Ашық сабақ "Темір"

111404 2 «Электргазымен дәнекерлеуші» мамандығының ЭГД-317 тобында
Ашық сабақ «Химия» пәнінен
“Темір ”тақырыбында
күні:28.02.2019ж
аудитория: №
дайындаған: химия пән оқытушысы: Мусаева Марина Саулебековна

2018-2019 оқу жыл

Сабақ тақырыбы: Темір

• Сабақтың мақсаты: Темір металы жөнінде білімдерін кеңейту. Оқушылардың білімдерін жүйелендіру, пәнге деген біртұтас көзқарас қалыптастыру.

• Сабаққа дайындалуда оқушы мен оқытушы іс-әрекеті: Оқытушы мен оқушы алдын ала дайындалуы, оқушының өздік жұмыс орындауы. Ізденгіштік қабылетін ескере отырып, оқушыға тапсырма беру.

• Сабақтың міндеті:

• Білімділік:Темір элементін жан – жақты зерттеу арқылы темір, оның қосылыстары,қолданылуы, маңызы жөнінде білімдерін кеңейту.

• Дамытушылық:Оқушылардың ойлау, қорытындылау, жүйелеу қабілеттерін дамыту.

• Тәрбиелік:Оқушылардың шығармашылық мүмкіндігін дамыту, қабілетін арттыру, қосымша материалдар арқылы эстетикалық тәрбие беру.

• Көрнекілік: Слайдтар , электронды оқулық, химиялық ыдыстар,

• (9 сынып химия ), металдар коллекциясы, табиғи минералдар коллекциясы, периодтық кесте, суреттер, реактивтер, қосымша әдебиеттер, химия энциклопедиясы, интерактивті тақта..

Жаңа тақырыпты түсіндіру жоспары:

1. Темірдің периодтық жүйедегі орыны; (химик)

2. Атом құрлысы(электрон, протон, нейтрон саны, салыстырмалы атомдық масса) (химик)

3. Табиғатта таралуы және маңызы; ( географ, астроном)

4. Темірдің ашылу тарихы; (тарихшы)

5. Физикалық қасиеттері; (физик)

6. Темірдің геохимиялық қасиеттері; (химик)

7. Темірдің биологиялық маңызы; (биолог)

8. Құранда темір туралы; (дін)

9. Абайдың жұмбағы; (әдебиетші)

10. Темір туралы мақал – мәтелдер; (әдебиетші)

11.Темірдің қолданылуы.(химик)

12.Бекіту (Деңгейлік тапсырмалар,бекіту сұрақтары,тәжірибе,тест)

Темір.

Темір десек біздің көз алдымызға шойын мен болат келеді «Жер бетінде темір жойылып кетсе, не болады деп елестетсек, көшелерде сұмдық көрініс, темір жол да,поездар да, машиналар да жоқ, көпірлер үйіндіге айналған ,өсімдіктер семіп ,өле бастаған.Адам денесіндегі 3г темір жойылса , тіршілігін тоқтатып , өліп қалар еді.» ,бұл кіріністі суреттеген , темірдің маңыздылығын айтқан атақты минералог , академик А.Е.Ферсман.

Химик: Темір периодтық жүйеде:

4-период, 4 - қатар, 8 - топ, қосымша топша, реттік нөмірі 26.

26 электрон, 26 протон, салыстырмалы атомдық массасы 56, 30 нейтрон.

4 электрондық қабат, 2)8)14)2), электрондық конфигурациясы

1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d6 4s2

Тотығу дәрежесі 0,+2,+3, кейде +6; тотықсыздандырғыш болып табылады.

Физик

• Ақсұртүсті, металдықжылтырыбар,

• электртогыменжылудыжақсыөткізетін,

• магниткетартылатын,

• жұмсақ, созылғышметалл.

• Тығыздығы 7,864 г/см3 , балқу t ═1539 С.

• Осыдан 2000 жылбұрынҚытайғалымыСумаТзянмагниттіккомпастытапқан. Олтемірдіңмагниттікқасиетінесүйенген.Магниттікқасиетікүштіметалдар: темір, никель, кобальт. Ферромагнетиктерденмагнитқұралы, компасжасалады. Радиотехникада, электротехникадақолданылады.

• Темірдің 769Сградусқадейінмагниттікқасиеті

• сақталады.

Темірдіңфизикалыққасиеттері

Тарихшы:

• Темірдіңашылутарихы:

• Месопотамияөркениеттіметеориттіктемірдібілген, оларб.з.д. ІІІмыңжылдықтатемірдіқолданыпоны«аспаннантүскенот»депатаған. Оныңқұймасынанқару-жарақ, әсемдікбұйымдаржасаған. ЕгипетфараоныІІРамзесхеттерпатшасына (б.з.д. 2500 жыл) жазғанхатындакендердітотықсыздандыруарқылытеміралутуралымәліметтербар. Жербетіндетеміралтыннандабағалыболғануақыттарболды. “Темірғасыры”дегентерминдіғылымғаХІХғасырдыңбасындадатғалымыТомсененгізді. Бұлтемірметаллургиясыдамибастағанкез. ӘйгіліДамаскболатыШығыстатіптіАристотель (б.з.д. ІҮғ) кезіндежасалған. Болатқылышжасауқұпиядасақталыпкелді.

Астроном

Темірдіертеде«Аспантасы»депатаған. Жербетінежылынамыңдағанметеоритбөлшектерітүседі, олардыңқұрамында 90% темірбар. Еңүлкенметеорит 1920 жАмерикадантабылған,салмағы 60т .1895 жылыГренландиямұздағынансалмағы 34ттемірметеориттабылған ,қазірНью-Иорктесақталуда.Теміркүнжүесіндееңкөптарағанэлемент.Жерядросының 90%темірқұрайды.Жермантиясында 12%,жерқыртысында 5%темірбар.Жерқыртысындатаралуыбойынша -6 орында

Геолог

• Темірдіңтабиғиминералдары:

• Fe₃O₄магниттітемірнемесемагнетит (72% Fe)

• Fe ₂O ₃қызылтеміртаснемесегематит (70% Fe)

• Fe ₂O₃· 3H2O лимонит (50% Fe)

• FeS₂пиритнемесекүкіртколчеданы (52% Fe)

• FeSO₄· 7H2O теміркупоросы

• ТеміркендерініңеңүлкенқорыУралда .Ондатаулартолықтемірденқұралған.Курск,КольскжартылайаралындаШығысжәнеБатысСібірдетеміркенініңҮлкенқорларыбар.ҚазақстандатеміркендеріОралдыңшығысбеткейінде, Қостанайөңіріндекөптепкездеседі(Соколов-Cарыбай).

• Теміртабиғисулардаеңкеңтарағанэлементтердіңбіріболыптабылады,

• оныңорташақұрамы 0,01 -20 мг/линтервалындатербеліптұрады.

Биолог: «Темірдің биологиялық маңызы»

• Адамденесіндетемірқұрамы 3-7 грдейін (ткань, қан, ішкіоргандарда) болады. Темірбіздіңорганизмгетамақарқылыкеледі. Ересекадамныңтәулікқажеттілігі 11-30 мгқұрайды.

• Бұлшықетбелогы–миоглобин, құрамында Fe+3 катионыеткеқызғылттүсбереді. Қанбелогы–гемоглобин, құрамында Fe+2 катионы, қанғақызылтүсбереді, сүйеккемігіндетүзіледі.

• Темірбарлықжасылөсімдіктерқұрамынакіреді, хлорофиллтүзуге, тынысалуғақатысады.

• Медицина

• Адам ағзасында темір мөлшері жетіспеуінен –қан аздық(анемияауруы пайда болады. Ол дұрыс тамақтанбаудан,экологиялық себептерден,әлсіреу ,көп қан кету т.б. пайда болады.

• Әдебиетші

• «Темірші – көміршігеүйір»

• «Темірдіқызғанкездесоқ»

• «Болатқайнаудашынығады

• Батыр майдандашынығады»

• «Алмаспышаққаптүбіндежатпас»

• «Темірдіңбір басы-ыстық, бір басы-суық»

• «Көптіңаузы-темірталқы»

• «Теміркессеңқысқакес,

• Ұзартуыңоңай.

• Ағашкессеңұзынкес,

• Қысқартуыңоңай».

• «Болатбүгілмес-мортсынар».

• «Оқжетпесжергеқылышсілтеме».

• «Болғаніскеболаттайберікбол»Төзімітемірдей- қайраттыдегенмағынада.

Темірдің химиялық қасиеттері:

Толғаныс.

1.Сәйкестендіру кестесі.

N формулалар аттары

1. CuSO₄ а)темір (III)гидроксиді

2. FeOә) темір сульфаты

3. FeSO4б) темір оксиді

4. Fe(OH)3 в) мыс сульфаты

Толықтыру тестісі.

1. Темір ------- түстес ------- металл.

2. Темір иілімді,------- қасиеті бар,тығыздығы-------,балқу температурасы--------.

3. Темір қосылыстарында -------тотығу дәрежелерін көрсетеді.

4. Темір құймалары -------және-----түрінде қолданылады.

Керекті сөздер: күміс,ақ,магниттелетін,3,87г/см ,1539,+2,+3,шойын,болат.

Сәйкестендіру кестесі.

Деңгейліктапсырмалар

І. «Қанағат»

Реакцияныаяқта, теңестір.

Fe+O2 →

Ca+Cl2 →

Mg+S →

2. Ионалмасуреакциясынаяқта, толыққысқартылғаниондықтеңдеуінжаз

Ba Cl2+ H2SO4 →

3. Массасы 80 гкальцийдіңзатмөлшерінтап.

ІІ. «Талап»

1. Ca →CaO→Ca (OH)2 →CaSO4 өзгерістердіжүзегеасыруғамүмкінболатын

химиялықреакциялардыжаз.

2. 80гкальцийжанғандажұмсалатыноттегіжәнеауакөлемінтап.

Реакциялардыаяқта, теңестір.

Al (OH)3 → Al2O3+?

Mg+HCl →Mg Cl2+?

ІІІ. “Тереңой”

30гнатрийалюминатықаншакөлемкөміртек (ІҮ) оксидіменәрекеттесеалады?

1. 2NaAlO2+CO2=Na2CO3+Al2O3 V(CO2) қ.ж. →?

2. 200г 15%-тікнатрийхлоридіменкүміснитратыәрекеттескендеқаншагкүмісхлоридітүзіледі.

NaCl+AgNO3=NaNO3+AgCl↓

KСlO3 →KCl+O2 теңдеуіндегібарлықкоэфициенттержиынтығынтап

Зертханалық жұмыс №1.

Тақырыбы: Белгісіз ерітінді құрамындағы Ғе²⁺ және Ғе³⁺ анықтау.

Қажетті құрал жабдықтар мен реактивтер тізімі:

250мл колба, 10мл пипетка, груша, бюретка,100 мл цилиндр, дистильденген су, құрамында темір Ғе²⁺ және Ғе³⁺ бар ертінді, сулфасалицил қышқылының 1% -дық ерітіндісі, аммоний персульфаты,0,1 N Трилон Б, HCl 1:1.

Қауіпсіздік ережелері:

Сульфасалицил және тұз қышқылы ерітінділерімен жұмыс жасағанда ұқыпты болу. Қышқылдармен жұмыс жасау ережесін есте сақтау, жұмыс барысында басқа жұмыстарға алаңдамау.

Жұмыстың барысы:

10мл пипеткамен берілген ерітіндіден аликвота алып, 250 мл колбаға, оған 100 мл ге дейн жеткізіп цилинрмен өлшеп алып жылы 90 мл дистильденген су қосу керек. Ерітінді ішіне индикатор кағазының кішкене бөләгән тастап рН-2 дейн HCl 1:1 3-4 тамшы тамызу керек, 3-4 тамшы сулфасалицил қышқылының 1% -дық ерітіндісін тамызамыз, ерітіндінің түсі қою малина түске боялады оны сары түске айналғанша 0,1 N Трилон Б ертіндісімен титрлейміз. ТрилонБ кеткен көлемін жазып аламыз. Сол ерітіндінің үстінен аммоний персульфатынан 1 г саламыз ерітінді қайтадан қою малина түске боялады, 0,1 N Трилон Б ертіндісімен саары түс шыққанша титрлейміз. Титрлеуге кеткен көлемін жазып аламыз.

Әдістің мәні:

Белгісіз ерітінді құрамындағы Ғе²⁺ және Ғе³⁺ ушін, екі валентті темір сульфасалицил қышқылымен малина түстес комплексті қосылыс түзеді және ол комплексті қосылысты ТрилонБ ерітіндісі ажыратып екі валентті темірмен сары түсті берік комплексті қосылыс түзеді. Ал уш валентті темір аммоний персулфатымен қою малина түстес комплексті қосылыс түзеді және оны ТрилонБ ерітітіндісімен ажыратып одан да берік сары түсті комплексті қосылыс түзеді. Эквивалентті нүктеде ерітінді түсі сарыға боялады.

Есептеу:

Ғе²⁺Ғе³⁺=Т×N×(V₂-V₁)×1000/al

T=Ar/2×N/1000

Мұндағы: Т- титр, N- Трилон Б ерітіндісінің концентрациясы, V₂,V₁ – Титрлеуге кеткен Трилон Б ерітіндісінің көлемі, al- аликвота, Ar- Темірдің атомдық массасы.

Түркістан облысы
Созақ ауданы, Таукент елді мекені, «№24 колледж» МКҚК

химия пән оқытушысы: Мусаева Марина Саулебековна