерлері шабуыл жасайды.

Нәтижесінде сегіз айда Мир Махмұд сефевидтердің астанасы Исфаханды басып алғандығын картадан көрсете отырып түсіндіру.

3. Нәдір шах тұсындағы Иранның ішкі, сыртқы жағдайы.

Нәдір шах Иран жерінен ауғандар мен түріктерді қуып шығуы оның беделін өсіреді. 1736ж. феодал ақсүйектері мен дінбасылары құрылтай шақырып, Нәдірді Иранның шахы деп жариялады.

Нәдір шах өзі билеген мемлекеттің жерін кеңейту және басқыншылық жолымен қазынаны толтыру мақсатында жаугершілік жорықтарға көшті.

1747ж. Нәдір шахқа халық қарсы шығады. Хорасанда бүлікшілер шахты өлтіреді. Осылайша Нәдір шах билігінің күйреуі, оның орнына ХҮІІІғ. С. Иранда жаңадан Каджар әулетінің билігі орнайды.

Иранның қоғамдық-саяси өмірінде мұсылман дінінің, оның ішінде шиит бағытын ұстанушылардың рөлі күшті болды. Мұсылман дінбасылары құран мен шариғатты елдегі қоғамдық тәртіпті сақтауда негізгі құрал ретінде пайдаланды.

Бекіту: 1) Картадан Иранның Сефевидтер әулеті билеген кездегі аумағын көрсетіңдер.

2) Иранда ХҮІІ-ХҮІІІ ғ.да феодалдық жер иеленудің қандай түрлері болды?

3) ХҮІІғ.ғы Ирандағы отбасы меншігіндегі жер?

4) Нәдір шах қандай елдерге басқыншылық жорықтар жасады?

5) ХҮІІІғ. Иран шахы Нәдірдің саяси беделінің түсу себебі:

6) Каджар әулеті билікке қашан, қалай келді?

7) Иранда мұсылман дінінің ықпалы қандай болды?

«Жылдар сөйлейді»

1722ж 1729ж 1730-1735жж

1736-1739ж 1747ж 1796ж

Бағалау. Үйге: Иран оқу, түсінік дайындау.