«Матай орта мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Ашық сабақ тақырыбы:

«Қазақстанның қорықтары – табиғат байлықтары»

Пән мұғалімі: Нусипбекова Гульнур Мухитовна

2024-2025 оқу жылы

 Қорғалжын қорығы әлемдегі ең әдемі құстардың мекені болып табылады, себебі ...

 Теңіз көлінің тұздылығы әлемдік мұхиттардан бірнеше есе артық болғандықтан, ...

 Қоқиқаздар көктемде Африканың шығысынан ұшып келіп, ...

 Азия құрлығынан ұшып келетін қоқиқаздар жыл сайын ...

 Қорғалжын қорығында жыл сайын өткізілетін Қоқиқаздар фестиваліне ...

 Қорғалжын қорығы әлемдегі ең әдемі құстардың мекені болып табылады, себебі ...

 Теңіз көлінің тұздылығы әлемдік мұхиттардан бірнеше есе артық болғандықтан, ...

 Қоқиқаздар көктемде Африканың шығысынан ұшып келіп, ...

 Азия құрлығынан ұшып келетін қоқиқаздар жыл сайын ...

 Қорғалжын қорығында жыл сайын өткізілетін Қоқиқаздар фестиваліне ...

1Ақсу-Жабағылы қорығы

2Наурызым қорығы

3Алматы қорығы

4Барсакелмес қорығы

5Қорғалжын қорығы

6Марқакөл қорығы

7Үстірт қорығы

8Батыс Алтай қорығы

9Алакөл қорығы

10Қаратау қорығы

Тапсырма: Мәтінге байланысты комментарий жасап оқу

Мақсаты:

Мәтінді түсініп оқып, оған байланысты өз пікіріңді білдіру, мәтіндегі негізгі ойды талдап, мағыналы пікірлер жасау.

Тапсырма:

1. Мәтінді мұқият оқыңыз.

2. Мәтіннің негізгі идеясын анықтап, оған байланысты кемінде 3 пікір жасаңыз:

   • Қоқиқаздардың Қорғалжын қорығындағы рөлі туралы не ойлайсыз?

   • Қоқиқаздар санының азаюы туралы сіздің пікіріңіз қандай?

   • Қорықтағы «Қоқиқаздар фестивалі» сіз үшін қандай мәнге ие?

3. Әр пікірге нақты мысалдармен дәлел келтіріңіз. Мәтіндегі ақпаратты пайдалана отырып, өз көзқарасыңызды дәлелдеңіз.

Дескрипторлар:

• Мәтінді түсінеді: Мәтіннің негізгі идеясын және мазмұнын дұрыс анықтайды.

• Пікір білдіреді: Мәтінге қатысты кемінде 3 пікір жасайды.

• Дәлелдер келтіреді: Әрбір пікірге мәтіннен немесе өз көзқарасынан нақты мысал келтіреді.

• Түсініктеме жасайды: Мәтіндегі қоқиқаздардың экологиялық және мәдени маңыздылығын түсіндіріп, өз ойын жүйелі түрде жеткізеді.

Мысал:

1. Қорғалжын қорығы қоқиқаздар үшін өте маңызды мекен. Себебі, бұл – олардың солтүстікте қоныстанатын ең соңғы орны. Қоқиқаздардың ерекше табиғи ортаға тәуелділігі олардың осында өмір сүруінің маңызды себептерінің бірі деп ойлаймын.

2. Қоқиқаздар санының азаюы алаңдататын жайт. Мәтінде олардың саны 100 мыңнан 25-30 мыңға дейін азайғаны туралы айтылған. Бұл, меніңше, экологиялық мәселелер мен адам әрекеттерінің тікелей салдары.

3. «Қоқиқаздар фестивалі» табиғатты қорғау тұрғысынан өте құнды шара. Бұл фестиваль тек туристерді тартумен ғана шектелмей, қоқиқаздарды сақтап қалуға да ықпал етеді. Туристердің қызығушылығы экотуризмді дамытудың жақсы мысалы.

4o

Қоқиқаздар – ерекше сұлулығымен танылған, әлемге танымал құстардың бірі. Қорғалжын қорығының мақтанышына айналған бұл құстар тек табиғаттың бірегей әсемдігін ғана емес, сонымен қатар экологиялық маңыздылығын да айқындайды. Олардың негізгі мекені саналатын Қорғалжын көлдері – табиғатты қорғаудағы маңызды нысан.

Қоқиқаздардың тағдыры жаһандық өзгерістер мен климаттың құбылмалы жағдайларына тікелей тәуелді. Әлемдік экожүйеге орасан зор ықпал ететін бұл құстардың санының азаюы табиғатты қорғау шараларын күшейтуді талап етеді.

Сіз қоқиқаздар туралы басқа да қызықты ақпараттармен бөлісуді қалайсыз ба, әлде олардың табиғи ортасы туралы көбірек білгіңіз келе ме?

4o

Вы сказали:

осы мәтінге байланысты іріктеп, шолып оқуды көрсету

ChatGPT сказал:

ChatGPT

Мәтінді іріктеп, шолып оқу әдісі мәтіндегі ең негізгі және маңызды ақпаратты тез табуға және түсінуге көмектеседі. Осы мәтін бойынша қалай шолып оқуды көрсету үшін, алдымен басты тармақтарды бөліп қарастырайық:

1. Тақырып: Мәтіннің ең басты бөлігі – қоқиқаздар және Қорғалжын қорығы.

   • "Қорғалжын қорығының басты мақтанышы – қоқиқаздар." Бұл сөйлем негізгі тақырыпты анықтайды.

2. Қоқиқаздардың ерекшелігі:

   • Қоқиқаздардың ерекше сұлулығы мен олардың қоныстанатын орындары көрсетілген: "Қорғалжын қорығы солтүстікте қоныстанатын соңғы мекен саналады."

3. Көші-қоны:

   • Қоқиқаздардың Африка, Иран, Үндістан, Пәкстан сияқты елдерден келіп, ұя салуы және күзде жылы жаққа қайта ұшып кетуі сипатталған. Бұл құстардың маусымдық көші-қон ерекшелігі маңызды.

4. Қоректенуі:

   • "Қоқиқаздың негізгі қорегі – артемия құрты." Бұл олардың табиғи тіршілік ортасына тәуелді екенін көрсетеді.

5. Санының азаюы:

   • Қоқиқаздардың саны азаюының себептері: "Бұған басты себеп ретінде Азия құрлығындағы кейбір елдерде орын алатын әскери іс-қимылдар аспан кеңістігіндегі құстардың жолын тарылта түседі екен."

6. Туристік тартымдылық:

   • Қорғалжын қорығындағы қоқиқаздардың туристерді тартатыны және "Қоқиқаздар фестивалі" туралы мәлімет.

Шолып оқу қадамдары:

1. Тақырыпқа назар аудару – "Құс төресі – қоқиқаз" деп тақырыптың негізгі идеясын бірден байқауға болады.

2. Алғашқы сөйлемді оқу – Мәтіннің әр абзацының алғашқы сөйлемдері негізгі идеяны білдіреді.

3. Маңызды сандарды, деректерді табу – Қоқиқаздардың саны (100 мыңнан 25-30 мыңға дейін азаюы) және олардың қорегі туралы мәлімет маңызды.

4. Қайталанған немесе айрықша сөздерге мән беру – "Қорғалжын қорығы", "қоқиқаздар", "көшіп келу", "қорек", "фестиваль" сөздері негізгі ұғымдар болып табылады.

Осылайша, мәтіннің ең негізгі ақпарат

4o

Вы сказали:

іріктеп оқудф көрсету

ChatGPT сказал:

ChatGPT

Іріктеп оқу – мәтіндегі ең маңызды және қажетті ақпаратты іріктеп алып, басқа бөліктерін елемей оқудың әдісі. Бұл тәсіл арқылы мәтіннің негізгі мағынасын жылдам түсінуге болады.

Іріктеп оқудың қадамдары:

1. Тақырыпты анықтау:

   • Мәтіннің тақырыбы – "Құс төресі – қоқиқаз". Бұл мәтіннің негізгі мазмұны қоқиқаздар және олардың Қорғалжын қорығындағы рөлі туралы екенін бірден түсінеміз.

2. Басты ақпаратты табу:

   • Қорғалжын қорығының басты мақтанышы – қоқиқаздар.
     Бұл сөйлем негізгі ақпаратты береді. Қорғалжын қорығының ең маңызды табиғи байлығы – қоқиқаздар.

   • Қоқиқаздар көктемде Африкадан және басқа елдерден ұшып келіп, осында ұя салады.
     Қоқиқаздардың көші-қоны туралы ақпарат маңызды, бұл олардың тіршілік ету циклін сипаттайды.

   • Негізгі қорегі – артемия құрты, ол тек тұзды көлдерде кездеседі.
     Бұл сөйлем қоқиқаздардың қоректену ерекшелігін көрсетеді, және тұзды көлдердегі тіршіліктің маңыздылығын атап өтеді.

   • Санының азаюы: соңғы жылдары қоқиқаздар саны 100 мыңнан 25-30 мыңға дейін азайды.
     Мәтінде қоқиқаздар санының азаюы туралы айтылған, бұл табиғатты қорғау мәселесін көтереді.

   • "Қоқиқаздар фестивалі" – Қорғалжын қорығына туристерді тартатын шара.
     Туризм туралы ақпарат та маңызды, өйткені қоқиқаздар туристерді тартатын маңызды фактор болып табылады.

3. Қосымша мәліметтерді өткізіп жіберу:

   • Қоқиқаздар туралы жалпы сипаттамалар мен нақты сандық мәліметтер (мысалы, Теңіз көлінің тұздылығы) қажет емес жағдайда өткізілуі мүмкін.

Іріктелген негізгі ақпарат:

• Қорғалжын қорығы қоқиқаздар үшін солтүстіктегі ең соңғы мекен.

• Қоқиқаздар Африка мен басқа елдерден көктемде ұшып келіп, осында ұялайды.

• Олардың негізгі қорегі – артемия құрты.

• Қоқиқаздар саны 100 мыңнан 25-30 мыңға дейін азайған.

• Қорықта "Қоқиқаздар фестивалі" өткізіледі, бұл туристерді тартады.

Осылайша, мәтінді іріктеп оқу арқылы ең маңызды және қажет ақпаратты ғана таңдап алуға болады.

4o

Вы сказали:

Оқылым стратегияларын қолдану каментарий жасау, іріктеп оқу осы мақсатты пайдаланып мәтінге байланысты тапсырма құршы

ChatGPT сказал:

ChatGPT

Оқылым стратегиялары оқушылардың мәтінді түсініп оқуына, маңызды ақпаратты іріктеп алуға және мәтіннің мазмұнын жүйелі түрде меңгеруге көмектеседі. Іріктеп оқу стратегиясы – бұл оқушылардың мәтіннен маңызды мәліметтерді бөліп алып, қажет емес ақпаратты елемей оқуға бағытталған әдіс. Осы стратегияны қолдану арқылы оқушылар мәтінді жылдам оқып, уақытты үнемдейді.

Іріктеп оқуға негізделген тапсырма

Тапсырма: Мәтіннен негізгі ақпаратты іріктеп ал

1. Мақсаты: Қоқиқаздар туралы мәтінді оқып, оның ең маңызды және негізгі ақпаратын анықтау.

2. Қадамдар:

   • Мәтінді бір рет толық оқып шығыңыз.

   • Мәтіннен ең маңызды сөйлемдерді белгілеңіз (мысалы, тақырып, негізгі ойлар, маңызды деректер).

   • Қосымша, мәтіннің мағынасын түсінуге көмектеспейтін ақпаратты өткізіп жіберіңіз.

3. Тапсырма түрлері:

1. Негізгі ақпаратты табу (3-4 сөйлеммен): Мәтіннен қоқиқаздар туралы ең басты мәліметті іріктеп, келесі сұрақтарға жауап беріңіз:

• Қорғалжын қорығы не үшін ерекше?

• Қоқиқаздар қайдан ұшып келеді және қайда ұя салады?

• Қоқиқаздар санының азаюының себебі неде?

2. Мәтіннің мазмұнын қысқаша баяндау (5 сөйлеммен): Мәтіндегі маңызды мәліметтерді қолдана отырып, қысқаша баяндама жазыңыз.

3. Сандарды қолдана отырып, қорытынды жасау: Мәтіндегі сандарға (қоқиқаздар саны, тұздылық көрсеткіші) сүйене отырып, қоқиқаздардың жағдайы туралы қорытынды жазыңыз.

4. Бағалау критерийлері:

   • Мәтіннен маңызды ақпаратты дұрыс таңдау.

   • Мәтін мазмұнын қысқаша, нақты жеткізу.

   • Сандар мен деректерге сүйене отырып, қорытынды жасау.

Бұл тапсырма оқушылардың мәтінмен жұмыс істеу дағдыларын жетілдіруге және іріктеп оқу стратегиясын тиімді пайдалануға көмектеседі.

4o

Вы сказали:

диаграммаға салып берші

ChatGPT сказал:

ChatGPT

Міне, диаграммада қоқиқаздарға қатысты негізгі мәліметтер көрсетілген. Онда қоқиқаздар санының өзгеруі, Теңіз көлінің тұздылығы, және Қоқиқаз фестиваліндегі туристер саны салыстырмалы түрде көрсетілген. Диаграммадағы көрсеткіштер арқылы қоқиқаздар санының азаюы және Теңіз көлінің ерекшеліктері айқын байқалады. ​​

4o

Вы сказали:

астындағы санды нақты түсіндіріп көрсетші пайызымен

ChatGPT сказал:

ChatGPT

Диаграммада келтірілген мәліметтерге сәйкес әрбір көрсеткіштің нақты саны мен пайыздық өзгерістерін түсіндірейік:

1. Қоқиқаздар саны бұрын: 100,000 қоқиқаз.

   • Бұрын Қорғалжын қорығына қоныстанатын қоқиқаздар саны 100 мыңға жеткен.

2. Қоқиқаздар саны қазір: 30,000 қоқиқаз.

   • Қазіргі уақытта қоқиқаздардың саны 30 мыңға дейін азайған.

   • Пайыздық төмендеу: Қоқиқаздар саны 100,000-нан 30,000-ға азайған, яғни: 100,000−30,000100,000×100=70% төмендеу\frac{100,000 - 30,000}{100,000} \times 100 = 70\% \text{ төмендеу}100,000100,000−30,000​×100=70% төмендеу

   • Қорғалжын қорығындағы қоқиқаздар саны 70%-ға азайған.

3. Теңіз көлінің тұздылығы: Әлемдік мұхиттарға қарағанда 5-6 есе артық.

   • Бұл көлдің тұздылығы табиғи ортаның ерекшелігі мен қоқиқаздардың тіршілік етуіне үлкен ықпал етеді.

4. Қоқиқаз фестивалі туристері (шартты түрде): 10 мың адам.

   • Фестиваль кезінде қоқиқаздарды көруге келетін туристер саны шамамен 10 мың адам деп шартты түрде қойылған.

Бұл мәліметтер қоқиқаздардың популяциясындағы күрт азаю мен экологиялық жағдайлардың маңыздылығын айқындайды.

4o

Вы сказали:

әлемдегі мұхиттын тұзының пайызы қанша

ChatGPT сказал:

ChatGPT

Әлемдегі мұхиттардың орташа тұздылығы шамамен 3.5%. Бұл дегеніміз мұхит суының әрбір литрінде шамамен 35 грамм тұз еріген.

Теңіздер мен мұхиттардың тұздылығы әртүрлі болуы мүмкін, бірақ орташа мәні осындай деңгейде.

4o

Вы сказали:

мәтіндегі көлдің тұздығының пайызы кқрсетші

ChatGPT сказал:

ChatGPT

Мәтінде Теңіз көлінің тұздылығы әлемдік мұхиттардан 5-6 есе артық екені айтылған. Әлемдік мұхиттардың орташа тұздылығы 3.5% болса, онда Теңіз көлінің тұздылығын есептейміз:

• Теңіз көлінің тұздылығы: 3.5%×5=17.5%(ең аз мәні)3.5\% \times 5 = 17.5\% \quad \text{(ең аз мәні)}3.5%×5=17.5%(ең аз мәні) 3.5%×6=21%(ең жоғары мәні)3.5\% \times 6 = 21\% \quad \text{(ең жоғары мәні)}3.5%×6=21%(ең жоғары мәні)

Осылайша, Теңіз көлінің тұздылығы 17.5%-21% аралығында деп шамаланады.

Диаграммада әлемдік мұхит пен Теңіз көлінің тұздылық пайызы көрсетілген. Әлемдік мұхиттың орташа тұздылығы 3.5% болса, Теңіз көлінің тұздылығы 17.5%-21% аралығында, яғни әлдеқайда жоғары екенін байқаймыз. ​​

4o

Вы сказали:

мәтіндегі адам саны пайызға айналдырып берші

ChatGPT сказал:

ChatGPT

Мәтінде келтірілген адам саны мен қоқиқаздардың санына негізделген есептерді пайызға айналдырып көрсетейік:

1. Қоқиқаздар саны бұрын: 100,000.

2. Қоқиқаздар саны қазір: 30,000.

   • Қоқиқаздар саны 100,000-нан 30,000-ға дейін азайды. Яғни, қоқиқаздар санының 70%-ға азаюы байқалды (бұл есепті біз бұған дейін есептеп көрсеткен едік).

3. Қоқиқаз фестиваліне келетін туристер саны: 10,000 (шартты түрде).

   • Егер қоқиқаздар санының бұрынғы көрсеткішіне (100,000) қатысты қарасақ, туристер саны қоқиқаздар санының пайызын құрайды:

10,000100,000×100=10%\frac{10,000}{100,000} \times 100 = 10\%100,00010,000​×100=10%

• Бұл дегеніміз, туристер саны қоқиқаздар санының шамамен 10%-ын құрайды.

Осылайша, фестивальге келетін туристер саны қоқиқаздардың бұрынғы популяциясының 10%-ына тең.

4o

Вы сказали:

осы пайызбен шығарғанның бәрін тұзды адам санын қоқиқаздар санын диаграммаға салшы

ChatGPT сказал:

ChatGPT

Диаграммада әлемдік мұхит пен Теңіз көлінің тұздылығы, қоқиқаздар санының азаюы және Қоқиқаз фестиваліне келушілердің пайыздық көрсеткіштері салыстырмалы түрде көрсетілген. Әлемдік мұхиттың тұздылығы 3.5% болса, Теңіз көлінің тұздылығы 17.5%-21% аралығында. Сонымен қатар, қоқиқаздар саны 70%-ға азайған, ал фестивальге келетін туристер саны қоқиқаздардың бастапқы санының 10%-ын құрайды. ​

Диаграммада әлемдік мұхит пен Теңіз көлінің тұздылығы, қоқиқаздар санының азаюы және Қоқиқаз фестиваліне келушілердің пайыздық көрсеткіштері салыстырмалы түрде көрсетілген. Әлемдік мұхиттың тұздылығы 3.5% болса, Теңіз көлінің тұздылығы 17.5%-21% аралығында. Сонымен қатар, қоқиқаздар саны 70%-ға азайған, ал фестивальге келетін туристер саны қоқиқаздардың бастапқы санының 10%-ын құрайды.