Ашық сабақ "Мөлдір бұлақ" мектепалды даярлық сыныбы

Өткен ҰОҚ алған білім Қанаттылар жайында білімі бар.

Мөлдір. Бұл сөзді естісек, есімізге «тұнық, таза (су)» ұғымы түседі. «Мөлдір бұлақтан су ішудің өзі — бір ғанибет» (I. Омаров, Шабыт.).

Қырғыз тілінде дәл осы мағынада «мөлтүр» болып дыбысталады. Сөздің алғашқы түбірі «мөл» болғандығын да қырғыз тілі дерегінен байқаймыз. Мұнда «тұнық, таза» мағыналарын -түр қосымшасынсыз-ақ, «мөл»-дің қара басы бере алатыны былай тұрсын, «адал», «сұлу» іспеттес ауыспалы мағыналарды да меншіктенеді. Ал қазақ тілінде бұл жоқ.

моңғол тобындағы тілдерді айтпағанда, түркі тілдерінің кейбіреуінде дәл осы тұлғаға өте сәйкес сөздердің екінші мағынасы ұшырасады: қырғызша — мөндүр (аталған сөздік, 534), хакас тілінде — миндір, ұйғырша — мөлдүр сөздері біздегі «бұршақ (жауын-шашын түрі) мағынасына нұсқайды.

моңғолша — мөндөр, қалмақша — мөндр сөздері де аспаннан жауатын «бұршақ» мағынасында қолданылады. моңғол тобындағы тілдерге түркі тілдерінен ауысуы ықтимал. Өйткені тазалық пен тұнық мағынасын білдіретін сөз түбірі — «мөл» түркі тілдері ішінен (қырғыз тілінен) табылуы осыған жетектейді. Әрине, кесіп-пішіп айту қиын. Аспаннан жауған бұршақтың да өте тазалығын теріске шығару қиын. Жердегі судың тазалығын бүршақ тазалығына теңеу арқылы да қазақ тіліндегі «мелдір» сөзінің пайда болуы мүмкін. Алғашқы кездерде моңғол, түркі тілдеріне ортақ болып, кейін әрқайсысы өзінше мағына беру де болмайтын құбылыс емес.^[1]

Су - тіршілік көзі, өмірдің қуаты. "Судың да сұрауы бар" дейді аққан судың қадірін  білген дана халқымыз. Күнделікті судың қадірін біле бермейтініміз - шындық. Сарқырап су ағып тұрған соң бір тамшы суға зар болған жандардың басындағы ауыртпашылықты қайдан білейік? Ағызып қойып соны ойлай бермейміз-ау. Ал барша мұсылманға қасиетті Рамазан айында ораза ұстағанда, Алла разылығы үшін ас-судан тыйылып, күн батқанша қара су аузың жетпегенде ғана не дүниенің парқына барасың. Күн еңкейе батып, ауызашар уақыты кіргенде ұрттаған суыңнан балдай, одан артық бақыт сыйлар дүние бар ма, шіркін! 

ответил 08 Авг, 16 от Айдана

Комментировать

00

Сонда ғана Жаратушымыздың бізге берген үлкен нығыметінің қадірін біліп, сусыз аймақтарда өмір сүріп, ауыз суға зар болғандардың мұң-шерін түсінгендей боламыз. Сонда ғана сұраусыз ағып жатқандай көрінетін судың бар тіршлікке демеу боларын ұғынасың. Ал оның бағасын білмей, суға қоқыс тастап, оны ластайтын жандар бір өзіне ғана емес, адамзатқа зиян жасап жатқанын біле ме екен? Сусыз бір күн өмір сүрудің өзі тәніңді азапқа түсірерін білер ме екен? Тазалықты білетін, сүйетін дана халқымыз бұлақ көзін жаппаған, керісінше бұлақ көзін ашуды сауапты іс деп білген. Тіпті, суды бей-берекет жұмсамаған. Бір сәт соны ойға алып, дана халқымыздың тәрбиесімен сусындап, судың да сұрауы барын білгеніміз жөн.

ответил 08 Авг, 16 от Айдана

Комментировать

Балалар, сусыз тіршілік жоқ дедік. Су біздің байлығымыз. Оған қамқорлықпен қарау әр адамның міндеті. Ендеше, балалар, суды қорғау үшін не істеу керек? Сендер қандай үлес қосар едіңдер?

Мұғалімнің түсініктемесі: Cу тіршілік нәрі. Тіршілікке қажетті бес жағдайдың бірі су екенін білесіңдер. Су бар жерде тіршілік бар. Адам тәулігіне 4-5 литр су ішеді. Адам баласы тамақ ішпей бір айдан астам өмір сүре алады. Ал сусыз үш күнде өмір сүре алмайды. Су күнделікті тұрмыста, егістікте, өндірісте пайдалануға қажет. Жер бетінің 23-нен астамын су алып жатыр. Бірақ оның 98%- ы пайдалануға жарамсыз. Теңіз, мұхит сулары ащы. Жер бетіндегі судың 2%- ы ғана тұщы су. Жер шарының 60%-нда тұратын адамдар тұщы су аз болуынан зардап шегуде. Мысалы, Грецияның Афины және Персияға жақын аудандарда ауыз су жеткіліксіз. Югославияға су кемемен жеткізіледі. Біздің елімізде су жеткілікті. Бірақ сол суды біз ластанудан қорғауымыз керек. Біздің экологияға жауапсыз қарауымыздан ауыз су бүлінуде. Суда улы заттар өте көп. Судың ластануы денсаулыққа зиян.

Бұлақтың суы - аса қадірлі, шипалы су.
Бұлақтың суы түрлі ауруын емдейді.
Бұлақтың суы мөлдір.Конец формы