Павлодар облысының білім басқармасы,

Баянауыл ауданы білім беру бөлімінің
«Шадыра жалпы орта білім беру мектебі»

коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Бағдарлама авторы: Салихов Нурбек Шегендыкович
информатика пәні мұғалімі, педагог-сарапшы.

«AI + ИНФОРМАТИКА: ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТТІ ОҚУ ПРОЦЕСІНДЕ ҚОЛДАНУ ЖОЛДАРЫ»

Авторлық оқу бағдарламасы

6 - сынып оқушыларына арналған
(аптасына – 1 сағат, барлығы – 34 сағат)

Сәтбаев ауылы, 2025

«AI + Информатика: Жасанды интеллектті оқу процесінде қолдану жолдары» атты авторлық элективті курс бағдарламасы.– 200 бет.

«AI + Информатика: жасанды интеллектті оқу процесінде қолдану жолдары» атты авторлық оқу бағдарламасы 6-сынып оқушыларына арналған және информатика пәнін оқытуда жасанды интеллект технологияларын саналы, қауіпсіз әрі тиімді қолдануға бағытталған. Бағдарламаның негізгі мақсаты – оқушылардың цифрлық және алгоритмдік ойлауын дамыту, деректермен жұмыс істеу мәдениетін қалыптастыру, сондай-ақ жасанды интеллект құралдарын күнделікті оқу тапсырмаларында жауапкершілікпен пайдалану дағдыларын меңгерту.

Бағдарлама мазмұны оқушылардың жас ерекшеліктеріне сәйкес құрастырылып, теория мен практиканы үйлестіре отырып ұсынылады. Оқу барысында оқушылар жасанды интеллект ұғымымен, оның жұмыс істеу принциптерімен, қолдану салаларымен танысады; мәтін, сурет, кесте, кодпен жұмыс істеуде AI құралдарын пайдалану жолдарын үйренеді. Сонымен қатар алгоритм құру, логикалық тапсырмалар шешу, қарапайым модельдеу және жобалық жұмыстар арқылы оқушылардың зерттеушілік қабілеті дамытылады.

Бағдарламада цифрлық қауіпсіздік, дербес деректерді қорғау, авторлық құқық және этикалық нормаларға ерекше назар аударылады. Сабақтар интерактивті форматта, топтық және жеке жұмыстар, шағын жобалар, рефлексия элементтері арқылы ұйымдастырылады. Нәтижесінде оқушылар информатика пәніне қызығушылық танытып, жасанды интеллектті оқу мен өмірде саналы қолдана алатын функционалды сауатты тұлға ретінде қалыптасады.

МАЗМҰНЫ

1. ТҮСІНІК ХАТ.....................................................................................................4

2. ТҰРАҚТЫЛАУ-МАЗМҰНДЫҚ БӨЛІМ..................................................... 9

3. НОРМАТИВТІ–ҰЙЫМДАСТЫРУ БӨЛІМІ ............................................12

4. АҚПАРАТТЫҚ–ӘДІСТЕМЕЛІК БӨЛІМ .................................................17

5. ОҚУШЫЛАРДЫ БАҒАЛАУ КРИТЕРИЙЛЕРІ........................................21

6. ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ САБАҚ ЖОСПАРЛАРЫ (ҚМЖ) ...........................25

7. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ .........................................200

1-ҚҰРЫЛЫМ

ТҮСІНДІРМЕ ЖАЗБА

Бұл авторлық оқу бағдарламасы 6-сынып оқушыларының информатика пәні аясында жасанды интеллект туралы бастапқы түсінігін қалыптастырып қана қоймай, оны оқу үдерісінде орынды қолдану мәдениетін дамытуға бағытталған. Курстың мазмұны оқушылардың жас ерекшелігіне сай іріктеліп, күрделі ұғымдарды қарапайым тәжірибе, күнделікті жағдайлар және шағын жобалар арқылы түсіндіру қағидатына сүйенеді. Бағдарлама жасанды интеллектті «дайын жауап беретін құрал» ретінде қабылдатудан гөрі, оны ақпаратпен жұмыс істеуді жеңілдететін, ойды жүйелеуге көмектесетін және оқу тапсырмаларын сапалы орындауға бағыттайтын көмекші технология ретінде тануды басты ұстаным етеді.

Оқушылар мәтін, сурет, кесте, презентация, қарапайым алгоритм және деректермен жұмыс барысында AI құралдарының мүмкіндіктерін байқап көреді: сұрақ қоюдың дұрыс формасын таңдау, жауапты тексеру, ақпаратты қысқарту немесе құрылымдау, жоспар жасау, қателерді түзету, идеяны бірнеше нұсқамен ұсыну сияқты әрекеттер орындалады. Сонымен қатар, әр бөлімде киберқауіпсіздік, дербес деректерді қорғау, авторлық құқық пен академиялық адалдық мәселелері міндетті түрде қарастырылады. Сабақтар оқушыны өз әрекетіне жауап беретін пайдаланушы ретінде тәрбиелеуді көздейді: «нені қолдандым, не үшін қолдандым, нәтижені қалай тексердім?» деген сұрақтар арқылы рефлексия жүргізіледі.

Бағдарлама мына нормативтік-құқықтық құжаттарға сәйкес әзірленді:

• Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңы (2007 ж., 2023 жылғы өзгерістермен);

• ҚР орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты (ҚР Үкіметінің 2021 жылғы 12 қарашадағы №802 қаулысы);

• «Жаңартылған білім мазмұны» бойынша үлгілік оқу бағдарламалары (ҚР Оқу-ағарту министрлігі, 2022 ж., №396 бұйрық);

• Қазақстан Республикасының Білім беру ұйымдарында оқыту процесін ұйымдастырудың 2025 жылға дейінгі тұжырымдамасы;

• Функционалдық сауаттылықты дамыту жөніндегі ұлттық іс-қимыл жоспары (ҚР Үкіметінің 2012 жылғы №832 қаулысы).

ӨЗЕКТІЛІГІ

Қазіргі мектеп тәжірибесінде оқушылардың көпшілігі жасанды интеллект құралдарын күнделікті қолдана бастады, бірақ оны дұрыс мақсатта пайдалану, алынған ақпараттың сенімділігін тексеру және қауіпсіздік ережелерін сақтау дағдылары бірдей қалыптаспаған. Нәтижесінде кей оқушы дайын мәтінді көшіріп алу, дереккөз көрсетпеу немесе жалған ақпаратқа сену сияқты қателіктерге ұрынады. Бұл мәселе әсіресе 6-сынып кезеңінде өзекті: оқушы цифрлық ортада белсенді бола бастайды, бірақ сыни іріктеу мен жауапкершілік әлі толық орнықпаған.

Осы бағдарлама жасанды интеллектті оқу үдерісіне енгізуді «жылдам әрі жеңіл жол» деп емес, функционалдық сауаттылықты арттыратын құрал деп түсіндіреді. Оқушы ақпаратты табу ғана емес, оны сұрыптау, салыстыру, құрылымдау, қысқарту, өз ойымен толықтыру және нәтиженің дұрыстығына көз жеткізу әрекеттерін жүйелі үйренеді. Бүгінгі медиакеңістікте фейк ақпарат, манипуляция, дербес мәліметтің таралу қаупі бар кезде, AI құралдарын сауатты қолдану – кибергигиенаның маңызды бөлігі. Сондықтан бағдарлама мектептің қауіпсіздік мәдениетімен де тікелей байланысты.

ЖҰМЫСТЫҢ ҒЫЛЫМИ–ӘДІСТЕМЕЛІК ДЕҢГЕЙІ

Бағдарлама мазмұны цифрлық сауаттылық, ақпараттық мәдениет, алгоритмдік ойлау және оқытудағы заманауи технологияларды қолдану қағидаттарына сүйеніп әзірленген. Оқыту үдерісі оқушыны «дайын контент тұтынушысы» емес, ақпаратты өңдей алатын және нәтижені тексере алатын орындаушы деңгейіне көтеруге бағытталады.

Әдістемелік шешімдер төмендегі бағыттарда жүйеленеді:

• оқу материалын біртіндеп күрделендіретін жүйелі құрылым (түсінік → қолдану → тексеру → шағын өнім);

• AI-мен жұмыс алгоритмдері (мақсат қою – дұрыс сұрақ құрастыру – жауап алу – тексеру – өңдеу – қорытынды);

• ақпараттың сапасын бағалау (дереккөзді қарау, бірнеше ақпаратты салыстыру, факт пен пікірді ажырату);

• оқушы тілін дамытатын тапсырмалар (ойды жоспарлау, негізгі ойды табу, қысқаша мазмұндау, құрылым жасау);

• жеке, жұптық және топтық жұмыс арқылы талқылау, пікір айту және нәтижені негіздеу мәдениетін күшейту;

• қауіпсіздік пен этиканы әр тақырыпқа кіріктіру (дербес дерек, авторлық құқық, адалдық, жауапкершілік).

Осы тәсілдер 6-сынып деңгейінде түсінікті: тапсырмалар көлемі ықшам, өнімдері нақты (постер, жоспар, чек-лист, шағын презентация, кесте, мини-жоба) және нәтижесі бірден көрінеді.

ЖАҢАШЫЛДЫҚ ЖӘНЕ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ МАҚСАТТЫЛЫҚ

Бағдарламаның жаңашылдығы – жасанды интеллектті «қосымша қызық құрал» ретінде емес, оқу әрекетін ұйымдастыратын әдістемелік құрал ретінде қарастыруында. Әр сабақта AI қолдану мақсаты анық көрсетіледі: бір тапсырмада – жоспар құруға, екіншісінде – ақпаратты қысқартуға, үшіншісінде – қате табуға, төртіншісінде – идеяны бірнеше форматта ұсынуға көмектеседі. Осылайша оқушы құралды мақсатсыз қолданбайды, нақты нәтиже үшін пайдаланады.

Сабақтарда дайын мәтін көшіртетін жұмыстар емес, оқушының өз ойы көрінетін әрекеттер басым болады: сұрақты өзі құрастырады, жауапты өзі тексереді, ақпаратты өзі өңдейді, соңында қысқа қорытынды жасайды. Тапсырмалар деңгейленеді: алдымен түсіну, кейін қолдану, соңында дәлелдеу және рефлексия. Педагогикалық тұрғыдан бағдарлама 6-сынып оқушысының мүмкіндігіне сай: олар қысқа мәтінмен, суретпен, қарапайым кесте және алгоритммен жұмыс істей алады, топта талқылауға дайын, қызығушылығы жоғары.

МАҚСАТЫ

6-сынып оқушыларының информатика пәні аясында жасанды интеллектті оқу процесінде қауіпсіз, этикалық және тиімді қолдану дағдыларын қалыптастыру; ақпаратпен жұмыс, алгоритмдік ойлау және цифрлық мәдениетті дамыту.

МІНДЕТТЕРІ

• жасанды интеллект ұғымын, оның қарапайым жұмыс логикасын және қолдану мүмкіндіктерін түсіндіру;

• оқу тапсырмаларына сай дұрыс сұрақ құрастыру (prompt) дағдысын қалыптастыру;

• AI берген жауапты тексеру және өңдеу мәдениетін дамыту (дереккөз, салыстыру, нақтылық);

• ақпаратты құрылымдау дағдыларын қалыптастыру (жоспар, тезис, кесте, қысқаша мазмұн);

• дербес деректерді қорғау, киберқауіпсіздік, кибербуллингтің алдын алу бойынша базалық түсінік беру;

• авторлық құқық, плагиат, академиялық адалдық талаптарын оқушы деңгейінде меңгерту;

• жобалық жұмыс арқылы оқу өнімін жасауға үйрету (постер, презентация, нұсқаулық, чек-лист, мини-зерттеу);

• топта жұмыс істеу, пікір алмасу, нәтижені таныстыру және қысқа рефлексия жүргізу дағдыларын дамыту.

ТЕОРИЯЛЫҚ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ

Бағдарлама информатика курсының базалық мазмұнын (ақпарат, алгоритм, дерек, файл, қауіпсіздік) жасанды интеллект контексімен байланыстыра отырып, оқушыға технологияны түсінудің дұрыс бағытын береді. Оқушы AI-дың «бәрін білетін» жүйе емес екенін, оның жауаптары деректерге және сұрақтың қойылуына тәуелді екенін, ал нәтиженің сапасы тексерусіз толық бағаланбайтынын түсінеді. Сонымен бірге «факт – пікір – болжам» айырмасын ажырату, ақпаратқа сыни қарау сияқты дағдылардың теориялық негізі қалыптасады. Бұл кейінгі сыныптарда бағдарламалау, деректермен жұмыс, зерттеу әрекеті сияқты бағыттарды меңгеруге дайындық болады.

ПРАКТИКАЛЫҚ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ

Бағдарлама оқушыға нақты өмірде қажет болатын цифрлық дағдыларды береді: оқу мәтінін қысқарту, жоспар жасау, түсіндірме жазу, презентация құрылымдау, дұрыс сұрақ қою, нәтижені бірнеше дереккөз арқылы тексеру. Бұл тек информатикаға емес, басқа пәндердегі оқу әрекетіне де әсер етеді. Практикалық тапсырмалар арқылы оқушы AI-ды қауіпсіз қолдануды үйренеді: жеке деректі жазбау, күмәнді сілтемені ашпау, көшірме мәтінге сүйенбеу, дереккөзді көрсету, өз ойын қосу, қажет болса мұғаліммен тексеру.

КҮТІЛЕТІН НӘТИЖЕЛЕР

Білім және түсіну:

• жасанды интеллекттің не екенін және қандай тапсырмаларда көмектесе алатынын біледі;

• ақпараттың сенімділігі неге тексеруді қажет ететінін түсінеді;

• дербес деректер, авторлық құқық, академиялық адалдық ұғымдарын ажыратады.

Қолдану:

• оқу мақсатына сай сұрақты дұрыс қоя алады және жауапты өңдейді;

• қысқа жоспар, тезис, кесте, шағын мәтін құрастыра алады;

• AI ұсынған ақпаратты кемінде бір тәсілмен тексере алады (салыстыру, дереккөз қарау, мұғаліммен нақтылау).

Жоғары деңгей дағдылары:

• факт пен пікірді ажыратып, дәлелге сүйенген қысқа қорытынды жасайды;

• шағын жоба жасап, нәтижесін таныстырады (құрылымы бар, талапқа сай);

• қауіпсіздік ережесін сақтай отырып, цифрлық ортада жауапкершілікпен әрекет етеді.

НӘТИЖЕЛЕРДІ ТЕКСЕРУ ТӘСІЛДЕРІ

• қалыптастырушы бағалау (күнделікті тапсырмалар, сұрақ қою сапасы, жауапты өңдеу, шағын рефлексия);

• критерийлік бағалау (мақсаттың нақтылығы, құрылымның дұрыстығы, дәлелдің болуы, қауіпсіздік ережесін сақтау);

• дерекке негізделген қысқа жұмыстар (жоспар құру, мәтінді ықшамдау, кестеге түсіру, «факт/пікір» ажырату);

• практикалық жұмыс нәтижелері (постер, нұсқаулық, чек-лист, презентация, шағын алгоритм);

• топтық жұмыс және таныстырылым (пікір айту мәдениеті, дәлел келтіру, сұраққа жауап беру);

• мини-жоба (мысалы: «Бір тақырып – бір мақсат – AI көмегі – тексеру – қорытынды» үлгісімен);

• оқушы портфолиосы (жинақталған жұмыстар, түзетулер, өз бағалауы және мұғалім кері байланысы);

• қорытынды бақылау тапсырмалары (қауіпсіздік жағдаяты, дұрыс/бұрыс әрекетті ажырату, қысқа практикалық кейс).

АПРОБАЦИЯ

Авторлық оқу бағдарламасы 2025–2026 оқу жылының I жартыжылдығында 6-сынып оқушылары арасында тәжірибелік сынақтан өткізілді. Апробацияға 6 сынып, жалпы 6 оқушы қатысты. Бағдарлама информатика пәні аясында факультативтік курс/вариативтік компонент ретінде енгізілді.

Апробация барысында сабақтар жүйелі жоспар бойынша өткізілді: әр бөлімде түсіндіру – қолдану – тексеру – шағын өнім жасау кезеңдері сақталды. Оқушылар жасанды интеллект құралдарын оқу мақсатына сай қолдануды үйреніп, сұрақ құрастыру, жауапты талдау, ақпаратты қысқарту және құрылымдау дағдыларын тәжірибе жүзінде бекітті. Әсіресе «факт пен пікірді ажырату», «ақпаратты тексеру», «қауіпсіз қолдану» бағыттарында оқушылардың саналы әрекеті байқалды.

Бақылау және қалыптастырушы бағалау нәтижелері оқушылардың:

• сұрақ қою сапасының жақсарғанын;

• жауапты дайын күйінде қабылдамай, тексеруге талпынатынын;

• жоспар, кесте, қысқаша мазмұн жасау дағдыларының дамығанын;

• киберқауіпсіздік және дербес деректерді қорғау ережелерін түсініп, сақтауға ұмтылатынын көрсетті.

Апробация нәтижесінде бағдарлама мазмұны 6-сынып оқушыларының жас ерекшелігіне сай екендігі дәлелденді. Тапсырмалар көлемі мен күрделілік деңгейі оқушы мүмкіндігіне сәйкес келді, оқу өнімдері нақты әрі өлшенетін нәтиже берді (постер, чек-лист, жоспар, шағын презентация, мини-жоба).

Тәжірибелік сынақ барысында анықталған ұсыныстар негізінде:

• кей тапсырмаларға қосымша үлгі (мысал) енгізілді;

• рефлексия сұрақтары нақтылауға ұшырады;

• қауіпсіздік бөліміне практикалық жағдаяттар саны арттырылды.

Жалпы апробация нәтижесі бағдарламаның оқу процесінде тиімді қолдануға жарамды екенін, функционалдық сауаттылықты дамытуға ықпал ететінін және цифрлық мәдениетті қалыптастыруда педагогикалық тұрғыдан орынды екендігін көрсетті.

2-ҚҰРЫЛЫМ

ОҚУ-ТАҚЫРЫТЫҚ ЖОСПАР

Бұл бөлім авторлық оқу бағдарламасының ішкі логикасын, мазмұндық құрылымын және оқу үдерісін кезең-кезеңімен іске асыру тетіктерін сипаттайды. «AI + Информатика: жасанды интеллектті оқу процесінде қолдану жолдары» бағдарламасы 6-сынып оқушыларының жас ерекшелігін, цифрлық тәжірибесін және базалық информатика білімін ескере отырып құрастырылған. Оқу мазмұны жасанды интеллектті «дайын жауап беретін жүйе» ретінде емес, оқу әрекетін ұйымдастыруға көмектесетін құрал ретінде танытуға бағытталады. Бағдарлама оқушыда үш негізгі бағытты бір мезетте дамытуды көздейді: AI туралы дұрыс түсінік (технологиялық сауат), ақпаратпен жұмыс мәдениеті (сыни іріктеу, тексеру, құрылымдау) және қауіпсіз-этикалық қолдану дағдылары (академиялық адалдық, дербес дерек, авторлық құқық).

Бағдарлама спиральдік қағидатқа сүйенеді: оқушы ең алдымен «жасанды интеллект деген не?» деген бастапқы түсініктен бастайды, кейін AI құралымен дұрыс сұрақ қою, алынған жауапты өңдеу және тексеру тәсілдеріне көшеді. Одан әрі оқу тапсырмаларын орындауда AI-ды мақсатқа сай қолдану, нәтижені дәлелдеу, шағын өнім жасау және жеке оқу стратегиясын қалыптастыру деңгейіне дейін жүйелі түрде ілгерілейді. Әр жаңа тақырып алдыңғы меңгерілген білікке сүйеніп, оны тереңдету және кеңейту арқылы ұйымдастырылады. Материалдың берілуі оқушыға түсінікті тілмен құрылымдалып, практикалық әрекет арқылы бекітіледі; ең маңыздысы – әр бөлімде қауіпсіздік пен жауапкершілік мәселесі бөлек қарастырылып қана қоймай, тапсырмалардың ішіне кіріктіріледі.

Бағдарламаның мазмұндық құрылымы

Бағдарлама мазмұны өзара тығыз байланысты үш ірі компоненттен тұрады:

1) Теориялық–концептуалдық компонент

Бұл блокта 6-сынып деңгейіне сай негізгі ұғымдар жүйесі қалыптастырылады: жасанды интеллекттің мәні, оның күнделікті өмірдегі көріністері, «модель», «дерек», «нәтиже», «қате», «бейтараптық/ықтимал қателік» сияқты түсініктердің қарапайым мазмұны. Теориялық материал күрделі техникалық сипаттамаларға емес, оқушыға түсінікті логикаға сүйенеді: AI қалай үйренеді, неге кейде қателеседі, не үшін жауапты тексеру керек, неге сұрақтың қойылуы маңызды.

Теориялық бөлімде оқушы мынадай ой-түйінге келеді:

– AI ақпаратты «ойлап таппайды», берілген деректер мен үлгілерге сүйенеді;

– бір ғана жауапқа сүйену қауіп тудыруы мүмкін, сондықтан салыстыру мен нақтылау қажет;

– AI-ды қолдану мәдениеті – тек технологияны білу емес, жауапкершілік пен адалдықты сақтау.

Теориялық–концептуалдық компоненттің басты мақсаты – оқушыға AI құралдарын қолдануға қажетті ұғымдық аппарат беру және дұрыс көзқарас қалыптастыру: «AI көмектеседі, бірақ шешімді адам қабылдайды».

2) Іскерлік және практикалық әрекет компоненті

Аталған бөлім оқушылардың AI құралдарымен тікелей, мақсатты түрде жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Мұнда оқу тапсырмалары «құралды қолдану үшін қолдану» принципімен емес, нақты оқу мақсатына қызмет ететін әрекеттер арқылы құрылады. Оқушылар сұрақты дұрыс құрастыруды (нақты мақсат, контекст, шектеу, формат), жауапты өңдеуді (жоспарға түсіру, қысқарту, кестелеу, тезистеу), нәтижені тексеруді (салыстыру, дереккөзге жүгіну, логикалық қателерді табу) тәжірибе жүзінде орындайды.

Практикалық әрекет барысында төмендегі дағдылар жүйелі дамиды:

– сұрақты анық әрі нақты қою және сұраудың түрін таңдау (ақпарат сұрау, жоспар сұрау, үлгі сұрау, түзету сұрау);

– AI жауабын құрылымдау (тақырыпша, жоспар, пункт, кесте, «қадам-қадам» нұсқаулық);

– факт пен болжамды ажырату, күмәнді тұсты белгілеу және қосымша тексеру жолын ұсыну;

– мәтінмен жұмыс (негізгі ойды табу, қысқаша мазмұндау, өз сөзімен қайта жазу);

– қарапайым алгоритм құру және түсіндіру (әрекеттер реті, шарт, «егер–онда» логикасы);

– оқу өнімі жасау (инфографика мазмұны, презентация жоспары, чек-лист, шағын нұсқаулық, мини-жоба).

Бұл компонентте жұптық және топтық жұмыстар, «бір сұрақ – бірнеше жауап – бір қорытынды» форматындағы талқылаулар, салыстырмалы кестелер, қателерді түзету тапсырмалары, оқу жағдайына негізделген кейстер жүйелі қолданылады. Оқушы тек орындаушы емес, өз нәтижесін негіздей алатын, алған ақпаратын тексеріп, өңдеп ұсынатын жауапты пайдаланушы ретінде әрекет етеді.

3) Рефлексивтік–бағалау компоненті

Бұл блок оқушының оқу әрекетін саналы басқаруына, өз жұмысының сапасын бағалай алуына және цифрлық мәдениетін қалыптастыруға бағытталған. Оқушы AI қолданған әр тапсырмадан кейін нәтиженің «қалай шыққанын» талдайды: сұрақ дұрыс қойылды ма, жауап оқу мақсатына сай ма, тексеру жасалды ма, мәтін өз сөзімен өңделді ме, дереккөз/авторлық құқық талаптары сақталды ма.

Өзін-өзі бағалау, өзара бағалау және критерийлік бағалау тәсілдері арқылы метатанымдық дағдылар дамиды:

– «Мен AI-ды не үшін қолдандым?»

– «Жауаптың қай жері дәлелді, қай жері күмәнді болды?»

– «Мен оны қалай тексердім?»

– «Өз ойым мен қосқан үлесім қай тұста көрінеді?»

– «Бұл жұмыста қауіпсіздік пен адалдық талаптары сақталды ма?»

Рефлексия бөлімі оқушыға тек нәтиже емес, ойлау және жұмыс істеу процесін де талдауға үйретеді. Осы арқылы «AI қолдандым» деген әрекет «жүйелі жұмыс жасадым, тексердім, өңдедім, қорытындыладым» деңгейіне көтеріледі.

Оқу үдерісін ұйымдастыру ерекшеліктері

Оқу үдерісі оқушының жеке оқу траекториясын қалыптастыруға бағытталған. Сабақтарда практикалық әрекет басым болады: тапсырмалар қысқа әрі нақты, өнімдері түсінікті (жоспар, кесте, чек-лист, шағын нұсқаулық, презентация құрылымы, мини-жоба). Визуализация тәсілдері (схема, блок-сұлба, инфографика идеясы, қадамдық алгоритм) жиі қолданылып, оқушының ойды жүйелеуіне көмектеседі. Диалогтік оқыту арқылы оқушылар өз шешімін дәлелдеуге, нәтижесін түсіндіруге және басқа көзқарасты тыңдап бағалауға дағдыланады.

Бағдарлама дамыта оқыту, құзыреттілік тәсіл және сыни ойлауды дамыту технологиялары негізінде ұйымдастырылады. Басты назар дайын жауапты алу емес, дұрыс сұрақ құруға, алынған ақпаратты тексеруге, оны өз сөзімен өңдеп, оқу мақсатына сай өнімге айналдыруға беріледі. Қауіпсіздік пен құқықтық сауат (дербес дерек, киберқауіп, кибербуллингтің алдын алу, авторлық құқық, плагиат) оқу тапсырмаларымен қатар жүріп отырады, яғни ол бөлек тақырып ретінде ғана емес, тұрақты норма ретінде бекітіледі.

Нәтижесінде білім алушы AI құралдарын орынсыз көшірме үшін пайдаланатын тұтынушы емес, технологияны саналы қолданатын, ақпаратты талдап тексере алатын, академиялық адалдықты сақтайтын және өз оқуын ұйымдастыра алатын цифрлық мәдениеті қалыптасқан тұлға ретінде дамиды.

3 ҚҰРЫЛЫМ

НОРМАТИВТІ–ҰЙЫМДАСТЫРУ БӨЛІМІ

КҮНТІЗБЕЛІК–ТАҚЫРЫПТЫҚ ЖОСПАР (МОДУЛЬДЕР БОЙЫНША)

№	Тақырып	Сағаттар саны	Сабақ түрі (теориялық)	Сабақ түрі (практикалық)
I МОДУЛЬ. Компьютер және ақпарат
1	AI заманындағы информатика: пән мақсаты, ереже, цифрлық әдеп	1	0,5	0,5
2	Ақпарат деген не: AI-мен ақпарат түрлері мен қасиеттерін тану	1	0,5	0,5
3	Құрылғылар сөйлейді: компьютердің енгізу–өңдеу–шығару жүйесі және AI түсіндірмесі	1	0,5	0,5
4	Бағдарламалар әлемі: жүйелік пен қолданбалыны AI арқылы ажырату	1	0,5	0,5
5	ОЖ-дағы алғашқы қадам: интерфейс элементтері және AI-нұсқаулық құрастыру	1	0,5	0,5
6	Практикум «Таза жұмыс орны»: AI-пен файл атауы, бума реті, сақтау тәртібі	1	0,5	0,5
II МОДУЛЬ. Файлдар және мәтіндік құжат
7	Файл кеңейтімі нені білдіреді: AI-мен кеңейтімдерді «аудару» және жаттығу	1	0,5	0,5
8	Бума навигаторы: көшіру–жылжыту–қайта атау, AI арқылы қателерді табу	1	0,5	0,5
9	Құжатты дұрыс бастау: AI-мен жоспар құру, тақырыпша жүйесін жасау	1	0,5	0,5
10	Мәтінді әсемдеу емес, түсінікті ету: форматтау, тізім, абзац және AI редакторы	1	0,5	0,5
11	«Қай жері артық?» AI-мен қысқарту, негізгі ойды шығару, өз сөзімен қайта жазу	1	0,5	0,5
12	Жобалық мини-жұмыс: AI қатысқан 1 бет құжат және өзіндік рефлексия	1	0,5	0,5
III МОДУЛЬ. Интернет және ақпараттық сауат
13	Интернетте іздеу қалай жұмыс істейді: AI-мен кілт сөз құрастыру тренингі	1	0,5	0,5
14	Ақпаратты табу емес, дәл табу: AI-мен іздеу стратегиясы және сүзгілер	1	0,5	0,5
15	Сенімді дереккөз деген не: AI-мен факт пен пікірді ажырату	1	0,5	0,5
16	Фейк жаңалықты ұстайық: AI жауаптарын тексеру бойынша кейс-сабақ	1	0,5	0,5
17	Авторлық құқық және AI: мәтін, сурет, идеяны дұрыс қолдану мәдениеті	1	0,5	0,5
18	Қауіпсіздік квесті: фишинг, құпиясөз, жеке дерек және AI-кеңесші	1	0,5	0,5
IV МОДУЛЬ. Кесте, дерек және визуализация
19	Кесте не үшін керек: деректі тәртіпке келтіру және AI-мен кесте құрастыру	1	0,5	0,5
20	Ұяшықтармен жұмыс: енгізу, түзету, көшіру, форматты AI арқылы түсіндіру	1	0,5	0,5
21	Диаграмма арқылы сөйлеу: AI-мен дерекке сай график түрін таңдау	1	0,5	0,5
22	«Қате қайда?» AI-мен кестедегі қателерді табу және дұрыстау практикумы	1	0,5	0,5
23	Мини-зерттеу: сынып деректерін жинау және AI-мен қорытынды жасау	1	0,5	0,5
24	Инфографика шеберханасы: AI-мен қысқа мәтін + визуал ой құрастыру	1	0,5	0,5
V МОДУЛЬ. Алгоритмдік ойлау және бағдарламалау бастамалар
25	Алгоритм деген не: AI-мен қадамдық нұсқаулық құру және тексеру	1	0,5	0,5
26	Алгоритм түрлері: сызықтық, тармақталу, қайталау және AI мысалдары	1	0,5	0,5
27	Блок-сұлба құрастыру: AI-мен шарттарды дұрыс жазу және реттеу	1	0,5	0,5
28	Scratch-пен алғашқы код: AI-мен спрайт әрекетін жоспарлау	1	0,5	0,5
29	Қайталау циклі: AI-мен ойын тапсырмасын күрделендіру	1	0,5	0,5
30	«Дебаг күні»: AI-мен қателерді табу, түсіндіру, түзету мәдениеті	1	0,5	0,5
VI МОДУЛЬ. Жоба, презентация және қорытынды бағалау
31	AI қатысқан оқу жобасын таңдау: мақсат, жоспар, қауіпсіздік талаптары	1	0,5	0,5
32	Жоба материалы: дерек жинау, тексеру, кестелеу және қысқа қорытынды	1	0,5	0,5
33	Таныстырылым дайындау: AI-мен презентация құрылымы және сөйлеу жоспары	1	0,5	0,5
34	Қорытынды сабақ: AI қолданылған жобаны қорғау, критерийлік бағалау, рефлексия	1	0,5	0,5

МОДУЛЬДЕР БОЙЫНША МАЗМҰН ЖӘНЕ САҒАТ САНЫ

I МОДУЛЬ. Компьютер және ақпарат

№	Тақырып атауы	Сағат
1	AI заманындағы информатика: пән мақсаты, ереже, цифрлық әдеп	1
2	Ақпарат деген не: AI-мен ақпарат түрлері мен қасиеттерін тану	1
3	Құрылғылар сөйлейді: компьютердің енгізу–өңдеу–шығару жүйесі және AI түсіндірмесі	1
4	Бағдарламалар әлемі: жүйелік пен қолданбалыны AI арқылы ажырату	1
5	ОЖ-дағы алғашқы қадам: интерфейс элементтері және AI-нұсқаулық құрастыру	1
6	Практикум «Таза жұмыс орны»: AI-пен файл атауы, бума реті, сақтау тәртібі	1

II МОДУЛЬ. Файлдар және мәтіндік құжат

№	Тақырып атауы	Сағат
7	Файл кеңейтімі нені білдіреді: AI-мен кеңейтімдерді «аудару» және жаттығу	1
8	Бума навигаторы: көшіру–жылжыту–қайта атау, AI арқылы қателерді табу	1
9	Құжатты дұрыс бастау: AI-мен жоспар құру, тақырыпша жүйесін жасау	1
10	Мәтінді әсемдеу емес, түсінікті ету: форматтау, тізім, абзац және AI редакторы	1
11	«Қай жері артық?» AI-мен қысқарту, негізгі ойды шығару, өз сөзімен қайта жазу	1
12	Жобалық мини-жұмыс: AI қатысқан 1 бет құжат және өзіндік рефлексия	1

III МОДУЛЬ. Интернет және ақпараттық сауат

№	Тақырып атауы	Сағат
13	Интернетте іздеу қалай жұмыс істейді: AI-мен кілт сөз құрастыру тренингі	1
14	Ақпаратты табу емес, дәл табу: AI-мен іздеу стратегиясы және сүзгілер	1
15	Сенімді дереккөз деген не: AI-мен факт пен пікірді ажырату	1
16	Фейк жаңалықты ұстайық: AI жауаптарын тексеру бойынша кейс-сабақ	1
17	Авторлық құқық және AI: мәтін, сурет, идеяны дұрыс қолдану мәдениеті	1
18	Қауіпсіздік квесті: фишинг, құпиясөз, жеке дерек және AI-кеңесші	1

IV МОДУЛЬ. Кесте, дерек және визуализация

№	Тақырып атауы	Сағат
19	Кесте не үшін керек: деректі тәртіпке келтіру және AI-мен кесте құрастыру	1
20	Ұяшықтармен жұмыс: енгізу, түзету, көшіру, форматты AI арқылы түсіндіру	1
21	Диаграмма арқылы сөйлеу: AI-мен дерекке сай график түрін таңдау	1
22	«Қате қайда?» AI-мен кестедегі қателерді табу және дұрыстау практикумы	1
23	Мини-зерттеу: сынып деректерін жинау және AI-мен қорытынды жасау	1
24	Инфографика шеберханасы: AI-мен қысқа мәтін + визуал ой құрастыру	1

V МОДУЛЬ. Алгоритмдік ойлау және бағдарламалау бастамалар

№	Тақырып атауы	Сағат
25	Алгоритм деген не: AI-мен қадамдық нұсқаулық құру және тексеру	1
26	Алгоритм түрлері: сызықтық, тармақталу, қайталау және AI мысалдары	1
27	Блок-сұлба құрастыру: AI-мен шарттарды дұрыс жазу және реттеу	1
28	Scratch-пен алғашқы код: AI-мен спрайт әрекетін жоспарлау	1
29	Қайталау циклі: AI-мен ойын тапсырмасын күрделендіру	1
30	«Дебаг күні»: AI-мен қателерді табу, түсіндіру, түзету мәдениеті	1

VI МОДУЛЬ. Жоба, презентация және қорытынды бағалау

№	Тақырып атауы	Сағат
31	AI қатысқан оқу жобасын таңдау: мақсат, жоспар, қауіпсіздік талаптары	1
32	Жоба материалы: дерек жинау, тексеру, кестелеу және қысқа қорытынды	1
33	Таныстырылым дайындау: AI-мен презентация құрылымы және сөйлеу жоспары	1
34	Қорытынды сабақ: AI қолданылған жобаны қорғау, критерийлік бағалау, рефлексия	1

4-ҚҰРЫЛЫМ

ӘДІСТЕМЕЛІК ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ

Бұл бөлім «AI + Информатика: жасанды интеллектті оқу процесінде қолдану жолдары» авторлық оқу бағдарламасын іске асыру барысында қолданылатын оқыту әдістері, педагогикалық тәсілдер, AI құралдарын оқу мақсатына сай қолдануға арналған алгоритмдер, цифрлық ресурстар және бағалау жүйесінің әдістемелік негізін сипаттайды. Бағдарлама құзыреттілікке бағытталған тәсілге сүйеніп, 6-сынып оқушысының цифрлық сауаттылығын, ақпаратпен жұмыс мәдениетін, алгоритмдік ойлауын және қауіпсіз-этикалық қолдану дағдыларын дамытуға қызмет етеді. Оқушы дайын мәтінді көшіріп алушы емес, оқу мақсатына сай сұрақ қоя алатын, алынған нәтижені тексеріп, өңдеп, өз ойымен толықтырып ұсына алатын саналы пайдаланушы ретінде қалыптасады.

Оқыту үдерісі оқушының белсенді әрекетіне, ынтымақтастыққа, мәселе қоя білуге, дәлелмен сөйлеуге және нәтижені бағалай алуға бағытталған. Жасанды интеллект құралдары бұл бағдарламада негізгі мақсат емес, оқу әрекетін ұйымдастыруға көмектесетін құрал ретінде қолданылады: оқушы жоспар құру, ақпаратты құрылымдау, мәтінді ықшамдау, қателерді табу, салыстыру, қорытынды жасау сияқты әрекеттерді жүйелі орындайды. Әр бөлімде киберқауіпсіздік, дербес деректерді қорғау, авторлық құқық және академиялық адалдық мәселелері міндетті түрде қарастырылады және тапсырмаларға кіріктіріліп беріледі.

Пайдаланылатын негізгі оқыту әдістері мен тәсілдері

Әдіс — Мақсаты — Қолданылуының қысқаша сипаттамасы

Зерттеушілік оқыту әдісі — Оқу тапсырмасын «мәселе–шешім–нәтиже» логикасымен орындау, сыни ойлауды дамыту —
Оқушы оқу мақсатын анықтайды → мәселе/сұрақ қояды → ақпарат жинайды (AI көмегімен де) → алынған жауапты тексереді → өз қорытындысын шығарып, дәлелдейді. Бұл тәсілде ең маңыздысы – нәтиженің өзі емес, оған қалай келгенін түсіндіру.

AI-мен жұмыс алгоритмі (мақсатты қолдану) — AI құралын саналы әрі нәтижеге бағыттап пайдалану —
Мақсат қою → дұрыс сұрақ (prompt) құрастыру → жауап алу → күмәнді тұстарын белгілеу → тексеру (салыстыру/дереккөз/логика) → өңдеу (жоспарлау, қысқарту, кестелеу) → өз сөзімен қорытындылау. Оқушы әр қадамда «неге бұлай істедім?» деген сұраққа жауап беріп отырады.

Дерекке негізделген талдау (Source-based thinking) — Жауаптың шынайылығын бағалау, факт пен пікірді ажырату —
AI берген ақпараттағы негізгі ой бөлінеді → факт/пікір/болжам айқындалады → нақтылау сұрағы қойылады → бір-екі тәуелсіз дерекпен салыстырылады → қорытындыға тек тексерілген бөліктер енгізіледі. Бұл дағды оқушыны жалған ақпараттан қорғайтын негізгі тетік ретінде қалыптасады.

Салыстырмалы талдау әдісі — Бір тақырыпқа бірнеше нұсқаны салыстырып, ең тиімдісін таңдау —
AI ұсынған екі нұсқа (мысалы: жоспардың екі түрі, мәтіннің екі қысқартылған түрі, тапсырманың екі шешімі) қатар беріледі → ұқсастық/айырмашылық анықталады → қайсысы оқу мақсатына көбірек сәйкес келетіні негізделеді → соңғы өнім бір нұсқаны таңдаумен емес, екеуін үйлестіру арқылы жасалады.

Интерактивті талқылау (Think–Pair–Share) — Ойын дәлелдеп айту және бірлесіп шешім қабылдау —
Жеке ойлану → жұпта талқылау → топта шешімді нақтылау → ортақ нұсқаны қорғау. Бұл тәсіл AI-мен алынған жауапты «ақиқат» деп қабылдамай, оны талқылап, тексеріп, өңдеуге үйретеді.

Кейс-тәсіл (өмірлік жағдаят) — Қауіпсіздік пен этиканы нақты жағдай арқылы меңгерту —
«Бір оқушы өз дерегін AI-ға жазып қойды», «Дайын мәтінді көшіріп алды», «Күмәнді сілтеме жіберілді» сияқты жағдаят беріледі → қауіп анықталады → дұрыс әрекет алгоритмі құрылады → қысқа нұсқаулық/чек-лист жасалады. Оқушы практикалық шешім қабылдауға дағдыланады.

Модельдеу және визуализация — Ойды жүйелеу, алгоритмдік ойлауды дамыту —
Қадамдық жоспар, блок-сұлба, себеп–салдар диаграммасы, «тапсырма картасы», концепт-карта құрастыру арқылы оқу материалы жүйеленеді. Мұнда визуализация «сән үшін» емес, ойлау процесін айқындау үшін пайдаланылады.

Рефлексиялық әдістер — Метатанымдық дағдыларды дамыту, өз жұмысын бағалау —
«3–2–1», «Мен қандай сұрақ қойдым?», «Нені тексердім?», «Қай тұста қателестім?», «Келесіде қалай жақсартамын?» форматындағы қысқа рефлексия; «қате картасы» және шағын өзіндік есеп қолданылады. Рефлексия оқушының жауапкершілігін күшейтеді.

Оқытуда қолданылатын цифрлық ресурстар мен құралдар

Ресурс — Мақсаты

AI-құралдар (мәтінмен жұмыс, түсіндіру, жоспарлау) — Оқу тапсырмасын құрылымдау, идеяны нақтылау, қателерді табу және түзету —
Оқушы AI-ды «жазып бер» деп емес, «жоспар ұсын», «қысқарт», «анықтаманы оқушы тілімен түсіндір», «қателікті көрсет», «сұрақтарды деңгейлеп бер» сияқты нақты оқу мақсатымен қолданады.

Google Docs / Microsoft Word — Бірлескен мәтін құрастыру, жоспар, кесте, чек-лист дайындау —
Оқушылар түзетулер тарихын қарап, кімнің қандай үлес қосқанын көреді; мәтінді өңдеу мәдениеті қалыптасады.

Google Slides / PowerPoint — Презентация құрылымын жасау, нәтижені таныстыру —
Оқушы ақпаратты артық сөзсіз жеткізуге үйренеді: тақырып–негізгі ой–дәлел–қорытынды логикасы сақталады.

Google Forms / Quizizz / Kahoot — Жедел кері байланыс және түсінуді тексеру —
Қысқа тест, сәйкестендіру, дұрыс/бұрыс, қауіпсіздік ережелері бойынша микро-бақылау түрінде қолданылады.

LearningApps / Wordwall — Терминдер мен ұғымдарды бекіту, тренажер жасау —
«Факт–пікір», «қауіп–қорғаныс», «дұрыс сұрақ–дұрыс емес сұрақ» сияқты жұптарды бекітуге ыңғайлы.

Padlet / Jamboard (немесе баламалары) — Идея жинау, топтық миға шабуыл —
Топтар өз шешімін ортақ қабырғаға шығарып, бір-бірінің дәлелін көріп салыстырады.

Canva / инфографика құралдары — Ойды визуал жеткізу, қысқа өнім дайындау —
Инфографика мазмұны алдын ала жоспарланып, дереккөз көрсету мен авторлық құқық қағидасы сақталады.

Онлайн қауіпсіздік ресурстары (кибергигиена материалдары) — Қауіпсіздік дағдыларын қалыптастыру —
Құпиясөз ережесі, фишинг белгілері, жеке дерек туралы қысқа нұсқаулықтар тапсырмаларға кіріктіріледі.

Инклюзивті білім беру аспектілері

Бағдарламада әр оқушының оқу қарқыны, мәтінмен жұмыс деңгейі, тілдік мүмкіндігі және ойлау стилі ескеріледі. Дифференциация келесі жолдармен жүзеге асырылады:
• тапсырмаларды деңгейлеп беру (тану → қолдану → тексеру → қорытынды);
• мәтін көлемін таңдау мүмкіндігі (қысқа/кеңейтілген нұсқа, визуал тірекпен);
• топтағы рөлдерді бөлу (сұрақ құрастырушы, тексеруші, құрылымдаушы, баяндамашы, дизайнер/визуализатор);
• тірек-схемалар, термин сөздік, бағыттаушы сұрақтар, дайын үлгі-қалыптар (template) қолдану;
• жазбаша жауапқа балама ретінде ауызша түсіндіру, постер, инфографика, қысқа бейне/скринкаст ұсыну;
• оқушының жетістігін салыстыру емес, жеке прогресін көрсету (портфолио, «бұрын–қазір» үлгісі) арқылы ынталандыру.

Метапәндік дағдыларды дамыту бағыттары

Дағды — Қалай дамытылады

Сыни ойлау — AI жауабын тексеру, факт пен пікірді ажырату, бірнеше дереккөзді салыстыру, дәлелдің жеткіліктілігін бағалау арқылы дамиды. Оқушы «сенемін» емес, «неге сенемін?» деген сұраққа жауап беруге үйренеді.

Коммуникация — Топтық талқылау, пікір қорғау, сұрақ қою және қарсы пікірді мәдени түрде қабылдау арқылы қалыптасады. Оқушы өз ойының негізін қысқа әрі нақты айта білуге дағдыланады.

Шығармашылық — Ақпаратты әр форматта ұсыну (жоспар, постер, инфографика, қысқа сценарий), бір тапсырмаға бірнеше шешім ұсыну, дизайн мен мазмұнды үйлестіру арқылы дамиды.

Цифрлық сауаттылық — Онлайн құралдармен жұмыс, файл мәдениеті, дереккөз көрсету, қауіпсіздік ережесін сақтау, жеке деректі қорғау дағдылары арқылы нығаяды.

Өзін-өзі басқару — Мақсат қою, жоспарлау, уақытты бөлу, тапсырманы кезең-кезеңімен орындау, нәтижені жақсарту үшін кері байланысқа сүйену және рефлексия жүргізу арқылы қалыптасады.

5-ҚҰРЫЛЫМ

ОҚУШЫЛАРДЫ БАҒАЛАУ КРИТЕРИЙЛЕРІ

Бағдарламада бағалау критериалды бағалау жүйесіне негізделеді. Бағалау оқу үдерісі барысында үздіксіз жүргізілетін қалыптастырушы бағалаудан және оқу кезеңінің соңында жүзеге асырылатын қорытынды (жиынтық) бағалаудан тұрады. «AI + Информатика: жасанды интеллектті оқу процесінде қолдану жолдары» бағдарламасында бағалау оқушының жасанды интеллектті оқу мақсатына сай қолдана алуын, ақпаратпен жұмыс мәдениетін, қауіпсіздік пен академиялық адалдықты сақтауын, сондай-ақ өз нәтижесін дәлелдеп түсіндіру қабілетін анықтауға бағытталады.

Бағалау оқушыдан «AI қолдандым» деген әрекетті емес, «мақсат қойдым – дұрыс сұрақ құрастырдым – жауапты тексердім – өңдедім – өз ойымды қостым – нәтижені негіздедім» деген толық оқу әрекетін көрсетуді талап етеді. Сондықтан бағалау барысында өнімнің сапасымен қатар үдеріс те ескеріледі: оқушының қандай қадамдар жасағаны, қандай дәлел келтіргені, қауіпсіздік талаптарын қалай сақтағаны, қай жерде түзету енгізгені маңызды көрсеткіш болып саналады.

Бағалаудағы негізгі қағидаттар:

• Әділдік – бағалау критерийлері алдын ала айқындалып, барлық оқушыларға бірдей қолданылады;

• Ашықтық және түсініктілік – бағалау талаптары оқушыға түсінікті тілде ұсынылады және үлгімен көрсетіледі;

• Жеке прогресті бақылау – оқушының бастапқы деңгейімен салыстырғандағы өсу динамикасы ескеріледі;

• Өзін-өзі бағалау және рефлексия – оқушы өз жұмысының сапасын бағалап, нәтижені жақсарту жолдарын анықтайды;

• Қауіпсіздік пен адалдық – дербес деректі қорғау, авторлық құқықты сақтау, көшірме мәтінге сүйенбеу сияқты талаптар бағалаудың ажырамас бөлігі болады.

Бағалау критерийлері мен дескрипторлар

Бағалау критерийі — Дескрипторлар (оқушы не істей алады)

1. Оқу мақсатын анықтап, AI қолдану міндетін дұрыс қояды

– тапсырманың мақсатын нақты тұжырымдайды (не үшін қажет екенін түсіндіреді);

– AI құралын қолданудың орынды-орынсыз екенін ажыратады (AI қажет пе, әлде өз білімімен орындай ма);

– күтілетін нәтижені көрсетеді (формат, көлем, құрылым талаптарын айтады);

– жұмыс жоспарын қысқаша құрып алады (қадамдарын ретімен көрсетеді).

2. Дұрыс сұрақ (prompt) құрастырады және оны нақтылайды

– сұрақты анық, түсінікті тілмен құрастырады;

– сұраққа контекст береді (сынып деңгейі, тақырып, мақсат, рөл/аудитория);

– шектеу қоя алады (көлемі, тіл стилі, пунктпен беру, кесте жасау т.б.);

– қажет болса сұрақты жетілдіреді: қосымша нақтылау сұрағын қояды, артық/мағынасыз бөлікті алып тастайды.

3. AI ұсынған жауаптың сапасын талдайды және тексереді

– жауаптың негізгі ойын бөліп көрсетеді;

– факт, пікір және болжамды ажыратады;

– күмән тудыратын тұстарын белгілейді (тым жалпы, дәлелі жоқ, сәйкессіз);

– ақпаратты кемінде бір тәсілмен тексереді (салыстыру, оқулық/сенімді дереккөз, логикалық тексеру, мұғаліммен нақтылау);

– тексеру нәтижесіне сүйеніп, жауапты түзетеді немесе қайта сұрақ қояды.

4. Ақпаратты өңдейді және оқу өніміне айналдырады

– мәтінді қысқартады, құрылымдайды (жоспар, тезис, кесте, чек-лист);

– негізгі және қосымша ақпаратты ажыратады;

– өз сөзімен қайта жазады, көшірмеге сүйенбейді;

– тапсырма талабына сай нақты өнім ұсынады (инфографика мазмұны, презентация жоспары, нұсқаулық, кесте, шағын мәтін);

– қателерді (тілдік, логикалық, мазмұндық) түзетіп, нәтижені жақсартады.

5. Қауіпсіздік, авторлық құқық және академиялық адалдық талаптарын сақтайды

– дербес деректі (аты-жөні, телефон, мекенжай, құпиясөз, жеке фото т.б.) жарияламау керегін біледі және сақтайды;

– күмәнді сілтемелер мен қауіпті әрекеттердің белгілерін ажыратады;

– дайын мәтінді көшірмей, өз үлесін көрсетеді;

– дереккөзді көрсетуге дағдыланады (кемінде қарапайым деңгейде: автор/ресурс атауы/жылы);

– біреудің еңбегін иемденбеу, плагиаттың зиянын түсіндіреді және жұмыста талапты орындайды.

6. Сандық құралдармен сауатты жұмыс істейді және нәтижені рәсімдейді

– файлды дұрыс сақтайды, атауын реттейді, қажет болса бөлісуді орнатады;

– Google Docs/Slides, Word/PowerPoint сияқты құралдарда мәтін мен құрылымды дұрыс рәсімдейді;

– кесте, тізім, тақырыпша, белгілеу құралдарын орынды қолданады;

– визуал материал қолданса, оның мақсатын түсіндіреді және артық элемент қоспайды;

– жұмысты уақытында тапсырып, нұсқаулық талабына сай ұсынады.

7. Жұмысын қорғайды, түсіндіреді және рефлексия жасайды

– өз шешімін ауызша немесе жазбаша түсінікті жеткізеді;

– «неге дәл осылай істедім?» сұрағына жауап беріп, әрекет ретін түсіндіреді;

– сұрақтарға логикалық әрі нақты жауап береді, дәлел келтіреді;

– топтық жұмыста өз рөлін орындайды, серіктесін тыңдайды;

– қысқа рефлексия жасайды: жетістігін, қиналған тұсын және келесі қадамын көрсетеді.

Қалыптастырушы бағалау түрлері

Қалыптастырушы бағалау әр сабақта жүргізіліп, оқушының AI-ды орынды қолдану дағдысының дамуын қолдайды. Бұл бағалау «қателесу – түзету – жақсарту» логикасымен ұйымдастырылады және оқушыға нақты кері байланыс береді:

• AI қолдану парағы (мақсат – сұрақ – жауап – тексеру – өңдеу – қорытынды);
• Prompt сапасын бағалау чек-листі (нақтылық, контекст, шектеу, формат);
• тексеру парағы («қай дерекпен салыстырдым?», «қай тұсы күмәнді?»);
• қысқа практикалық тапсырмалар (жоспар құру, мәтінді ықшамдау, кестелеу, қате табу);
• ауызша кері байланыс және жазбаша ескертпелер (нақты ұсыныспен);
• жұптық және топтық бағалау, өзара кеңес беру;
• «Екі жұлдыз, бір тілек», «Бағдаршам» әдістері;
• өзіндік рефлексия сұрақтары: «Мен қандай сұрақ қойдым?», «Нені тексердім?», «Нені өзім жаздым?», «Қауіпсіздік талаптарын сақтадым ба?».

Жиынтық бағалау

Бағдарламаның соңында (қорытынды сабақта) оқушылар оқу үдерісінде меңгерген дағдыларын жинақтап, AI көмегімен орындалған, бірақ міндетті түрде өз өңдеуі мен тексеруі бар шағын жобаны қорғайды. Жиынтық жұмыс форматы таңдауға беріледі: постер, презентация, қысқа есеп, нұсқаулық немесе «мини-зерттеу» сипатындағы жұмыс болуы мүмкін.

Ұсынылатын формат мысалы: «Бір оқу тақырыбы – AI көмегі – тексеру дәлелі – өңделген өнім – қорытынды». Мұнда оқушы AI-дан алған нәтиженің өзін ғана емес, оны қалай тексергенін және қалай жақсартқанын да көрсетуі тиіс.

Жиынтық бағалау рубрикасы

Көрсеткіш — Жоғары деңгей — Орташа деңгей — Төмен деңгей

Мақсат қою және тапсырманы түсіну —
Мақсат анық, талаптар сақталған, нәтиже нақты жоспарланған —
Мақсат бар, бірақ толық емес/жалпы —
Мақсат түсініксіз, талап ескерілмеген

Prompt құрастыру сапасы —
Сұрақ нақты, контексті бар, формат/шектеуі көрсетілген, қажет болса нақтыланған —
Сұрақ түсінікті, бірақ контекст/шектеу әлсіз —
Сұрақ өте жалпы, нәтижеге әсер ететін талаптар жоқ

Тексеру және сын тұрғысынан бағалау —
Жауап тексерілген, күмәнді тұстар белгіленген, түзету енгізілген —
Тексеру бар, бірақ дәлелі әлсіз немесе толық емес —
Тексеру жоқ, жауап сол күйі қабылданған

Өңдеу және оқу өнімінің сапасы —
Ақпарат құрылымдалған, өз сөзімен өңделген, өнім талапқа сай әрі түсінікті — Өнім бар, бірақ құрылым әлсіз/артық ақпарат көп —
Өнім жүйесіз, көшірме белгілері бар, талапқа сай емес

Қауіпсіздік және академиялық адалдық —
Дербес дерек қорғалған, дереккөз көрсетілген, көшірме жоқ —
Негізгі талап сақталған, бірақ дереккөз/адалдық бөлігінде кемшілік бар —
Қауіпсіздік бұзылған немесе көшірме/дереккөзсіз жұмыс

Қорғау және рефлексия —
Нақты түсіндіреді, сұраққа дәлелмен жауап береді, рефлексиясы мазмұнды —
Түсіндіреді, бірақ дәлел/рефлексия толық емес —
Түсіндіру әлсіз, сұрақтарға жауап бере алмайды, рефлексия жоқ

6-ҚҰРЫЛЫМ

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ САБАҚ ЖОСПАРЛАРЫ (ҚМЖ)

(34 сабаққа арналған ҚМЖ жинағы)

№1 САБАҚ

Мұғалімнің аты-жөні:		Салихов Нурбек Шегендыкович
Пән/Сынып: 6		Информатика, 6 сынып.
Тарау немесе бөлім атауы:		Компьютер және ақпарат
Сабақтың тақырыбы:		AI заманындағы информатика: пән мақсаты, ереже, цифрлық әдеп
Оқу мақсаты:		6-сынып информатикадағы қауіпсіздік және цифрлық мәдениет талаптарын жасанды интеллект құралдарын қолдану жағдайында түсіндіреді және сақтайды Жасанды интеллектпен жұмыс барысында дербес деректерді қорғау, академиялық адалдық және қауіпсіз сұрақ қою қағидаларын анықтайды Оқу үдерісінде жасанды интеллектті мақсатқа сай қолданудың бастапқы алгоритмін құрастырып, сынып ережесі түрінде ұсынады
Сабақ мақсаты:		Жасанды интеллект дәуірінде информатика пәнінің мақсатын түсіндіріп, сыныпқа ортақ «AI-мен оқу ережелерін» құрастырады Цифрлық әдеп, қауіпсіздік және академиялық адалдықты жасанды интеллект қолдану мысалдары арқылы ажыратып, дұрыс әрекет моделін ұсынады «Мақсат қою–сұрақ құрастыру–нәтижені тексеру–өңдеу–қорытынды» қағидасына сүйеніп, жасанды интеллектті оқу үшін қолданудың қысқа алгоритмін жасайды
Құндылықтар		Құрмет: сыныптастың пікірін тыңдау, өзгелердің еңбегін бағалау, өз ойын сыпайы жеткізу Жауапкершілік: дербес деректерді жарияламау, қауіпсіз орта қалыптастыру, жасанды интеллект берген ақпаратты тексеру Академиялық адалдық: дайын мәтінді көшірмеу, өз үлесін көрсету, дереккөзді дұрыс рәсімдеу
Саралап оқыту тапсырмалары
Кезеңдері/ Уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушы әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	Сабақтың басы. Ұйымдастыру кезеңі. Қызығушылықты ояту Әдіс атауы: «AI-детектив» Қолданылатын ЖИ: ChatGPT Мұғалім үш жағдаятты көрсетеді: ChatGPT-ке жеке дерек жазу; ChatGPT мәтінін өзгеріссіз тапсыру; ChatGPT дерегін тексермей қолдану. Зерттеу сұрақтары мәтін түрінде беріледі: қай әрекет қауіпсіздікке қарсы, қай әрекет адалдыққа қайшы, дұрыс әрекеттің бір сөйлемдік ережесі қандай? Жаңа сабақ. Миға шабуыл кезеңі және қысқа теория Әдіс атауы: «Үш ұғым–бір алгоритм» Қолданылатын ЖИ: Gemini Тақтада мақсат, сұрақ, тексеру ұғымдары беріледі. Оқушылар өз түсінігін ұсынады, кейін Gemini-ден 6-сынып тілімен қысқа анықтама алынады. Мұғалім қорытындылап, негізгі алгоритмді тақтаға шығарады: мақсат қою–сұрақ құрастыру–нәтижені тексеру–өңдеу–қорытынды.		Оқушылар жағдаяттардан қауіп пен адалдық мәселесін анықтап, оны алгоритм қадамдарымен байланыстырады. Мақсат, сұрақ, тексеру ұғымдарын өз сөзімен түсіндіріп, ортақ ереже жобасын ұсынады. Алгоритмді дәптерге түсіріп, әр қадамға бір қысқа мысал келтіреді.	ҚБ. Ынталандыру “Жарайсың” “Жақсы” “Талпын” Мақсаты: оқушыларды сабаққа ынталандыру Дескриптор Қауіпсіздік пен адалдыққа қатысты қатені ажыратады Алгоритм қадамдарын дұрыс ретпен жазады және мағынасын түсіндіреді Әр қадамға сәйкес қысқа мысал келтіріп, ереже ұсынады	Слайд Оқулық Таратпа материалдар
Сабақтың ортасы 8 минут 10 минут	1-тапсырма. Кесте арқылы тапсырма Әдіс атауы: «Prompt шеберханасы» Қолданылатын ЖИ: ChatGPT Нұсқаулық: Оқушы ChatGPT-ке оқу мақсатына сай үш түрлі сұрақ құрастырады: түсіндіру, жоспар құру, тексеру. Әр сұрақта сынып деңгейі, тақырып, жауап форматы және қауіпсіздік шектеуі көрсетіледі. Жауап келген соң оқушы пайдалы және күмәнді тұстарын белгілеп, тексеру әрекетін жоспарлайды. Кесте Мақсат Менің ChatGPT-ке қойған сұрағым ChatGPT жауабындағы ең пайдалы бөлік Күмән тудыратын бөлік Қалай тексеремін Түсіндіру Жоспар құру Тексеру сұрағы 2-тапсырма Әдіс атауы: «Ереже-конструктор» Қолданылатын ЖИ: Gemini Нұсқаулық: Оқушы Gemini-ден 6-сыныпқа арналған AI-мен оқу ережелерінің 10 тармағын сұрайды. Кейін сол мәтінді өз сөзімен өңдеп, мағыналас тармақтарды біріктіріп, 5 тармаққа дейін қысқартады. Әр тармаққа бір сөйлемдік түсіндірме қосады.		Оқушылар сұрақты өздері құрастырып, жұпта нақтылығын күшейтеді. ChatGPT жауабын талдап, кестеге пайдалы және күмәнді бөлігін жазады. Тексеру үшін бір нақты әрекетті таңдап, оны қысқаша жоспарлайды. Оқушылар Gemini ұсынған ережелерді оқып, қайталанатындарын қысқартады. Әр ережені өз сөзімен қайта жазады және нақты жағдаймен түсіндіреді. Топтық нұсқаны жасап, сыныпқа ұсынады.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Мақсатқа сай нақты сұрақ құрастырады Жауаптан пайдалы және күмәнді тұсты ажыратады Тексеру тәсілін нақты ұсынады ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Мәтінді қысқартып, мағынасын сақтайды Ережені өз сөзімен қайта тұжырымдайды Ережеге нақты түсіндірме береді	Слайд Оқулық Таратпа материалдар Компьютер Қалам, дәптер, маркерлер
Сабақтың соңы 7 минут	Сабақты бекіту Әдіс атауы: «Кейс және шешім алгоритмі» Қолданылатын ЖИ: Microsoft Copilot Кейстер: AI-ға жеке дерек жіберу; AI мәтінін көшіріп тапсыру; AI дерегін тексермей қолдану; интернет суретіне автор көрсетпеу. Оқушы әр кейске құрылыммен жауап береді: қате әрекет, дұрыс әрекет, қауіпсіз AI қолдану қадамы. Соңында Copilot-тан шешімді қауіпсіздік пен адалдық тұрғысынан тексеріп беру сұралады, оқушы түзету енгізеді.		Оқушылар кейстегі қатені анықтап, дұрыс шешімді қысқа жазады. Microsoft Copilot ұсынымымен салыстырып, өз шешімін жақсартады. Бір кейсті сынып алдында дәлелмен қорғайды.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Мақсаты: оқушының оқу жетістігін әділ бағалауына бағыттау. Дескриптор Қате әрекетті анықтайды және дұрыс шешім ұсынады Қауіпсіздік пен адалдық талаптарын сақтайды Шешімін дәлелмен түсіндіреді	Слайд
Кері байланыс 5 минут	Оқушы рефлексиясы «Батарея шкаласы» әдісі Үй тапсырмасы. Тақырыпты түсініп оқу		Толық заряд (жасыл батарея) – маған барлығы түсінікті Орташа заряд (сары батарея) – маған сәл қиындау болды Төмен заряд (қызғылт сары батарея) – кей жерлері түсініксіз Бос заряд (қызыл батарея) – мен ештеңе түсінбедім	Сабақ соңында оқушы өз түсіну деңгейіне сәйкес батареяны таңдайды. Бағалау парағында белгіленген батарея деңгейі баллға немесе сапалық бағаға айналдырылады.	Интерактивті тақта

Мұғалімнің аты-жөні:		Салихов Нурбек Шегендыкович
Пән/Сынып: 6		Информатика, 6 сынып.
Тарау немесе бөлім атауы:		Компьютер және ақпарат
Сабақтың тақырыбы:		Ақпарат деген не: AI-мен ақпарат түрлері мен қасиеттерін тану
Оқу мақсаты:		Ақпарат ұғымын анықтайды және ақпараттың негізгі түрлерін ажыратады Ақпараттың қасиеттерін атайды және күнделікті мысалдар арқылы түсіндіреді Ақпарат түрлері мен қасиеттері арасындағы байланысты талдап, қорытынды жасайды
Сабақ мақсаты:		Ақпараттың не екенін өз сөзімен түсіндіріп, түрлерін мысалдармен жіктейді Ақпарат қасиеттерін нақты жағдайға қолданып, қай қасиет маңызды екенін дәлелдейді Ақпаратты дұрыс ұсыну үшін түрі мен қасиетін сәйкестендіріп, қысқа шешім ұсынады
Құндылықтар		Жауапкершілік: ақпаратты дұрыс пайдалану, өтірік/шын ақпаратты ажыратуға ұмтылу Құрмет: жұпта/топта бірін-бірі тыңдау, пікірге мәдени жауап беру Ынтымақтастық: бірлесіп кесте толтыру, ортақ қорытынды жасау
Саралап оқыту тапсырмалары
Кезеңдері/ Уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушы әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	Сабақтың басы. Ұйымдастыру кезеңі. Қызығушылықты ояту Әдіс атауы: «Көрдің бе – айт» Мұғалім тақтаға 6 түрлі ақпарат үлгісін жылдам көрсетеді: белгі (пиктограмма), қысқа мәтін, дыбыс сипаттамасы, фото, сан/кесте, карта. Оқушылар 30 секундта «бұл не туралы ақпарат, қай түрге жатады?» деп ауызша айтады. Мұғалім бүгінгі сабақтың тақырыбын жариялап, ақпараттың түрі мен қасиеті неге маңызды екенін бір сөйлеммен түйіндейді. Жаңа сабақ. Миға шабуыл кезеңі және қысқа теория Әдіс атауы: «Тірек сөздерден анықтама» Тақтада тірек сөздер беріледі: хабар, дерек, белгі, мағына, қабылдау, сақтау, жеткізу. Оқушылар осы сөздермен «ақпарат» ұғымына анықтама құрастырады. Мұғалім толықтырып, ақпарат түрлерін (мәтіндік, сандық, графикалық, дыбыстық, бейнелік, аралас) және негізгі қасиеттерін (дәлдік, толықтық, өзектілік, түсініктілік, қолжетімділік, сенімділік) қысқа теория ретінде түсіндіреді.		Оқушылар көрсетілген үлгілерді ақпарат түрі бойынша ажыратып, өз дәлелін айтады. «Ақпарат» анықтамасын тірек сөздер арқылы құрастырып, сыныптық нұсқамен салыстырады. Теориядағы түрлер мен қасиеттерді дәптерге қысқа кесте түрінде түсіреді.	ҚБ. Ынталандыру “Жарайсың” “Жақсы” “Талпын” Мақсаты: оқушыларды сабаққа ынталандыру Дескриптор Ақпарат ұғымын өз сөзімен анықтайды Ақпарат түрлерін кемінде төрт мысалмен жіктейді Ақпараттың кемінде үш қасиетін түсіндіріп, мысал келтіреді	Слайд Оқулық Таратпа материалдар
Сабақтың ортасы 8 минут 10 минут	1-тапсырма. Кесте тапсырмасы Әдіс атауы: «AI-классификатор» Қолданылатын ЖИ: Microsoft Copilot Нұсқаулық: Топқа 8 ақпарат үлгісі беріледі (мәтін, сан, фото, белгі, дыбыс сипаттамасы, карта фрагменті, инфографика, аралас үлгі). Оқушылар Microsoft Copilot-қа «6-сынып деңгейінде ақпараттың түрін және оған сәйкес ең маңызды 2 қасиетті ата, қысқа дәлел келтір» деп сұрақ қояды. Copilot ұсынған жауапты оқушылар тексеріп, қажет жерін түзетеді және соңғы нұсқаны кестеге енгізеді. Кесте Ақпарат үлгісі Түрі Ең маңызды 2 қасиет Неге дәл осы қасиет? Copilot ұсынғаннан не өзгерттім? 1 2 3 4 5 6 7 8 2-тапсырма Әдіс атауы: «Ақпарат сапасын жақсарту шеберханасы» Қолданылатын ЖИ: Perplexity Нұсқаулық: Оқушыларға бір «нашар ақпарат» үлгісі беріледі (мысалы: «Ертең күн суық болады» немесе «Мектепте жиын болады» сияқты өте жалпы хабарлама). Оқушылар Perplexity-ге «осы хабарламаны толық, нақты және түсінікті ету үшін қандай деректер жетіспейді?» деп сұрайды. Содан соң оқушылар хабарламаны қайта жазады: уақыт, орын, сан, себеп, кімге арналғаны сияқты нақтылауларды енгізіп, ақпараттың кемінде 3 қасиетін жақсартады.		Оқушылар үлгілерді қарап, өз болжамын айтады да, Copilot-тан ұсыныс алады. Жауапты салыстырып, қате немесе тым жалпы бөлігін нақтылап түзетеді. Кестеге соңғы шешімді енгізіп, бір үлгі бойынша сыныпқа қысқа дәлелмен таныстырады. Оқушылар «нашар ақпараттың» қай қасиеті әлсіз екенін анықтайды. Perplexity ұсынған нақтылау сұрақтарын таңдап, хабарламаны жаңадан жазады. Жаңартылған нұсқада қандай қасиеттер жақсарғанын дәлелдеп айтады.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Ақпарат үлгілерін түрі бойынша дұрыс жіктейді Түрге сай маңызды қасиеттерді орынды таңдайды ЖИ жауабын салыстырып, түзету енгізе алады ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Ақпараттағы кемшілікті қасиет арқылы анықтайды ЖИ ұсынған нақтылауларды орынды қолданып, мәтінді жақсартады Жақсарған қасиеттерді дәлелмен түсіндіреді	Слайд Оқулық Таратпа материалдар Компьютер Қалам, дәптер, маркерлер
Сабақтың соңы 7 минут	Сабақты бекіту Әдіс атауы: «Ақпарат паспорты» Қолданылатын ЖИ: Claude Нұсқаулық: Әр топқа бір жағдай беріледі: мектеп хабарландыруы, ауа райы туралы қысқа ақпарат, спорт нәтижесі, сынып кестесі, экскурсия туралы мәлімет. Оқушылар Claude-қа «осы жағдайға арналған ақпарат паспортының үлгісін жаса: түрі, негізгі дерек, маңызды қасиеттер, тексеру жолы, ұсыну форматы» деп сұрайды. Кейін оқушылар өз жағдайына бейімдеп, 6 жолдан тұратын «ақпарат паспорты» мәтінін жасайды және оны сыныпқа ұсынады.		Оқушылар берілген жағдайды талдап, қандай ақпарат керек екенін анықтайды. Claude ұсынған үлгіні өз жағдайына бейімдеп, қысқа әрі нақты «ақпарат паспорты» дайындайды. Топ өз жұмысын қорғап, басқа топтың бір сұрағына жауап береді.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Мақсаты: оқушының оқу жетістігін әділ бағалауына бағыттау. Дескриптор Ақпарат түрін және қажетті деректерді дұрыс анықтайды Ақпарат қасиеттерін жағдайға сай таңдап, негіздейді ЖИ үлгісін өңдеп, өз өнімін жасайды	Слайд
Кері байланыс 5 минут	Оқушы рефлексиясы «Батарея шкаласы» әдісі Үй тапсырмасы. Тақырыпты түсініп оқу		Толық заряд (жасыл батарея) – маған барлығы түсінікті Орташа заряд (сары батарея) – маған сәл қиындау болды Төмен заряд (қызғылт сары батарея) – кей жерлері түсініксіз Бос заряд (қызыл батарея) – мен ештеңе түсінбедім	Сабақ соңында оқушы өз түсіну деңгейіне сәйкес батареяны таңдайды. Бағалау парағында белгіленген батарея деңгейі баллға немесе сапалық бағаға айналдырылады.	Интерактивті тақта

Мұғалімнің аты-жөні:		Салихов Нурбек Шегендыкович
Пән/Сынып: 6		Информатика, 6 сынып.
Тарау немесе бөлім атауы:		Компьютер және ақпарат
Сабақтың тақырыбы:		Бағдарламалар әлемі: жүйелік пен қолданбалыны AI арқылы ажырату
Оқу мақсаты:		Жүйелік және қолданбалы бағдарламалардың қызметін түсіндіреді Бағдарламаларды түріне қарай ажыратып, мысал келтіреді Берілген әрекетке сәйкес бағдарламаны дұрыс таңдап, таңдауын негіздейді
Сабақ мақсаты:		Жүйелік және қолданбалы бағдарламалардың айырмашылығын өз сөзімен түсіндіреді Бағдарламаларды қызметіне қарай жіктеп, күнделікті өмірмен байланыстырады Оқу жағдайына сәйкес бағдарламаны таңдап, қауіпсіз қолдану ережесін ұсынады
Құндылықтар		Жауапкершілік: бағдарламаны дұрыс таңдау, қауіпсіздікке мән беру Ынтымақтастық: жұппен талқылап, ортақ шешімге келу Құрмет: басқа пікірді тыңдау, дәлелмен сөйлесу
Саралап оқыту тапсырмалары
Кезеңдері/ Уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушы әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	Сабақтың басы. Ұйымдастыру кезеңі. Қызығушылықты ояту Әдіс атауы: «Қайсысы не істейді?» Мұғалім тақтаға 8 атау жазады: Windows, Android, Chrome, Word, Paint, Calculator, Antivirus, Zoom. Оқушылар жылдам «компьютердің жұмысын жүргізетіндері» және «пайдаланушыға жұмыс істеуге көмектесетіндері» деп екіге бөліп айтады. Мұғалім бүгінгі сабақта жүйелік пен қолданбалы бағдарламаларды нақты ажыратуды үйренетінін хабарлайды. Жаңа сабақ. Миға шабуыл кезеңі және қысқа теория Әдіс атауы: «Екі қорап» Тақтада екі баған жасалады: Жүйелік бағдарламалар, Қолданбалы бағдарламалар. Оқушылар атауларды орналастырады. Мұғалім қысқа теория береді: жүйелік бағдарламалар компьютер ресурстарын басқарады және құрылғыларды жұмыс істетеді; қолданбалы бағдарламалар пайдаланушының нақты тапсырмасын орындайды.		Оқушылар бағдарламаларды екі топқа бөліп, әр таңдаудың себебін бір сөйлеммен айтады. Даулы атауларды талқылап, ортақ шешімге келеді. Дәптерге екі түрдің айырмашылығын қысқа түрде жазады.	ҚБ. Ынталандыру “Жарайсың” “Жақсы” “Талпын” Мақсаты: оқушыларды сабаққа ынталандыру Дескриптор Жүйелік бағдарламаның қызметін дұрыс түсіндіреді Қолданбалы бағдарламаның қызметін дұрыс түсіндіреді Бағдарламаны түріне қарай ажыратып, мысал келтіреді	Слайд Оқулық Таратпа материалдар
Сабақтың ортасы 8 минут 10 минут	1-тапсырма. Кесте тапсырмасы Әдіс атауы: «Бағдарлама паспорты» Қолданылатын ЖИ: Microsoft Copilot Нұсқаулық: Оқушылар 10 атауды алады: Windows, Linux, Android, Chrome, Word, PowerPoint, Paint, VLC, Antivirus, File Explorer. Microsoft Copilot-қа әр атау бойынша «түрін анықта (жүйелік/қолданбалы), негізгі қызметін 1 сөйлеммен жаз, бір мысал келтір» деп сұрайды. Оқушылар жауапты тексеріп, өз дәлелімен нақтылап, кестені толтырады. Кесте Бағдарлама атауы Түрі Негізгі қызметі (1 сөйлем) Қолдану мысалы Copilot жауабынан не түзеттім? 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 2-тапсырма Әдіс атауы: «Тапсырмаға сай бағдарлама таңда» Қолданылатын ЖИ: Claude Нұсқаулық: Оқушыларға 6 оқу жағдаяты беріледі: мәтін теру; презентация дайындау; сурет салу; интернеттен ақпарат іздеу; файлды реттеу; компьютерді вирустардан қорғау. Оқушылар Claude-қа «әр жағдаятқа 1 негізгі бағдарламаны және 1 балама бағдарламаны ұсын, олардың түрін көрсет (жүйелік/қолданбалы) және неге таңдалғанын қысқа түсіндір» деп сұрайды. Оқушылар ұсынысты өз мектебіндегі нақты бағдарламалармен сәйкестендіріп, соңғы таңдауын дәлелмен жазады.		Оқушылар алдымен өздері түрін болжап көреді, кейін Copilot жауабымен салыстырады. Қате немесе тым жалпы түсіндірмелерді түзетіп, кестеге нақты нұсқасын жазады. Екі бағдарлама бойынша айырмашылығын ауызша дәлелдеп көрсетеді. Оқушылар әр жағдаятқа өз ұсынысын жасайды, кейін Claude нұсқасымен салыстырады. Мектеп компьютеріндегі нақты бағдарламаларға қарап, ең дұрыс таңдауын бекітеді. Таңдау себебін 2–3 сөйлеммен түсіндіріп жазады.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Бағдарламаларды түрі бойынша дұрыс жіктейді Қызметін қысқа әрі нақты түсіндіреді ЖИ жауабын салыстырып, түзету енгізеді ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Жағдаятқа сай бағдарламаны дұрыс таңдайды Бағдарламаның түрін дұрыс анықтайды Таңдауын дәлелмен түсіндіреді	Слайд Оқулық Таратпа материалдар Компьютер Қалам, дәптер, маркерлер
Сабақтың соңы 7 минут	Сабақты бекіту Ә діс атауы: «Қате жіктеуді түзету» Қолданылатын ЖИ: Poe (әртүрлі боттар) Нұсқаулық: Мұғалім қате жіктелген тізім береді, мысалы: «Chrome – жүйелік, Antivirus – қолданбалы, Windows – қолданбалы, File Explorer – қолданбалы» сияқты. Оқушылар Poe арқылы тізімді тексеріп, қатесін табады. Сосын әр қате жолды «дұрыс түрі + 1 сөйлем дәлел» форматында түзетіп жазады және бір қатені сыныпқа түсіндіреді.		Оқушылар қате тізімдегі сәйкессіздікті табады және неліктен қате екенін түсіндіреді. Poe арқылы тексеріп, өз түзетуін нақтылайды. Қорытындыда екі дұрыс ережені айтып, дәптерге жазады.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Мақсаты: оқушының оқу жетістігін әділ бағалауына бағыттау. Дескриптор Жіктеудегі қатені анықтайды Дұрыс түрін ұсынады және дәлел келтіреді ЖИ тексеруін қолданып, қорытынды жасайды	Слайд
Кері байланыс 5 минут	Оқушы рефлексиясы «Батарея шкаласы» әдісі Үй тапсырмасы. Тақырыпты түсініп оқу		Толық заряд (жасыл батарея) – маған барлығы түсінікті Орташа заряд (сары батарея) – маған сәл қиындау болды Төмен заряд (қызғылт сары батарея) – кей жерлері түсініксіз Бос заряд (қызыл батарея) – мен ештеңе түсінбедім	Сабақ соңында оқушы өз түсіну деңгейіне сәйкес батареяны таңдайды. Бағалау парағында белгіленген батарея деңгейі баллға немесе сапалық бағаға айналдырылады.	Интерактивті тақта

Мұғалімнің аты-жөні:		Салихов Нурбек Шегендыкович
Пән/Сынып: 6		Информатика, 6 сынып.
Тарау немесе бөлім атауы:		Компьютер және ақпарат
Сабақтың тақырыбы:		ОЖ-дағы алғашқы қадам: интерфейс элементтері және AI-нұсқаулық құрастыру
Оқу мақсаты:		Операциялық жүйедегі негізгі интерфейс элементтерін атайды және қызметін түсіндіреді Жұмыс үстелі, тапсырмалар тақтасы, Бастау мәзірі, терезе элементтері, белгішелер және контекстік мәзірді практикалық әрекет арқылы қолданады Қарапайым әрекеттерге арналған қадамдық нұсқаулық құрастырып, оны тексеріп жақсартады
Сабақ мақсаты:		ОЖ интерфейс элементтерін нақты мысалмен танып, олардың қызметін ажыратады Файл ашу, терезені басқару, мәзірмен жұмыс сияқты базалық дағдыларды орындайды ОЖ-да орындалатын әрекетке қысқа әрі түсінікті нұсқаулық жасап, оны сыныпқа ұсынады
Құндылықтар		Жауапкершілік: компьютерді ұқыпты қолдану, қауіпсіз әрекет жасау, файлды ретпен сақтау Ынтымақтастық: жұпта тексеру, бірін-бірі қолдау, ортақ шешімге келу Құрмет: пікірді тыңдау, мәдени қарым-қатынас, дәлелмен сөйлеу
Саралап оқыту тапсырмалары
Кезеңдері/ Уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушы әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	Сабақтың басы. Ұйымдастыру кезеңі. Қызығушылықты ояту Әдіс атауы: «Скриншот-аңшылық» Мұғалім экранда ОЖ интерфейсінің бір суретін 10 секундқа ғана көрсетеді де, жасырады. Оқушылар көргенін есінде сақтап, қандай элементтер болғанын атап шығады: жұмыс үстелі, тапсырмалар тақтасы, Бастау батырмасы, белгіше, терезе, жабу/кішіту, іздеу жолы. Мұғалім бүгінгі сабақта осы элементтерді нақты әрекет арқылы меңгеретінін айтады. Жаңа сабақ. Миға шабуыл кезеңі және қысқа теория Әдіс атауы: «Бір әрекет – төрт құрал» Тақтаға бір әрекет жазылады: «Файлды тауып ашу». Оқушылар бұл әрекетті орындауға қандай интерфейс құралдары керек екенін атайды: Бастау мәзірі, іздеу, Бұл компьютер/Файл менеджері, контекстік мәзір, терезе батырмалары. Мұғалім қысқа теория береді: ОЖ интерфейсі пайдаланушыға компьютерді басқаруға көмектеседі; терезенің негізгі элементтері (тақырып жолағы, жабу/кішіту/үлкейту, айналдыру жолағы), белгіше мен жарлық айырмасы, контекстік мәзірдің қызметі түсіндіріледі.		Оқушылар интерфейс элементтерін суреттен танып, атауын және қызметін айтады. «Файлды тауып ашу» әрекетіне қажетті құралдарды ретімен көрсетіп, қысқа тізбек құрастырады. Дәптерге негізгі ұғымдарды жазып, бір элементке өз мысалын келтіреді.	ҚБ. Ынталандыру “Жарайсың” “Жақсы” “Талпын” Мақсаты: оқушыларды сабаққа ынталандыру Дескриптор Интерфейс элементтерін дұрыс атайды және қызметін түсіндіреді Бір әрекетті орындауға қажетті элементтерді дұрыс сәйкестендіреді ОЖ-дағы базалық әрекетті орындау ретін дұрыс құрастырады	Слайд Оқулық Таратпа материалдар
Сабақтың ортасы 8 минут 10 минут	1-тапсырма. Кесте тапсырмасы Әдіс атауы: «Интерфейс картасы» Қолданылатын ЖИ: DeepSeek Нұсқаулық: Оқушылар Windows немесе мектептегі қолданылатын ОЖ-дан 8 интерфейс элементін таңдайды және DeepSeek-ке «6-сыныпқа түсінікті тілмен әр элементтің қызметін бір сөйлеммен түсіндір, бір қате қолдану мысалын және оны түзету жолын жаз» деп сұрақ қояды. Оқушылар жауапты өз компьютерінде тексеріп, қажет болса түзетіп, кестеге енгізеді. Кесте Интерфейс элементі Қызметі (1 сөйлем) Оқушы орындайтын әрекет Жиі қате Дұрыс түзету Жұмыс үстелі Тапсырмалар тақтасы Бастау мәзірі Белгіше/жарлық Терезені жабу/кішіту/үлкейту Контекстік мәзір Іздеу Файл менеджері 2-тапсырма Әдіс атауы: «AI-нұсқаулық редакторы» Қолданылатын ЖИ: Mistral (Le Chat) Нұсқаулық: Мұғалім 3 мақсат ұсынады, оқушы біреуін таңдайды: «Жаңа бума ашу және атын өзгерту», «Скриншот жасау және файлды сақтау», «Бағдарламаны Бастау мәзірінен ашу және терезені басқару». Оқушы Mistral-ға «осы мақсатқа 6 қадамдық өте түсінікті нұсқаулық жаз, әр қадам қысқа болсын, соңында қауіпсіздік ескертуін қос» деп сұрайды. Оқушы нұсқаулықты өз компьютерінде орындап тексереді де, қажет жерін жақсартып қайта жазады.		Оқушылар DeepSeek берген түсіндірмені оқып, өз компьютерінде тексеріп көреді. Кестені толтырғанда «оқушы орындайтын әрекет» бағанына нақты қадамды жазады, мысалы: «Бастау → Іздеу → Paint». Соңында бір жолды таңдап, сыныпқа қысқа дәлелмен таныстырады. Оқушылар нұсқаулықты қадамдап орындап, қай қадам түсініксіз болғанын белгілейді. Өз сөзімен түзетіп, «артық сөзсіз» 6 қадамға келтіреді. Дайын нұсқаулықты жұппен алмастырып, бір-бірінің нұсқаулығымен орындап көреді.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Интерфейс элементінің қызметін нақты түсіндіреді Қате қолдануды анықтап, дұрыс түзетуді ұсынады ЖИ берген жауапты тексеріп, қажет жерін түзетеді ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Қадамдық нұсқаулықты мақсатқа сай құрастырады Нұсқаулықтың түсініксіз жерін тауып, нақтылап түзетеді Нұсқаулықты практикада орындап, нәтижесін дәлелдейді	Слайд Оқулық Таратпа материалдар Компьютер Қалам, дәптер, маркерлер
Сабақтың соңы 7 минут	Сабақты бекіту Әдіс атауы: «Траблшутинг-пазл» Қолданылатын ЖИ: Phind Нұсқаулық: Мұғалім 4 қысқа мәселе береді: «Терезе жоғалып кетті», «Дыбыс шықпай қалды», «Файлды таба алмай тұрмын», «Бағдарлама ашылмай тұр». Оқушы Phind-ке «6-сыныпқа арналған ең қауіпсіз 3 тексеру қадамын ұсын, қауіпті әрекеттерді ұсынба, соңында “егер көмектеспесе мұғалімге айт” деп аяқта» деп сұрайды. Оқушы ұсынылған қадамдарды «пайдаланушы деңгейінде» орындап, ең тиімді шешімді «1 сөйлем қорытынды» ретінде жазады.		Оқушылар мәселені нақты атап, Phind ұсынған қадамдарды бірінен соң бірін орындайды. Қай қадам мәселені шешкенін белгілеп, қысқа қорытынды жазады. Бір мәселе бойынша шешімін сынып алдында түсіндіріп, қандай интерфейс элементтері қолданылғанын атап өтеді.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Мақсаты: оқушының оқу жетістігін әділ бағалауына бағыттау. Дескриптор Мәселені дұрыс сипаттайды және қауіпсіз қадамды таңдайды Ұсынылған қадамдарды ретімен орындап, нәтижесін көрсетеді Шешімді қысқа қорытындылап, қолданылған интерфейс элементтерін атайды	Слайд
Кері байланыс 5 минут	Оқушы рефлексиясы «Батарея шкаласы» әдісі Үй тапсырмасы. Тақырыпты түсініп оқу		Толық заряд (жасыл батарея) – маған барлығы түсінікті Орташа заряд (сары батарея) – маған сәл қиындау болды Төмен заряд (қызғылт сары батарея) – кей жерлері түсініксіз Бос заряд (қызыл батарея) – мен ештеңе түсінбедім	Сабақ соңында оқушы өз түсіну деңгейіне сәйкес батареяны таңдайды. Бағалау парағында белгіленген батарея деңгейі баллға немесе сапалық бағаға айналдырылады.	Интерактивті тақта

Мұғалімнің аты-жөні:		Салихов Нурбек Шегендыкович
Пән/Сынып: 6		Информатика, 6 сынып.
Тарау немесе бөлім атауы:		Компьютер және ақпарат
Сабақтың тақырыбы:		Практикум «Таза жұмыс орны»: AI-пен файл атауы, бума реті, сақтау тәртібі
Оқу мақсаты:		Файл атауын дұрыс қою ережелерін біледі және қолданады Бума құрылымын мақсатқа сай құрастырып, файлдарды сақтайды және реттейді Файлды табу, көшіру, жылжыту, қайта атау әрекеттерін қауіпсіз орындайды
Сабақ мақсаты:		Оқушылар «таза жұмыс орны» қағидасын түсініп, файл атауын біріздендіріп жазады Оқушылар пәндік жобаға арналған бума құрылымын жасап, файлдарды дұрыс орналастырады Оқушылар сақтау тәртібін сақтап, өз жұмысын тез табуға көмектесетін жүйе құрастырады
Құндылықтар		Жауапкершілік: жеке файлдарын ұқыпты сақтау, тәртіппен жұмыс жасау Еңбекқорлық: жұмысты соңына дейін жинақтап, уақытты үнемдеу Ынтымақтастық: жұпта тексеріп, бір-біріне нақты кеңес беру
Саралап оқыту тапсырмалары
Кезеңдері/ Уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушы әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	Сабақтың басы. Ұйымдастыру кезеңі. Қызығушылықты ояту Әдіс атауы: «30 секундтық іздеу» Мұғалім ретсіз файлдар толы жұмыс үстелінің суретін көрсетеді де, бір ғана сұрақ қояды: «Информатика үй жұмысың қай файл болуы мүмкін?» Оқушылар 30 секунд ішінде болжам айтады, бірнеше нұсқа шатасып кететіні байқалады. Мұғалім бүгінгі практикумның мақсатын бір сөйлеммен бекітеді: файл атауы, бума реті, сақтау тәртібі арқылы уақыт үнемдеу және қателікті азайту. Жаңа сабақ. Миға шабуыл кезеңі және қысқа теория Әдіс атауы: «Стандартты бір сөйлеммен айт» Мұғалім сұрайды: «Жақсы файл атауы қандай болуы керек?» Оқушылар ұсыныстарын айтады, мұғалім қысқа теорияны жинақтап береді: атау қысқа әрі түсінікті болуы, бірізді формат сақталуы, күні тұрақты жазылуы, нұсқа белгіленуі, артық “final-final” қателігі болмауы, бума құрылымы 2–3 деңгейден аспауы, сақтау орны тұрақты болуы, көшірме мен түпнұсқа ажыратылуы.		Оқушылар ретсіздіктің қандай қиындық тудыратынын айтып, бір нақты мысал келтіреді. Файл атауы мен бумаға қатысты негізгі ережелерді дәптерге қысқа түрде жазады. Бір файлды алып, атауын стандартқа жақын етіп түзетіп көреді.	ҚБ. Ынталандыру “Жарайсың” “Жақсы” “Талпын” Мақсаты: оқушыларды сабаққа ынталандыру Дескриптор Файл атауының негізгі ережелерін дұрыс атайды Бума құрылымының қажеттілігін түсіндіреді Сақтау тәртібі уақыт үнемдейтінін дәлелдейді	Слайд Оқулық Таратпа материалдар
Сабақтың ортасы 8 минут 10 минут	1-тапсырма. Кесте тапсырмасы Әдіс атауы: «Файл атауын стандарттау лабораториясы» Қолданылатын ЖИ: Notion AI Нұсқаулық: Оқушыларға 10 нашар атау беріледі: untitled1, жаңа құжат, фото123, final, сабақ, презентация, үй жұмысы, doc(2), 1, скриншот. Notion AI-ға бір сұрау жібереді: «6-сыныпқа арналған файл атауының бір стандарты керек. Формула ұсын: пән_тақырып_күні_нұсқа. Осы 10 атауды сол стандартпен қайта ата және әрқайсысына бір қысқа түсініктеме бер». Оқушы дайын ұсынысты қабылдамай, өз сыныбына лайықтап күн форматын және пән атауын нақтылайды, содан кейін кестені толтырады. Кесте Бастапқы атау Неге ыңғайсыз? Стандартқа сай жаңа атау Қандай ереже қолданылды? untitled1 жаңа құжат фото123 final сабақ презентация үй жұмысы doc(2) 1 скриншот 2-тапсырма Әдіс атауы: «Бума архитекторы» Қолданылатын ЖИ: GrammarlyGO Нұсқаулық: Оқушыға мақсат беріледі: «Информатика пәніне арналған 1 айлық бума жүйесін құру және сақтау тәртібін жазу». GrammarlyGO-ға сұрау беріледі: «6-сынып оқушысына арнап 3 деңгейлі бума құрылымын ұсын: Информатика → Бөлім → Апта/Жоба. Әр буманың ішіне қандай файлдар сақталатынын қысқа тізімдеп жаз және сақтау тәртібінің 5 ережесін құрастыр». Оқушы ұсынысты өз компьютерінде жасап көреді, кейін міндетті түрде бір өзгеріс енгізеді: атауларды өз тақырыптарына бейімдейді немесе бір буманы біріктіреді.		Оқушылар Notion AI ұсынған стандартты қарап, өздері үшін бір нақты форматты бекітеді. Әр атауды қайта жазып, неге ыңғайсыз болғанын және қандай ереже қолданылғанын түсіндіреді. Жұпта бір-бірінің ең сәтті 2 атауын таңдап, сыныпқа үлгі ретінде айтады. Оқушылар ұсынылған бума құрылымын қарап, өз оқуына сәйкес келетін нұсқасын таңдайды. Компьютерде бумаларды жасап, кемінде 4 файлды дұрыс орындарға орналастырады. Соңында өз жүйесінің неге ыңғайлы екенін екі себеппен түсіндіреді.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Файл атауын стандартқа сай қайта жазады Неге ыңғайсыз екенін нақты дәлелдейді Қолданылған ережені дұрыс көрсетеді ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Үш деңгейлі бума құрылымын дұрыс құрады Файлдарды сәйкес бумаға дәл орналастырады Сақтау тәртібінің ережелерін нақты тұжырымдайды	Слайд Оқулық Таратпа материалдар Компьютер Қалам, дәптер, маркерлер
Сабақтың соңы 7 минут	Сабақты бекіту Әдіс атауы: «Құтқару миссиясы: жоғалған файл» Қолданылатын ЖИ: Canva Magic Write Нұсқаулық: Мұғалім сценарий береді: «Сенде информатика бойынша файл бар, бірақ қайда сақтағаның есіңде жоқ. Тек тақырыбы және шамамен күні белгілі». Оқушы Canva Magic Write-қа сұрау береді: «Windows-та файлды қауіпсіз табудың 4 тәсілін жаз: іздеу жолағы, кеңейтім арқылы іздеу, күн бойынша сұрыптау, соңғы құжаттар. Әр тәсілді 2 қадаммен түсіндір және соңында “табылған файлды қалай дұрыс сақтайсың” деген 3 қадам қос». Оқушы ұсынылған тәсілдерді қолданып, файлды тауып, оны дұрыс бумаға жылжытады және атауын стандартқа келтіреді.		Оқушылар іздеу тәсілдерін ретімен қолданып, қажетті файлды табады. Табылған файлды дұрыс бумаға орналастырып, атауын стандартқа сай қайта атайды. Соңында «енді жоғалтпау үшін» өзіне арналған бір жеке ережені жазып қояды.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Мақсаты: оқушының оқу жетістігін әділ бағалауына бағыттау. Дескриптор Файлды табуға арналған қауіпсіз іздеу тәсілдерін қолданады Файлды дұрыс бумаға орналастырып, атауын стандарттайды Қорытынды ретінде жеке сақтау ережесін ұсынады	Слайд
Кері байланыс 5 минут	Оқушы рефлексиясы «Батарея шкаласы» әдісі Үй тапсырмасы. Тақырыпты түсініп оқу		Толық заряд (жасыл батарея) – маған барлығы түсінікті Орташа заряд (сары батарея) – маған сәл қиындау болды Төмен заряд (қызғылт сары батарея) – кей жерлері түсініксіз Бос заряд (қызыл батарея) – мен ештеңе түсінбедім	Сабақ соңында оқушы өз түсіну деңгейіне сәйкес батареяны таңдайды. Бағалау парағында белгіленген батарея деңгейі баллға немесе сапалық бағаға айналдырылады.	Интерактивті тақта

Мұғалімнің аты-жөні:		Салихов Нурбек Шегендыкович
Пән/Сынып: 6		Информатика, 6 сынып.
Тарау немесе бөлім атауы:		Файлдар және мәтіндік құжат
Сабақтың тақырыбы:		Файл кеңейтімі нені білдіреді: AI-мен кеңейтімдерді «аудару» және жаттығу
Оқу мақсаты:		Файл кеңейтімінің не екенін түсіндіреді және файл түрін ажыратады Негізгі кеңейтімдерді қызметіне қарай жіктейді және дұрыс қолданады Компьютерде файл кеңейтімін анықтап, тиісті бағдарламамен аша алады
Сабақ мақсаты:		Файл атауы мен кеңейтімнің айырмашылығын түсіндіріп, мысал келтіреді Кеңейтімдер бойынша файл түрін анықтап, қандай бағдарламада ашылатынын дәлелдейді Практикада файлдарды кеңейтімі арқылы сұрыптап, дұрыс папкаға орналастырады
Құндылықтар		Жауапкершілік: файлды дұрыс сақтау, кеңейтімді шатастырмау, қауіпсіз жұмыс істеу Ынтымақтастық: жұппен тексеру, бір-біріне көмек беру Академиялық адалдық: өз файлын өзі жасап, дайын материалды көшірмей қолдану
Саралап оқыту тапсырмалары
Кезеңдері/ Уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушы әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	Сабақтың басы. Ұйымдастыру кезеңі. Қызығушылықты ояту Әдіс атауы: «Құпия соңғы нүкте» Мұғалім экранға 6 файл атауын шығарады: report.docx, song.mp3, photo.jpg, table.xlsx, video.mp4, program.exe. Оқушылардан тек бір сұрақ: «қайсысын қандай бағдарлама ашады?» Оқушылар тез жауап береді, мұғалім «соңғы нүктеден кейінгі бөлік файлдың түрін айтады» деген ойды сабақ тақырыбына әкеледі. Жаңа сабақ. Миға шабуыл кезеңі және қысқа теория Әдіс атауы: «Екі бөлік: ат және кеңейтім» Мұғалім файл атауын екіге бөледі: name + .extension. Кеңейтімнің файл түрін білдіретіні, кейде жасырын болуы мүмкін екені айтылады. Қысқа теория: мәтіндік (.txt, .docx, .pdf), кестелік (.xlsx, .csv), презентация (.pptx), сурет (.jpg, .png), дыбыс (.mp3), бейне (.mp4), архив (.zip), орындалатын (.exe) кеңейтімдері және қауіпсіздік ескертуі беріледі: белгісіз .exe файлды ашпау, мұғалімсіз жүктемеу, файл типін тексеру.		Оқушылар файл атауын ат пен кеңейтімге бөліп айтып үйренеді. Берілген мысалдарда кеңейтім бойынша файл түрін және ашатын бағдарламасын анықтайды. Компьютерде бірнеше файлды ашып көріп, кеңейтімнің рөлін практикада байқайды.	ҚБ. Ынталандыру “Жарайсың” “Жақсы” “Талпын” Мақсаты: оқушыларды сабаққа ынталандыру Дескриптор Файл кеңейтімінің мағынасын дұрыс түсіндіреді Кеңейтім бойынша файл түрін және ашатын бағдарламасын анықтайды Компьютерде файлды дұрыс бағдарламамен аша алады	Слайд Оқулық Таратпа материалдар
Сабақтың ортасы 8 минут 10 минут	1-тапсырма. Кесте тапсырмасы Әдіс атауы: «Кеңейтім сөздігі» Қолданылатын ЖИ: Microsoft Copilot Нұсқаулық: Оқушылар компьютердегі «Extensions_Practice» папкасынан 12 файлды көреді. Олар Microsoft Copilot-қа «6-сыныпқа түсінікті тілмен мына кеңейтімдерді “аударып” бер: нені білдіреді, қай бағдарлама ашады, қандай файл түрі» деп сұрайды. Содан соң оқушылар Copilot жауабын пайдаланып, кестені толтырады және өз компьютерінде кемінде 3 файлды ашып тексеріп қояды. Кесте Кеңейтім Файл түрі Қай бағдарлама ашады Компьютерде тексердім (иә/жоқ) Ескертпе (қауіп/ерекшелік) .docx .txt .pdf .xlsx .pptx .jpg .png .mp3 .mp4 .zip .exe .csv 2-тапсырма Әдіс атауы: «Файлды дұрыс орынға орналастыр» Қолданылатын ЖИ: Claude Нұсқаулық: Оқушыларға “Mix_Files” папкасында аралас файлдар беріледі. Тапсырма: кеңейтіміне қарап файлдарды 5 бумаға бөлу: Мәтін, Кесте, Презентация, Медиа, Архив/Басқа. Оқушылар Claude-қа «осы файлдардың кеңейтіміне қарап, қай бумаға салу керек екенін жылдам ереже түрінде жаз» деп сұрайды. Содан кейін сол ережені қолданып, файлдарды компьютерде drag-and-drop арқылы реттеп шығады.		Оқушылар папкадан файлдарды қарап, кеңейтімдерін жазып алады. Copilot “аудармасымен” кестені толтырып, кемінде үш файлды ашып тексереді. Тексеру барысында сәйкес емес жер табылса, кестеге түзету енгізеді. з Оқушылар алдымен 5 бума жасайды және атауын дұрыс қояды. Кеңейтіміне қарап файлдарды жылжытады және қате жібермеу үшін әр буманы соңында қайта тексереді. Дайын болған соң бір файлды таңдап, неге сол бумаға түскенін түсіндіреді.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Кеңейтімдерді файл түрімен дұрыс сәйкестендіреді Файлды ашатын бағдарламаны дұрыс көрсетеді ЖИ мәліметін компьютерде тексеріп, түзете алады ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Бумаларды дұрыс құрып, атауын түсінікті қояды Файлдарды кеңейтіміне қарай дұрыс сұрыптайды Таңдауын қысқа дәлелмен түсіндіреді	Слайд Оқулық Таратпа материалдар Компьютер Қалам, дәптер, маркерлер
Сабақтың соңы 7 минут	Сабақты бекіту Ә діс атауы: «Кеңейтімді тап, қателікті түзет» Қолданылатын ЖИ: Perplexity Нұсқаулық: Мұғалім 6 қате жағдай береді: файлдың аты “реферат.docx.exe”; “сурет.jpg” бірақ ішіндегі файл pdf болып ашылады; “кесте.xlsx” орнына “кесте.xslx” қате жазылған; “презентация.ppt” ескі формат; “құжат” кеңейтімсіз сақталған; “архив.zip” ашылмайды. Оқушылар Perplexity-ден «әр жағдайдың себебін 6-сынып тілінде түсіндір және ең қауіпсіз түзету жолын ұсын» деп сұрайды. Оқушылар ұсыныс бойынша компьютерде қателікті түзету әрекетін орындайды: қайта атау, дұрыс кеңейтім беру, қайта сақтау, мұғалімге хабарлау.		Оқушылар қателіктің неден шыққанын анықтап, Perplexity түсіндірмесімен салыстырады. Компьютерде қауіпсіз түзету қадамын орындайды және нәтижесін көрсетеді. Соңында өзіне арналған бір қауіпсіздік ережесін жазып қояды.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Мақсаты: оқушының оқу жетістігін әділ бағалауына бағыттау. Дескриптор Кеңейтімге қатысты қателікті анықтайды Қауіпсіз түзету жолын таңдайды және орындайды Өз жұмысына қорытынды қауіпсіздік ережесін ұсынады	Слайд
Кері байланыс 5 минут	Оқушы рефлексиясы «Батарея шкаласы» әдісі Үй тапсырмасы. Тақырыпты түсініп оқу		Толық заряд (жасыл батарея) – маған барлығы түсінікті Орташа заряд (сары батарея) – маған сәл қиындау болды Төмен заряд (қызғылт сары батарея) – кей жерлері түсініксіз Бос заряд (қызыл батарея) – мен ештеңе түсінбедім	Сабақ соңында оқушы өз түсіну деңгейіне сәйкес батареяны таңдайды. Бағалау парағында белгіленген батарея деңгейі баллға немесе сапалық бағаға айналдырылады.	Интерактивті тақта

Мұғалімнің аты-жөні:		Салихов Нурбек Шегендыкович
Пән/Сынып: 6		Информатика, 6 сынып.
Тарау немесе бөлім атауы:		Файлдар және мәтіндік құжат
Сабақтың тақырыбы:		Бума навигаторы: көшіру–жылжыту–қайта атау, AI арқылы қателерді табу
Оқу мақсаты:		Файлдар мен бумаларға қатысты көшіру, жылжыту, қайта атау әрекеттерін дұрыс орындайды Қате әрекеттерді анықтап, файл құрылымын қалпына келтіру жолын ұсынады Файл менеджерінде жұмыс істеудің қауіпсіз ережелерін сақтайды
Сабақ мақсаты:		Көшіру мен жылжытудың айырмашылығын практика арқылы түсіндіреді Файлды/буманы қайта атаудың дұрыс қағидаларын қолданады AI көмегімен жіберілген қателерді тауып, қауіпсіз түзету әрекеттерін орындайды
Құндылықтар		Жауапкершілік: файлдарды жоғалтпай, дұрыс папкаға сақтау, абайлап әрекет ету Ынтымақтастық: жұпта тексеру, бір-біріне нақты кері байланыс беру Еңбекқорлық: реттеу жұмыстарын соңына дейін аяқтау, жүйелі жұмыс жасау
Саралап оқыту тапсырмалары
Кезеңдері/ Уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушы әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	Сабақтың басы. Ұйымдастыру кезеңі. Қызығушылықты ояту Әдіс атауы: «Қайда жоғалды?» Мұғалім бір файлды «Mix_Folder» ішінде әдейі басқа бумаға жылжытып қояды да, экранда тек бастапқы құрылымды көрсетеді. Оқушыларға 20 секунд ішінде «файл қайда кеткен болуы мүмкін?» деген болжам айтқызады. Мұғалім бүгінгі сабақта көшіру–жылжыту–қайта атаудың айырмасы және қате әрекетті табу жолы үйренілетінін бекітеді. Жаңа сабақ. Миға шабуыл кезеңі және қысқа теория Әдіс атауы: «Үш әрекет – үш белгі» Тақтаға үш сөз жазылады: көшіру, жылжыту, қайта атау. Оқушылар әрқайсысына 1 белгі айтады: көшіруде екі жерде қалады; жылжытуда орны өзгереді; қайта атауда мазмұн өзгермейді, аты өзгереді. Мұғалім қысқа теория ретінде Windows/File Manager-тағы командаларды көрсетеді: Copy, Cut, Paste, Rename, Undo, сондай-ақ қауіпсіздік ережесін еске салады: бірден көп файлды өшірмеу, қай бумада тұрғанын тексеру, қате болса Undo қолдану.		Оқушылар үш әрекеттің айырмасын өз сөзімен айтып, дәптерге қысқа түрде жазады. Компьютерде бір файлға көшіру және жылжыту әрекеттерін жасап көріп, нәтижесін салыстырады. Қайта атауда қате жібермеу үшін кеңейтімге тимеу керегін көрсетеді.	ҚБ. Ынталандыру “Жарайсың” “Жақсы” “Талпын” Мақсаты: оқушыларды сабаққа ынталандыру Дескриптор Көшіру мен жылжытудың айырмасын дұрыс түсіндіреді Файлды қайта атауды қауіпсіз орындайды Қате әрекет болғанда Undo арқылы түзету жолын қолданады	Слайд Оқулық Таратпа материалдар
Сабақтың ортасы 8 минут 10 минут	1-тапсырма. Кесте тапсырмасы Әдіс атауы: «Әрекет журналы» Қолданылатын ЖИ: DeepSeek Нұсқаулық: Оқушыларға 6 әрекет беріледі, олар компьютерде орындайды: 1 файлды көшіру, 1 файлды жылжыту, 1 буманы қайта атау, 2 файлды бір бумаға жинау, бір файлды қате жерге апару, Undo арқылы қайтару. Әр әрекеттен кейін DeepSeek-ке қысқа сұрау жібереді: «Мен мына әрекетті жасадым, не өзгерді? Қай белгі арқылы тексеремін?» Оқушылар жауапты пайдаланып кестені толтырады, бірақ міндетті түрде өз компьютерінен тексеріп, соңғы бағанға нақты дәлел жазады. Кесте Әрекет Мен не істедім? Не өзгеруі керек? Қалай тексеремін? Компьютерде дәлел (не көрдім?) Көшіру Жылжыту Қайта атау Топтау Қате әрекет Undo 2-тапсырма Әдіс атауы: «Қате тап: папка лабиринті» Қолданылатын ЖИ: Grok Нұсқаулық: Мұғалім әдейі «Labyrinth» папкасында 5 қате жасайды: файл дұрыс емес бумаға түскен; 2 файл бірдей атпен сақталған (көшірме); бір бума атауы мағынасыз; бір файлдың аты тым ұзын; бір файл кеңейтімі бұзылған сияқты көрінеді. Оқушылар Grok-қа «менде папка құрылымында қателер бар, қателерді қандай белгілер арқылы тез табамын?» деп сұрайды. Кейін оқушылар қателерді тауып, түзету жоспарын 3 қадаммен жазады және компьютерде түзетеді.		Оқушылар әрекеттерді компьютерде кезекпен орындайды және әр қадамнан кейін өзгерісті бақылап отырады. DeepSeek ұсынған тексеру тәсілін қолданып, өз дәлелін кестеге жазады. Жұппен орындарын ауыстырып, бір-бірінің кестесіндегі «дәлел» бөлімін тексеріп береді. Оқушылар папканы ашып, қателерді тізімдеп шығады және әр қате үшін «не дұрыс емес?» деп нақтылайды. Grok ұсынған белгілерді пайдаланып, түзету жоспарын жазады. Түзетуді орындап болған соң, папка құрылымын қайта тексеріп, «қателер қалмады» деген дәлел көрсетеді.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Файл операцияларының нәтижесін дұрыс сипаттайды Тексеру тәсілін қолданып, дәлел келтіреді ЖИ кеңесін практикамен салыстырып, түзете алады ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Папка құрылымындағы қателерді анықтайды Қауіпсіз түзету жоспарын құрады Түзетуді компьютерде орындап, нәтижесін дәлелдейді	Слайд Оқулық Таратпа материалдар Компьютер Қалам, дәптер, маркерлер
Сабақтың соңы 7 минут	Сабақты бекіту Әдіс атауы: «AI-ревизор» Қолданылатын ЖИ: You.com AI (YouChat) Нұсқаулық: Оқушы өз папкасын «Таза құрылым» стандартымен тексереді. YouChat-қа мынадай сұрау береді: «6-сыныпқа арналған папка жүйесін тексеру чек-парағын жаса: атау, логика, көшірме, артық файл, кеңейтім, іздеу жеңілдігі, қауіпсіздік». Оқушы сол чек-парақпен өз папкасын тексеріп, кемінде 3 жақсарту жасайды: қайта атау, жылжыту, көшірмені жою (мұғалім рұқсатымен), реттеу. Соңында қысқа қорытынды жазады: қай 3 өзгеріс ең пайдалы болды.		Оқушылар YouChat жасаған чек-парақты қолданып, өз бумасын пункт бойынша тексереді. Қателерді тапса, қауіпсіз түрде түзетіп, «дейін–кейін» айырмасын көрсетеді. Соңында өзіне арналған бір ережені жазады: «келесіде шатаспау үшін…».	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Мақсаты: оқушының оқу жетістігін әділ бағалауына бағыттау. Дескриптор Чек-парақпен папкасын жүйелі тексереді Кемінде үш нақты жақсарту жасайды Өз жұмысын қорытындылап, пайдалы өзгерісті атайды	Слайд
Кері байланыс 5 минут	Оқушы рефлексиясы «Батарея шкаласы» әдісі Үй тапсырмасы. Тақырыпты түсініп оқу		Толық заряд (жасыл батарея) – маған барлығы түсінікті Орташа заряд (сары батарея) – маған сәл қиындау болды Төмен заряд (қызғылт сары батарея) – кей жерлері түсініксіз Бос заряд (қызыл батарея) – мен ештеңе түсінбедім	Сабақ соңында оқушы өз түсіну деңгейіне сәйкес батареяны таңдайды. Бағалау парағында белгіленген батарея деңгейі баллға немесе сапалық бағаға айналдырылады.	Интерактивті тақта

Мұғалімнің аты-жөні:		Салихов Нурбек Шегендыкович
Пән/Сынып: 6		Информатика, 6 сынып.
Тарау немесе бөлім атауы:		Файлдар және мәтіндік құжат
Сабақтың тақырыбы:		Құжатты дұрыс бастау: AI-мен жоспар құру, тақырыпша жүйесін жасау
Оқу мақсаты:		Мәтіндік құжаттың құрылымын (тақырып, бөлім, тақырыпша, қорытынды) дұрыс ұйымдастырады Жоспар құрып, тақырыпша жүйесін бірізді форматта қолданады Мәтіндік редакторда тақырып стильдерін пайдаланып, құжатты сауатты рәсімдейді
Сабақ мақсаты:		Құжатты бастау үшін алдымен жоспар құрып, бөлімдер мен тақырыпшаларды жүйелейді Тақырыпша иерархиясын (Тақырып 1, Тақырып 2, Тақырып 3) сақтап, мәтінді ретімен орналастырады AI көмегімен жоспарды жетілдіріп, оны Word/Google Docs-та стильмен рәсімдеп көрсетеді
Құндылықтар		Жауапкершілік: құжатты жүйелі сақтау, ұқыпты рәсімдеу, уақытты тиімді пайдалану Ынтымақтастық: жұппен жоспарды тексеру, бір-біріне нақты ұсыныс беру Академиялық адалдық: AI көмегін пайдаланып, мәтінді өз сөзімен өңдеу және толықтыру
Саралап оқыту тапсырмалары
Кезеңдері/ Уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушы әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	Сабақтың басы. Ұйымдастыру кезеңі. Қызығушылықты ояту Әдіс атауы: «Екі құжат — бір сұрақ» Мұғалім екі қысқа құжат үлгісін көрсетеді: біріншісі жоспарсыз, тақырыпшасыз; екіншісі жоспарлы, тақырыпшасы бар. Оқушылардан сұрақ: «Қайсысын оқу жеңіл және неге?» Мұғалім бүгінгі сабақ мақсаты — құжатты дұрыс бастау үшін жоспар мен тақырыпша жүйесін жасау екенін бекітеді. Жаңа сабақ. Миға шабуыл кезеңі және қысқа теория Әдіс атауы: «3 деңгей ережесі» Мұғалім тақтаға үш деңгей жазады: Тақырып 1 (бөлім), Тақырып 2 (тақырыпша), Тақырып 3 (ұсақ бөлім). Қысқа теория: жоспар құрудың маңызы; тақырыпшаның бірізділігі; стиль қолдансаң мазмұн автоматты жасалатыны; Word/Google Docs-та Styles/Heading қолдану.		Оқушылар жоспарлы құжаттың артықшылығын дәлелмен айтады. Тақырыпша деңгейлерін мысалмен сәйкестендіріп, дәптерге қысқа ереже ретінде жазады. Компьютерде құжат ашып, Heading стильдерінің қайда орналасқанын тауып көреді.	ҚБ. Ынталандыру “Жарайсың” “Жақсы” “Талпын” Мақсаты: оқушыларды сабаққа ынталандыру Дескриптор Жоспардың құжатты ұйымдастырудағы рөлін түсіндіреді Тақырыпша деңгейлерін дұрыс ажыратады Мәтіндік редактордан Heading/Styles құралын таба алады	Слайд Оқулық Таратпа материалдар
Сабақтың ортасы 8 минут 10 минут	1-тапсырма. Кесте тапсырмасы Әдіс атауы: «Жоспар генераторы және сүзгі» Қолданылатын ЖИ: Notion AI Нұсқаулық: Оқушыларға бір тақырып беріледі (мысалы: «Менің сүйікті хоббиім», «Мектептегі қауіпсіздік ережелері», «Цифрлық әдеп»). Notion AI-ға сұрау жібереді: «6-сыныпқа арналған 3 бөлімнен және әр бөлімге 2 тақырыпшадан тұратын жоспар жаса». Оқушылар жоспарды сол күйі алмайды: әр бөлімнің атауын өзіне ыңғайлап түзетеді, артықтарын қысқартады, логикасын реттейді. Содан соң кестені толтырады. Кесте Бөлім (Тақырып 1) Тақырыпша (Тақырып 2) Не жазамын? (1 сөйлем) Notion AI ұсынғаннан не өзгерттім? 1 1.1 1 1.2 2 2.1 2 2.2 3 3.1 3 3.2 2-тапсырма Әдіс атауы: «Стиль арқылы құжат құрастыру» Қолданылатын ЖИ: GrammarlyGO Нұсқаулық: Оқушы өз жоспарын Word/Google Docs-та рәсімдейді: құжат атауына Тақырып (Title), бөлімдерге Heading 1, тақырыпшаларға Heading 2 қояды. GrammarlyGO-ға сұрау жібереді: «Менің жоспарым бойынша кіріспеге 3 сөйлемдік қысқа мәтін құрастырып бер, тілін 6-сыныпқа сай қыл». Оқушы кіріспені алады да, міндетті түрде өз сөзімен 2–3 сөзін ауыстырып, бір сөйлем қосып өңдейді.		Оқушылар Notion AI жасаған жоспарды қарап, логикалық ретімен тексереді. Әр тақырыпшаға 1 сөйлеммен не жазатынын белгілеу арқылы жоспарды нақтылайды. Соңында кестедегі «өзгерттім» бағанын толтырып, қандай түзету жасағанын дәлелдейді. Оқушылар құжатқа тақырып пен тақырыпшаларды стильмен дұрыс енгізеді. GrammarlyGO көмегімен кіріспе мәтін алып, оны өз сөзімен өңдеп толықтырады. Құжаттың сыртқы көрінісі оқуға ыңғайлы болғанын тексеріп, қате стиль болса түзетеді.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптoр Жоспарды бөлім және тақырыпша деңгейімен дұрыс құрады Әр тақырыпшаға мазмұндық бағыт береді AI жоспарын өңдеп, логикасын жақсартады ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Heading стильдерін дұрыс қолданады Кіріспе мәтінді жоспарға сай құрастырады және өңдейді Құжат құрылымын ретімен сақтайды	Слайд Оқулық Таратпа материалдар Компьютер Қалам, дәптер, маркерлер
Сабақтың соңы 7 минут	Сабақты бекіту Әдіс атауы: «Автоматты мазмұн сынағы» Қолданылатын ЖИ: You.com AI (YouChat) Нұсқаулық: Оқушы құжатта Heading стильдері дұрыс қойылғаннан кейін мазмұн (Table of Contents) қосуды орындайды. YouChat-қа сұрау береді: «Word/Google Docs-та автоматты мазмұнды қалай қосамын? 5 қадаммен түсіндір». Оқушы мазмұнды қосып, бір тақырыпшаны өзгертіп, мазмұнның жаңаратынын көрсетеді. Соңында құжаттың құрылымын 1 сөйлеммен қорытындылайды: «Менің құжатымда ... бар, сондықтан оқу жеңіл».		Оқушылар мазмұнды қосып, оның тақырыпшаларға тәуелді екенін байқайды. Бір тақырыпша атауын өзгертіп, мазмұнды жаңартып көреді. Дайын құжатты жұпқа көрсетіп, бір жақсарту ұсынысын алып енгізеді.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Мақсаты: оқушының оқу жетістігін әділ бағалауына бағыттау. Дескриптор Автоматты мазмұнды қоса алады Тақырыпша өзгерсе, мазмұн жаңаратынын дәлелдейді Құжат құрылымын қысқа әрі нақты бағалайды	Слайд
Кері байланыс 5 минут	Оқушы рефлексиясы «Батарея шкаласы» әдісі Үй тапсырмасы. Тақырыпты түсініп оқу		Толық заряд (жасыл батарея) – маған барлығы түсінікті Орташа заряд (сары батарея) – маған сәл қиындау болды Төмен заряд (қызғылт сары батарея) – кей жерлері түсініксіз Бос заряд (қызыл батарея) – мен ештеңе түсінбедім	Сабақ соңында оқушы өз түсіну деңгейіне сәйкес батареяны таңдайды. Бағалау парағында белгіленген батарея деңгейі баллға немесе сапалық бағаға айналдырылады.	Интерактивті тақта

Мұғалімнің аты-жөні:		Салихов Нурбек Шегендыкович
Пән/Сынып: 6		Информатика, 6 сынып.
Тарау немесе бөлім атауы:		Файлдар және мәтіндік құжат
Сабақтың тақырыбы:		Мәтінді әсемдеу емес, түсінікті ету: форматтау, тізім, абзац және AI редакторы
Оқу мақсаты:		Мәтіндік редакторда негізгі форматтау құралдарын (қаріп, өлшем, туралау, интервал) қолданады Абзац, тізім және құрылым арқылы мәтінді оқуға жеңіл етіп ұйымдастырады Мәтінді мағынасын сақтай отырып ықшамдап, түсініктілігін арттырады
Сабақ мақсаты:		Форматтаудың мақсаты «әдемі ету» емес, мәтінді түсінікті ету екенін дәлелмен түсіндіреді Абзац, тізім, жоларалық интервал және шегініс құралдарын қолданып, мәтінді оқылымды қылады AI редакторы арқылы мәтінді жақсартып, өзгерістерді өзі тексеріп, дұрыс нұсқасын ұсынады
Құндылықтар		Жауапкершілік: мәтінді ұқыпты рәсімдеу, оқырманға құрметпен қарау Ынтымақтастық: жұпта редакциялау, нақты кері байланыс беру Академиялық адалдық: AI ұсынғанды сол күйі көшірмей, өз түзетуін енгізу
Саралап оқыту тапсырмалары
Кезеңдері/ Уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушы әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	Сабақтың басы. Ұйымдастыру кезеңі. Қызығушылықты ояту Әдіс атауы: «Қайсысы оқылады?» Мұғалім экранға бір мәтіннің екі нұсқасын шығарады: біріншісі тұтас, абзацсыз, тізімсіз; екіншісі абзацқа бөлінген, тізімі бар, интервал сақталған. Оқушылар 20 секунд ішінде қайсысын тез түсінгенін айтады және бір ғана себеп келтіреді. Мұғалім қорытындылайды: бүгін форматтау — көркемдеу емес, түсініктілік үшін жасалатынын практикамен дәлелдейміз. Жаңа сабақ. Миға шабуыл кезеңі және қысқа теория Әдіс атауы: «4 құрал — 1 ереже» Тақтаға төрт құрал жазылады: абзац, тізім, туралау, интервал. Оқушылар әр құралдың мәтінге қандай пайдасы барын айтады. Мұғалім қысқа теория береді: абзац ойды бөледі; тізім бірдей элементтерді жинақтайды; туралау оқуға ыңғай береді; интервал көзге демалыс жасайды; «бір ой — бір абзац», «3–5 тармақтан ұзақ тізім жасама», «тым көп әріп түрін қолданба» қағидалары айтылады.		Оқушылар мәтіннің қай нұсқасы түсінікті екенін дәлелмен айтады. Төрт құралдың қызметін өз сөзімен түсіндіріп, дәптерге қысқа ереже жазады. Компьютерде мәтінді ашып, форматтау құралдарының панелін тауып көреді.	ҚБ. Ынталандыру “Жарайсың” “Жақсы” “Талпын” Мақсаты: оқушыларды сабаққа ынталандыру Дескриптор Форматтаудың мақсатын дұрыс түсіндіреді Негізгі форматтау құралдарының қызметін ажыратады Мәтіндік редакторда құралдарды таба алады	Слайд Оқулық Таратпа материалдар
Сабақтың ортасы 8 минут 10 минут	1-тапсырма. Кесте тапсырмасы Әдіс атауы: «Форматтау диагностикасы» Қолданылатын ЖИ: Llama 3 (HuggingChat) Нұсқаулық: Оқушыларға «шатасқан мәтін» беріледі (абзац жоқ, сөйлемдер ұзақ, тізім аралас, шегініс әртүрлі). Оқушы Llama 3-ке сұрау жібереді: «6-сынып деңгейінде мәтінді түсінікті ету үшін қандай 5 форматтау қадамын ұсынасың? Тек форматтау мен құрылымға назар аудар». Оқушы ұсынысты компьютерде орындап, кестеге енгізеді. Кесте Мәселе Мен байқадым AI ұсынған қадам Мен қандай әрекет жасадым (Word/Docs-та) Нәтиже қандай болды? Абзац жоқ Тізім аралас Туралау әртүрлі Интервал/шегініс жоқ Артық қалың/курсив 2-тапсырма Әдіс атауы: «Абзацтан тізімге» Қолданылатын ЖИ: Pi AI Нұсқаулық: Оқушыларға бір абзацта жазылған 6–7 әрекет немесе ереже берілген мәтін ұсынылады. Оқушы Pi AI-ға «мына абзацтағы әрекеттерді мағынасын өзгертпей 5–7 тармақты тізімге айналдыр, әр тармақ қысқа болсын» деп сұрайды. Оқушы алынған нұсқаны Word/Docs-та маркерлі немесе нөмірлі тізімге айналдырып, туралау мен интервалын реттейді.		Оқушылар мәтіндегі мәселелерді өздері тауып, кестедегі бірінші екі бағанды толтырады. Llama 3 ұсынған қадамдарды кезекпен орындап, әр әрекетті нақты құрал атауымен жазады. Соңында «дейін–кейін» айырмасын көрсетіп, қай қадам ең пайдалы болғанын айтады. Оқушылар абзацтағы негізгі ойларды бөліп алады және Pi AI ұсынған тармақтармен салыстырады. Тізімді мәтіндік редакторда дұрыс рәсімдеп, қажет болса тармақтарды қысқартады. Соңында тізімнің оқуға неге жеңіл болғанын екі дәлелмен айтады.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Мәтіндегі форматтау қателерін анықтайды AI ұсынған қадамдарды мәтіндік редакторда орындайды Нәтижені дәлелдеп, пайдалы қадамды таңдайды ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Абзацтағы ақпаратты тармақтарға дұрыс бөледі Тізімді мәтіндік редакторда дұрыс рәсімдейді Мағынаны сақтай отырып мәтінді ықшамдайды	Слайд Оқулық Таратпа материалдар Компьютер Қалам, дәптер, маркерлер
Сабақтың соңы 7 минут	Сабақты бекіту Әдіс атауы: «AI-редактор: түсініктілік шкаласы» Қолданылатын ЖИ: Cohere Coral Нұсқаулық: Оқушы өз форматталған мәтінін Cohere Coral-ға береді де, сұрайды: «Мәтінім 6-сынып оқушысына қаншалықты түсінікті? 3 нақты ұсыныс бер: абзац, тізім, туралау/интервал бойынша». Оқушы ұсыныстың екеуін міндетті түрде орындайды және соңында мәтіннің түсініктілігін «3 сөйлемдік қорытындымен» жазады: не өзгерді, неге жақсарды, қандай ер еже есте қалды.		Оқушылар өз мәтінін тексеруге жіберіп, ұсыныстарды таңдап алады. Екі ұсынысты орындап, өзгерісті көзбен көрсетеді. Қорытындыда қандай форматтау тәсілі ең тиімді болғанын жазады.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Мақсаты: оқушының оқу жетістігін әділ бағалауына бағыттау. Дескриптор AI ұсынысын түсініп, қажет екеуін таңдайды Өз мәтінін нақты жақсартады және өзгерісті көрсетеді Қорытынды жасап, ережені тұжырымдайды	Слайд
Кері байланыс 5 минут	Оқушы рефлексиясы «Батарея шкаласы» әдісі Үй тапсырмасы. Тақырыпты түсініп оқу		Толық заряд (жасыл батарея) – маған барлығы түсінікті Орташа заряд (сары батарея) – маған сәл қиындау болды Төмен заряд (қызғылт сары батарея) – кей жерлері түсініксіз Бос заряд (қызыл батарея) – мен ештеңе түсінбедім	Сабақ соңында оқушы өз түсіну деңгейіне сәйкес батареяны таңдайды. Бағалау парағында белгіленген батарея деңгейі баллға немесе сапалық бағаға айналдырылады.	Интерактивті тақта

Мұғалімнің аты-жөні:		Салихов Нурбек Шегендыкович
Пән/Сынып: 6		Информатика, 6 сынып.
Тарау немесе бөлім атауы:		Файлдар және мәтіндік құжат
Сабақтың тақырыбы:		«Қай жері артық?» AI-мен қысқарту, негізгі ойды шығару, өз сөзімен қайта жазу
Оқу мақсаты:		Мәтіндегі негізгі ойды анықтайды және артық ақпаратты ажыратады Мәтінді мағынасын сақтай отырып қысқартады және қайта құрастырады AI көмегімен ұсынылған қысқарту нұсқаларын салыстырып, ең тиімдісін таңдайды
Сабақ мақсаты:		Мәтіннен негізгі ой мен тірек ақпаратты бөліп, қысқарту жоспарын жасайды AI ұсынған қысқарту нұсқаларын талдап, артық/қажетті бөліктерді дәлелмен көрсетеді Мәтінді өз сөзімен қайта жазып, қысқа әрі түсінікті нұсқа ұсынады
Құндылықтар		Жауапкершілік: ақпаратты бұрмаламай қысқарту, мағынаны сақтау Ынтымақтастық: жұпта салыстыру, бір-біріне нақты кері байланыс беру Адалдық: AI нұсқасын көшірмей, өз сөзін қосып өңдеу
Саралап оқыту тапсырмалары
Кезеңдері/ Уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушы әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	Сабақтың басы. Ұйымдастыру кезеңі. Қызығушылықты ояту Әдіс атауы: «Бір сөйлемге сыйғыз» Мұғалім 6–7 сөйлемнен тұратын қысқа мәтінді экранға шығарады. Оқушылар 30 секунд ішінде оны бір ғана сөйлеммен айтуға тырысады. Бірнеше жауап тыңдалып, мұғалім қорытындылайды: бүгін біз «артықты» алып тастап, негізгі ойды дәл сақтап қысқартуды және өз сөзімен қайта жазуды үйренеміз. Жаңа сабақ. Миға шабуыл кезеңі және қысқа теория Әдіс атауы: «3 белгі» Тақтаға үш белгі жазылады: негізгі ой, тірек деталь, артық сөз. Мұғалім қысқа теория береді: негізгі ой — мәтіннің ең басты хабарламасы; тірек деталь — негізгі ойды дәлелдейтін нақты факт/мысал; артық сөз — ойға әсер етпейтін қайталау, тым жалпы сөйлем, қажетсіз сәндеу. Қысқартудың 3 қадамы көрсетіледі: белгілеу → қысқарту → өз сөзімен қайта жазу.		Оқушылар бір сөйлемдік қысқарту жасағанда қандай қиындық болғанын айтады. Мәтіндегі негізгі ой, тірек деталь, артық сөз ұғымдарын өз мысалымен түсіндіреді. Компьютерде мәтінді ашып, белгілеу (highlight) құралын қолдануға дайындалады.	ҚБ. Ынталандыру “Жарайсың” “Жақсы” “Талпын” Мақсаты: оқушыларды сабаққа ынталандыру Дескриптор Негізгі ой мен тірек детальды ажыратады Артық сөздің белгілерін дұрыс атайды Қысқартудың қадамдарын ретімен түсіндіреді	Слайд Оқулық Таратпа материалдар
Сабақтың ортасы 8 минут 10 минут	1-тапсырма. Кесте тапсырмасы Әдіс атауы: «Артықты тап: 3 түсті белгілеу» Қолданылатын ЖИ: Kimi (Moonshot AI) Нұсқаулық: Оқушыларға 1 абзац мәтін беріледі. Олар компьютерде мәтінді үш түспен белгілейді: негізгі ой (1 түс), тірек деталь (2 түс), артық сөз (3 түс). Содан кейін Kimi-ге сұрау жібереді: «Мына мәтінде қай сөйлемдер негізгі ойды ұстап тұр, қайсысы артық? Себебін 6-сынып тілімен түсіндір». Оқушы Kimi жауабын тексеріп, кестені толтырады. Кесте Мәтін бөлігі Менің белгілеуім (негізгі/тірек/артық) Kimi пікірі Менің соңғы шешімім Неге? (1 сөйлем) 1-сөйлем 2-сөйлем 3-сөйлем 4-сөйлем 5-сөйлем 2-тапсырма Әдіс атауы: «Екі деңгейлі қысқарту» Қолданылатын ЖИ: Gemma (Google) via HuggingFace Chat Нұсқаулық: Оқушылар сол мәтінді екі нұсқада қысқартады: 1) 50% қысқарту, 2) 1–2 сөйлемдік өте қысқа нұсқа. Gemma-ға сұрау: «Мәтінді мағынасын сақтап 50% қысқарт және бөлек 2 сөйлемдік нұсқа бер. Артық қайталауды алып таста». Оқушылар Gemma ұсынғанын көшірмейді: өздері 3 түзету енгізеді (сөз ауыстыру, сөйлемді біріктіру, нақтылау) және соңғы нұсқасын құжатқа жазады.		Оқушылар алдымен өздері белгілеу жасап, кейін Kimi жауабымен салыстырады. Келіспейтін жерін дәлелмен түсіндіріп, соңғы шешімін қабылдайды. Кестеге «неге?» деген жерді міндетті түрде өз сөзімен толтырады. Оқушылар екі қысқарту деңгейін жасап, қайсысы қай жағдайда пайдалы екенін талқылайды. Gemma нұсқасымен салыстырып, өз түзетуін енгізеді. Соңғы нұсқаны дауыстап оқып, мағына жоғалмағанын тексереді.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Мәтін бөліктерін дұрыс санатқа бөледі AI пікірімен салыстырып, соңғы шешім шығарады Таңдауын қысқа дәлелмен түсіндіреді ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Мәтінді мағынасын сақтап қысқартады AI нұсқасын өңдеп, өз түзетуін енгізеді Қысқартылған мәтіннің түсініктілігін тексереді	Слайд Оқулық Таратпа материалдар Компьютер Қалам, дәптер, маркерлер
Сабақтың соңы 7 минут	Сабақты бекіту Әдіс атауы: «Өз сөзіңмен қайта жаз» Қолданылатын ЖИ: QuillBot (Paraphraser) Нұсқаулық: Оқушы қысқартылған мәтінін QuillBot-қа береді де, «қазақ тіліне жақын, қарапайым стильде қайта құрастырылған нұсқа ұсын» деп сұрайды. Оқушы QuillBot ұсынған нұсқадан міндетті түрде 5 сөзді өзі ауыстырады және бір сөйлемді өз ойымен толықтырады (мағынаны бұзбай). Соңында оқушы «бастапқы мәтін – қысқартылған – өз сөзімен» деген 3 нұсқаны қатар қойып, айырмасын көрсетеді.		Оқушылар қайта жазылған нұсқаны оқып, өз сөзіне ұқсастырып өңдейді. Үш нұсқаны салыстырып, қай жерде артық қысқарып кеткенін байқаса түзетеді. Қорытындыда негізгі ойды бір сөйлеммен нақты айтады.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Мақсаты: оқушының оқу жетістігін әділ бағалауына бағыттау. Дескриптор Өз сөзімен қайта жазып, мағынаны сақтайды AI нұсқасын өңдеп, жеке түзету енгізеді Үш нұсқаны салыстырып, дұрыс қорытынды жасайды	Слайд
Кері байланыс 5 минут	Оқушы рефлексиясы «Батарея шкаласы» әдісі Үй тапсырмасы. Тақырыпты түсініп оқу		Толық заряд (жасыл батарея) – маған барлығы түсінікті Орташа заряд (сары батарея) – маған сәл қиындау болды Төмен заряд (қызғылт сары батарея) – кей жерлері түсініксіз Бос заряд (қызыл батарея) – мен ештеңе түсінбедім	Сабақ соңында оқушы өз түсіну деңгейіне сәйкес батареяны таңдайды. Бағалау парағында белгіленген батарея деңгейі баллға немесе сапалық бағаға айналдырылады.	Интерактивті тақта

Мұғалімнің аты-жөні:		Салихов Нурбек Шегендыкович
Пән/Сынып: 6		Информатика, 6 сынып.
Тарау немесе бөлім атауы:		Файлдар және мәтіндік құжат
Сабақтың тақырыбы:		Жобалық мини-жұмыс: AI қатысқан 1 бет құжат және өзіндік рефлексия
Оқу мақсаты:		Мәтіндік редакторда 1 бет құжатты жоспарлап, құрылымдап және дұрыс рәсімдейді AI көмегімен мазмұнды жетілдіріп, өзгерістерді өзі тексеріп, өз сөзімен өңдейді Өзіндік рефлексия арқылы жұмыс сапасын бағалап, келесі қадамды анықтайды
Сабақ мақсаты:		Оқушы 1 бет құжатқа арналған жоспар құрып, тақырыпша жүйесін қолдана отырып мәтін жазады AI қатысқан тұстарды белгілеп, өз өңдеуін көрсетіп, академиялық адалдықты сақтайды Құжатты аяқтаған соң рефлексия жазып, күшті тұсы мен жақсарту жолын нақтылайды
Құндылықтар		Жауапкершілік: жұмысты уақытында аяқтау, файлды дұрыс сақтау және рәсімдеу Ынтымақтастық: жұпта тексеру, нақты кері байланыс беру, бір-біріне қолдау көрсету Адалдық: AI көмегін жасырмай көрсету, мәтінді өз сөзімен өңдеу
Саралап оқыту тапсырмалары
Кезеңдері/ Уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушы әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	Сабақтың басы. Ұйымдастыру кезеңі. Қызығушылықты ояту Әдіс атауы: «1 бет — 1 ой» Мұғалім сұрақ қояды: «Бір бетке не сыйдыруға болады: ой да, дәлел де, қорытынды да?» Оқушылар қысқа жауап береді. Мұғалім бүгінгі сабақта әр оқушы 1 бет құжат жасап, соңында өз жұмысын рефлексия арқылы бағалайтынын хабарлайды. Жаңа сабақ. Миға шабуыл кезеңі және қысқа теория Әдіс атауы: «Құжат картасы» Мұғалім 1 бет құжаттың ең қарапайым құрылымын көрсетеді: атауы, кіріспе (2–3 сөйлем), 2 бөлім (әрқайсысы 3–4 сөйлем), қысқа қорытынды, 1 кесте немесе тізім, соңында «рефлексия» абзацы. Қысқа теория: Heading стильдері, абзац, интервал, тізім, кесте, файл атауы стандарты, мазмұнды AI арқылы жақсартқанда міндетті түрде өз өңдеуін көрсету және дереккөз/AI қолдануын ашық жазу.		Оқушылар бүгінгі құжаттың құрылымын дәптерге қысқа жоспар етіп түсіреді. Қандай тақырыпта жазатынын таңдап, 1 бетке сыйдыру үшін негізгі ойды анықтайды. Компьютерде құжат ашып, файл атауын стандартқа сай сақтайды.	ҚБ. Ынталандыру “Жарайсың” “Жақсы” “Талпын” Мақсаты: оқушыларды сабаққа ынталандыру Дескриптор 1 бет құжаттың құрылымын дұрыс жоспарлайды Құжатты рәсімдеудің негізгі талаптарын сақтайды AI қолдану ережесін түсініп, адалдықты сақтайды	Слайд Оқулық Таратпа материалдар
Сабақтың ортасы 8 минут 10 минут	1-тапсырма. Кесте тапсырмасы Әдіс атауы: «AI-ізі бар жоспар» Қолданылатын ЖИ: Elicit Нұсқаулық: Оқушы өз тақырыбы бойынша 1 бет құжатқа арналған жоспар құру үшін Elicit-ке сұрау жібереді: «6-сыныпқа сай, 1 бетке арналған жоспар жаса: кіріспе, 2 бөлім, қорытынды, бір кесте. Тақырып: ...». Оқушы жоспарды сол күйі алмайды: өз сөзімен қысқартып, бөлім атауларын өзгертіп, кестеде нақты қандай мәлімет болатынын анықтайды. Кесте Бөлім Менің жоспарым (өз нұсқам) Elicit ұсынды Мен қалай өзгерттім? Неге өзгерттім? Кіріспе 1-бөлім 2-бөлім Кесте Қорытынды 2-тапсырма Әдіс атауы: «1 бет құжатты құрастыру және AI-редакция» Қолданылатын ЖИ: LanguageTool AI Нұсқаулық: Оқушы өз жоспары бойынша 1 бет мәтінді жазады. Содан кейін LanguageTool AI арқылы тексеріп, тек 3 нәрсеге назар аударады: түсініктілік, артық қайталау, сөйлем ұзақтығы. Оқушы AI ұсынған түзетулердің бәрін қабылдамайды: кемінде 2 түзетуді қабылдайды, 1 түзетумен келіспей, өз нұсқасын қалдырады және неге екенін түсіндіреді.		Оқушылар Elicit жоспарымен салыстырып, өз жоспарын нақтылайды. Кестеге өзгеріс себептерін бір сөйлеммен жазады. Жоспар дайын болған соң құжатта Heading стильдерімен бөлім атауларын енгізеді. Оқушылар мәтінді жоспар бойынша жазады да, бір кесте немесе тізімді міндетті түрде қосады. LanguageTool AI ұсыныстарын қарап, ең пайдалы түзетулерді таңдайды. Құжаттың соңына «AI қолданылды: жоспар/редакция» деген қысқа белгі қалдырады.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Жоспарды логикалық және ықшам құрады AI ұсынған жоспарды өңдеп, өз нұсқасын жасайды Кестеде қандай мәлімет болатынын нақтылайды ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор 1 бет мәтінді жоспарға сай жазады және рәсімдейді AI түзетулерін саналы таңдап қолданады AI қатысқан тұсты ашық көрсетеді	Слайд Оқулық Таратпа материалдар Компьютер Қалам, дәптер, маркерлер
Сабақтың соңы 7 минут	Сабақты бекіту Әдіс атауы: «Өзіндік рефлексия: 3 сұрақ» Қолданылатын ЖИ: Character.AI Нұсқаулық: Оқушы Character.AI-ға «менің жұмысым бойынша маған мұғалім сияқты 3 рефлексия сұрағын қой: құрылым, түсініктілік, өз үлесім» деп сұрайды. Оқушы сол 3 сұраққа өзі жауап береді және рефлексияны құжаттың соңына жазады. Рефлексия міндетті түрде 5–6 сөйлемнен тұрады: не үйрендім, не қиын болды, AI қай жерде көмектесті, өзім не өзгерттім, келесіде не жақсартамын.		Оқушылар рефлексия сұрақтарына толық жауап жазып, нақты мысал келтіреді. Жұппен алмасып, бір-бірінің құжатын чек-парақпен тексереді. Соңында файлды стандарт атаумен сақтап, мұғалімге жіберуге дайындайды.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Мақсаты: оқушының оқу жетістігін әділ бағалауына бағыттау. Дескриптор Рефлексияда нақты мысалмен өз жұмысын бағалайды AI көмегін және өз үлесін анық көрсетеді Келесі қадамға нақты мақсат қояды	Слайд
Кері байланыс 5 минут	Оқушы рефлексиясы «Батарея шкаласы» әдісі Үй тапсырмасы. Тақырыпты түсініп оқу		Толық заряд (жасыл батарея) – маған барлығы түсінікті Орташа заряд (сары батарея) – маған сәл қиындау болды Төмен заряд (қызғылт сары батарея) – кей жерлері түсініксіз Бос заряд (қызыл батарея) – мен ештеңе түсінбедім	Сабақ соңында оқушы өз түсіну деңгейіне сәйкес батареяны таңдайды. Бағалау парағында белгіленген батарея деңгейі баллға немесе сапалық бағаға айналдырылады.	Интерактивті тақта

Мұғалімнің аты-жөні:		Салихов Нурбек Шегендыкович
Пән/Сынып: 6		Информатика, 6 сынып.
Тарау немесе бөлім атауы:		Интернет және ақпараттық сауат
Сабақтың тақырыбы:		Интернетте іздеу қалай жұмыс істейді: AI-мен кілт сөз құрастыру тренингі
Оқу мақсаты:		Іздеу сұрауын (кілт сөз, тіркес, нақтылау) дұрыс құрастырады Іздеу нәтижесін жақсарту үшін қарапайым операторларды қолданады Ақпарат көзінің сенімділігін бастапқы деңгейде бағалап, нәтижені салыстырады
Сабақ мақсаты:		Іздеу жүйесінің қарапайым жұмыс қағидасын түсіндіріп, кілт сөзді дұрыс таңдаудың маңызын дәлелдейді Берілген тақырыпқа 3 түрлі сапалы сұрау құрастырып, нәтижесінің айырмасын көрсетеді AI көмегімен сұрауды жақсартып, ең тиімді нұсқаны таңдап қорғайды
Құндылықтар		Жауапкершілік: ақпаратты тексеру, уақытты үнемдеу, қауіпсіз іздеу Ынтымақтастық: жұпта талқылау, салыстыру, бір-біріне нақты кері байланыс беру Құрмет: авторға сілтеме жасау, плагиаттан аулақ болу
Саралап оқыту тапсырмалары
Кезеңдері/ Уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушы әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	Сабақтың басы. Ұйымдастыру кезеңі. Қызығушылықты ояту Әдіс атауы: «Бір сұрақ — үш нәтиже» Мұғалім бір тақырып айтады: «су айналымы». Үш оқушыдан үш түрлі сұрау жаздыру: «су», «су айналымы», «су айналымы 6-сынып түсінікті схема». Оқушылар қайсысы ең пайдалы нәтиже беретіні туралы болжам айтады. Мұғалім бүгінгі сабақта іздеуді «дұрыс сұраудан» бастау керегін бекітеді. Жаңа сабақ. Миға шабуыл кезеңі және қысқа теория Әдіс атауы: «Іздеу машинасы қалай ойлайды?» Мұғалім қысқа теория береді: іздеу жүйесі кілт сөздерге қарай беттерді табады; сұрау неғұрлым нақты болса, нәтиже де дәл келеді; маңызды сөздер, нақтылау (сынып, тіл, сурет, схема, PDF), синоним, сұрақ сөздер көмектеседі. Қарапайым тәсілдер: тырнақшада дәл тіркес, минус арқылы артық сөзді алып тастау, site: арқылы сайтты нақтылау.		Оқушылар бір тақырыпқа үш түрлі сұрау құрастырып, олардың айырмасын түсіндіреді. Тырнақша, минус, site: тәсілдерін мысалмен айтып көреді. Компьютерде іздеу жасап, қай сұрау жақсы нәтиже бергенін белгілейді.	ҚБ. Ынталандыру “Жарайсың” “Жақсы” “Талпын” Мақсаты: оқушыларды сабаққа ынталандыру Дескриптор Кілт сөздің іздеу нәтижесіне әсерін түсіндіреді Сұрауды нақтылау тәсілдерін орынды қолданады Нәтижені салыстырып, тиімді сұрауды таңдайды	Слайд Оқулық Таратпа материалдар
Сабақтың ортасы 8 минут 10 минут	1-тапсырма. Кесте тапсырмасы Әдіс атауы: «Кілт сөз шеберханасы» Қолданылатын ЖИ: Bing AI Chat Нұсқаулық: Оқушыларға 3 тақырып беріледі (әр жұп біреуін таңдайды): «киберқауіпсіздік», «күн жүйесі», «жол ережесі». Bing AI Chat-қа сұрау береді: «мен 6-сынып оқушысымын. Осы тақырыпқа интернеттен ақпарат табу үшін 8 кілт сөз/тіркес ұсын: 3 жалпы, 3 нақты, 2 өте нақты (сынып/инфографика/схема/пдф)». Оқушылар кілт сөздермен компьютерде іздеу жасап, нәтижені кестеге енгізеді. Кесте Тақырып AI ұсынған кілт сөз Менің іздеуім (нақты сұрау) Нәтиже сапасы (жақсы/орта/әлсіз) Неге олай? (1 сөйлем) 2-тапсырма Әдіс атауы: «Сұрауды жақсарту: 3 нұсқа» Қолданылатын ЖИ: Grok Нұсқаулық: Әр жұп өз тақырыбы бойынша «әлсіз» бір сұрауды таңдайды (мысалы: «қауіпсіздік», «күн», «жол»). Grok-қа сұрау береді: «мына сұрауды 3 нұсқада жақсарт: 1) оқулық деңгейі, 2) инфографика/сурет іздеу, 3) дәлел/ресми дерек іздеу (site: немесе pdf)». Оқушылар үш нұсқамен іздеп көріп, қайсысы тиімді екенін дәлелмен жазады.		Оқушылар AI берген кілт сөздерді пайдаланып, әртүрлі сұраулар жасап көреді. Нәтиженің сапасын бағалап, неге жақсы/әлсіз болғанын жазады. Ең тиімді 2 сұрауды таңдап, жұпта қорғайды. Оқушы әрекеті Оқушылар әлсіз сұраудың неге нашар екенін айтады. Grok ұсынған үш нұсқамен іздеу жасап, нәтижелерді салыстырады. Ең тиімді нұсқаны таңдап, оны неге таңдағанын 2 сөйлеммен түсіндіреді.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Кілт сөздерді сұрауға айналдырып, іздеуді орындайды Нәтиже сапасын салыстырып бағалайды Ең тиімді сұрауды дәлелмен таңдайды ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Әлсіз сұраудың кемшілігін анықтайды Сұрауды 3 тәсілмен нақтылап құрастырады Іздеу нәтижесін салыстырып, дұрыс таңдауды негіздейді	Слайд Оқулық Таратпа материалдар Компьютер Қалам, дәптер, маркерлер
Сабақтың соңы 7 минут	Сабақты бекіту Әдіс атауы: «Іздеу дуэлі» Қолданылатын ЖИ: You.com AI (YouChat) Нұсқаулық: Мұғалім бір ортақ тапсырма береді: «Кибербуллингтің алдын алу бойынша 6-сыныпқа арналған 5 кеңес тап». Әр жұп 2 минут ішінде YouChat көмегімен 2 түрлі сұрау құрастырып, интернеттен кемінде 2 сенімді дереккөз табуы керек. Соңында жұп тапқан кеңестерді өз сөзімен қысқаша жазады және қолданған сұрауларын көрсетеді.		Оқушылар қысқа уақытта тиімді сұрау құрап, іздеу жүргізеді. Табылған ақпаратты көшірмей, өз сөзімен 5 кеңес ретінде қайта жазады. Қандай сұрау жақсы жұмыс істегенін айтып, келесіде қалай жақсартатынын белгілейді.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Мақсаты: оқушының оқу жетістігін әділ бағалауына бағыттау. Дескриптор Іздеу сұрауын тиімді құрастырады Ақпаратты кемінде екі көзден тексереді Ақпаратты өз сөзімен қысқа әрі түсінікті жеткізеді	Слайд
Кері байланыс 5 минут	Оқушы рефлексиясы «Батарея шкаласы» әдісі Үй тапсырмасы. Тақырыпты түсініп оқу		Толық заряд (жасыл батарея) – маған барлығы түсінікті Орташа заряд (сары батарея) – маған сәл қиындау болды Төмен заряд (қызғылт сары батарея) – кей жерлері түсініксіз Бос заряд (қызыл батарея) – мен ештеңе түсінбедім	Сабақ соңында оқушы өз түсіну деңгейіне сәйкес батареяны таңдайды. Бағалау парағында белгіленген батарея деңгейі баллға немесе сапалық бағаға айналдырылады.	Интерактивті тақта

Мұғалімнің аты-жөні:		Салихов Нурбек Шегендыкович
Пән/Сынып: 6		Информатика, 6 сынып.
Тарау немесе бөлім атауы:		Интернет және ақпаратт ық сауат
Сабақтың тақырыбы:		Ақпаратты табу емес, дәл табу: AI-мен іздеу стратегиясы және сүзгілер
Оқу мақсаты:		Іздеу стратегияларын қолдана отырып сұрауды нақтылап құрастырады Іздеу сүзгілерін (уақыты, түрі, тіл, сайт, файл форматы) пайдаланып нәтижені тарылтады Нәтижелерді салыстырып, ең дәл ақпаратты таңдап негіздейді
Сабақ мақсаты:		Оқушы іздеу стратегиясының не екенін түсіндіріп, «жалпыдан нақтыға» тәсілін қолданады Оқушы сүзгілер мен операторлар арқылы іздеуді дәлдеп, қажет нәтижені табады Оқушы AI көмегімен өз стратегиясын жетілдіріп, тиімді тәсілді қорғайды
Құндылықтар		Жауапкершілік: уақытты үнемдеу, сенімді дерекке сүйену, қауіпсіз іздеу Ынтымақтастық: жұппен салыстыру, дәлелмен талқылау, бір-біріне көмек Құрмет: авторды көрсету, өзгенің еңбегін бағалау, плагиаттан аулақ болу
Саралап оқыту тапсырмалары
Кезеңдері/ Уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушы әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	Сабақтың басы. Ұйымдастыру кезеңі. Қызығушылықты ояту Әдіс атауы: «Дәл табу жарысы» Мұғалім бір мақсат береді: «6-сыныпқа түсінікті, суреті бар “вирус деген не?” материалын тап». Оқушылар 1 минут ішінде іздеп көріп, әртүрлі нәтиже шығатынын байқайды. Мұғалім «ақпаратты табу оңай, дәл табу маңызды» деген ойды бекітіп, бүгін сүзгі мен стратегия қолданатынымызды айтады. Жаңа сабақ. Миға шабуыл кезеңі және қысқа теория Әдіс атауы: «Сүзгі картасы» Мұғалім қысқа теория береді: іздеу стратегиясы — мақсатқа жету үшін сұрауды жоспарлау; негізгі тәсілдер: нақтылау сөздері (сынып, анықтама, инфографика), файл түрі (pdf, ppt), сайтты шектеу, уақыт бойынша іздеу, артық сөзді алып тастау. Негізгі операторлар: “ ”, -, site:, filetype:. Сүзгі ұғымы түсіндіріледі: уақыт, тіл, тип, сурет/бейне, жаңалық, карта.		Оқушылар бастапқы әлсіз сұрауды жазады және неге әлсіз екенін айтады. Бір мақсатқа 2 түрлі нақтылау қоса отырып сұрауды жақсартады. Компьютерде сүзгілерді қосып көріп, нәтиженің өзгергенін байқайды.	ҚБ. Ынталандыру “Жарайсың” “Жақсы” “Талпын” Мақсаты: оқушыларды сабаққа ынталандыру Дескриптор Іздеу стратегиясының мәнін түсіндіреді Сұрауды нақтылап құрастырады Сүзгілер нәтижені дәлдететінін мысалмен көрсетеді	Слайд Оқулық Таратпа материалдар
Сабақтың ортасы 8 минут 10 минут	1-тапсырма. Кесте тапсырмасы Әдіс атауы: «Сұрау конструкторы» Қолданылатын ЖИ: Kagi Assistant Нұсқаулық: Оқушыларға бір тақырып беріледі: «киберқауіпсіздік» немесе «интернет этикасы». Kagi Assistant-қа сұрау жібереді: «Маған дәл ақпарат керек. Осы тақырыпқа 6 іздеу стратегиясын ұсын: 1) анықтама, 2) инфографика, 3) нұсқаулық, 4) ресми дерек, 5) презентация, 6) қысқа видео. Әр стратегияға нақты сұрау үлгісін жаз (оператор/сүзгімен)». Оқушылар әр сұрауды компьютерде іздеп көреді де кестеге нәтиже сапасын белгілейді. Кесте Стратегия AI ұсынған сұрау үлгісі Мен қолданған сүзгі/оператор Не таптым? (1 сөйлем) Нәтиже дәлдігі (жоғары/орта/төмен) Анықтама Инфографика Нұсқаулық Ресми дерек Презентация Видео 2-тапсырма Әдіс атауы: «Фильтр арқылы дәлдеу» Қолданылатын ЖИ: Brave Leo AI Нұсқаулық: Оқушыларға мақсат беріледі: «6-сыныпқа арналған кибербуллинг туралы 3 қысқа ереже және 1 постер (сурет/инфографика) табу». Brave Leo AI-ға сұрау: «Осы мақсатқа жету үшін 3 қадамдық іздеу жоспарын жаса: қай сүзгіні қашан қолданамын, қандай сұрау жазамын, қандай дерек көзін таңдаймын». Оқушы жоспар бойынша іздеп, дәл табылған материалдың атауын және неге дәл екенін жазып қояды.		Оқушылар әр стратегия бойынша сұрауды көшіріп қана қоймай, өздері бір сөз қосып нақтылайды. Іздеу жүргізіп, ең дәл нәтиже берген стратегияны белгілейді. Жұппен салыстырып, қай оператор ең пайдалы болғанын айтады. Оқушылар Leo жасаған жоспарды оқып, қадам бойынша орындайды. Табылған материалды қарап, артық немесе сәйкес емес нәтижені алып тастайды. Соңында өз жоспарына бір түзету енгізіп, тиімділігін арттырады.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Іздеу стратегияларын сұрауға айналдырады Оператор/сүзгіні орынды қолданады Нәтижені бағалап, дәлдігін анықтайды ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Іздеу жоспарын қадаммен орындайды Сүзгі арқылы нәтижені тарылтып, дәл материал табады Жоспарын жақсартып, өзгеріс енгізеді	Слайд Оқулық Таратпа материалдар Компьютер Қалам, дәптер, маркерлер
Сабақтың соңы 7 минут	Сабақты бекіту Әдіс атауы: «Дәлдік дуэлі: дәлелмен таңда» Қолданылатын ЖИ: NeevaAI Нұсқаулық: Мұғалім бір сұрақ береді: «Вирус пен антивирустың айырмасы қандай?» Оқушылар NeevaAI-дан «6-сыныпқа арналған қысқа жауап бер және соны тексеруге болатын 2 дереккөздің түрін ұсын (ресми сайт/оқулық/энциклопедия)» деп сұрайды. Кейін оқушылар іздеу арқылы сол ақпаратты екі дереккөзден тексеріп, «дәлел картасын» толтырады: жауап, дәлел, қайдан алынды.		Оқушылар қысқа жауап алып, оны бірден қабылдамай тексеруге көшеді. Екі дереккөзден дәлел тауып, айырмашылық болса түзетеді. Соңында ең дәл анықтаманы өз сөзімен жазып, қандай стратегия көмектескенін айтады.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Мақсаты: оқушының оқу жетістігін әділ бағалауына бағыттау. Дескриптор AI жауабын тексеру қажеттігін түсінеді Ақпаратты екі дереккөзбен дәлелдейді Өз сөзімен ең дәл жауап құрастырады	Слайд
Кері байланыс 5 минут	Оқушы рефлексиясы «Батарея шкаласы» әдісі Үй тапсырмасы. Тақырыпты түсініп оқу		Толық заряд (жасыл батарея) – маған барлығы түсінікті Орташа заряд (сары батарея) – маған сәл қиындау болды Төмен заряд (қызғылт сары батарея) – кей жерлері түсініксіз Бос заряд (қызыл батарея) – мен ештеңе түсінбедім	Сабақ соңында оқушы өз түсіну деңгейіне сәйкес батареяны таңдайды. Бағалау парағында белгіленген батарея деңгейі баллға немесе сапалық бағаға айналдырылады.	Интерактивті тақта

Мұғалімнің аты-жөні:		Салихов Нурбек Шегендыкович
Пән/Сынып: 6		Информатика, 6 сынып.
Тарау немесе бөлім атауы:		Интернет және ақпараттық сауат
Сабақтың тақырыбы:		Сенімді дереккөз деген не: AI-мен факт пен пікірді ажырату
Оқу мақсаты:		Сенімді дереккөздің негізгі белгілерін біледі және қолданады Факт пен пікірді ажыратып, мәтіннен дәлел табады Ақпаратты кемінде екі дереккөз арқылы тексерудің маңызын түсінеді
Сабақ мақсаты:		Сенімді дереккөзді анықтайтын қарапайым критерийлерді қолданады Берілген мәтіндегі факт пен пікірді бөліп, неге олай екенін дәлелдейді AI көмегімен тез тексеру сұрақтарын құрастырып, өз шешімін қорғайды
Құндылықтар		Жауапкершілік: жалған ақпаратқа ермеу, тексеріп оқу Ынтымақтастық: жұпта талқылау, бір-біріне нақты дәлел айту Құрмет: авторды көрсету, ақпаратты дұрыс пайдалану
Саралап оқыту тапсырмалары
Кезеңдері/ Уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушы әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	Сабақтың басы. Ұйымдастыру кезеңі. Қызығушылықты ояту Әдіс атауы: «Сенесің бе, сенбейcің бе?» Мұғалім экранға 3 қысқа сөйлем шығарады: біреуі нақты факт, біреуі пікір, біреуі дәлелсіз күмәнді мәлімдеме. Оқушылар әр сөйлемге «факт/пікір/күмәнді» деп тез белгі қояды және бір себеп айтады. Мұғалім бүгінгі сабақта дәл осы айырманы табуды үйренетінімізді айтады. Жаңа сабақ. Миға шабуыл кезеңі және қысқа теория Әдіс атауы: «5 сұрақ ережесі» Мұғалім қысқа теория береді: сенімді дереккөздің қарапайым белгілері — авторы бар ма, күні көрсетілген бе, қайдан алынған, дәлелі/сілтемесі бар ма, басқа жерде растала ма. Факт — тексеруге болатын нақты мәлімет; пікір — адамның бағасы, көзқарасы, эмоциясы. «Меніңше, ең жақсы, өте керемет» сияқты сөздер пікірге жақын екенін айтады.		Оқушылар 5 сұрақ ережесін дәптерге жазып алады. Факт пен пікірдің айырмасын өз мысалымен айтады. Компьютерде берілген мәтінді ашып, факт пен пікір сөйлемдерін белгілеуге дайындалады.	ҚБ. Ынталандыру “Жарайсың” “Жақсы” “Талпын” Мақсаты: оқушыларды сабаққа ынталандыру Дескриптор Сенімді дереккөздің белгілерін атайды Факт пен пікірді ажыратады Тексеру сұрағын қоя алады	Слайд Оқулық Таратпа материалдар
Сабақтың ортасы 8 минут 10 минут	1-тапсырма. Кесте тапсырмасы Әдіс атауы: «Факт па, пікір ме?» Қолданылатын ЖИ: Canva Magic Write Нұсқаулық: Оқушыларға бір тақырып бойынша қысқа мәтін беріледі (6–8 сөйлем). Оқушы Canva Magic Write-қа мәтінді қойып: «мына сөйлемдерді факт және пікір деп екі топқа бөліп бер, әрқайсысына 1 қысқа себеп жаз» деп сұрайды. Оқушылар AI жауабын бірден қабылдамайды: өздері компьютерде мәтіндегі сөздерге қарап тексеріп, кестені толтырады. Кесте Сөйлем Менің шешімім (факт/пікір) AI шешімі Дәлел сөз/белгі (неге?) Тексеруге бола ма? (иә/жоқ) 1 2 3 4 5 6 2-тапсырма Әдіс атауы: «Дереккөзді 5 сұрақпен тексер» Қолданылатын ЖИ: Google Gemini Нұсқаулық: Оқушыларға екі түрлі дереккөз көрсетіледі: бірі — ресми/оқулыққа жақын, екіншісі — күмәндірек блог/пост стилі. Оқушы Gemini-ге: «мына мәтін/сайтты 5 сұрақ ережесімен бағалауға көмектес: автор, дата, дәлел, мақсат, басқа жерде расталу» деп сұрайды. Оқушы әр критерий бойынша өз бағасын жазады және қай дереккөз сенімді екенін дәлелмен таңдайды.		Оқушылар сөйлемдерді өздері бөліп, кейін Canva жауабымен салыстырады. Қай жерде келіспесе, «дәлел сөзін» тауып жазады: сан, дата, дерек, «меніңше» сияқты белгі. Соңында 1 фактты қалай тексеруге болатынын айтады. Оқушылар екі дереккөзді компьютерде ашып, авторы мен күнін табуға тырысады. Gemini көмегімен әр критерийге қысқа белгі қояды. Қай дереккөз сенімді екенін 2 дәлелмен жазады.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Сөйлемдерді факт/пікір деп дұрыс бөледі AI жауабын тексеріп, қажет болса түзетеді Фактты тексеру жолын ұсынады ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор 5 сұрақ критерийімен дереккөзді бағалайды Сенімді және сенімсіз белгілерді көрсетеді Таңдауын дәлелмен түсіндіреді	Слайд Оқулық Таратпа материалдар Компьютер Қалам, дәптер, маркерлер
Сабақтың соңы 7 минут	Сабақты бекіту Фейк жаңалықтың негізгі белгілерін біледі және анықтайды AI берген жауапты бірден қабылдамай, тексеру қадамдарын қолданады Кемінде екі дереккөз арқылы ақпаратты салыстырып, қорытынды шығарады Әдіс атауы: «Фактты тексеру маршруты» Қолданылатын ЖИ: ChatGPT Нұсқаулық: Мұғалім бір қысқа мәлімдеме береді (мысалы: «Интернетте әр 39 секунд сайын кибершабуыл болады» сияқты). Оқушы ChatGPT-ке: «осы мәлімдемені тексеру үшін 3 қарапайым қадам ұсын: қандай кілт сөз, қандай дереккөз түрі, қандай белгіге қараймын» деп сұрайды. Оқушы сол жоспармен іздеу жасап, «расталды/расталмады/күмәнді» деген қорытынды шығарады.		Оқушылар тексеру жоспарын алып, компьютерде іздеу жүргізеді. Екі дереккөз тауып, мәлімдемеге сәйкес келетін дәлел іздейді. Соңында қорытындысын жазып, неге солай дегенін айтады.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Мақсаты: оқушының оқу жетістігін әділ бағалауына бағыттау. Дескриптор Фактты тексеруге арналған қадам құрады Ақпаратты кемінде екі көзден салыстырады Қорытындысын дәлелмен түсіндіреді	Слайд
Кері байланыс 5 минут	Оқушы рефлексиясы «Батарея шкаласы» әдісі Үй тапсырмасы. Тақырыпты түсініп оқу		Толық заряд (жасыл батарея) – маған барлығы түсінікті Орташа заряд (сары батарея) – маған сәл қиындау болды Төмен заряд (қызғылт сары батарея) – кей жерлері түсініксіз Бос заряд (қызыл батарея) – мен ештеңе түсінбедім	Сабақ соңында оқушы өз түсіну деңгейіне сәйкес батареяны таңдайды. Бағалау парағында белгіленген батарея деңгейі баллға немесе сапалық бағаға айналдырылады.	Интерактивті тақта

Мұғалімнің аты-жөні:		Салихов Нурбек Шегендыкович
Пән/Сынып: 6		Информатика, 6 сынып.
Тарау немесе бөлім атауы:		Интернет және ақпараттық сауат
Сабақтың тақырыбы:		Фейк жаңалықты ұстайық: AI жауаптарын тексеру бойынша кейс-сабақ
Оқу мақсаты:		Фейк жаңалықтың негізгі белгілерін біледі және анықтайды AI берген жауапты бірден қабылдамай, тексеру қадамдарын қолданады Кемінде екі дереккөз арқылы ақпаратты салыстырып, қорытынды шығарады
Сабақ мақсаты:		Фейк жаңалықты тануға көмектесетін қарапайым тексеру алгоритмін қолданады AI жауабындағы күмәнді тұстарды тауып, дәлел іздейді Кейс бойынша «расталды/нақтыланды/жалған» шешімін дәлелмен қорғайды
Құндылықтар		Жауапкершілік: ақпаратты тексеру, асықпай ойлану Ынтымақтастық: топта талқылау, дәлелмен сөйлесу Құрмет: дереккөзге сілтеме жасау, өзгенің пікірін тыңдау
Саралап оқыту тапсырмалары
Кезеңдері/ Уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушы әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	Сабақтың басы. Ұйымдастыру кезеңі. Қызығушылықты ояту Әдіс атауы: «Үш белгі» Мұғалім экранға бір қысқа “жаңалық” мәтінін шығарады (күмәнді тақырып, эмоциялық сөздер, нақты дереккөз жоқ). Оқушылар 30 секунд ішінде мәтіннен фейкке ұқсайтын 3 белгіні табады. Мұғалім бүгін кейс-сабақта дәл осындай жаңалықтарды тексеруді үйренетінімізді айтады. Жаңа сабақ. Миға шабуыл кезеңі және қысқа теория Әдіс атауы: «STOP–CHECK» Қысқа теория: фейк белгілері — тым эмоционалды атау, “бәрі шок болды” стилі, дереккөз/автор жоқ, дата жоқ, жалғыз ғана сайт, дәлелсіз сан, жасанды сурет, тексеруге келмейтін тұжырым. Тексеру алгоритмі: S — тоқта, бірден сенбе T — нақты не айтылып тұр? (факт па, пікір ме?) O — дереккөз қайда? (автор, ұйым, дата) P — басқа жерден раста (кемінде 2 дереккөз) CHECK — кілт сөзбен іздеу, суретті тексеру, ресми сайт қарау		Оқушылар “STOP–CHECK” қадамдарын дәптерге қысқа түрде жазады. Берілген жаңалықтан нені тексеру керек екенін атап шығады. Компьютерде іздеуге дайындалып, топ ішінде рөлдерге бөлінеді.	ҚБ. Ынталандыру “Жарайсың” “Жақсы” “Талпын” Мақсаты: оқушыларды сабаққа ынталандыру Дескриптор Фейк жаңалықтың белгілерін атайды AI жауабын тексеру алгоритмін түсіндіреді Тексеру үшін нақты қадам ұсынады	Слайд Оқулық Таратпа материалдар
Сабақтың ортасы 8 минут 10 минут	1-тапсырма. Кесте тапсырмасы Әдіс атауы: «AI жауабын бөлшекте» Қолданылатын ЖИ: Canva Magic Write Нұсқаулық: Мұғалім бір сұрақ береді (мысалы: «Күн сайын интернетте қанша адам кибершабуылға ұшырайды?»). Оқушылар Canva Magic Write-тан қысқа жауап алады. Енді мақсат — жауапты “тексерілетін бөлшектерге” бөлу: нақты сан, уақыт, ұйым, термин. Оқушылар кестені толтырып, әр бөлшек үшін тексеру сұрағын құрайды. Кесте AI жауабындағы бөлік Бұл не? (сан/факт/ұғым/пікір) Нені тексеремін? (сұрақ) Қайдан тексеремін? (дереккөз түрі) 1 2 3 4 2-тапсырма Әдіс атауы: «Екі дереккөз қағидасы» Қолданылатын ЖИ: Google Gemini Нұсқаулық: Әр топ өз кестесіндегі 2 негізгі бөлікке дәлел табуы керек. Gemini-ден: «мына фактты тексеру үшін қандай кілт сөздермен іздеймін? 5 кілт сөз тіркесі ұсын» деп сұрайды. Содан кейін топ мүшелері кілт сөздермен интернеттен кемінде 2 дереккөз табады да, дәлелді қысқа түрде жазады.		Оқушылар AI жауабын бөліктерге бөліп, тексерілетін тұстарын анықтайды. Әр бөлікке нақты тексеру сұрағын жазады. Қай дереккөз түрі керек екенін көрсетеді: ресми ұйым, энциклопедия, оқулық, ғылыми мақала. Оқушылар кілт сөздермен іздеу жүргізіп, екі дереккөзден сәйкес мәлімет іздейді. Дәлел табылмаса, факттың күмәнді екенін белгілейді. Топ ішінде дәлелдерді салыстырып, ең сенімдісін таңдайды.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор AI жауабынан тексерілетін бөліктерді табады Әр бөлікке нақты тексеру сұрағын құрады Тексеруге лайық дереккөз түрін таңдайды ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Кілт сөздерді тиімді қолданып іздеу жасайды Кемінде екі дереккөзден дәлел табады немесе дәлел жоқ екенін көрсетеді Дереккөзді салыстырып, сенімдісін таңдайды	Слайд Оқулық Таратпа материалдар Компьютер Қалам, дәптер, маркерлер
Сабақтың соңы 7 минут	Сабақты бекіту Ә діс атауы: «Үкім шығару: расталды ма?» Қолданылатын ЖИ: ChatGPT Нұсқаулық: Топ ChatGPT-ке қысқа есеп жазғызады: «Біз мына AI жауабын тексердік. Қысқа есеп құрылымын бер: не тексердік, қандай дереккөз таптық, қандай қорытынды». Бірақ мәтінді ChatGPT жазып берсе де, топ міндетті түрде өз сөзімен қайта жазады: 5–6 сөйлемдік қорытынды және шешім: «расталды/нақтыланды/жалған». Соңында бір қауіпсіздік ережесін шығарады: «келесіде AI жауабын қалай тексеремін?»		Оқушылар тексеру нәтижесін біріктіріп, қысқа қорытынды жазады. Қорытындыда екі дереккөздің не айтқанын салыстырып көрсетеді. Өз шешімін дәлелмен қорғап, бір ереже ұсынады.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Мақсаты: оқушының оқу жетістігін әділ бағалауына бағыттау. Дескриптор Тексеру нәтижесін құрылымды түрде қорытындылайды Шешімін дәлелмен негіздейді AI жауабын тексеру ережесін ұсынады	Слайд
Кері байланыс 5 минут	Оқушы рефлексиясы «Батарея шкаласы» әдісі Үй тапсырмасы. Тақырыпты түсініп оқу		Толық заряд (жасыл батарея) – маған барлығы түсінікті Орташа заряд (сары батарея) – маған сәл қиындау болды Төмен заряд (қызғылт сары батарея) – кей жерлері түсініксіз Бос заряд (қызыл батарея) – мен ештеңе түсінбедім	Сабақ соңында оқушы өз түсіну деңгейіне сәйкес батареяны таңдайды. Бағалау парағында белгіленген батарея деңгейі баллға немесе сапалық бағаға айналдырылады.	Интерактивті тақта

Мұғалімнің аты-жөні:		Салихов Нурбек Шегендыкович
Пән/Сынып: 6		Информатика, 6 сынып.
Тарау немесе бөлім атауы:		Интернет және ақпараттық сауат
Сабақтың тақырыбы:		Авторлық құқық және AI: мәтін, сурет, идеяны дұрыс қолдану мәдениеті
Оқу мақсаты:		Авторлық құқықтың мәнін түсінеді және цифрлық ортада қолданудың негізгі ережелерін сақтайды Мәтін, сурет, идеяны қолданғанда дереккөзді дұрыс көрсетеді және плагиаттан сақтанады AI көмегімен жасалған материалды адал пайдаланып, өз үлесін нақты ажыратады
Сабақ мақсаты:		Авторлық құқық, плагиат, лицензия ұғымдарын қарапайым мысалмен түсіндіреді Мәтін мен сурет қолданғанда дереккөзді көрсетуге арналған қысқа үлгі құрастырады AI қатысқан жұмыста «AI көмегі» және «өз жұмысым» бөлігін бөлек көрсетіп, мәдениет ережесін ұсынады
Құндылықтар		Адалдық: өзгенің еңбегін құрметтеу, көшірме жасамау, дереккөзді көрсету Жауапкершілік: интернет материалын заңды әрі дұрыс пайдалану Құрмет: авторға алғыс білдіру, еңбектің бағасын түсіну
Саралап оқыту тапсырмалары
Кезеңдері/ Уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушы әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	Сабақтың басы. Ұйымдастыру кезеңі. Қызығушылықты ояту Әдіс атауы: «Рұқсат па, жоқ па?» Мұғалім 6 жағдайды көрсетеді: презентацияға сурет салу, мәтіннен 2 сөйлем көшіру, өз сөзіңмен мазмұндау, AI арқылы мәтін құрастыру, интернеттен мем қолдану, музыка қосу. Оқушылар әр жағдайға «болады/болмайды/шартпен болады» деп шешім айтады және бір себеп келтіреді. Мұғалім бүгін дұрыс қолдану мәдениетін және дереккөзді көрсетуді үйренетінімізді бекітеді. Жаңа сабақ. Миға шабуыл кезеңі және қысқа теория Әдіс атауы: «Кім? Қайдан? Қалай?» Қысқа теория: авторлық құқық шығарманы қорғайды; плагиат — біреудің еңбегін өзінікі деп көрсету. Дұрыс қолданудың 3 сұрағы: кімнің еңбегі, қайдан алынды, қалай көрсетіледі. Нақты ереже: мәтін үзіндісі болса тырнақша және автор/атауы; сурет болса автор/сайт/жыл; идея болса «негізінде …» деп көрсету; AI қолдансаң «AI көмегі: жоспар/түзету/ұсыныс» деп белгілеу.		Оқушылар 3 сұрақ ережесін дәптерге түсіреді. Бір мысал арқылы плагиат пен дұрыс қолданудың айырмасын айтады. Компьютерде құжат ашып, соңына «Дереккөздер» деген бөлім орнын дайындайды.	ҚБ. Ынталандыру “Жарайсың” “Жақсы” “Талпын” Мақсаты: оқушыларды сабаққа ынталандыру Дескриптор Авторлық құқық пен плагиатты ажыратады «Кім–Қайдан–Қалай» ережесін қолдана алады AI қолдануды ашық көрсету керегін түсінеді	Слайд Оқулық Таратпа материалдар
Сабақтың ортасы 8 минут 10 минут	1-тапсырма. Кесте тапсырмасы Әдіс атауы: «Қолдану картасы» Қолданылатын ЖИ: Notion AI Нұсқаулық: Оқушыларға 5 материал түрі беріледі: мәтін үзіндісі, сурет, инфографика, идея (ой), диаграмма. Notion AI-ға сұрау жібереді: «6-сыныпқа түсінікті тілмен әр материалды дұрыс қолданудың ережесін жаз және дереккөзді көрсету үлгісін бер». Оқушылар алынған жауапты өз сөзімен ықшамдап, кестені толтырады. Кесте Материал түрі Дұрыс қолдану (менің ережем) Дереккөзді қалай көрсетемін? (үлгі) Қауіп/қате (1 ескерту) Мәтін Сурет Инфографика Идея Диаграмма 2-тапсырма Әдіс атауы: «Дереккөзді рәсімдеу тренажері» Қолданылатын ЖИ: Google Gemini Нұсқаулық: Мұғалім 4 дереккөз карточкасын береді (автор/атауы/жылы/сайт). Оқушы Gemini-ге: «осы 4 дереккөзді 6-сыныпқа арналған ең қарапайым форматпен жаз: Автор — Атауы — Жыл — Сілтеме» деп сұрайды. Оқушы жауапты құжатқа енгізіп, әр жолда кемінде бір нақты түзету жасайды: атауын қысқартады, жылын нақтылайды немесе сілтемені дұрыстайды.		Оқушылар әр материалға өз ережесін қысқа жазады және үлгісін толтырады. Notion AI бергенді толық көшірмей, қажет сөздерін өзгертіп, қысқартады. Жұпта бір-бірінің кестесін қарап, бір қатесін тауып түзету ұсынады. Оқушылар дереккөз жолдарын құжатқа орналастырады және қолмен түзетеді. Қай дереккөзде ақпарат жетіспесе, оны табуға тырысады. Соңында дереккөз көрсетудің не үшін керек екенін бір сөйлеммен жазады.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Материал түріне сай қолдану ережесін жазады Дереккөзді көрсету үлгісін дұрыс толтырады Қате қолдану қаупін көрсетеді ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Дереккөзді қарапайым форматпен рәсімдейді AI берген үлгіні тексеріп, түзету енгізеді Дереккөз көрсетудің маңызын түсіндіреді	Слайд Оқулық Таратпа материалдар Компьютер Қалам, дәптер, маркерлер
Сабақтың соңы 7 минут	Сабақты бекіту Әдіс атауы: «AI үлесі мен менің үлесім» Қолданылатын ЖИ: Pi AI Нұсқаулық: Оқушы өз құжатына соңғы бөлім қосады: «AI көмегі» және «Менің жұмысым». Pi AI-ға сұрау: «6-сынып оқушысына арналған қысқа әрі мәдени түрде “AI қолданылды” деген жазба үлгісін құрастыр: жоспарға көмектесті, тілін түзетті, бірақ мәтінді мен өзім жаздым» деп сұрайды. Оқушы үлгіні өз жұмысына бейімдеп, нақты 2 әрекетті атап жазады.		Оқушылар өз құжатына екі бөлім қосып, нақтылап жазады. Бір сөйлеммен «келесі жолы не істеймін?» деген жеке ереже шығарады. Жұппен алмастырып, бір-біріне адалдық тұрғысынан қысқа пікір береді.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Мақсаты: оқушының оқу жетістігін әділ бағалауына бағыттау. Дескриптор AI үлесін ашық және нақты көрсетеді Өз үлесін бөлек атап жазады Адал қолдану ережесін тұжырымдайды	Слайд
Кері байланыс 5 минут	Оқушы рефлексиясы «Батарея шкаласы» әдісі Үй тапсырмасы. Тақырыпты түсініп оқу		Толық заряд (жасыл батарея) – маған барлығы түсінікті Орташа заряд (сары батарея) – маған сәл қиындау болды Төмен заряд (қызғылт сары батарея) – кей жерлері түсініксіз Бос заряд (қызыл батарея) – мен ештеңе түсінбедім	Сабақ соңында оқушы өз түсіну деңгейіне сәйкес батареяны таңдайды. Бағалау парағында белгіленген батарея деңгейі баллға немесе сапалық бағаға айналдырылады.	Интерактивті тақта

Мұғалімнің аты-жөні:		Салихов Нурбек Шегендыкович
Пән/Сынып: 6		Информатика, 6 сынып.
Тарау немесе бөлім атауы:		Интернет және ақпараттық сауат
Сабақтың тақырыбы:		Қауіпсіздік квесті: фишинг, құпиясөз, жеке дерек және AI-кеңесші
Оқу мақсаты:		Фишинг, құпиясөз, жеке дерек ұғымдарын түсінеді және қауіп белгілерін ажыратады Қауіпсіз құпиясөз құрастырудың негізгі қағидаларын қолданады AI кеңесін пайдаланып, қауіпсіз шешім қабылдап, өз әрекетін дәлелдейді
Сабақ мақсаты:		Фишинг хабарламаның кемінде 5 белгісін анықтап, оны қалай тексеруге болатынын айтады Қауіпсіз құпиясөз құрастырып, оны күшейту тәсілін түсіндіреді Жеке деректі қорғау бойынша квест тапсырмаларын орындап, қорытынды қауіпсіздік ережесін шығарады
Құндылықтар		Жауапкершілік: жеке деректі қорғау, күмәнді сілтемеге кірмеу Сақтық: тексеру, асықпау, қауіпсіз шешім қабылдау Ынтымақтастық: топта рөлге бөлініп жұмыс істеу, бір-біріне көмектесу
Саралап оқыту тапсырмалары
Кезеңдері/ Уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушы әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	Сабақтың басы. Ұйымдастыру кезеңі. Қызығушылықты ояту Әдіс атауы: «Қауіп дабылы» Мұғалім экранға екі хабарлама көрсетеді: бірі қауіпсіз (мектептің ресми хабарламасы), бірі фишингке ұқсас (жедел әрекет, “сілтемені бас”, “аккаунт жабылады”). Оқушылар қайсысы күмәнді екенін айтып, бір белгісін атайды. Мұғалім бүгін квест арқылы қауіпсіздік дағдыларын нығайтатынымызды хабарлайды. Жаңа сабақ. Миға шабуыл кезеңі және қысқа теория Әдіс атауы: «STOP-PAUSE» Қысқа теория: Фишинг — алдау арқылы логин/құпиясөз/картамен байланысты дерек сұрау. Белгілері: асықтыру, қорқыту, күмәнді домен, қате жазу, сыйлық уәде, белгісіз файл, қысқа сілтеме. Құпиясөз — ұзын, күрделі, қайталанбайтын; бір аккаунт — бір құпиясөз; 2FA. Жеке дерек — аты-жөн, телефон, мекенжай, фото, мектеп/сынып, ID, логин, пароль.		Оқушылар фишингтің 3 белгісін атап, неге қауіпті екенін түсіндіреді. Құпиясөзді күшейтудің 2 тәсілін айтады. Квест ережесін тыңдап, топ ішінде рөлдерге бөлінеді: капитан, тексеруші, хатшы, уақыт сақшысы.	ҚБ. Ынталандыру “Жарайсың” “Жақсы” “Талпын” Мақсаты: оқушыларды сабаққа ынталандыру Дескриптор Фишинг, құпиясөз, жеке дерек ұғымдарын түсіндіреді Қауіп белгілерін атап көрсете алады Квест ережесін сақтап, топпен жұмысқа дайындалады	Слайд Оқулық Таратпа материалдар
Сабақтың ортасы 8 минут 10 минут	1-тапсырма. Кесте тапсырмасы Әдіс атауы: «Фишинг-детектор» Қолданылатын ЖИ: Google Gemini Нұсқаулық: Әр топқа 4 хабарлама үлгісі беріледі (2 қауіпсіз, 2 фишингке ұқсас). Оқушылар Gemini-ге: «мына хабарламаның фишингке ұқсас белгілерін 5 пунктпен жаз және не істеу керек екенін ұсын» деп сұрайды. Бірақ соңғы шешімді оқушылар өздері шығарады: кестеге дәлел белгісін жазады. Кесте Хабарлама № Қауіпті ме? (иә/жоқ) Дәлел белгісі (кемі 2) Не істеймін? (1 әрекет) AI кеңесімен сәйкес пе? 1 2 3 4 2-тапсырма Әдіс атауы: «Құпиясөз зертханасы» Қолданылатын ЖИ: Notion AI Нұсқаулық: Оқушыларға 6 құпиясөз үлгісі беріледі (әлсіз/орта/күшті аралас). Notion AI-ға: «мына құпиясөздердің қайсысы күшті? Неге? 6-сыныпқа түсінікті тілмен түсіндір және әр әлсіз құпиясөзді қалай күшейтуге болатынын ұсын» деп сұрайды. Оқушылар өздері жаңа күшті құпиясөз құрастырып, «неге күшті?» деген түсіндірме жазады (нақты құпиясөзді дауыстап айтқызбайды, үлгі ретінде ғана көрсетеді)		Оқушылар әр хабарламаны оқып, күмәнді сөздер мен сілтемелерді табады. Gemini кеңесін қарап, өз дәлелін кестеге түсіреді. Топ соңында ең қауіпті хабарламаны таңдап, неге екенін айтады. Оқушылар үлгілерді талдап, күшті құпиясөздің белгілерін шығарады. Өздері жаңа үлгі құрастырып, оны күшейту қағидасымен түсіндіреді. Екі адам бір-бірінің түсіндірмесін тексеріп, бір жақсарту ұсынады.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Фишингке ұқсас белгілерді табады Шешімін дәлелмен негіздейді Қауіпсіз әрекетті дұрыс таңдайды ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Күшті және әлсіз құпиясөзді ажыратады Құпиясөзді күшейту жолын түсіндіреді Қауіпсіздік ережесін сақтайды (құпияны жарияламайды)	Слайд Оқулық Таратпа материалдар Компьютер Қалам, дәптер, маркерлер
Сабақтың соңы 7 минут	Сабақты бекіту Әдіс атауы: «Жеке дерек қалқаны» Қолданылатын ЖИ: Pi AI Нұсқаулық: Топтарға 3 ситуация беріледі: «Таныс емес адам чатта фото/мектеп/мекенжай сұрады» «Ойын аккаунты үшін “телефон нөміріңді бер” деді» «Сілтемемен “тегін бонус” ұсынылды» Pi AI-ға: «осы жағдайға 3 қауіп және 3 дұрыс әрекет жаз, 6-сыныпқа түсінікті болсын» деп сұрайды. Топ өз «қауіпсіз шешімін» постер/қысқа нұсқаулық түрінде шығарады: не істеу керек, не істеуге болмайды.		Оқушылар әр ситуацияға қауіп пен әрекетті бөліп жазады. Pi AI кеңесін пайдаланып, бірақ өз сөздерімен қысқа нұсқаулық жасайды. Соңында әр топ 1 ережесін сыныпқа ұсынады.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Мақсаты: оқушының оқу жетістігін әділ бағалауына бағыттау. Дескриптор Жеке дерекке қатысты қауіпті анықтайды Дұрыс әрекет жоспарын ұсынады Квест қорытынды ережесін нақты тұжырымдайды	Слайд
Кері байланыс 5 минут	Оқушы рефлексиясы «Батарея шкаласы» әдісі Үй тапсырмасы. Тақырыпты түсініп оқу		Толық заряд (жасыл батарея) – маған барлығы түсінікті Орташа заряд (сары батарея) – маған сәл қиындау болды Төмен заряд (қызғылт сары батарея) – кей жерлері түсініксіз Бос заряд (қызыл батарея) – мен ештеңе түсінбедім	Сабақ соңында оқушы өз түсіну деңгейіне сәйкес батареяны таңдайды. Бағалау парағында белгіленген батарея деңгейі баллға немесе сапалық бағаға айналдырылады.	Интерактивті тақта

Мұғалімнің аты-жөні:		Салихов Нурбек Шегендыкович
Пән/Сынып: 6		Информатика, 6 сынып.
Тарау немесе бөлім атауы:		Кесте, дерек және визуализация
Сабақтың тақырыбы:		Кесте не үшін керек: деректі тәртіпке келтіру және AI-мен кесте құрастыру
Оқу мақсаты:		Кестенің деректі ұйымдастырудағы рөлін түсінеді және қолданады Берілген деректерді кестеге енгізіп, баған/жол атауларын дұрыс қояды AI көмегімен кесте құрылымын ұсынып, оны электронды кестеде (Excel/Google Sheets) орындайды
Сабақ мақсаты:		Кестенің не үшін қажет екенін өмірлік мысалмен түсіндіреді Шашыраңқы деректерді кесте түріне келтіріп, логикалық құрылым жасайды AI ұсынған кестені тексеріп, қатесін түзетіп, соңғы дұрыс нұсқасын ұсынады
Құндылықтар		Жауапкершілік: деректі ұқыпты енгізу, қателікті түзету Ынтымақтастық: жұпта тексеру, бір-біріне нақты ұсыныс айту Дәлдік: дерекпен жұмыс жасағанда нақты болу, дұрыс қорытынды шығару
Саралап оқыту тапсырмалары
Кезеңдері/ Уақыты	Педагогтің әрекеті		Оқушы әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	Сабақтың басы. Ұйымдастыру кезеңі. Қызығушылықты ояту Әдіс атауы: «Шашыраңқы дерек» Мұғалім экранға бірдей мәліметтің екі нұсқасын шығарады: 1) ретсіз мәтін; 2) кесте. Оқушылар 20 секундта «қайсысынан тез түсіндің?» деп жауап береді. Мұғалім қорытындылайды: бүгін деректі тәртіпке келтіру үшін кесте құрастыруды үйренеміз. Жаңа сабақ. Миға шабуыл кезеңі және қысқа теория Әдіс атауы: «Баған — сұрақ, жол — жауап» Қысқа теория: кесте деректі салыстыруға, реттеуге, есептеуге көмектеседі. Баған атауы — қандай сұраққа жауап беретінін көрсетеді (не? қашан? қанша? кім?). Жол — бір объект/бір жағдай туралы толық ақпарат. Қате кесте белгілері: баған атауы жоқ, бір ұяшыққа екі мән, әртүрлі өлшем бірліктері, бос орын көп.		Оқушылар кестенің пайдасын бір өмірлік мысалмен айтады. «Баған—сұрақ, жол—жауап» қағидасымен 2 баған атауын ұсынады. Компьютерде Google Sheets/Excel ашып, кесте енгізуге дайындалады.	ҚБ. Ынталандыру “Жарайсың” “Жақсы” “Талпын” Мақсаты: оқушыларды сабаққа ынталандыру Дескриптор Кестенің мақсатын дұрыс түсіндіреді Баған мен жолдың қызметін ажыратады Электронды кестені ашып, жұмысқа дайындайды	Слайд Оқулық Таратпа материалдар
Сабақтың ортасы 8 минут 10 минут	1-тапсырма. Кесте тапсырмасы Әдіс атауы: «Кесте қаңқасын құрастыр» Қолданылатын ЖИ: Perplexity Нұсқаулық: Мұғалім шашыраңқы дерек береді (мысалы, сыныптағы кітап оқу статистикасы немесе спорт үйірмелері туралы мәлімет). Оқушылар Perplexity-ге сұрау жібереді: «мына деректі кестеге келтіру үшін қандай баған атаулары керек? 6-сыныпқа түсінікті 5–6 баған ұсын». Оқушылар ұсынысты қабылдап қана қоймай, бір бағанды өздері қосады немесе өзгертіп, кестені Sheets/Excel-де жасайды. Кесте (оқушы жасайтын құрылым үлгісі) № Аты-жөні Мәлімет 1 Мәлімет 2 Мәлімет 3 Ескертпе 2-тапсырма Әдіс атауы: «Таза дерек ережесі» Қолданылатын ЖИ: Grok Нұсқаулық: Оқушылар кестені деректермен толтырады, бірақ мұғалім әдейі “қателігі бар дерек” қосады: бір ұяшықта «5 кітап, 2025», бір жерде «10кг» сияқты өлшем аралас, бір жерде бос орын. Grok-қа сұрау: «мына кестеде дерек енгізудің 4 қателігін тап және қалай түзету керегін айт». Оқушылар қателерді түзетіп, кестені «таза дерек» күйіне келтіреді.		Оқушылар деректен қандай бағандар керек екенін ойлап, AI ұсынғанымен салыстырады. Sheets/Excel-де кесте қаңқасын жасап, баған атауларын жазады. Бір бағанды өз логикасымен қосып, неге қосқанын түсіндіреді. Оқушылар кестедегі қателерді өздері табуға тырысады. Grok ұсынған қателер тізімімен салыстырып, дұрыс түзетуді жасайды. Түзеткен соң кесте оқуға жеңіл болғанын көрсетеді.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дерекке сай баған атауларын дұрыс таңдайды Кесте қаңқасын электронды кестеде құрастырады AI ұсынысын өңдеп, өз толықтыруын енгізеді ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Дескриптор Кестедегі дерек қателерін анықтайды Деректі дұрыс форматта түзетеді Түзету нәтижесін түсіндіреді	Слайд Оқулық Таратпа материалдар Компьютер Қалам, дәптер, маркерлер
Сабақтың соңы 7 минут	Сабақты бекіту Әдіс атауы: «Кестеден қорытынды шығар» Қолданылатын ЖИ: Pi AI Нұсқаулық: Оқушылар дайын кестеден 3 қорытынды шығарады: ең көп/ең аз, орташа мән (қарапайым есеп), қандай топ басым. Pi AI-ға сұрау: «осы кестеден шығатын 3 қарапайым қорытынды ұсын және қай бағанға қарап шығардыңды көрсет». Оқушы AI ұсынған қорытындылардың ішінен екеуін таңдап, біреуін өзі қосып жазады.		Оқушылар кестеге қарап, өз қорытындысын жазады. Pi AI көмегімен қорытындының дұрыстығын тексеріп, біреуін өз бетінше ұсынады. Соңында кестенің не үшін керек екенін бір сөйлеммен тұжырымдайды.	ҚБ. «Батарея шкаласы» әдісі. Өзіндік бағалау + Мұғалімнің бағалауы. Мақсаты: оқушының оқу жетістігін әділ бағалауына бағыттау. Дескриптор Кестеден нақты қорытынды шығарады Қай бағанға сүйенгенін көрсетеді Өз қорытындысын қысқа әрі түсінікті жазады	Слайд
Кері байланыс 5 минут	Оқушы рефлексиясы «Батарея шкаласы» әдісі Үй тапсырмасы. Тақырыпты түсініп оқу		Толық заряд (жасыл батарея) – маған барлығы түсінікті Орташа заряд (сары батарея) – маған сәл қиындау болды Төмен заряд (қызғылт сары батарея) – кей жерлері түсініксіз Бос заряд (қызыл батарея) – мен ештеңе түсінбедім	Сабақ соңында оқушы өз түсіну деңгейіне сәйкес батареяны таңдайды. Бағалау парағында белгіленген батарея деңгейі баллға немесе сапалық бағаға айналдырылады.	Интерактивті тақта

7-ҚҰРЫЛЫМ

МҰҒАЛІМ МЕН ОҚУШЫҒА АРНАЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

МҰҒАЛІМГЕ АРНАЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі. Негізгі орта білім беру деңгейінің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты. – Астана, 2022. https://adilet.zan.kz

2. Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі. «Информатика» пәні бойынша оқу бағдарламасы (5–6-сыныптар). – Астана, 2022. https://www.gov.kz/memleket/entities/edu

3. UNESCO. Guidance for Generative AI in Education and Research. – Paris: UNESCO, 2023. https://www.unesco.org/en/articles/guidance-generative-ai-education-and-research

4. OECD. Artificial Intelligence in Society. – Paris: OECD Publishing, 2019. https://www.oecd.org/digital/artificial-intelligence-in-society.htm

5. OECD. PISA 2021 Creative Thinking Framework. – Paris: OECD Publishing, 2021. https://www.oecd.org/pisa/innovation/creative-thinking

6. European Commission. Ethical guidelines on the use of artificial intelligence (AI) and data in teaching and learning for educators. – Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2022. https://education.ec.europa.eu/focus-topics/digital-education/action-plan/ai-education

7. IEEE. Ethically Aligned Design: A Vision for Prioritizing Human Well-being with Autonomous and Intelligent Systems. – IEEE, 2019. https://ethicsinaction.ieee.org

8. Wing J. M. Computational Thinking. – Communications of the ACM, 2006. https://cacm.acm.org

9. Papert S. Mindstorms: Children, Computers, and Powerful Ideas. – New York: Basic Books, 1980. https://mitpress.mit.edu

10. Brennan, K., Resnick, M. New Frameworks for Studying and Assessing the Development of Computational Thinking. – 2012.
    https://scratch.mit.edu

11. Resnick, M. Lifelong Kindergarten. – MIT Press, 2017.
    https://mitpress.mit.edu/9780262536131/lifelong-kindergarten

12. Scratch Team. Scratch Educator Guide. – MIT Media Lab, 2020.
    https://scratch.mit.edu/educators

13. Google. Be Internet Awesome Curriculum. – 2020.
    https://beinternetawesome.withgoogle.com

14. Common Sense Education. Digital Citizenship Curriculum. – 2021.
    https://www.commonsense.org/education

15. Hobbs, R. Digital and Media Literacy. – Corwin, 2011.
    https://us.corwin.com

16. Pressley, M., Afflerbach, P. Verbal Protocols of Reading. – 1995.
    https://www.routledge.com

17. Anderson, L. W., Krathwohl, D. R. (eds.). A Taxonomy for Learning, Teaching, and Assessing. – 2001.
    https://www.pearson.com

18. Shneiderman, B. Human-Centered AI. – Oxford University Press, 2022.
    https://global.oup.com

ОҚУШЫҒА АРНАЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. ҚР Оқу-ағарту министрлігі. «Информатика» оқулығы, 6-сынып. – 2022.
   https://okulyk.kz

2. Scratch Team. Scratch Beginner Guides. – MIT Media Lab, 2020.
   https://scratch.mit.edu/projects/editor

3. Code.org. CS Fundamentals. – 2020.
   https://code.org

4. Google. Be Internet Awesome for Kids. – 2020.
   https://beinternetawesome.withgoogle.com

5. Common Sense Education. Digital Citizenship (Grade 6). – 2021.
   https://www.commonsense.org/education

6. Khan Academy. Intro to Programming. – 2020.
   https://www.khanacademy.org/computing

7. BBC Bitesize. Computing (KS3). – 2020.
   https://www.bbc.co.uk/bitesize

8. National Geographic Kids. Media Literacy Resources. – 2020.
   https://kids.nationalgeographic.com

9. UNICEF. Cyberbullying: What it is and how to stop it. – 2021.
   https://www.unicef.org

10. Microsoft Learn. Digital Literacy Basics. – 2020.
    https://learn.microsoft.com