Ашық сабақ: Тәуке хан тұсындағы қазақтардың қоғамдық-құқықтық жүйесі

ҰМЖ тарауы: 7.4А

Қазақ хандығының XVI – XVII ғасырлардағы дамуы

Рудный қаласы әкімдігінң «№15 орта мектебі»КММ

Күні

Мұғалімнің аты-жөні: Каукен Мадина Қалибекқызы

Сынып. 7

Қатысқандар -

Қатыспағандар –

Сабақтың тақырыбы

Тәуке хан тұсындағы қазақтардың қоғамдық-құқықтық жүйесі

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары

6.3.1.10 – Қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау;

Сабақ мақсаты

Барлық оқушылар:Тәуке ханның билік құрған кезеңі туралы түсінік қалыптастырады.

Оқушылардың басым бөлігі:Тәуке ханның Қазақстан тарихындағы рөлін сипаттап, «Жеті жарғы» заңдар жинағын талдау жасайды.

Кейбір оқушылар: Неліктен А.Левшин Тәуке ханды «Дала Ликургі» деп атағандығын анықтайды.Қазақ хандығы мен ҚР территориясын картадан көрсетіп, айырмашылығын салыстырады.

Бағалау критерийі

Тәуке хан туралы мәлімет қалыптастырады.

Тәуке хан билік еткен кезең неліктен «Алтын ғасыр» деп аталғандығы жөнінде түсінеді.

Тәуке ханның сыртқы саясатын анықтайды.

«Жеті жарғы» заңдар жинағының мәнін түсінеді.

Орыс деректерінің мәліметтерін анықтайды.

Қазақ хандығы мен ҚР территориясын картадан көрсетеді.

Тілдік мақсаттар

Оқушылардың оқылым, айтылым және тыңдалым дағдыларын дамытуды қамтамасыз ету үшін «Тәуке хан» бейне фильм, «Ақылдың алты қалпағы», «Ойлан, жұптас, бөліс» арқылы мәтіндерді (қосымша деректер) жекелей оқытып, шағын топта талқылату.

Оқулықтан тірек сөздерді анықтайды, «Жұмбақ сөздер» термин сөздерді дәптерге жазады (жазылым дағдысы).

Пәнге қатысты лексика мен терминология.

Ликург, Күлтөбе, «Жеті жарғы», қонтайшы т.б

Құндылықтарға баулу

Тарихи тұлғаларға, ата –бабамыздың тарихына құрметпен қарау.

Ойлау дағдылары

Білу, түсіну, қолдану.

Пәнаралық байланыс

Әдебиет, география.

Осы пәндердегі алған білімдерімен пәнаралық байланыс жасаймын.

Алдыңғы білім

Жәңгір хан және қазақ-жоңғар туралы түсініктері бар.

Сабақтың барысы

Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақтағы жоспарланған жаттығу түрлері

Ресурстар

Стикер

Сабақтың басы (10 минут)

0,5 минут

1,5 минут

3 минут

(Б)

5 минут

(жұптық жұмыс)

Сабақтың ортасы

25 минут

13 минут

(жекелей, топтық)

2 минут

2 минут

2 минут

4 минут

2 минут

І.Ұйымдастыру шаралары (сәлемдесу, оқушыларды түгендеу)

Термин сөздермен топқа бөлу.

І-Ликург

ІІ-Күлтөбе

ІІІ-«Жеті жарғы»

1.«Екі шындық, бір жалған»өткен тапсырма бойынша оқушылар жұптар бір-біріне сұрақ қояды.

Тапсырма 2.(Ж) stop-kadr «Тәуке хан» бейне фильм көрсету арқылы оқушыларға сұрақтар қою арқылы диалогке тарту.

• Кадрда не көрсетілген?

• Кімді көріп отырсыңдар

• Көріністі сипаттап берсеңіздер? ...

Сонымен бүгін біздің сабағымыздың тақырыбы не туралы деп болжайсындар?

Сабақта ол туралы қандай мәлімет білгілерін келеді?

Тапсырма 3. (Т)« Берілген хандарды хронологиялық уақыт таспасына орналастыр.»

1465-1474

1511-1521

1582-1598

1474-1480

1521-1523

1480-1511

1538-1580

Керекті сөздер: Мамаш, Бұрындық, Қасым, Керей, Хақназар, Жәнібек, Тәуекел.

Дискриптор: Берілген хандарды уақыт таспасына орналастырады.

https://bilimland.kz/kk/subject/qazaqstan-tarihy/6-synyp/tauekel-xan-tusyndahy-qazaq-xandyhynyng-ongtustik-shegaralarynyng-nyhayuy?mid=065a9d10-9d5a-11e9-be78-49d30a05e051

Тапсырма 4. (Т) «Ақылдың алты қалпағы».

Тәуекел хан туралы деректер

Аббас әлемінің тарихын әрлендіруші

Бұхар ханы Абдаллах пен оның ұлы арасында үлкен жанжал шығып, ол бүкіл Түркістанға тарайды. Осы жанжалды пайдаланған Тәуекел хан 1598 жылы Бұхар хандығына шабуыл жасауды бастайды. Абдаллах хан Тәуекелді лайықты қарсылас деп қабылдамай, соғысқа әскерінің бір бөлігін ғана жібереді. Тәуекел хан Бұхар әскерін түгел талқандап, Абдаллах қайтыс болады. Абдаллахтан кейін таққа оның ұлы Момын отырады. Алайда Момын көп ұзамай қайтыс болады да, таққа оның орнына Пір-Мұхаммед отырады. Тәуекел хан әскерлерін бастап, Бұхар хандығына жаңа жорықтар жасап, аз уақыт ішінде Түркістанды, Ташкентті, Самарқанды басып алады. Тәуекел хан інісі Есім сұлтанды 20 мың әскерімен Самарқанда қалдырып, өзі 70–80 мың әскерімен Бұхараны алуға аттанды. Қазақ әскерлері Бұхараны 20 күн қоршайды. Қала бекінісі түбіндегі бір шайқаста Тәуекел хан ауыр жараланып, Ташкентке келген соң қаза табады. Кейін Тәуекел ханның мұрагері Есім хан мен Бұхар билеушілерінің арасында бейбіт қарым-қатынас орнап, Ташкент, Сайрам, Түркістан қалалары қазақтарға қалып, СамарқанБұхар әмірлігінеқайтарылады.

(Ескендір Мұңшы, 1560–1634 жылдары өмір сүрген Сефевидтік Иран тарихшысы)

Елді бағындыру

1598 жылдың тамыз айында Тәуекел хан Абд әл-Мүмүн ханның қайтыс болғанын естиді де Алатаудан Шайбанилердің жеріне басып кіріп, Шайбанилер әулетінің өкілдерімен келіссөздер жүргізеді.

Абдаллах ханның туысы Өзбек сұлтан Тәуекелге екі ұлын жіберіп, Тәуекел Түркістанның немесе Мәуераннахр аймақтарын басып алса, ол иеліктерді тең бөліп алатыны туралы келісімге келеді.

Қысқа мерзім ішінде ол Түркістан, Ферғана, Самарқанды басып алады. Тәуекелді Шайбаниліктер де ішінара қолдады.

(Ибн Араб Қатаған)

1.Ақ қалпақ (тарихи фактілерді,жаңа мәліметтерді обьективті санамалау)

 2.Қызыл қалпақ  (тарихи материалға жекелей талдау жасау)

3.Қара қалпақ.( теріс  салдарыпроблемалардыбөліпқарастыру)

4. Сары қалпақ(барлықоңатаулыныжинақтау)

5.Жасыл қалпақ (тарихинәтижелердішығармашылықформадаұсыну)

6. Көкқалпақ (оқу материалы жалпырефлекситіойларды ,идеяларды,тұжырымдардықалыптастыру)

І топ-Тәуке ханның тарихтағы рөлі (Ақ қалпақ, қызыл қалпақ)

ІІтоп-Сыртқы саясаты (Қара қалпақ, сары қалпақ)

ІІІтоп-Жеті жарғы (Жасыл қалпақ, көк қалпақ)

Сергіту сәті. «Жеті саны» Жеті ата.Бұл – қазақ халқының дәстүрлі салт-санасында адамның ата жағынан тегін таратудың нақты жүйесі. Әрбір қазақ баласы өзінен бастап жеті атасының аты-жөнін білуге міндетті. Мұны әке-шешесі, ата-әжесі үйретіп, жаттатуға тиіс.«Жеті атасын білмеген жетесіз»деген аталы сөзді өзіңіз де білетін боларсыз.
Өйткені қазақта жеті атаға дейін қыз алыспайды, оған дейінгі ұрпақ бір атаның баласы – туыс саналады. Қазақтар негізінен жеті атаны былайша таратады: 1. Бала. 2. Әке. 3. Ата. 4. Үлкен ата. 5. Баба. 6. Түп ата. 7. Тек ата. Жеті жұт. 1. Құрғақшылық. 2. Жұт (мал қырылу). 3. Өрт. 4. Оба (ауру). 5. Соғыс. 6. Топан су. 7. Зілзала (жерсілкіну).Жеті қазына.1.Ер жігіт.2.Сұлу әйел.3.Ілім-білім.4.Жүйрік ат.5.Құмай тазы.6.Қыран бүркіт.7.Берен мылтық.

Тапсырма 5. «Үш күнделік»

Мен білдім Мені таңқалдырды Мәселелік сұрақ

Бағалау критерии: Тәуке хан билік еткен кезең неліктен «Алтын ғасыр» деп аталғандығы жөнінде түсінеді

Тәуке ханның сыртқы саясатын анықтайды.

«Жеті жарғы» заңдар жинағының түсінеді.

Дискриптор:Тәуке ханның ел басқарған кезде «Алтын ғасыр» аталып кеткендігін сипаттайды.

Тәуке ханның сыртқы саясатын айтады.

«Жеті жарғы» заңдар жинағы дайындалуы, маңызы айтады.

Қалыптастырушы бағалау.«Бас бармақ» арқылы топтар бір –бірін бағалайды.

Тапсырма 6. Тәуекел ханның жаулап алған қалаларын анықтап, кескін картаға орналастыр. Ең басты жеңісін сипатта. Карта BilimLand сайтында

Дискриптор: Тәуке ханның жаулап алған жерлерін картадан көрсетеді және ең басты жеңісін сипаттайды.

мәтін жазылған қағаздар

Кескін карта

АКТ пайдалану

Сабақтың соңы

5 минут

Тапсырма 8.(Ж) «Тест» қортынды тапсырма

Тақырыпты қортындылау мақсытында BilimLand сайтында арналған тестті белгілеп дұрыс жауабын шығарады.

Үй жұмысы: Терминдерге түсінік.

Саралау – сіз қандай тәсілмен көбірек қолдау көрсетпексіз?

Сіз басқаларға қарағанда қабілетті оқушыларға қандай тапсырмалар бересіз?

Бағалау – сіз оқушылардың материалды игеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлап отырысыз?

Денсаулық және қауіпсіздік техникасын сақтау

Топтағы жұмыс барысында «Ойлан, жұптас, бөліс», «Ақылдың алты қалпағы», «пікір алмасу», «Үш күнделік» тәсілдерін қолдану жоспарланды. Қабілетті оқушылардың басқалардың табысқа жетуіне ықпал етуіне көмектесу.

«Бес саусақ», «Бас бармақ», «Мақсаттар бойынша өзін-өзі бағалау»,«Егер бес минутыңыз болса» қалыптастырушы бағалау парағы

Денсаулық сақтау педагогикасын, СЭС талаптарын сақтау.

«Жеті» санына сәйкес ой сергек өткізу.

Топқа бөлінген кезде қауіпсіздік ережелерін сақтау туралы ескертіледі.

Сабақ бойынша рефлексия

Жалпы бағалау

Сабақта ең жақсы өткен екі нәрсе (оқу мен оқытуға қатысты)

1:

2:

Сабақтың бұдан да жақсы өтуіне не оң ықпал етер еді (оқытуды да оқуға қатысты)

1:

2:

Сабақ барысында мен сынып н емесе жекеленген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге көмектесетін не білдім?

Бөлім

Тақырып

7.4А

Қазақ хандығының XVI – XVII ғасырлардағы дамуы

Оқу мақсаты

6.3.1.10 – қазақ хандарының мемлекетті нығайтудағы рөлін анықтау;

Ойлау дағдыларының

деңгейі

Білу және түсіну;

Қолдану

Тапсырмалар

Тапсырма 2.

1.Ақ қалпақ (тарихи фактілерді,жаңа мәліметтерді обьективті санамалау)

 2.Қызыл қалпақ  (тарихи материалға жекелей талдау жасау)

3.Қара қалпақ.( теріс  салдарыпроблемалардыбөліпқарастыру)

4. Сары қалпақ(барлықоңатаулыныжинақтау)

5.Жасыл қалпақ (тарихинәтижелердішығармашылықформадаұсыну)

6. Көкқалпақ (оқу материалы жалпырефлекситіойларды ,идеяларды,тұжырымдардықалыптастыру)

І топ-Тәуке ханның тарихтағы рөлі (Ақ қалпақ, қызыл қалпақ)

ІІтоп-Сыртқы саясаты (Қара қалпақ, сары қалпақ)

ІІІтоп-Жеті жарғы (Жасыл қалпақ, көк қалпақ)

Тапсырма 4. Қазақ хандығының жер аумағы, ҚР территориясы картадан көрсетіңдер.

Бағалау критерийі

Дескриптор

Тәуке хан туралы мәлімет қалыптастырады.

Тәуке хан туралы өз ойларын айтады.

Тәуке хан билік еткен кезең неліктен «Алтын ғасыр» деп аталғандығы жөнінде түсінеді.

Тәуке ханның ел басқарған кезде «Алтын ғасыр» аталып кеткендігін сипаттайды.

Тәуке ханның сыртқы саясатын анықтайды.

Тәуке ханның сыртқы саясатын айтады.

«Жеті жарғы» заңдар жинағының түсінеді.

«Жеті жарғы» заңдар жинағы дайындалуы, маңызын айтады.

Орыс деректерінің мәліметтерін анықтайды.

Тәуке хан туралы орыс деректерінің мәліметтерін сипаттайды.

Қазақ хандығы мен ҚР территориясын картадан көрсетіп, сипаттайды.

Тәуке хан кезіндегі Қазақ хандығы мен ҚР территорясын картадан көрсетіп, айырмашылығын айтады.

Термин сөздердің мағынасын анықтайды

Термин сөздердің мағынасын түсінеді.