Авторлық бағдарлама. Анықтамалық Құрал. Қазақстан тарихы 1914-2012

Алғысөз

«Қазақстан тарихы (1914-2012 ж.ж.) анықтамалық көмекші құралы Ұлттық бірыңғай тестілеуге дайындық үстіндегі жоғарғы сынып оқушыларына және талапкерлерге арналып отыр.

ҰБТ-ға кіретін міндетті Қазақстан тарихы пәнінің мұғалімі ретінде өз пәнімді оқушыға жеңіл және түсінікті, қызықты жеткізуді, ҰБТ-ға 11 сыныпқа дейін-ақ бейімдік дайындықты бастау керектігін ұғындыруды мақсат етіп қойып, өз жобамды ұсынып отырмын. Мектеп оқушысының білімдік деңгейін анықтайтын жүйе ретінде ҰБТ енгізілуі ата-анада алаңдаушылық, балада және ұстаздарда жауапкершілік пен күмән туғызып отырғандығы рас. Әрбір ата-ана баласының жоғарғы оқу орнына түскенін қаласа, ұстаздар оқушысының ҰБТ-да жоғары балл алуы үшін тер төгіп жататындығы өмір шындығына айналды. Аталмыш әдістемелік құралды әзірлей отырып, ҰБТ тапсыруға ниеттенген жоғарғы сынып оқушыларын бейімді түрде дайындауға үлес қосамын деген ойдамын.

Қазақстан тарихы пәнінің қазіргі заман кезеңі Қазақстан тарихының төртінші кезеңі болып табылады. Хронологиялық шеңбері – 1914 жылдан қазіргі күнге дейін. Бұл құралда мезгілдік сипатына байланысты Қазақстан тарихының қазіргі заман кезеңін жүйелі түрде кезеңдеу әлі шешілмеген. Бұның себебі аталмыш уақытты кәсіби түрде зерттеп, жалпылама шолу жасаушылар аз. Дегенімен ғылыми ортада қадамдар бар. Соның негізінде тарихи оқиғаларды дәуірлік сипатына қарай топтастырдық.

Бұл әдістемелік-көмекші құралда Қазақстан тарихының қазіргі заман кезеңінің ең маңызды оқиғаларының барысы хронологиялық тізбек арқылы әр кезең тақырыптарына қарай бірыңғайластырып, елді мекен атаулары және тұлғалар есімдері мезгілдік тұрғыда жүйелі түрде берілген. Әдістемелік құралды пайдалана отырып тест тапсырмаларын шешудің жолдары көрсетілген.

Әдістемелік-көмекші құралдың мазмұндық құрылымы жоғарғы сынып оқушыларының, мектеп бітіруші түлектердің өз бетімен дайындалуына мүмкіндік береді.

Жүйелеу

І. Қысқа түрде

1. Империялық Отаршылдық қысымның соңғы кезеңі 1900-1917 жж.

2. Бірінші дүниежүзілі соғыс 1914-1918 жж.

3. 1917 ж. Ақпан және Қазан төңкерісі.

4. 1918-1920 жж Азамат соғысы.

5. 1920/25-1936 жж. Қазақ АКСР

6. 1936-1991 жж. Қазақ КСР

7. Тәуелсіз Қазақстан

ІІ. Күрделі түрде

1. Аграрлық отарлаудың соңы (Столыпиндік реакция жылдары).

2. Ұлт-азаттық күрестің жандануы (Алаш қозғалысы).

3. Бірінші дүниежүзілік соғыс 1914-1918 жж.

4. Ақпан төңкерісі (Уақытша үкіметтің құрылуы).

5. Ұлттық үкіметтердің құрылуы (Алашорда және Түркістан автономиялары).

6. Азамат соғысы 1918-1920 жж.

7. Кеңес өкіметінің орнауы.

8. Қазақ даласының кеңестік үлгіде бірігу үрдісі.

9. 1920-1930 жж. әлеуметтік-саяси өзгерістер.

10. 1930 ж. шаруалар толқуы.

11. «Сталинизм» зардабы.

12. Ұлы Отан соғысы 1941-1945 жж.

13. «Хрущев жылымығы».

14. «Тоқырау жылдары».

15. «Қайта құру» қадамы.

16. КСРО-ның ыдырауы.

17. Тәуелсіздік қадамдары –депте бөлсеңізде болады.

Тұлғалар:

1. Ә. Бөкейханов «Қазақ» газетінде «Тағы соғыс» деген мақаласы басылды. Онда автор соғыстың әділетсіз екендігін дәлелдеді. Ол: «Бұл соғыстан жалпы жұртқа пайда жоқ. Нарлар алысар, ал шаруасын бұзып, қанын төгетін – сорлы халық болар. Жиырмасыншы ғасырда Еуропа патшалықтарының қылған ісі кімнің алдында ақталмақ?» - деп жазды.

2. Т. Рысқұлов: «1899 жылдан кейін қазақтар мен орыстар арасындағы этностық жанжалдар даладағы өмірдің сипатты белгісіне айналды», - деп жазды.

3. А. Байтұрсынұлы: сонау 1913 жылдың өзінде: «қазақ ұлтының өмір сүруінің өзі проблемаға айналды», - деп жазды.

4. М. Дулатұлы: «Жұрт сендей соғылды, түнде ұйқыдан, күндіз күлкіден айырылды»,- деп айтты.

5. Нұрлан Қияшев – Шерубай-Нұра болысында хан болып жарияланды.

6. Оспан Шоңов – Қарашақ болысында хан болып жарияланды.

7. Бекболат Әшекеев – Верный уезінің Жайымтал болысында хан болып жарияланды.

8. А. Байтұрсынұлы: «қазақ секілді іргелі жұрт өзгелер қатарында соғыс майданында қару-жарақ асынып, мемлекетті қорғауға лайық еді, қатарда жоқ қара жұмысқа байлануын кемшілік санаймыз»,-деп жазды.

9. Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулатұлы өздері қол қойған үндеуде екі баламаны алға тартты: «Бірі – барса, алынған жігіттер қазаға, бейнетке аз ұшырайды, екіншісі – бармай қарсылық қылса, елге зор бүліншілік келеді...», - деп.

10. Бекболат Әшекеев пен Тоқаш Бокин – Верный уезіндегі көтерілісті ұйымдастырушылар.

11. Жәмеңке Мәмбетов пен Ұзақ Саурықов – Қарқарадағы көтерілісті ұйымдастырушылар.

12. Әлихан Бөкейханов: «Қазақ-қырғыз осы көтерілісте көп адамын өлтіріп, шаруасын күйзелтсе де, келешекке қандай ел екенін білдірды... Алыспаған, жұлыспаған бостандық атына мінбейді, бұғаудан босамайды, ері құлдықтан, әйелі күндіктен шықпайды, малына да, басына да ие болмайды»,- деп жазды.

13. Әбілғафар Жанбосынов – Торғай уезіндегі қыпшақ руының көтеріліске шыққан қазақтары өздеріне хан етіп сайлаған тұлға (Орта жүздегі ықпалды биі Нияздың немересі).

14. Амангелді – Торғай өңіріндегі көтерілісшілердің сардарбегі (Иман батырдың немересі).

15. Кейкі батыр – Амангелдінің серігі, атақты мерген.

16. А. Ф. Керенский – IV Мемлекеттік Дума мінберінен жазалаушыларды әшкерелеп, патша үкіметін және Түркістан мен Дала өлкесінің отаршыл әкімшіл саясатын сынға алушы.

17. С. Ужгин - «Қарабалықтағы оқиғалар туралы сөз» деген үнқағазын шығарушы Қостанай социал-демократиялық ұйымдарын құрушылардың бірі, публицист.

18. Никита Кротов – Торғайдағы көтерілісшілерді соғыс өнеріне үйретіп, өзі жазалаушылардың бірінде қаза тапқан.

19. Е. Е. Курев – Қозғалыстың Қарқара ошағын ұйымдастырушылардың бірі.

20. Софья Вербицкая – Көтерілісшілер жағында соғысушы кәсіпкердің қызы.

21. Бекболат Әшекеев - Боралдай асуында жұрт алдында дарға асылған, Жетісудағы қозғалыс басшыларының бірі.

22. Жәмеңке Мәмбетов – абақтыға қамалып, басқа да 12 басшысымен азаптап өлтірген Қарқарадағы көтеріліс жетекшілерінің бірі.

23. Ә. Бөкейханов: «қазақ-қырғыз осы көтеріліске көп адамын өлтіріп, шаруасын күйзелтсе де, келешекке қандай ел екенін білдірді... Алыспаған, жұлыспаған бостандық атына мінбейді, бұғаудан босамайды, ері құлдықтан, әйелі құлдықтан, әйелі күндіктен шықпайды, малына да, басына да ие болмайды», - деп жазды.

24. Ә. Бөкейханов Майдан штабы жанындағы Қырғыз бөлімінің басшысы болып жүргенде Минскіде: «Ресей халықтары үшін Туысқандық, Теңдік және Бостандық күні туды. Жаңа үкіметті қолдау үшін қазақтардың бірігуі керек. Жаңа тәртіпті нығайту үшін – басқа халықтармен туысқандық байланыстарды күшейту қажет. Құрылтай жиналысы сайлауына әзірлену керек. Бірлік пен әділдік жолында күресіңдер», - деп үндеу тастады.

25. Әлихан Бөкейханов – қазақ халқының ұлттық санасын оятушы, отаршылдыққа қарсы күреске дем беруші.

26. Т. Рысқұлов – Әулиеата мен Меркеде «қазақ жастарының революциялық одағын»-атты саяси ұйымды құрушы.

27. С. Сейфуллин - Ақмолада «Жас қазақ» саяси ұйымын құрушы.

28. М. Шоқай Ресей мен Түркістандағы саяси жағдайды сипаттай келіп: «Орталықта болып жатқан оқиғалар шет аймақтарды өзін-өзі қорғаудың және ұлы төңкерісті құтқарудың жайын ойлауға мәжбүр болды»-деді.

29. М. Шоқай 1917ж. 22 қарашада Ферғана хандығының бұрыңғы астанасы Қоқан қаласында Бүкілтүркістандық төтенше IV съезін ашушы.

30. М. Тынышпаев – Түркістан үкіметі-Уақытша Кеңесінің тұңғыш премьер-министрімен ішкі министрі.

31. М. Шоқай – М.Тынышпаевтан кейінгі Қоқан автономиясының басшысы.

32. М. Шоқай – 1917 ж. желтоқсанында Орынборда өткен Жалпықазақ съезінде Түркістан автономиясының басшысы ретінде: «Қоқан оқиғасын ұлт-азаттық қозғалыстағы демократиялық мазмұнды мойындамау, басқаша ойлағандарды қатаң жазалау, идеологиялық төзімсіздік пролетариат диктатурасының революцияшыл ұрандарына елігушілік», - деп айтты.

33. Ә. Бөкейханов – Бүкілқазақтық Алашорда Кеңесінің мүшелері арасынан балама негізде өткен сайлауда төраға болып сайланды.

34. А. Дутов – Орынбор өлкесі казактарының атаманы.

35. Ә. Бөкейханов басқарған Алашорда үкіметі, эсерлер мен меньшевиктер Кеңес өкіметіне қарсы бірікті.

36. А. Розыбақиев – қазақ, ұйғыр және орыс еңбекшілері арасындағы қатынастарды жақсартуға ұлт істері жөніндегі облыстық комиссардың орынбасары.

37. атаман А.Дутов 1918 жылғы маусымда Орынборды алып, Қазақстанды Орталық Ресеймен байланыстыратын теміржолды кесіп тастады.

38. Ә. Жангелдин – әскер бөлімдерін құру істерімен Дала өлкесінің төтенше комиссары.

39. А. Иманов – Торғай уезінің әскери комиссары.

40. Б. Қаратаев – қазақ атты әскер бригадасы саяси бөлімінің меңгерушісі.

41. М. Г. Летунов – Қостанай уезінде астыртын жұмысты ұйымдастырушы Мәскеудегі Қазан қарулы төңкерісіне қатысушы.

42. Г. И. Муляр – Қара теңіз әскери флотының бұрыңғы матросы.

43. А. И. Миронов – Қысқы Сарайға шабуыл жасауға қатысқан.

44. К. М. Иноземцев – Торғай депутаттар Кеңесінің мүшесі, үш революцияға қатысушы.

45. И. Эльбе – Қостанай төтенше комиссияның төрағасы.

46. Өтеп Ыбыраев – Кеңерал болысында астыртын жұмысты 1916 жылғы қозғалыс жетекшілерінің бірі.

47. Кәкімжан Саркин – Ой болысында көтеріліс басшысы.

48. М. В. Фрунзе – Оңтүстік топтың әскербасшысы.

49. М. Н. Тухачевский – Шығыс майданның 5-армиясының қолбасшысы.

50. Яков Ушанов – Өскемен уездік Кеңесінің тұңғыш төрағасы.

51. В. И. Ленин - КСРО тұңғыш ХКК төрағасы (РКФСР ХКК төрағасы).

52. С. Пестковский – қазақ ревкомының басшысы.

53. С. Мендешев – Қазақ АКСР Орталық Атқару Комитетінің төрағасы.

54. В. Радус-Зенкович – Қазақ АКСР ХКК төрағасы.

55. Ғ. Мұратбаев (1902-1924) Қазақстан мен Түркістандағы дарынды комсомол ұйымдастырушы, Түкістан комсомолы Орталық Комитеті Қырғыз (Қазақ) бюросының тұңғыш төрағасы.

56. А. Оразбаева, Н. Арықова, Н. Құлжанова, С. Есова, Ш. Иманбаева – әйелдер қозғалысының көрнекті қайраткерлері.

57. Ф. И. Голощекин 1925-1933 жылдар арасында Қазақстанды басқарды.

58. Филипп Исаевич Голощекин ауыл Қазан төңкерісінің лебін сезінген жоқ деп есептеді.

59. И. В. Сталин Голощекиннің ұсынысы «бірден-бір дұрыс саясат» деп қысқа әрі айқын жауап қайтарды.

60. Н. С. Курнаков басшылық жасаған геологтар мен геофизиктердің үлкен тобы Орталық Қазақстанның минерал-шикізат байлықтарын зерттеді. Бұл топ өз зерттеулерінің нәтижесінде Қазақ Республикасы «Кеңес Одағының тұтас металлогендік аймағы болып табылады» деген тұжырым жасады.

61. И. М. Губкин – Орал-Ембі мұнайлы ауданын зерттеумен айналысып, бұл кен орнын елдегі мұнайға аса бай облыстардың бірі деп есептеді.

62. Қ. И. Сәтбаев Жезқазған ауданындағы мыс кені орындарын мұқият зерттеп, өңірдің болашағы зор екенін дәлелдеп берді.

63. Д. Омаров – қатардағы жұмысшыдан Түрксіб теміржолының бастығына дейін көтерілді.

64. Т. Қазыбеков – қатардағы жұмысшыдан «Қазақкөлікқұрылыс» тресінің бастығына дейін көтерілген Социалистік Еңбек Ері.

65. Н. Тимофеев: «Құрылысшылар зор кедергілерден өтіп отырды. Болат жол ұшы-қиыры жоқ дала, тау жоталары, өзендер мен терең сайлар арқылы салынды. Жазда – ыстық, аптап, қыста – үскірік аяз, қарлы боран титықтатты. Бірақ кеңес адамын ешқандай қиындық тоқтата алмады», - деп еске алды.

66. С. Сәдуақасов күйінішпен: «Қазақстан отар болып келді және солай болып қалды...» - деп айтты.

67. Ф. Голощекин «ауылды кеңестендіру» ұранымен Қазақстанда «жаңа революция» жүргізудің идеялық-саяси негізін жасады.

68. С. Сәдуақасов, С. Сейфуллин, С. Қожанов, Ж. Мыңбаевтар «ұлтшыл» деп айыпталды.

69. Т. Рысқұлов наразылық білдірген соң БК(б)П Орталық Комитетінің қарамағына шақырып алынды.

70. И. Сталиннің нұсқауымен астық дайындау барысында төтенше шаралар қолдануға рұқсат етілді.

71. Г. Рошаль – 1930 жылғы 9 наурызынан бастап, үштік хаттамаларына қол қойып отырды.

72. Ғ. Мүсірепов, М. Ғатауллин, М. Дәулетқалиев, Е. Алтынбеков, Қ. Қуанышев – БК(б)П өлкелік комиетінің хатшысы Ф. Голощекинге ашық хат жазды.

73. Т. Рысқұловтың 1933 жылғы наурызда И.В.Сталинге жазған хаты да сол жылдардың сұмдығын айқын ашып беретін тарихи айғақ болып табылады.

74. Ә. Ермеков, Х. Досмұхамедов, Ә. Бөкейханов және Алаш партиясының басқа да көрнекті қайраткерлері мен мүшелері жазаға ұшырады.

75. Қазақ-кеңес әдебиетінің көрнекті тұлғалары – С. Сейфуллин, Б. Майлин, І. Жансүгіров, М. Жұмабаев, М. Дулатұлы жазаға ұшырады.

76. А. Байтұрсынұлы – қазақ тіл білімінің негізін салушы.

77. Қ. Жұбанов - көрнекті тілтанушы ғалым, профессор.

78. С. Асфандияров – қазақтың тарихи білімінің негізін салушы.

79. М. Төлепов – КСРО Ғылым академиясы қазақ филиалы басшыларының бірі.

80. А. Л. Чижевский – Э. Циалковскийдің серігі әрі досы, салмақсыздық жағдайындағы қан айналымы теориясы жөніндегі бірегей еңбектің авторы (Карлаг тұтқыны).

81. В. С. Пустовойт – селекционер, академик, екі мәрте Социалистік Еңбек Ері (Карлаг тұтқыны).

82. Н. В. Тимофеев-Ресовский – радиациялық генетиканың негізін салушы.

83. В. Л. Пржелцлавский – жылу техникасы жөніндегі ірі маман (С. П. Королевтің серігі).

84. Т. М. Людвиг – Сәулет академиясының корреспондент мүшесі.

85. С. Сейфуллиннің әйелі – АЛЖИР лагерінде отырды.

86. Т. Рысқұлов әйелі мен қызы – АЛЖИР лагерінде отырды.

87. Т. Жүргеновтің әйелі – АЛЖИР лагерінде отырды.

88. С. Қожановтың әйелі – АЛЖИР лагерінде отырды.

89. Т. Күзембаев - 1937 жылғы КСРО Жоғарғы кеңесіне сайланған Қазақстандық шахтер.

90. С. Зұрбаев - 1937 жылғы КСРО Жоғарғы кеңесіне сайланған Қазақстандық мұнайшы.

91. И. Логвиенко - 1937 жылғы КСРО Жоғарғы кеңесіне сайланған Қазақстандық комбайншы.

92. С. Оңғарбаев - 1937 жылғы КСРО Жоғарғы кеңесіне сайланған Қазақстандық сауыншы.

93. Л. Березняк - КСРО Жоғарғы кеңесіне сайланған Қазақстандық паровоз машинисі.

94. П. Н. Ангелина қыздар мен әйел адамдарды трактор меңгеруге шақырушы.

95. А. Наганов, В. Фурсов, Қ. Тұрдиев, Ш. Шолтыров Брест қамалын қорғаған қазақстандықтар.

96. Е. П. Рыков – Дивизия командирі, Оңтүстік-батыс майдан Әскери Кеңесінің мүшесі. 1941 жылы 20 қыркүйекте неміс-фашист басқыншыларымен шайқасқа түскен.

97. И. В. Панфилов 316-атқыштар дивизиясының басшысы, генерал-майор (Кеңес Одағының батыры).

98. И. В. Карпов Мәскеу үшін шайқаста атқыштар полкіне қолбасшылық еткен.

99. Б. Момышұлы Мәскеу үшін шайқаста батольон басқарған.

100. М. Ғабдуллин – жау танкілерін жойып, өз бөлімшесін қоршаудан алып шыққан ротаның саяси жетекшісі. Кеңес одағының батыры.

101. Төлеген Тоқтаров – Бородино селосында неміс бөлімінің штабына басып кіріп, 5 неміс офицерінің көзін жойған кеңес одағының батыры.

102. Б. Момышұлы: «Біздің жүрегіміз темір емес. Бірақ біздің кек отымыз қандай темірді болса да ерітіп, күйдіріп жібере алады... біздің рейхді жеңетін ең күшті қаруымыз бар, ол – Отанға деген сүйіспеншілік»-деп айтты.

103. Н. Гастелло – жау тобына ұшағын бағыттаған адам, авиация капитаны.

104. А. Маслов – жау тобына ұшағын бағыттаған экипаж ұшағының жетекшісі.

105. Б. Бейсекбаев – жау тобына ұшағын бағыттаған қазақ. Ресейдің батыры, 1998 жылы Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың өкімімен Халық Қаһарманы атағы берілді.

106. Д. Шыныбеков – Ориенбаум алғы шебінде 48-атқыштар дивизиясының атақты мергені.

107. С. Баймағамбетов – Ленинград үшін шайқаста жау дзотын кеудесімен жапқан.

108. Жамбыл – блокадалық Лениградтықтарға «Ленинградтық өренім» жырын арнады.

109. Ғ. Сафиуллин (полковник) басқарған 73-гвардиялық дивизия жаудын 120 танкісі мен 800 автомашиасын жойды.

110. Н. Әбдіров – қарағандылық ұшқыш.1942 ж.19 желтоқсанда Боковская-Пономаревка ауданында болған әуе шайқасында ұшағын жау танкілер шоғырына құлатқан.

111. Т. Мырзаев – «Павлов үйін» қорғаған Оңтүстік Қазақстандық жауынгер.

112. Қ. Сыпатаев – Еділ бойындағы қаһарман қала түбінде өшпес ерлік көрсеткен минометші.

113. Т. С. Позолотин – Дон мен Еділ жағасындағы жау топтарын қоршауға алу операциясына қатысқан қазақстандық подполковник (17-гвардиялық танк полк қолбасшысы).

114. І. Айтықов – сталинград қорғанысының батыры, екі мәрте Даңқ орденінің иегері (Кеңес Одағының батыры).

115. Қ. Аухадиев – жаудың 5 танкісі мен өздігінен жүретін «Фердинанд» машинасын жоюшы (Кеңес Одағының батыры).

116. Қ. Қайсенов – Украинадағы партизандар қозғалысының жетекші.

117. Ж. Ағаділов – партизан.

118. Е. Воробьев – партизан.

119. П. Семенова – партизан.

120. А. С. Егоров (Кеңес Одағының батыры) пен З.У. Құсайынов (Кеңес Одағының батыры) шетелдегі қарсыласу қозғалысының жетекшісі.

121. Т. Бигельдинов – ұшқыш (Екі мәрте Кеңес Одағының батыры).

122. Л. Беда – ұшқыш (Екі мәрте Кеңес Одағының батыры).

123. И. Павлов – ұшқыш (Екі мәрте Кеңес Одағының батыры).

124. С. Луганский – ұшқыш (өзі жалғыз жаудың 37 ұшағын, топтасып жүріп 6 ұшағын атып түсірген). Екі мәрте Кеңес Одағының батыры.

125. М. Мәметова – 100-қазақ ұлттық атқыштар бригадасының пулеметшісі (Кеңес Одағының батыры).

126. Ә. Молдағұлова – 54-атқыштар бригадасының мергені (Кеңес Одағының батыры).

127. С. Нұрмағамбетов – Кеңес Одағының батыры (Берлин операциясына қатысқан).

128. И. Я. Съянов, Х. Қайдауов, З. Тұрарбеков, Х. Көбеков, Т. Бигельдинов, А. Еремеев, Н. Шелихов – Берлинге шабуыл жасауға қатысқандар.

129. Р. Қошқарбаев, Г. Булатов – Рейхстагқа ту тіккен қазақстандықтар.

130. Қ. Мәденов пен Р. Қараманов 1008-атқыштар полкінің туын Берлин ратушасына тіккендер.

131. С. Көбеев, Л. И. Добранская, Н. В. Волков, С. Ақышев, А. Ақатов, Ш. Сарыбаев ж/е т.б – «Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мұғалімі» атағы берілді.

132. С. Асфандияров – «Қазақстанның көне заманнан бергі тарихының» бірінші бөлімінің авторы.

133. Ж. Жұмабаев – «Шолпан» (1913ж), «Батыр Баян», «Ертегі», «Қойлыбайдың қобызы», «Жүсіпхан» поэмаларының авторы.

134. С. Сейфуллин – «Көкшетау» поэмасының авторы.

135. С. Мұқанов – «Сұлушаш», «Жұмбақ жалау».

136. І. Жансүгіров – «Құлагер» поэмасының авторы.

137. И. Байзақов – «Құралай сұлу» поэмасының авторы.

138. Б. Майлин – «Азамат Азаматыч» романының авторы.

139. Ж. Аймауытов – «Қартқожа» романының авторы.

140. С. Ерубаев – «Менің құрдастарым».

141. Ғ. Мұстафин – «Өмір мен өлім» романының авторы.

142. М. Әуезов – «Айман-Шолпан», «Түңгі сарын».

143. Б. Майлин – «Жалбыр» пьесасының авторы.

144. Ғ. Мүсірепов – «Қыз Жібек», «Қозы Көрпеш – Баян сұлу» пьесаларының авторы (драмалық).

145. Ж. Аймауытов – «Мансапқорлар», «Ел қорғаны».

146. И. П. Шухов – «Ащы өзек», «Өшпенділік» романдарының авторы.

147. Ә. Бөкейханов – «Интернационалды» қазақ тіліне аударды.

148. А. В. Затаевич (этнограф, сазгер) – «Қырғыз(қазақ) халқының 1000 әні», «Қазақ халқының 500 әні мен күйі» еңбектерінің авторы.

149. Б. В. Асафьев (музыкатанушы) – «Қазақтың 1000 әні» еңбегінің авторы.

150. Ж. Шанин – қазақ ұлттық театрын басқарушы.

151. А. Қ. Жұбанов – Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік оркестрін құрушы.

152. К. Бәйсейітоваға – 1936 жылы КСРО халық әртісі берілді.

153. Ә. Қастеев – П.Г.Хлудовтың талантты шәкірті.

154. Қ. И. Сәтбаев – Қазақ Ұлттық Ғылым академиясының бірінші президенті.

155. М. Әуезов – «Абай» эпопеясының авторы.

156. С. Мұқанов – «Өмір мектебі» трилогиясының авторы.

157. Ғ. Мүсірепов – «Қазақ солдаты» романының авторы.

158. Ғ. Мұстафин – «Шығанақ» (прозалық шығармасының) романының авторы.

159. Ә. Әбішеев – «Жас түлектер» повесінің авторы.

160. А. Толстой – «Иван Грозный дилогиясының» авторы.

161. Ж. Шаяхметов – Қазақстан К(б)П Орталық Комитетінің бірінші хатшысы.

162. Е. Бекмаханов – «ХІХ ғасырдың 20-40 жылдарындағы Қазақстан» еңбегінің авторы, «Қазақ КСР тарихы» атты көлемді еңбектің авторларының бірі.

163. Ә. Марғұланның көзқарасы жат деп танылды.

164. Қ. Сәтбаев – Қазақстанды тастап кетуге мәжбүр болды.

165. Ю. Домбровский(жазушы) – Қазақстанды тастап кетуге мәжбүр болды.

166. П. К. Пономаренко – Қазақстан КП Орталық Комитетінің бірінші хатшысы.

167. Л. И. Брежнев – Қазақстан КП Орталық Комитетінің бірінші хатшысы.

168. Л. И. Брежнев – Қазақстан КП Орталық Комитетінің екінші хатшысы.

169. Л. И. Брежнев – КСРО КОКП бас хатшысы.

170. Ы. Жақаев – Қызылорда облысы Шиелі ауданы «Қызыл ту» ұжымшарының күріштен рекордты өнім жинаушы звено жетекшісі.

171. Ә. Марғұлан - көшпелілердің қола дәуірдегі тарихы мен мәдениетін зерттеді.

172. М. Әуезов – «Абай жолы» эпопеясының авторы.

173. Ғ.Мүсіреповтың «Оянған өлке» романы 1950 жылдардағы ұлттық прозаның жетістігі саналды.

174. С. Мұқанов «Сырдария» романында замандастарының өмірін, еңбегін, арман-мақсаттарын бейнеледі.

175. С. Мұқанов «Өмір мектебі» трилогиясында жазушы ауызекі әңгіме, өмірбаяндық сыр-шерту дәстүрін жалғастыра отырып, туған халқының тарихи жолына өз түсінігінше шолу жасайды.

176. Ғ. Мұстафин – «Миллионер» прозалық шығармасының авторы.

177. Ғ. Мұстафин – «Қарағанды», «Дауылдан кейін» романдарының авторы.

178. Ә. Тәжібаев – «Шайтан» (сатирикалық), «Портреттер»(философиялық) поэмаларының авторы.

179. Х. Ерғалиев – «Біздің ауылдың қызы», «Құрманғазы» поэмаларының авторы.

180. Т. Жароков – «Жапанды орман жаңғыртты» поэмасының авторы.

181. Қ. Бекқожин – «Мариям Жагорқызы» поэмасының авторы.

182. Ж. Молдағалиев – «Жыр туралы жыр» поэмасының авторы.

183. И. Шухов – «Тың игерушілер» очеркінің авторы.

184. Х. Абдуллин – «Гүлстан» повесінің авторы.

185. К. Хасанов ұйғыр драмматургиясын жасауда көп еңбек етті.

186. С. Сейфуллин, Б. Майлин, І. Жансүгіров есімдері ХХ съезден соң ақталды.

187. Ә. Әбішев – «Достық пен махаббат» пьесасының авторы.

188. Ш. Хұсайынов – «Кеше мен бүгін» пьесасының авторы.

189. Ә. Тәжібаев – «Жалғыз ағаш орман емес» пьесасының авторы.

190. Я. С. Штейн басқарған жылдары Орыс драма театры қазіргі заман тақырыптарын игеруге бетбұрыс жасады.

191. В. Б. Харламов өнерге сіңірген еңбегі үшін КСРО Халық артисі атағын алды.

192. Н. Сац басқарған Жасөспірімдер театры үлкен шығармашылық өрлеу үстінде болды.

193. Сазгер Е. Брусиловский «Дударай», М. Төлебаевпен бірігіп «Амангелді» операларын жазды.

194. Қ. Қожамияров тұңғыш ұйғыр операсы «Назугумды» жазды.

195. Қ. Телжанов (картинасы) – «Жамал», «Атамекен».

196. С. Мәмбетов (картинасы) – «Тауда», «Киіз үй қасында».

197. М. Кенбаев (картинасы) – «Шопан әні», «Сұхбат».

198. А. Степанов пен А. Ғалымбаева салған порттреттерінде адамның алуан түрлі көңіл күйі мен толғаныстарын шынайы бейнеледі.

199. Н. Нұрмұхамедов, М. Лизогуб, К. Шаяхметов, А. Черкасский, Н. Таңсықбаев, Ә. Қастеев сияқты қылқалам шеберлері тарихи-революциялық тақырыпқа, индустриялық пейзаждарға бой ұрды.

200. Д. А. Қонаев – Қазақстан КП Орталық Комитетінің бірінші хатшысы.

201. М. Әуезов «Жас тұлпар» ұйымын құрды.

202. А. Коркин – Қазақстан аумағынде ұйымдастырылуы тиіс болған неміс автономиясы жөніндегі комитет басшысы.

203. А. Коркин – Қазақстан Компартиясы ОК-нің екінші хатшысы.

204. Д. В. Сокольский катализаторларды электрохимиялық әдістермен зерттеу мәселесін дұрыс көтере білді.

205. У. М. Ахметсафин республикадағы гидрогеология және гидрофизика ғылымдары саласында нәтижелі еңбек еті.

206. М. А. Айтхожин – информосомаларды ашты.

207. А. И. Бараев басқарған Ленин атындағы Бүкілодақтық ауыл шаруашылығы ғылым академиясының Шығыс бөлімі топырақ қорғаудың жаңа жүйесін жасау бағытында зерттеулер жүргізді.

208. Ғ. Мүсірепов - Социалистік Еңбек Ері атағын иеленген жазушы.

209. Ә. Нүрпейісов – «Қан мен тер» трилогиясының авторы.

210. І. Есенберлиннің романдары бұқара арасында кең танымал болып, қолдан-қолға өтіп жүрді.

211. Ә. Әлімжанов – «Ұстаздың оралуы» романының авторы.

212. Б. Момышұлының соғыс тақырыбына жазған шығармалары оқырман көңілінен шықты.

213. О. Сүлейменов – «Адамға табын, Жер, енді» поэмасының авторы.

214. Ш. Айтматов – «Құс жолы» повесінің авторы.

215. Ш. Аймановтың «Атаманның ақыры», С.Қожықовтың «Қыз Жібек» фильмдері халық арасында ілтипатпен қабылданған шын мәніндегі көркем таспалар болатын.

216. М. Горбачев – КСРО КОКП Бас хатшысы.

217. Г. Колбин – Ульяновск облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы.

218. Г. Колбин – Грузия КП ОК екінші хатшысы.

219. Қ. Рысқұлбеков – Желтоқсан оқиғасына қатысушы.

220. Қ. Рысқұлбековтың өлім жазасына кесілуі дүниежүзілік қауымдастықтың наразылығын тудырды.

221. Қ. Рысқұлбековке «жасақшы» С. Савицкийді өлтірді деген айып тағылды.

222. М. С. Соломенцевтің нұсқауы бойынша, КСРО-ның барлық бұқаралық ақпарат құралдары бұл оқиғаларды «маскүнемдер мен нашақорлардың бұзақылық, ұлтшылдық арандату әрекеттері» деп түсіндірді.

223. Н. Ә. Назарбаев – Қазақстан КП Орталық Комитетінің бірінші хатшысы.

224. Ш. Құдайбердіұлы (1858-1931) ақын, философ.

225. Ж. Аймауытов (1889-1931) жазушы әрі ғалым.

226. М. Дулатов (1885-1935) жазушы, педагог.

227. А. Байтұрсынов (1873-1937) тіл, ғылым, журналистика салаларында мол мұра қалдырған.

228. М. Жұмабаев (1893-1938) атақты ақын, белгілі саясатшы, педагог.

229. О. Сүлейменов – «Невада-Семей» антиядролық, экологиялық қозғалысын құрушы.

230. Н. Ә. Назарбаев – Қазақстан Республикасының тұңғыш президенті.

231. Н. Назарбаев КСРО-ның келешегі туралы айтыстар жүріп жатқан кезде жаңарған федерация ұстанымдары негізінде одақты сақтап қалу үшін белсенді күрес жүргізді.

232. Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев еңбек жолын 1960 жылы Қарағанды облысының Теміртау қаласындағы «Қазметаллургқұрылыс» тресінде жұмысшы болып бастады.

233. С. Әбділдин 1993 жылдың 13 желтоқсанында Жоғарғы Кеңестің таратылғандығын ресми түрде жариялады.

234. Ә. Нүрпейісов – «Соңғы парыз» романының авторы.

235. М. Мағауин – «Мен» атты философиялық толғауы жарыққа шығарды.

236. Қ. Жұмаділов Қаракерей Қабанбай туралы «Дарабоз» дилогиясын оқырмандар назарына ұсынды.

237. О. Сүлейменовтың көпжылдық зерттеу еңбегінің нәтижесі болып табылатын, дүниежүзі тілдерінің даму заңдылықтарын саралаған көлемді еңбегі – «Жазу тілі» кітабы жарық көрді.

238. Р. Әбдіров – «Сталинге сыйлық» фильмінің режиссері.

239. Р. Ибрагимов пен Т. Теменов (режиссерлер) – «Көшпенділер» фильмін (шетелдерде «Номад» фильмі) түсірді.

240. А. Әмірқұлов – «Қош бол, Гүлсары» фильмінің режиссері.

241. С. Нарымбетов «Мұстафа Шоқай» фильмінің режиссері.

242. С. Дворцевой - «Тюльпан» фильмінің режиссері.

Елді мекен мен жер-су атаулары:

1. Қостанай уезі Меңдіқара болысындағы батырақ-шаруалары: «Кедейлердің ауру балалары жұмысқа жарамды деп танылды, ал бай балалары дені сау және тепсе темір үзетін болса да, әскери алқалардың төрағасы мен мүшелеріне көп пара бергендіктен, үйлеріне қайтарылды»-деп жазды.

2. Ырғыз, Торғай уездерінде дала ақсүйектерінің 9 өкілі хан көтерілді.

3. Ақмола облысының Ерексай және Әйелді болыстарында хан және 4 қазы сайланды.

4. Шерубай-Нұра болысында – Нұрлан Қияшев хан көтерілді.

5. Қарашақ болысында Оспан Шоңов хан болып сайланды.

6. Верный уезінің Жайымтал болысының ханы болып Бекболат Әшекеев сайланды.

7. Жетісудың генерал-губернаторы М.А.Фольбаум жергілікті казактардан жазалау отрядтарын ұйымдастыру үшін казак станицаларына асығыс түрде винтовкалар мен патрондар жіберді.

8. Тоқмақты 10 мыңнан астам көтерілісші қырғыз-қазақтар қоршады.

9. Жаркент уезінде көтерілісшілер Таврия, Владислав, Мещеры, Краснояр, Новокиев қоныстарын басып алды.

10. Ұзынағашқа жақын тауларда Жайымтал болысының көтерілісшілері мен подполковник Базилевичтың жазалау отрядының арасында күші тең емес шайқастар жүрді.

11. Лепсі уезінде жазалау отрядтары мен Жетісу көтерілісшілерінің қарулы қақтығысы болды.

12. Мерке, Әулиеата көтерілісшілері Мойынқұмда табан тірескен шайқас жүрді.

13. Түркістан өлкесінде 347 адам атылды, 168 адам жер аударылды.

14. Жетісуда көтеріліс жасаған ауылдардың 238 мыңнан астам халқы Қытайға ауып кетуге мәжбүр болды.

15. Верныйда Қытаймен шекараға дейінгі аралықта ауылдар мен қыстақтар қираған үйінділерге айналды.Қалған бөлігі - осы орасан үлкен аймақтағы қазақтар құнарсыз таулы аудандарға немесе балқаш маңайындағы шөл далаға қуылды.

16. Торғай уезіндегі қыпшақ руының көтеріліске шыққан қазақтары Орта жүздің ықпалды биі Нияздың немересі, аса беделді Әбдіғафар Жанбосыновты өздерінің ханы етіп сайлады.

17. Доғал-Үрпек түбіндегі ұрыс жеңіліспен аяқталды.

18. Жетісу өңірінде қоныстанушылардың 94 елді мекені көтерілісшілердің шабуылына ұшырады.

19. Жетісудағы қозғалыс басшыларының бірі Бекболат Әшекеев Боралдай асуында жұрт алдында дарға асылды.

20. Қарқарадағы көтеріліс жетекшілерінің бірі Жәмеңке Мәмбетов абақтыға қамалып, басқа да 12 басшымен бірге азаптап өлтірілді.

21. Верныйда «Қара жұмысшылар одағы» құрылды.

22. Сергиопольде (Аягөз) – «Солдаттардың орыс-мұсылман ұйымы» ұйымдастырылды.

23. Петропавлда «Жас арбакештер одағы» құрылды.

24. Семейде Кеңес және гарнизон комитеттерінің бірлескен мәжілісі өкімет билігі Кеңес қолына көшкені туралы қарар қабылдады.

25. Темір, Қостанай, Петропавл уездерінің, Бөкей даласында, Жетісу, Сырдария, Ақмола облыстарында шаруалардың жаппай бой көрсетулері болды.

26. Перовскіде солдатқа алынғандардың әйелдерінің жаппай манифестациясы, Павлодарда, Петропавлда, Верныйда, Әулиеатада және басқа қалаларда еңбекші әйелдердің бой көрсетулері болып өтті.

27. Верный уезінің жекелеген болыстарында қазақ кедейлері болыстарды орнынан түсіріп, байлардың көп малын айдап әкетті.

28. Қарақаралы және Павлодар уездерінде, Бөкей ордасы мен басқа да жерлерде қазақ шаруаларының бой көрсетулері болды. Қоныс аударып келгендер де жер мен астық жолындағы күреске көтерілді.

29. Жұмысшы депутаттарының Кеңестерінің бастамасы бойынша Петропавлдың, Семейдің, Оралдың, Перовскінің кәсіпорындарында, кен зауытында және мұнай өнеркәсібі кәсіпорындарында 8-сағаттық жұмыс күні еңгізілді.

30. Жетісу губерниясында Алаш партиясының блогы сайлаушылар дауысының 57,5%-ын алса. Семей уезінде (85,6%), Торғай, Орал губернияларында (75%) дауысын жинады.

31. Сібірге, Ақмола, Семей облыстары мен Қостанай уезіне жұмысшылардан жасақталған азық-түлік отрядтары жіберілді.

32. Қостанай уезінде астыртын жұмысты Мәскеудегі қазан қарулы төңкерісіне қатысушы М. Г. Летунов, Қара теңіз флотының бұрыңғы матросы Г. И. Муляр, Қысқы Сарайға шабуыл жасауға қатысқан А. И. Миронов, Торғай депутаттар Кеңесінің мүшесі К. М. Иноземцев, үш революцияға қатысушы, Қостанай төтенше комиссиясының төрағасы И. Эльбе, әскерден қайтқан А. Жиляев және басқалар ұйымдастырды.

33. Кеңарал болысындағы астыртын қозғалыс жетекшіслерінің бірі Өтеп Ыбыраев.

34. Ой болысындағы қозғалыс жетекшісі Кәкімжан Саркин.

35. Орынбор қаласы ҚазАКСР-нің тұңғыш астанасы. /Қырғыз (Қазақ) АКСР-ның/.

36. Қостанай аймағын Қазақстан құрамына қосу қажет екенін Кеңес үкіметі атына жолдаған жазбасында А.Байтұрсынұлы мен М.Сералин жан-жақты дәлелдеп берді.

37. Қоянды мен Баянауыл жәрмеңкелері – Семей губерниясында.

38. Ойыл мен Темірдегі жәрмеңке – Ақтөбеде.

39. Орда жәрмеңкесі – Бөкей ордасында.

40. Ақмола округінде сотталғандардың үй ішімен қоса 24 сағат ішінде жер аудару фактісі орын алды.

41. Алматы және Петропавл округтерінде кейбір ауылдарда қара бойкот жарияланып, онда терезелерде тақтай қағылып тасталды, пешке от жағу рұқсат етілмеді. Тұтас қоныстарға бойкот жасалған жағдайларда да кездесті.

42. Ақтөбе және Павлодар округтерінде кедейлерді ұрып-соғу, оларды суық су құйып азаптау, қыс кезінде суық қамбалар мен қоймаларға күзетпен қамап қою орын алды, кулактардың үйлерінде жаназа рәсімін өткізуге жол берілмеді.

43. Семей округі халық наразылығының ірі ошағына айналды.

44. Қазақ өлкелік комитеті «бандиттік-басмашы қозғалысының көрінісі» деп бағалаған Торғай шаруаларының Бетпаққара көтерілісі бүкіл республикаға күшті әсер етті.

45. Қарақұм көтерілісін Орынборда орналасқан 8-дивизия басып тастады.

46. Созақ ауданындағы көтеріліс табандылығымен және шебер ұйымдастырылуымен ерекшеленді.

47. Маңғыстау, Жылқосын, Ойыл, Табын аудандарының шаруалары Қазақстан жерін тастап, Түрікменстан, Қарақалпақстан аумағына, ал бір бөлігі Иран және Ауғанстанға көшіп кетуге мәжбүр болды.

48. Алматы және Семей округтерінің бүлік шығарған ауылдарының едәуір бөлігі Қытай жеріне ауып кетті.

49. Қызылорда және Алматы облыстарында қоныс аударушы корейлерден тұратын 57 ұжымшар құрылды.

50. Қарағанды облысының аумағында, негізінен алғанда, Осакаров ауданында, 1931 жылы, шамамен 25 қоныс-обсервация құрылды.

51. Шымкентте қорғасын зауыты салынды.

52. Балқашта мыс қорыту зауыты іске қосылды.

53. Риддер, Зырьян полиметалл зауыттарының мыс балқыту комбинаттары іске қосылды.

54. Ащысай, Қоңырат кеніштерінің салынуы түсті металлургияны Қазақстан өнеркәсібінің жетекші саласына айналдырды.

55. Ақтөбеде ферроқорытпа зауыты салынды.

56. Текелі, Жезқазған мыс балқыту комбинаттарының құрылысы ойдағыдай жүріп жатты.

57. Шымкенттің «СЧСЗ» таңбалы қорғасыны одақтағы таңдаулы қорғасын деп танылды.

58. Батыс Қазақстанда Жайық-Көшім каналы пайдалануға берілді.

59. Текелі және Өскемен қорғасын-мырыш комбинаттарының құрылысы жедел жүрді.

60. Ақтөбе ферроқорытпа зауытының жаңа құрылысы Запорожье ферроқорытпа зауытының жабдықтарын, Алматыдағы машина жөндеу зауытының аяқталмаған құрылысы Луганск машина жасау зауытының цехтарын алды.

61. Көшіріліп әкелінген зауыттар мен фабрикалар, негізінен, Алматы, Орал, Шымкент, Семей, Қарағанды, Ақтөбе, Петропавл қалаларына орналастырылды.

62. Мәскеу түбінде генерал-майор И. В. Панфилов қолбасшылық еткен даңқты 316-атқыштар дивизиясы ерлікпен шайқасты.

63. Мәскеу түбінде шайқаста көрсеткен ерлігі үшін 316-атқыштар дивизиясы 8-гвардиялық дивизия болып қайта құрылып, Қызыл Ту орденімен марапатталды. Жауынгерлердің өтініші бойынша дивизия И.В.Панфиловтың есімімен аталатын болды.

64. Қазақстанда құрылған әскер бөлімшелерінің үштен бірі Ленинград түбінде соғысты.

65. Балтық флотындағы қызыл тулы «Киров» крейсерінде ғана 156 қазақстандық жауынгерлік сапта тұрды.

66. Қазақстан Сталинград облысымен 500 шақырым бойына шекаралас жатқан еді.

67. Батысқазақстандықтар Сайхын мен Ордада әскери әуежайлар құрылысына жұмылдырылды.

68. Ақтөбе облысының кейбір аудандарында қорғаныс құрылыстары салынды.

69. Жапондарға қарсы шайқастарда Ақтөбеде құрылған 74-жеке теңіз атқыштар бригадасының негізінде ұйымдастырылған 292-атқыштар дивизиясының жауынгерлері Кеңес Қарулы Күштері дәстүрінің даңқын шығарды.

70. Мәскеу түбінде ауыр шайқастар жүріп жатқан кездің өзінде-ақ Шымкент теміржол торабының комсомолдары «Қазақстан комсомолы» танк колоннасына қаржы жинап берді.

71. Қазақстан комсомолы Сталинград трактор зауыты мен «Красный Октябрь» зауытын қамқорлыққа алды.

72. Қазақстан тұрғындары фашистік отаршылдықтың ауыртпалығын бастан көшірген 12 қала мен 45 ауданды қамқорлыққа алды.

73. Ембі кәсіпшіліктерінде, Кенді Алтай, Қоңырат, Текелі кеніштерінде жүздеген шешендер мен ингуштар еңбек етті.

74. Петропавл және Көкшетау, Орал және Орда қалаларында Қоғамдық бөлімшелер ашылды. Қазақ тілі мен әдебиеті саласында қыруар жұмыс істеді.

75. Соғыс басталған соң КСРО Ғылым академиясының Орал, Батыс Сібір және Қазақстан байлықтарын қорғаныс мұқтажына жұмылдыру жөніндегі комиссия құрылды.

76. Соғыс кезінде Алматыда мемлекеттік шеттілдер педагогика институты, Шымкент технология институты, Қазақ мемлекеттік консерваториясы, қазақ мемлекеттік қыздар институты, Дене шынықтыру институты ашылды.

77. Қазақстанның өнер қызметкерлерінен құрылған 2 концерт бригадасы Калинин, Солтүстік-Батыс, Сталинград, Оңтүстік-Батыс, Беларусь майдандарының, Ерекше Қиыр Шығыс әскери округінің және Тынық мұхит флотының шығыс әскери бөлімдерінде көптеген концерт қойып, жауынгерлердің рухын көтеріп, жеңіске жігерлендірді.

78. Мәскеуде «Дәрігерлер ісі», Ленинградта «Ленинград ісі» деп аталған саяси күйретулер жатқан кезде, Қазақстанда «Бекмаханов ісі» қолға алынды.

79. Мәскеу мен Ленинградтағы кейбір ірі ғалымдардың араласуымен Е. Бекмаханов 1954 жылы ақталып шықты.

80. Теміртауда Қазақ металлургия зауыты іске қосылып, Ақтөбе ферроқорытпа зауытының қуаты ұлғайтылды.

81. Сазтөбеде, Қарағандыда, Өскеменде, Семейде, Шымкентте цемент зауыттары бой көтерді.

82. Талдықорғанда, Өскеменде, Қызылжарда, Қостанайда кірпіш зауыттары салынып, бұл бұйымдарды шығаратын Алматы мен Шымкенттегі кәсіпорындар кеңейтілді.

83. Жамбылда, Семейде, Петропавлда, Павлодарда тері илейтін, былғары жасайтын кәсіпорындар салынды.

84. Алматы мен Шымкентте мақта-мата комбинаты салынды.

85. Қарағандыда аяқкиім тігу мен шұлық шығаратын кісіпорындар салынды.

86. Жезқазғанда, Семейде, Ақтөбеде тоқыма фабрикалары жұмыс істей бастады.

87. Ақтөбеде, Шымкентте, Жамбылда, Теміртауда ет комбинаттары, ондаған сүт, май айыратын, ірімшік қайнататын зауыттар, ірі наубайханалар іске қосылды.

88. Тың игеру республиканың Ақмола, Көкшетау, Қостанай, Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Торғай облыстарында жүргізілді.

89. Теміртауда салынып жатқан металлургия комбинаты «Бүкілодақтық комсомолдық екпінді құрылыс» деп жарияланды.

90. Сарыарқа бүкіл Қазақстанның символы екендігі, Көкшетау өңірі қазақ халқының әйгілі қоғам қайраткерлерінің – хандары мен батырларының, алымдары мен ақындарының мекені болғаны туралы ауызға алынбады.

91. Экологиялық жағдайдың шиеленісуі ірі кәсіпорындар шоғырланған Алматы, Қарағанды, Шымкент, Жамбыл, Өскемен, Теміртау тәріздес қалаларда да көрініс берді.

92. Новочеркасскідегі, Грузиядағы, Балтық республикаларындағы оқиғаларға қатысқандар қатал жазаланды және көпшілік назарынан тыс ұсталды.

93. Қарағандыда - "Жас қазақ" ұйымы құрылды.

94. Семейде – «Тайшұбар» ұйымы құрылды.

95. Неміс автономиясының орталығы етіп Ақмола облысындағы Ерейментау қаласын белгілеуге ұйғарым жасалды.

96. Неміс автономиясының құрамына Павлодар, Қарағанды, Көкшетау облыстарының бірнеше іргелес аудандары еңгізілмек болды.

97. Батыс Қазақстандағы Капустин Ярде атом полигоны жұмыс істеп тұрды.

98. Семей өңірінің және онымен іргелес жатқан Қарағанды, Павлодар, Өскемен облыстарының тұрғындары арасында қатерлі ісік, қан ауруларымен ауыратындар көбейіп кетті.

99. Экологиялық жағдайдың шиеленісуі ірі кәсіпорындар шоғырланған Алматы, Қарағанды, Шымкент, Жамбыл, Өскемен, Теміртау тәрізді қалаларда көрініс берді.

100. Алматы облысының Еңбекшіқазақ және Күрті аудандарында кеңшар директоры болып істеген И. Худенко басқарудың жаңа түрлерін еңгізуге тырысты.

101. Өз елдерінің тәуелсіздігіне қол жеткізу үшін, алдымен Балтық жағалауындағы республикалар – Латвияның, Литваның, Эстонияның, кейінірек Украинаның, Қырғызстанның, Ресейдің парламенттері мемлекеттік егемендік туралы декларациялар қабылдады.

102. Алматыдағы кездесудің нәтижесінде Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы (ТМД) дүниеге келді.

103. Өзін-өзі таратқан алғашқы кеңес Алматы қаласындағы халық депутаттарының Алатау аудандық кеңесі болды.

104. Ақтөбедеде қуаты 6 млрд текше метр газ өңдейтін Жаңажол зауыты салынды.

105. Қысқа мерзімде Түркияның белсенді қатысуымен Алматыда «Анкара» қонақ үйі салынды.

106. Алматыда, Жезқазған қалаларында Қ. И. Сәтбаевқа еңселі ескерткіш қойылды.

107. Шетелдерден келген қазақ диаспорасының өкілдері Алматыны, Шымкентті, Түркістанды және республиканың басқа облыстары мен қалаларын аралап халықтың тұрмысымен таныстырды.

Хронологиялық тізбек:

1. 1914-1918 жж. Бірінші дүниежүзілік соғыс.

2. 1907-1912 жылдардың өзінде Ресейден 2 млн 400 мың адам әкеліп қоныстандырылды.

3. 1917 жылға қарай Қазақстанда қоныстанатын жерлерге, помещиктік жер иелеріне, монастрьларға, қалалар мен теміржолдар үшін бөлінген өңірлерге ең жақсы егістік жер мен жайылымдардың 45 млн-нан астам десятина жері тартып алынды.

4. 1916 жылы патша әкімшілігі ресейлік отаршылдар үшін жаңадан жерлер тартып алуды ойластырды.

5. 1916жылы Қазақстан ұлт-азаттық қозғалыс болды.

6. 1916 жылғы 25 мусымдағы патша Жарлығы бойынша, қара жұмысқа 19-дан 43 жасқа дейінгі еңбекке жарамды барлық ер адамдар алынуға тиіс болды.

7. 1916 жылғы 23 тамызда генерал-губернатор А. Куропаткиннің құпия бұйрығымен қара жұмысқа шақырудан босатылғандар: болыстық, ауылдық басқармалардың лауазымды адамдары; жергілікті бұратаналардан шыққан төменгі полициялық шенділер; имамдар, молдалар мен мүдәрістер; ұсақ несие мекемлеріндегі есепшілер; үкімет мекемелеріндегі жоғары лауазымды жергілікті бұратаналар; дворян және ата-бабаларынан, сондай-ақ жеке бас құрметті азамат құқықтарын пайданылатын жергілікті ұлт өкілдері.

8. 1916 жылғы қозғалыс Қазақстанды, Орта Азияны, Сібір мен Кавказдың бір бөлігін қамтыды.

9. 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыстың ірі орталықтарының бірі Жетісу болды.

10. 1916 жылғы 20 шілдеде Түркістан өлкесінің генерал-губернаторы болып тағайындалған генерал А.Куропаткин қандай амалды болса да қолданудан тайынбай, көтерілісшілерді бағындыруға, лаң салушыларға қарсы күресу үшін байырғы халықтың рулық немесе тайпалық араздығын пайдалануға рұқсат берді.

11. 1916 жылғы тамызда 5 мыңнан астам көтерілісші жазалау отрядын талқандап, Қарқара жәрмеңкесін басып алды.

12. 1916 жылғы қозғалыстың ең ірі оқиғаларының бірі Торғай облысында орын алды.

13. 1916 жылғы қыркүйекте Торғай уезінде Амангелді Иманов көтерілісшілердің үлкен жасағын құрып, қару жасаушыларды ұйымдастырды және көтерілісшілерді әскери өнерге өзі үйретті.

14. 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс отаршылдыққа қарсы сипатта болды.

15. 1916 жылы Қазақстан жеріндегі қазақтардың саны жарты миллионға жуық кеміді.

16. 1917 жылғы ақпанда Ресейде буржуазиялық-демократиялық революция болып, монархия құлатылды.

17. 1917 жылғы наурыз, сәуір айларында әр жерде жұмысшы және солдат депутаттарының Кеңестері құрылды.

18. 1917 жылғы 20 наурызда Ресей азаматтарының белгілі бір дін ұстануына немесе қай ұлтқа жататындығына байланысты құқықтарын шектеуді жойды.

19. 1917 жылғы Ақпан революциясы патша өкіметінің геноцид саясатын тежеді, ұлт саясаты саласында өзінің жалпы азаматтық мұраттары – бостандықты, халықтардың теңдігін қолдайтынын мәлімдеді.

20. 1905 жылы бой көрсеткен алаш қозғалысы Ақпан революциясынан кейін қайта жанданды.

21. 1917 жылғы сәуір, мамыр айларында Алаш партиясының облыстық, ішінара уездік съездері болып өтті.

22. 1917 жылғы сәуір айында болған Жетісу облыстық съезі азықпен жабдықтау, жергілікті өзін-өзі басқару, сот ісін жүргізу, салық салу, білім және ағарту мәселелерін қарады.

23. 1917 жылғы көктеміндегі Семей облыстық съезіне қатысушылар Қазақстанның болашақ автономиясын құруды ұсынды.

24. 1917 жылғы 21-26 шілдеде Орынборда Жалпықазақ съезі болып, оған Ақмола, Семей, Торғай, Орал, Жетісу, Сырдария, Ферғана облыстары мен Ішкі Бөкей ордасынан делегаттар қатысты.

25. 1917 жылғы сәуір айында Түркістан, Башқұртстан, Татарстан, Кавказ мұсылмандарының съездері болып өтті.

26. 1917 жылғы мамырда мұсылмандардың Бүкілресейлік съезі болып өтті

27. 1917 жылғы қыркүйекте тұңғыш мұсылман партиясы – Түркістан федералистер партиясы құрылды.

28. 1917 жылы Әулиеата мен Меркеде «Қазақ жастарының революциялық одағы» құрылды.

29. 1917 жылғы Ақпан революциясынан кейін Қазақстанның солтүстік облыстарында кадеттер ұйымы жұмысын жандандыра түсті.

30. 1917 жылдың көктемінде эсер ұйымдары пайда болды.

31. 1917 жылғы маусымда шаруа және қазақ депутаттарының біріккен Қостанай уездік Кеңесі, Өскеменде шаруа, казак және қазақ депутаттарының уездік Кеңесі құрылды.

32. 1917 жылдың мамыр айында Семей облысының Даубай кенішінің қазақ жұмысшылары ереуіл жасады.

33. 1917 жылы 29 тамызда Перовск Кеңесі кәсіподақтармен және солдаттармен бірлескен мәжіліс өткізіп, онда бүкіл өкімет билігін кеңестерге беру туралы қарар қабылдады.

34. 1917 жылдың 22 қарашасында Ферғана хандығының бұрынғы астанасы Қоқан қаласында Бүкілтүркістандық төтенше IV съезі ашылды.

35. 1917 жылғы қарашада Қоқанда мұсылмандардың орасан зор манифестациясы болды.

36. 1918 жылғы қаңтарда Ташкент Кеңесі мұсылман үкіметін жоймақшы болды.

37. 1918 жылдың 5 ақпанында Қоқан қаласы шабуылмен алынды.

38. 1917 жылдың желтоқсанында Орынборда өткен Жалпықазақ съезі Түркістан автономиясының басшысы М.Шоқайдың баяндамасын тыңдап, «Қоқан оқиғасын ұлт-азаттық қозғалыстағы демократиялық мазмұнды мойындамау, басқаша ойлағандарды қатаң жазалау, идеологиялық төзімсіздік, пролетариат диктатурасының революцияшыл ұрандарына елігушілік» деп бағалады.

39. 1917 жылдың қарашасы мен 1918 жылдың қаңтары аралығында өткен сайлау қазақ еңбекшілерінің басым көпшілігі Алаш партиясының бағдарламалық талаптарын қолдайтынын көрсетті.

40. 1917 жылы 15-22 қарашасында Ташкентте өткен өлкелік съезі Түркістан өлкесінде жаңа үкімет – Түркістан Халық Комиссарлар Кеңесі орнағанын атап көрсетті.

41. 1917 жылдың қазанынан 1918 жылғы наурыздың басына дейін Кеңес өкіметі байтақ Ресейге өз билігін орнатып үлгерді.

42. 1917 жылғы қазанда жұмысшы, шаруа және солдат депутаттарының Перовск (Қызылорда) Кеңесі өкімет билігін өз қолына алды.

43. 1917 жылғы желтоқсанда Балтық теңізшілері азық-түлік отрядтарының қолдауымен Қостанайдың жұмысшылары мен солдаттары өкімет билігін өз қолына алған болатын.

44. 1918 жылғы қаңтарда болған Қостанай Кеңестер съезі бүкіл уезде Кеңестер өкіметін онату туралы шешім қабылдады.

45. 1918 жылдың басында Ақтөбеде, Орынборда және Торғай уездерінде Кеңес өкіметі орнады.

46. 1918 жылдың қаңтарында Павлодарда кеңес өкіметі орнады.

47. 1918 жылғы ақпанның 16-сынан 17-сіне қараған түні Семейде өкімет билігі жергілікті Кеңестің қолына көшті, мұның өзі Өскеменде, Қарқаралыда, Зайсанда, Шығыс Қазақстанның өзге елді мекендері мен ауылдарында Кеңес өкіметінің орнатылуына қамтамасыз етті.

48. 1918 жылғы қаңтарда Оралда Кеңес өкіметі күшпен орнатылды.

49. 1918 жылғы наурыз айында қалада жұмысшы, шаруа және солдат депутаттары Кеңестерінің облыстық съезі болып, онда Орал облысында өкімет билігінің облыстық Кеңес атқару комитетінің қолына көшкені, казактардың әскери үкіметі мен Алашорда үкіметінің таратылғаны туралы шешім қабылдады.

50. 1918 жылғы наурыздың 28-інен 29-ына қараған түні Верныйда контреволюциялық күштер төңкеріс жасады.

51. 1918 жылғы наурыздың 2-сінен 3-іне қараған түнінде Верныйда жұмысшылар, майдангер солдаттар және екінші Жетісу казак полкінің революциялық пиғылдағы жауынгерлері төңкеріс жасады.

52. 1918 жылғы наурыз айының ішінде бүкіл Жетісу облысында Кеңес өкіметі толық орнады.

53. 1918 жылғы наурыз, сәуірде Орынборда Кеңестердің облыстық І съезі болды.

54. 1918 жылғы наурызда Ақмола уездік қазақ депутаттарының съезі өтті.

55. 1918 жылғы сәуірде Ташкентте Түркістан өлкесі Кеңестерінің Төтенше V съезі өтті.

56. 1918 жылдың көктемінде Екібастұз, Қарағанды, Риддер кеніштерін, Ембі кәсіпшіліктерін, Спасск мыс балқыту зауытын, теміржолдарды, Ертіс пен Арал кеме қатынасын, балық, тұз кәсіпшіліктерін, банктер мен қазынашыларды, Зингер компаниясының кәсіпорындарын, былғары зауыттарын, диірменді, баспаханаларды мемлекет қарамағына алу туралы декреттер шығарылды.

57. 1918 жылдың көктемінде Семей, Ақмола облыстарында көтерме-бөлшек сауда жойылып, оның міндеттері Азық-түлік комитетіне берілді.

58. 1918 жылы мамырдың соңында Петропавлды, маусымда Көкшетауды, Ақмоланы, Омбыны, Павлодарды, Семейді, Қостанайды ақ легионерлер басып алды.

59. 1918 жылғы наурызда Орал облыстық кеңесін талқандаған ақ казактар қаланы басып алды.

60. 1918 жылы қараша айында «Сібір армиясының» Екінші жеке Дала корпусы Ташкентті басып алу мақсатымен Жетісу майданына атаман Анненковтың дивизиясын және басқа да әскер бөлімдерін жіберді.

61. 1920 жылы Түркістанда байырғы халықтың әскерге тұңғыш рет күштеп жинау көрініс берді.

62. 1920 жылдың соңына қарай Қазақ Әскери Комиссариаты Бөкей ордасында, Орал және Торғай облыстарында 37 әскер бөлімі мен бөлімшесін құрды.

63. 1919 жылғы қаңтар айында Қызыл Армия Орынбор мен Оралды алды.

64. 1918 жыл маусым – 1919 жыл қазаны - Черкасск қорғанысы.

65. 1919 жылдың маусымында М. В. Фрунзе басқарған Оңтүстік топтың әскерлері Уфаны азат етті.

66. 1919 жылдың жазында Шығыс майдан әскерлері Колчак қолын Оралдан асыра қуып тастады.

67. 1919 жылғы қыркүйекте Орынбор – Ташкент теміржолының Мұғалжар станциясында 1-армия Ақтөбе майданының бөлімдерімен түйісті.

68. 1920 жылғы 5 қаңтарда Түркістан майданының әскерлері Атырауда алды. Орал майданы жойылды.

69. 1919 жылдың күзінде Шығыс майданның 5-армиясы (қолбасшысы М.Н.Тухачевский) Солтүстік, содан соң Шығыс Қазақстанда азат ете бастады

70. 1920 жылғы наурыздың соңына таман Семей облысының солтүстігі ақ гвадияшылардан азат етіліп, Жетісу майданы жойылды.

71. 1919 жылғы желтоқсанда Кеңес үкіметі Александров-Гай – Ембі теміржол желісін салуға шешім қабылдады.

72. 1919 жылы қаңтарда астық дайындау мен бөлу монополиясына азық салғырты қосылды.

73. 1913 жылмен салыстырғанда Қазақстанда мұнай өндіру 4 есе, Қарағандыда көмір өндіру 5 есе қысқарды.

74. 1921 жылдың ақпан айында патша армиясының полковнигі Николаев пен есаул Токарев бастаған 25 мың адамнан тұратын отряд Петропавл қаласында Кеңес өкіметі органдарының үйін қыйратты.

75. 1921 жылдың наурыз айында Орал губерниясында Сапожков отрядының қаруланған 10 мыңнан астам бүлікшілері әрекет етті.

76. 1927 жылы Семейде Б. Анненковқа қарсы сот процесі болды.

77. 1919 жылы 10 шілдеде В. И. Ленин Қырғыз(Қазақ) өлкесін басқару жөніндегі революциялық Комитет туралы Декретке қол қойды.

78. 1920 жылы 9 наурызда өзін «Қазақ елінің үкіметі» деп атаған Алаш-орданы тарату туралы шешім қабылданды.

79. 1920 жылы 26 тамызда Кеңес үкіметі РКФСР құрамында «Қырғыз(Қазақ) Автономиялы Кеңестік Социалиалистік Республикасын құру туралы»Декрет шығарды.

80. 1920 жылы 4 қазанда Орынбор қаласында Қырғыз (Қазақ) Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы (ҚазАКСР) Кеңестерінің Құрылтай съезі болды.

81. 1921 жылы Ақмола және Семей облыстары Сібір ревкомы қарамағынан Қазақ АКСР-іне берілді.

82. 1924 жылы Қазақстанның астанасы (Ақмешітке) Қызылордаға көшірілді.

83. 1929 жылы Қазақстанның астанасы Алматыға көшірілді.

84. 1925 жылы өткен Кеңестердің бүкілқазақстандық V съезі «Қырғыз халқының тарихи дұрыс атауын қалпына келтіру үшін қырғыздарды алдағы уақыттарда қазақтар деп аталсын» деген қаулы қабылдады.

85. 1925 жылы ақпан айында Қырғыз облыстық партия ұйымы өлкелік партия ұйымы деп өзгертілді.

86. 1921 жылғы шілдеде Орынборда қазақстан комсомолының І съезі болып өтті.

87. 1923 жылғы 22 қарашада Қазақстан Орталық Атқару Комитеті «Қырғыз (қазақ) тілінде іс жүргізуді енгізу туралы» Декрет қабылдады.

88. 1921 жылдың жазында республиканың едәуір бөлігін қуаңшылық жайлады.

89. Республика халқының 1/3 бөлігін аштық жайлады, ашыққандар 1921 жылдың қарашасында 1 млн 508 мың, 1922 жылдың наурыз айында 2 млн 303 200 адам болды, мамыр-маусым айларында бұл мөлшерлер кеми бастады.

90. 1922 жылы егіс көлемінің 60%-ына жуығына Кеңес үкіметі берген дән себілді.

91. 1921 жылы 14 маусымда еңгізілген «Нақты ет салығы туралы» декрет бойынша көшпелі және жартылай көшпелі қазақ шаруалары ет салығынан босатылды.

92. 1921-1922 жылдардағы аштықтың салдарынан республиканың көшпелі және жартылай көшпелі аудандарындағы демографиялық жағдай одан сайын асқына түсті.

93. 1922 жылы Орынбор, Қостанай, Ақтөбе, Орал, Торғай губернияларында ауыл халқының саны аштыққа дейінгі санының 1/3-іне азайып кетті.

94. 1921 жылы Жетісуда жер реформасы жүргізілді. Қазақ, қырғыз және ұйғыр еңбекшілеріне олардан 1916 жылғы көтерілісті басу кезінде тартып алынған жері қайтарылды.

95. 1921-1922 жылдардағы жер реформасы патша үкіметінің аграрлық қатынастар саласындағы отаршылдық саясатына соққы берді.

96. 1921 жылғы наурызда азық салғыртын азық салығымен алмастыру, әскери коммунизмен жаңа экономикалық саясатқа көшу туралы шешім қабылданды.

97. 1924 жылдың 1 қаңтарынан бастап салықтың тек ақшалай түрі еңгізілді.

98. 1930 жылдан бастап «Қосшы одағы» - «Кедей одағы» деп аталды.

99. 1924-1925 жылдардан бастап республикаға тракторлар әкеліне бастады.

100. Қазақ АКСР-інің егіс көлемі 1928 жылы 1913 жылғы деңгейіне жетті (4, 4 млн га).

101. Мал саны 1924-1928 жылдары 24,8 млн-нан 40,5 млн-ға жетті.

102. 1920 жылы Шымкентте сантонин (дермене) зауыты пайдалануға берілді.

103. 1927 жылдан бастап Қарсақбай комбинатында мыс өндіріле басталды.

104. 1927 жылы республикада 75 жергілікті, 13 губерниялық, 7 өлкелік жәрмеңке жұмыс істеп, олардың сауда айналымы 30 млн сом болды.

105. 1928-1932 жж. КСРО халық шаруашылығын дамытудың бірінші бесжылдығы.

106. 1925-1933 жж. Қазақстан басшылығында Ф. И. Голощекин.

107. 1927 жылы Түркістан – Сібір теміржол магистралі салына бастады.

108. 1930 жылғы 28 сәуірде солтүстік және оңтүстік учаскелері Айнабұлақ станциясында түйісіп, жол уақытша іске қосылды, ал 1931 жылғы қаңтар айында тұрақты пайдалануға берілді.

109. 1939 жылы қалаларда 375 мың қазақ тұрды.

110. 1928 жылы Қазақ ОАК мен ХКК «Ірі бай шаруашылықтары мен жартылай феодалдарды тәркілеу және жер аудару туралы» декрет шығарды.

111. 1927 жылы Компартияның XV съезі ауыл шаруашылығын ұжымдастыру бағытын жариялады.

112. Орталық Комитет Қазақ АКСР-інде ұжымдастыруды, негізінен, 1932 жылдың көктеміне қарай аяқтауды белгіледі.

113. 1929 жылдың екінші жартысынан бастап республикада ұжымшар құрылысы жедел жүргізілді. Алғашқы машина-трактор станциялары (МТС-тер) құрылды.

114. 1932 жылдың ақпанында, Шу ауданында аумағы 150 шақырым жерден жүздеген шаруашылықтар жиналып, 400 киіз үй «қала үлгісіндегі поселке» болып құрылды.

115. 1929-1933 жылдар аралығында Қазақстан жөніндегі Біріккен Мемлекеттік Саяси басқарма (БМСБ) уәкілетті өкілдігінің үштігі толық емес деректер бойынша 9805 іс қарап, 22933 адам жөнінде шешім қабылдаған. Солардың ішінде 3386 адамға ең ауыр жаза – ату, 13151 адамға 3 жылдан 10 жылға дейінгі мерзімге концентрациялық лагерьге қамау жөнінде үкім шығарылды.

116. 1930-1932 жылдары аштық етек алды. Аштықтан, түрлі індеттерден халықтың 40 %-ы қырылды.

117. 1931-1933 жылдары республиканың 6,2 млн тұрғының 2,1 млн-ы аштықтан қырылды. Оның ішінде, қазақтан басқа халықтың шығыны – 0,4 млн адам.

118. 1933 жылғы 1 қаңтарында 40,5 млн малдың 4,5 млн-ы ғана қалды.

119. 1932 жылғы шілдеде республика қайраткерлерінің бір тобы – Ғ. Мүсірепов, М. Ғатауллин, М. Дәулетқалиев, Е. Алтынбеков, Қ.Қуанышев аштық және оның себептері туралы БК(б) П Өлкелік комитетіне, тікелей Ф. Голощекинге ашық хат жазды. Бұл тарихта «Бесеудің хаты» деп аталды.

120. 1933 жылы Т. Рысқұлов И. В. Сталинге хат жазды.

121. 1929-1931 жылдары Қазақстанда қарулы қарсылықтар толқыны болып өтті.

122. 1931 жылдың көктемінде Қарқаралы округінің Абыралы, Шыңғыстау және Шұбартау аудандарында көтеріліс жасаған шаруалар түгел дерліктей қырылып тасталды.

123. 1932 жылы қыркүйекте Компартия Қазақстанның ауыл шаруашылығы туралы қаулы қабылдады.

124. 1938 жылы қарашада Қиыр Шығыстағы корей ұлт (Посьет) ауданынан Қазақстанға 100 мыңнан астам адам көшіріліп әкелінді.

125. 1936 жылы Елде сталиндік КСРО Конституциясы жариялаған бюррократиялық орталықтандыру орнықты.

126. 1930 жылғы сәуірде Қазақ АКСР БМСБ алқасы қазақ-кеңес әдебиетінің негізін салушылардың бірі Жүсіпбек Аймауытовты атуға үкім шығарды.

127. 1928 жылы Қазақстанда «қызыл астананы» салушыларыдң қаскүнемдігі ашылды. РКФСР Жоғарғы сотының көшпелі сессиясы дарынды сәулетшілер, инженерлер мен ғалымдар тобын (П. Т. Буддаси, С. Б. Голдгор, С. А. Баграков, М. Тынышпаев және басқаларды) сотқа тартып, тергеу жұмыстарын жүргізді.

128. 1937-1938 жылдары лаңкестік жаппай сипат алды.

129. 1930-1940 жылдары және 1950 жылдарда контрреволюциялық қылмыстар туралы істердің жартысынан астамын сот емес, БМСБ алқасы, «үштіктер» ерекше кеңестер қарағаны анықталды.

130. 1936 жылы 5 желтоқсанында КСРО Кеңестерінің Төтенше VIII съезі Кеңес мемлекетінің жаңа Негізгі Заңын – КСРО Конституциясын қабылдады

131. 1937 жылы наурызда Қазақстан Кеңестерінің Төтенше Х съезі одақтас мемлекет – қазақ Кеңес Социалистік Республикасының Конституциясын қабылдады.

132. 1938 жылдың маусым айында Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің сайлауы өтіп, оған 300 депутат сайланды. Оның 152-сі қазақ еді.

133. 1937 жылдың желтоқсанында КСРО Жоғарғы Кеңесінің сайлауы өтті. Оған республикадан 44 депутат сайланды.

134. 1940 жылы ұзындығы 806 шақырым болатын Ақмола – Қарталы күре жолы халықтық екпінді құрылыс ретінде салынды.

135. 1940 жылы Қазақ КСР-інде жалпы одақта өндірілетін қорғасынның 87-%-ы, мыстың 21%-ы балқытылды.

136. 1940 жылы республикада 2580 ірі кәсіпорын жұмыс істеді.

137. 1942 жылы қазақ КСР-нің егіс көлемі 1941 жылмен салыстырғанда 842 мың гектарға көбейіп, жалпы КСРО бойынша артқан егіс көлемінің 30%-ын құрады.

138. 1942 жылдың күзінде Сталинград түбінде кескілескен ұрыстар жүріп жатты.

139. 1942 жылдың күзінде Каспий өңіріне соғыс жағдайы еңгізілді.

140. 1945 жылдың 16 сәуір - 2 мамыр – Берлин операциясы.

141. 1942 жылдың қыркүйегінде «Қазақстан комсомолы» деген жазуы бар 45 жауынгерлік машина Сталинград майданының жауынгерлеріне табыс етілді.

142. 1943 жылғы қыркүйекте Оңтүстік Қазақстанның ауыл жастары «Қазақстан комсомолы» сүңгуір қайығын жасаттыру бастамасын көтерді.

143. 1943 жылғы желтоқсанда Алматы қалалық активі С. Луганскиймен кездесуге арналған жиналыста атақты жерлесіне жаңа ұшақ жасап беруге шешім қабылдады.

144. 1943 жылы республикадан зауыттарды қалпына келтіру жұмыстарына 1439 комсомол жіберілді.

145. КСРО Мемлекеттік Қауіпсіздік Басқармасының 1945 жылғы қазан айындағы мәліметтері зорлықпен жер аударылғандың саны 2 млн 464 мыңға жуық адам болғанын айғақтайды.

146. 1924 жылы «Сауатсыздықты жою» қоғамы ұйымдастырылды.

147. 1931 жылғы желтоқсанда республиканың 15 жастан 50 жасқа дейінгі сауатсыз еңбекші халқына жалпыға бірдеі міндетті сауат ашу еңгізілді.

148. 1926 жылы мамырда республиканың Халық Комиссарлары Кеңесі «Қазақ АКСР бірыңғай еңбек мектептерінің жарғысын» қабылдады.

149. 1930 / 31 оқу жылында отырықшы аудандарда, 1931 жылдың көктемінен бастап көшпелі аудандарда жалпыға бірдей білім беру еңгізілді.

150. 1920 жылдардың орта шенінде республикада татар, өзбек, ұйғыр, неміс және эстон бастауыш мектептері жұмыс істеп,оларда оқу өз ана тілінде жүргізілді.

151. 1932 жылдың күзінде балалар үйлеріне 68 мың бала орналастырылды.

152. 1928 жылы Қазақстанда тұңғыш жоғарғы оқу орны – педагогикалық институт ашылды.

153. 1931-1932 жылдары Оралда және Қызылордада педагогикалық институттар ашылды.

154. 1929-1931 жылдары Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік, ауыл шаруашылығы және медициналық жоғарғы оқу орындары ашылды.

155. 1934 жылы С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті ашылды.

156. 1930 жылдары өзге республикалардың жоғары оқу орындары мен техникумдарында 20 мыңдай қазақстандық жастар білім алды.

157. 1920-1930 жылдар Қазақстан ғылымының қалыптасқан кезеңі болды.

158. 1926 жылы М.Е.Массон ежелгі Тараз қаласының орнында қазба жұмыстарын жүргізді.

159. 1926-1927 жылдар КСРО Ғылым академиясының кешенді экспедициясы бүкіл Қазақстан аумағында статистикалық-экономикалық, топырақ-ботаникалық, геологиялық, гидрогеологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізді.

160. 1932 жылы КСРО Ғылым академиясының қазақстандағы филиалын құру жағдайы жасалды. Бастапқыда құрамында зоология және ботаника секторы мен Алматыдағы Ботаника бағы болған еді.

161. 1935 жылы Геология және тарих секторлары құрылды.

162. 1935 жылы профессор С. Асфандияров жазған «Қазақстанның көне заманнан бергі тарихының» бірінші бөлімі жарық көрді.

163. 1920-1930 жылдардағы қазақ тіл білімі мен әдебиеттану мәселелері жөнінде С.Сейфуллин, С.Мұқанов, А.Байтұрсынов, Қ.Жұбанов жинақталған еңбек жазды.

164. 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдары қазақ әдебиетшілерінің қатарына дарынды жастар Ғ. Орманов, Ә. Тәжібаев, Ж. Сыздықов, Ж. Саин, Ә. Сәрсенбаев, Қ. Аманжолов, Т. Жароков, А. Жұмағалиев, Д. Әбілев, Қ. Бекқожин келіп қосылды.

165. 1930 жылдардағы сталиндік жазалаулар қазақ әдебиетінің даму барысына аса зор зиянын тигізді.

166. 1932 жылы А. В. Затаевичке Қазақстанның халық әртісі атағы берілді.

167. 1922 жылы Қарқаралыда халық жыршыларының бәйгесі өткізілді.

168. 1925 жылы КСРО халықтары шығармашылығының Парижде өткен дүниежүзілік қолданбалы өнер көрмесінің және 1927 жылы Германияның Майндағы Франфурт қаласында өткен дүниежүзілік музыка көрмесінің концерттеріне қатысқан қазақтың үздік әншісі Әміре Қашаубаев өзінің таңғажайып дарынымен Еуропаның талғампаз көрермендерін тәнті етті.

169. 1926 жылы қаңтарда Қызылордада ұлттық қазақ театры ашылды.

170. 1937 жылы қазақ ұлттық театрына Қазақ академиялық драма театры атағы берілді.

171. 1933 жылы Алматыда ұйғыр музыкалық-драма театры ұйымдастырылды.

172. 1937 жылы Қызылордада корей театры ұйымдастырылды.

173. 1930 жылдардан бастап Қазақстан кино өнері бастау алды.

174. 1934 жылы хроникалық фильмдер студиясы ұйымдастырылды.

175. 1938 жылы «Ленфильм» қазақтың бірінші фильмі – «Амангелді» кинокартинасын жасап шығарды.

176. 1934 жылғы қаңтарда Қазақ мемлекеттік музыка театры ашылды.

177. 1934 жылы сазгер А. Қ. Жұбанов Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік оркестрін құрды.

178. 1936 жылы Жамбыл атындағы қазақ мемлекеттік филармониясы ашылды.

179. 1936 жылғы мамыр айында Мәскеуде қазақ өнерінің алғашқы онкүндігі өтті.

180. 1930 жылы республикада 290 бұқаралық кітапхана болса, 1939 жылы олардың саны 3304-ке жетті.

181. 1939 жылы А.Пушкин атындағы Мемлекеттік көпшілік кітапханасы (қазіргі Ұлттық кітапхан) ашылды.

182. 1946 жылы 1 маусымда Қазақ Ғылым академиясы ашылды.

183. 1942-1944 жылдары Қазақстанға майданнан 22 делегация келіп қайтты

184. 1950 жылы республикада коммунистердің саны 58920 адам болды.

185. 1960 жылы республикада коммунистердің саны 345115 адам болды.

186. 1957 жылы КОКП ОК-нің «Еңбекшілер депутаттарын Кеңесінің қызметін жақсарту және олардың бұқарамен байланысын күшейту туралы» қаулысы шықты.

187. 1947 жылғы екінші сайланған Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің құрамында 300 депутат болды.

188. 1955 жылғы (Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің) төртінші сайлауында 450 депутат болды.

189. 1940 жылдардың соңында Қазақстан кәсіпшілер одақтары 1 млн-нан астам еңбекшілерді біріктірді.

190. 1948 жылы Қазақстан кәсіподақтарының республикалық І конференциясы өтті. Онда кәсіподақтардың Қазақ республикалық кеңесі құрылды.

191. 1963 жылы Қазақстан кәсіподақ мүшелерінің саны 3 млн 281 мың адамға жетті. Бұл жұмыс істейтіндердің 89 пайызы болды.

192. 1951 жылдан 1960 жылға дейінгі аралықта республикадағы комсомол мүшелерінің саны екі есе артып, 760 мың жасты біріктірді.

193. КСРО Министрлер Кеңесінің 1955 жылғы мамыр айындағы қаулысы бойынша одақтас республикалардың халық шаруашылығын жоспарлау мен қаржы бөлу тәртібі өзгертілді.

194. 1954-1956 жылдарда одақтық органдардың қарауынан республиканың қарауына өнеркәсіп пен көліктің 144 кәсіпорны өтті.

195. 1956-1958 жылдардан бастап одақтас республикалар әділет органдарына басшылық жасау, сот қүрылымын анықтау, азаматтық, қылмыстық кодекстерді бекіту істерімен айналыса алатын болды.

196. 1957 жылы КСРО Министрлер Кеңесінің құрамына лауазым бойынша одақтас республикалар Министрліктер Кеңестерінің төрағалары, ал КСРО Жоғарғы Сотының құрамына одақтас республикалар Жоғарғы Соттарының төрағалары енгізілді.

197. 1946 жылы БК(б)П Орталық Комитетінің «Звезда», «Ленинград» журналдары туралы қаулылары шығып, бірқатар көркемөнер қайраткерлерінің қуғынға ұшырауы Қазақстандағы ұлт зиялыларын қуғындаудың жаңа толқынына жол ашты.

198. Қазақстан К(б) П Орталық Комитетінің 1947 жылы шыққан «Қазақ КСР Ғылым акдемиясының Тіл және әдебиет институтының жұмысындағы өрескел саяси қателер туралы» қаулысымен қазақ халқының Қазан төңкерісіне дейінгі кезеңдегі, әсіресе ХХ ғасыр басындағы рухани мұрасын ғылыми зерттеуге шек қойылды.

199. 1946 жылы Е.Бекмахановтың КСРО Ғылым академиясында қорғаған докторлық диссертациясы негізінде жазылып, «ХІХ ғасырдың 20-40 жылдарындағы Қазақстан» деген атпен жарияланған монографиясы сынға алынды.

200. 1950 жылдың желтоқсанында «Правда» газетінде «Қазақстан тарихы мәселелерін маркстік-лениндік тұрғыдан баяндайық» деген мақаланың жариялануы Е. Бекмахановты ресми түрде саяси айыптаудың басы болды.

201. 1954 жылы Е. Бекмаханов ақталып шықты.

202. 1940 және 1950 жылдардың басында әділетсіз саяси айыптауға ұшырамаған қазақ зиялылары аз болды. Олардың қатарында республикаға белгілі қоғамтанушы ғалымдар, жазушылар, мәдениет қайраткері – А. Жұбанов, Қ. Жұмалиев, Б. Сүлейменнов, Е. Ысмайылов, І. Кеңесбаев, С. Мұқанов, тағы басқалар болды.

203. 1950 жылдарданн бастап жазалау әдістері біраз өзгерді: бұл кезде партия қатарынан шығарып, қызметтен қуу, оған бой бермегендерді психиатриялық ауруханаларға тығу етек ала бастады.

204. 1950 жылдар қарсаңында көмір шабу, қопару және оны вагондарға тиеу жұмыстары толық механикаландырылды.

205. 1950 жылы республика бойынша көмір өндірудің жылдық көлемі соғысқа дейінгіден 6,5 есе артып, 17,4 млн тоннаға жетті.

206. 1950 жылдарды екінші жартысында электр станциялары мен оның жүйелері бір орталықтан басқарыла бастады.

207. 1945 жылы республикада 1,15 млрд кВт сағ электр қуаты өндірілсе, 1960 жылы оның жылдық көлемі 10,6 млрд кВт сағ-қа жетті.

208. 1947 жылы Өскемен қорғасын-мырыш комбинаты алғашқы мырышын берді.

209. 1950 жылдардың алғашқы жартысында өнеркәсіп үлесіне республикаға бөлінген қаржының 40,4 %-ы тиді.

210. 1950 жылдардың екінші жартысында республикада Жезқазған кен байыту фабрикасы, Өскемен тау-кен машиналары жабдықтарын жасау зауыты мен қорғасын-мырыш комбинаты, Соколов-Сарыбай комбинатының алғашқы кезегі, Ақтөбе хром қоспалары салынды.

211. 1960 жылдардың ортасында республикада Қаратау кен-химия комбинаты, Жамбыл суперфосфат, Қостанайда жасанды талшықтар зауыты іске қосылды.

212. 1960 жылдардың басында біздің республикамызда КСРО-дағы күміс қорының ¾-і, қорғасынның, мыстың, мырыштың жартысынан астамы бар деп есептелінді.

213. 1965 жылы республика одақта өндірілетін шойынның 25%-ын, темір кенінің 9,2 %-ын, көмірдің 7,9 %-ын, болаттың 12 %-ын берді.

214. 1945 жылы республика теміржолдарының ұзындығы 8212 шақырым болса, 1950 жылы оның қолданылатын желілерінің ұзындығы 12419 шақырымға жетті.

215. 1940 жылы 634 мың жұмысшы, 912 мың шаруа(ұжымшар мүшелері) болды.

216. 1945 жылы халықшаруашылығында істеп жүрген жұмысшылар мен қызметшілердің саны 1044 мың, оның ішінде өнеркәсіпте істейтіндері 304 мың адам болды.

217. 1960 жылы жұмысшылардың саны 2,2 млн-нан асып, шаруалардың саны 611 мың адам шамасында болды.

218. 1950 жылдары өнеркәсіпте, құрылыста, жол қатынасы мен байланыс жүйесінде істейтін жұмысшылар мен қызметшілердің саны едәуір артты.

219. 1950 жылдардың екінші жартысында өндіріс техникасы мен технологиясын дамытуға көңіл бөлінді.

220. 1956-1960 жылдар арасында 767,2 мың жұмысшы (барлық жұмысшылардың 85,5 %-ы) мамандығын жетілдірді.

221. 1947 жылдың соңында еңбекшілерге өнеркәсіп және азық өнімдерін карточкамен өлшеп беру жойылды.

222. 1947 жылы ақша реформасы жүргізілді.

223. Жұмысшылар мен қызметшілердің айлық табысы 1940 жылғы 29,8 сомнан 1950 жылы 62 сомға, 1965 жылы 97,4 сомға дейін өсті.

224. 1948 жылы баға 1940 жылғымен салыстырғанда үш есе жоғарылады.

225. 1958 жылдан бастап кейбір қалаларда пәтерлерге газ беріле бастады.

226. 1950-1965 жылдар ішінде аурухана саны 2,4 есе, олардағы төсек саны 3,5 есе, дәрігерлер саны 3,5 есе артты.

227. 1956 жылдан бастап жұмысшы және қызметші әйелдерге босануға байланысты берілетін ақылы демалыс 112 күнге дейін ұзартылды.

228. 1965 жылы республикада 79 санаторий мен 23 демалыс үйі жұмыс істеп тұрды.

229. 60-жылдардың басында жыл сайын 200 мыңға жуық бала пионер лагерьлерінде дем алды.

230. Еңбекшілердің жинақ кассаларына ақша салынуының орташа мөлшері 1950 жылы жан басына 88 сомнан келсе, 1965 жылы 298 сомға жетті.

231. 1949 жылы мал шаруашылығын дамыту жоспары қабылданды.

232. 1946-1950 жылдары егістік жердің әр гектарынан алынған өнім орта есеппен 5-6 ц ғана болды.

233. 1954 жылдың көктемінде Тың және тыңайған жерлерді игеру туралы шешім қабылданды.

234. 1954 жылдан бастап егіске жарамды жерді зерттеу жұмыстары жүргізілді.

235. 1956 жылы республикада 16 млн т астық жиналды.

236. 1956-1958 жылдары республикада 4,8 млн га жер игеріліп, егіс аумағы 23, 2 млн га өсті.

237. 1940-1950 жылдар ішінде Қазақстанда 15 жаңа қала, 86 қала тұрпатты поселке, жүздеген шағын елді мекендер пайда болды.

238. 1956-1960 жж. Алтыншы бесжылдық.

239. 1959-1965 жж. Жетіжылдық жоспар.

240. 1960 жылдардың басына дейін Қазақстанға 2 млн-ға жуық адам қоныс аударды.

241. 1959 жылы республика тұрғындары 9 млн 295 мың адамға жетті.

242. 1959 жылғы санақ бойынша республикада тұратын жергілікті ұлт өкілдерінің саны 2 млн 787 мың.

243. 1960 жылдардың басына дейін Қытайда тұратын қазақтардың 200 мыңы Қазақстанға оралды.

244. 1965 жылы мал саны 39 млн-ға жетті.

245. 1950 жылдары мал шаруашылығының материалдық-техникалық жабдықталуы өте төмен деңгейде қала берді.

246. Тарихшылар 1957-1959 жылдары «Қазақ КСР тарихының» екі томдығын жариялады.

247. 1958 жылы Қазақ КСР ҒА-ның Философия және құқық институты құрылды.

248. 1961 жылы Қазақ КСР ҒА-ның Тіл білімі, әдебиет және өнер институты құрылды.

249. 1947 жылы Мұхтар Әуезов «Абай» романының екі кітабын жазып бітірді.

250. 1955 жылы «Абай жолы» эпопеясы дүниеге келді.

251. 1949 жылы Мәскеуде Қазақ кеңес әдебиетінің онкүндігі өтті.

252. 1950 жылдарда қазақ поэзиясы неғұрлым байып, алуан түрлі сипат ала бастады.

253. 1952 жылы В. Голубович Қазақ драма театрында М.Әуезовтың «Абай» драмасын қойды.

254. 1946 жылы «Біржан-Сара» операсының қойылуы республика мәдениет әлеміндегі елеулі оқиға болды.

255. 1960 жылдардың ортасынан бастап, 1980 жылдардың ортасына дейінгі мерзім тоқырай жылдары деген атпен қалған.

256. 1977 жылы КСРО-ның Конституциясы қабылданды.

257. 1961 жылы КОКП-ның ХХІІ съезі болып өтті.

258. 1978 жылы наурызда Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төралқасы республиканың жаңа Конституциясы жобасын бүкілхалықтық талқылауға ұсынды.

259. 1978 жылдың 20 сәуірінде Қазақ КСР Конституциясы Жоғарғы Кеңестің кезектен тыс сессиясында қабылдану рәсімінен өтті.

260. 1975 жылы әйгілі қазақ ақыны Олжас Сүлейменовтің «Аз и Я» атты тарихи-лингвистикалық талдау кітабы жарық көрді.

261. 1979 жылдың көктемінде КОКП ОК Қазақстан аумағында неміс автономиялық облысын құру жөнінде шешім қабылдады.

262. 1979 жылғы маусымның 16-сы күні қазақ жастарының үлкен бір тобы Целиноград қаласының орталығындағы Ленин атындағы алаңға жинала бастады.

263. 1979 жылғы 19 маусымда болған шеруде облыс басшылары Ақмола жерінде ешқандай автономия құрылмайтынын мәлімдеді.

264. 1964 жылдың қазан айында болған пленумында КОКП Орталық Комитеті шаруашылық мәселелерін шешудегі субъективтілікті, валюнтаристікті және өктемдікке әуестікті айыптады.

265. 1967 жылдың соңына таман республиканың барлық өнеркәсіп орындарының 10%-ын құрайтын 193 кәсіпорын жаңаша жұмыс істей бастады

266. 1970 жылға қараған мерзімде республика кәсіпорындарының 80%-ы жоспарлаудың жаңа жүйесі бойынша жұмыс істеуге көшті.

267. 1960-1980 жылдары республиканың отын-энергетика кешені бірсыдырғы жоғары қарқынмен дамыды.

268. 1960 жылдардың екінші жартысында Жамбыл электр станциясы салынды.

269. 1972 жылы Қапшағай электр станциясы салынды.

270. 1970 жылы Республикада 34,7 млрд вВт/сағ электр қуаты өндірілді.

271. 1970 жылдар ішінде Қазақстанда көмір өндіру айтарлықтай өркендеді.

272. 1984 жылы Қазақстанда шығарылатын көмірдің көлемі 1970 жылмен салыстырғанда екі еседен астам артты, жылдық өнімі 125,5 млн тоннаға жетіп, Одақ бойынша өндірілетін көлемнің 17,6%-ын құрады.

273. 1960 жылдардың екінші жартысында Маңғыстау түбегінде мұнай өндіру мен өңдеу жұмыстарының көлемі арта бастады.

274. 1965 жылы Жаңаөзеннен алғашқы мұнай алынды.

275. 1970 жылдардың алғашқы жартысында Қазақстанда мұнай өнеркәсібін дамытуға бөлінген қаржы бұдан бұрынғы бесжылдықтағыдан екі есе артты.

276. 1960 жылдар ішінде Лениногор мырыш зауыты, Өскеменде титан-магний комбинаты салынды.

277. 1970-1980 жылдары Шығыс Қазақстан мыс-химия комбинаты салынды. Жезқазғанда(№2), Жезкентте, Қашарда, Қарағандыда жаңа кен байыту комбинаттары, Павлодар алюминий зауыты іске қосылды.

278. 1984 жылы темір өндірудің жылдық өнімі 24 млн тоннаға жетті.

279. 1960 жылдардың екінші жартысында Ертіс химия-металлургия, Атырау мұнай-химия зауыттары салынды.

280. 1970 жылдарда республика сары фосфор өндіруден Одақта жетекші орынға шықты, минералды тыңайтқыштар шығару ұлғайды. Ақтөбе мен Жамбылда суперфосфат зауыттарының қуаттылығы ұлғайтылды.

281. 1960 жылы Павлодардағы машина жасау зауытының негізінде құралған трактор зауыты, Ақмоладағы «Қазауылмаш» Семейде арматура машина жасау саласының басты кәсіпорындары болды.

282. 1950 жылдардан бастап Қазақстан нағыз экологиялық апат аймағына айналды.

283. 1949 жылдан 1963 жылға дейінгі кезеңде Семей полигонында ауада қуатты әр түрлі жарылыс жасалған.

284. 1964 жылдан 1989 жылдың 19 қазанына дейінгі аралықта 150 килотоннаға дейін 343 жерастылық жарылыс жасалған.

285. 1965 жылдың соңында Қазақстандағы кеңшарлардың саны 1521-ге жетіп, олар ауыл шаруашылығы өнімдерінің 57%-ын өндірді.

286. 1970 жылға дейінгі кезеңде ғылыми-зерттеу институтарының жанында оқу-эксперименттік кеңшарлар және 104 мал бордақылау кеңшарлар құрылды.

287. 1960 жылдардың соңында ауыл шаруашылығын интенсивтендіру шаралары жүргізілді.

288. 1970 жылдардың ішінде Қазақстан орта есеппен Одақ көлемінде өндірілетін бидайдың 23,9%-ын, күріштің 24,6%-ын өндірді.

289. 1970 жылдары ауыл шаруашылығының салалық өндірісін, материалдық-техникалық базасын нығайту, дамыту қарқынын арттыру, мамандандыру мен шоғырландыру жұмыстары жүргізілді.

290. 1971-1975 жылдары ауыл шаруашылығының өнімін өндіру 13%-ға төмендеді.

291. 1975 жылдың соңына қарай елдің мал шаруашылығында 34,6 млн қой мен ешкі болды.

292. 1960 жылдардың соңына қарай республика бойынша қой өсірумен айналысатын 1285 шаруашылықтың 587-сі осы салаға арнайы мамандандырылған болды.

293. 1971 жылы Шұбартау ауданының комсомол ұйымы мектеп бітіретін жастарды қой шаруашылығына келуге шақырды.

294. 1980 жылдардың ортасына қарай Қазақстанда славян текті жұрт өкілдерін қалаларға, жергілікті халықты ауылда шоғырландыру ахуалы қалыптасты.

295. 1979 жылғы санақ бойынша Алматы қаласында 11% ғана қазақтар тұрды.

296. 1959 жылы жергілікті ұлт өкілдерінің үлесі 29%-ға өсті.

297. 1971 жылы жергілікті ұлт өкілдерінің үлесі 32,6%-ға өсті.

298. 1979 жылы орыс ұлты өкілдерінің үлесі 40,8% болды.

299. 1960 жылдардың ортасынан 1980 жылдардың ортасына дейінгі кезеңдегі қазақстандықтардың тұрмысы өзге кеңестік республикалардағыдай, әркелкі және қайшылықты болды.

300. Республика жұмысшылар мен қызметкерлерінің орташа айлық табысы 1971-1989 жылдар арасында 89%-ға, 123,7 сомнан 233,7 сомға дейін, өнеркәсіп жұмысшыларының табысы 93,6%-ға, 133,9 сомнан 259,3 сомға өсті. Кеңшар жұмысшыларының жалақысы 247 сомға, ұжымшар мүшелерінің кепілді жалақысы 210 сомға жетті. Жасына байланысты төленетін айлық орташа зейнетақы 51,1 сомнан 93,2 сомға дейін көтерілді.

301. 1985 жылы өнеркәсіптік таза өнімдегі жалақының үлесі төмендеп 36%-ды ғана құрады.

302. 1985 жылғы 1 сом 1960 жылдардың ортасындағы 54 тиынға тең болды.

303. 1980 жылдардың ортасына таман медициналық қызмет көрсету, білім беру, әлеуметтік салаларда артта қалушылдық жыл өткен сайын айқын көрініс бере бастады.

304. 1949 жылы Жалпыға бірдей міндетті жетіжылдық білім беру қайта қолға алынды.

305. 1948 жылы республикада оқуға тартылмай жүрген 15 жасқа дейінгі 200 мың бала болды.

306. 1955 жылы республикада оқуға тартылмай жүрген 15 жасқа дейінгі бала саны 16 мыңға түсті.

307. 1950 жылдар ішінде мектептерде политехникалық білім беру, оқушыларды өндірістік еңбекке араластыруға, мектептің өмірімен байланысын нығайтуға бағытталған шаралар жүргізілді.

308. 1959 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі «Мектептің өмірімен байланысын нығайту туралы және Қазақ КСР-інде халыққа білім беру жүйесін одан әрі дамыту туралы» заң қабылдады. Жаңа заң бойынша, 1962-1963 оқу жылынан бастап, жалпыға бірдей міндетті 98 жылдық білім беруге көшу, 11 жылдық еңбек-политехникалық мектептерін құру, жұмысшы жастар мектептерін көбейту, мектеп-интернаттар жүйесін кеңейту шаралары көзделді.

309. 1946-1956 жылдар аралығында республиканың кәсіптік-техникалық білім беру жүйесінде 344,5 мың жас маман жұмысшылар дайындалды.

310. 1954 жылдан бастап ашыла бастаған, негізінен, орта білімі бар жастар қабылданған техникалық училищеде фразерлер, машина жүргізушілер, краншылар, экскаваторшылар, т.б. мамандар дайындалды.

311. 1965-1966 оқу жылында 39 жоғарғы оқу орындарында 144,7 мың студент оқыды.

312. Соғыстан кейінгі 20 жыл ішінде жоғары білімді мамандар даярлау 11 есеге жуық өсті.

313. 1965 жылы республика халық шаруашылығында 0,5 млн-нан астам дипломды маман жұмыс істеп жатты.

314. 1970 жылдар ішінде жалпыға бірдей орта білім беруге көшу науқаны өріс алды.

315. 1980 жылдардың басында жалпыға бірдей міндетті орта білім берудің жүзеге асқандығы жарияланды.

316. 1984 жылы кезекті мектеп реформасы басталды.

317. 1970 жылдар ішінде ірі агрокешендер құрылып, «болашағы жоқ» елді мекендер қараусыз қалғанда олардағы жүздеген мектептер жабыла бастады.

318. 1950-1970 жылдар ішінде сабақ орыс тілінде оқытылатын мектептердің саны 1,5 мыңға артқанда, қазақ мектептерінің саны кеміп, 3891-ден 2577-ге жетті.

319. 1980 жылдардың ортасында республикадағы ЖОО-ның саны 55-ке жетті.

320. 1980 жылдардың ортасында республикадағы орта арнаулы оқу орындарының саны 246-ға жетті.

321. 1980 жылдардың ортасында республиканың жоғарғы және орта арнаулы оқу орындарынан 550 мыңға жуық студенттер мен оқушылар 200 түрлі мамандықтар алып шықты.

322. 1960-1970 жылдары Қазақ КСР Ғылым академиясы КСРО-дағы ірі ғылыми орталықтардың біріне айналды.

323. 1970 жылдар ішінде құқықтық ғылымда жаңа бағыттар пайда болды.

324. 1969 жылы Есік қаласының жанындағы қорғаннан біздің заманымызға дейінгі IV-ІІІ ғасырларда өмір сүрген сақ жауынгерлерінің киімімен қару-жарағы табылуы дүниежүзі тарихшыларының назарын аударды.

325. 1960 жылдары жергілікті ұлт өкілдері қоныстанған ауылдарда ғана қазақша тілдік орта сақталып қалған еді.

326. 1961 жылдың сәуірі ақын Олжас Сүлейменовтің шын мәніндегі шығармашылық жолға бетбұрыс алған күндері болды.

327. 1981 жылы «Қазақкітап» бірлестігі бойынша республика баспаларынан қазақ тілінде шыққан кітаптар 6 млн 051 мың сомға сатылды.

328. 1985 жылы сатылған кітаптар ішінде қазақ тіліндегісі 2 млн 171 мың сомға түсіп, орыс тіліндегі кітаптардың сатылу сомасы 13 млн 599 мың сомға жетті.

329. Республика баспаларынан шығып жатқан кітаптар ішінде қазақ тіліндегі туындылардың үлесі 1981 жылғы 37,95%-дан 1985 жылы 13,7%-ға дейін құлдыраған, ал орыс тіліндегі кітаптардың үлесі осы мерзім ішінде 61,4%-дан 85,4%-ға дейін артқан.

330. 1960-1970 жылдарда республикада телеберілімдер бағдарламалық орталықтары мен телестудиялар торабы кеңейді.

331. 1980 жылдарға таман республика тұрғындарының 75%-ы теледидар көре алатын болды. 4 республикалық, 19 облыстық бағдарламалар халыққа телехабарлар таратты.

332. 1978 жылы 12 томдық «Қазақ совет энциклопедиясын» шығару аяқталды.

333. 1978 жылы республикада 19 мыңнан астам кітапхана болды. Республиканың бірыңғай кітап қорында 160 млн-нан астам кітап жинақталды.

334. 1970 жылдары Қазақстанда Шығыстың аса ұлы ойшылы Әбунасыр әл-Фарабидың туғанына 1100 жыл толуы, жалпы және қолданбалы химия жөніндегі ІІ Менделеев съезі, Азия және Африка жазушыларының V мәслихаты өтті.

335. 1970 жылдардың екінші жартысында Польшада, Қытайда түбегейлі реформалар басталды.

336. 1962-1963 жылдан бастап, міндетті 8 жылдық, 1970 жылдары міндетті жалпы орта білім беру жүйесі енгізілді.

337. 1985 жылы наурызда КОКП-ның басшылығына Михаил Сергеевич Горбачев бастаған, жаңаша ойлап, жаңа әрекет ететін топ келді.

338. 1985 жылдың сәуір айында өткен пленумда КСРО-ның әлеуметтік-экономикалық дамуын жеделдету бағыты қабылданды.

339. 1986 жылдың ақпан айында КОКП-ның XXVII съезі өтті.

340. 1987 жылы Қайта құру мен қоғамды демократияландыру үдерісіне қадам жасалды.

341. 1986 жылдың желтоқсанына дейінгі бір жыл сегіз ай ішінде республикада қоғамдық-саяси даму бағыттарын тереңнен қозғаған реформалар бола қойған жоқ.

342. 1986 жылы желтоқсанның 16 күні Қазақстан КП Орталық Комитетінің пленумы болды. Жиналысты КОКП ОК-нің хатшысы Г. Разумовский жүргізді. Күн тәртібінде бір ғана – ұйымдастыру мәселесі тұрды. Д. Қонаевтың орнына Орталықтың шешімі бойынша Г. Колбинді сайлау.

343. 1986 жылғы Алматы оқиғалары қазақ топырағына ұлттық санасын намысы жетелеген қайсар буынның келгенін әйгіледі.

344. 1989 жылдың маусымында Қазақстан КП Орталық Комитетінің бірінші хатшылығына Н. Назарбаев келді.

345. 1987 жылы Қазақстан КП Орталық Комитеті мен Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің қазақ және орыс тілдері туралы қаулылары шықты.

346. 1989 жылы қыркүйекте республиканың Жоғарғы Кеңесі «Қазақ КСР-індегі тілдер туралы Қазақ КСР-нің заңын» қабылдады.

347. 1990 жылдың маусымынан 1991 жылдың маусымына дейінгі бір жылдың ішінде республика бойынша қазақ тілінде тәлім беретін 482 балабақша, қазақ тілінде беретін 155 мектеп, 4 кәсіптік-техникалық училище, жоғарғы оқу орындарында факультеттер, бөлімдер ашылып, қазақ тілін үйрететін топтар құрылды.

348. 1988 жылы Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің қаулысымен 1930-1950 жылдары жазықсыз жазаға ұшыраған қазақ зиялыларының тобы ақталды.

349. 1989 жылдың күзінде Қазақстанның Жоғарғы және жергілікті кеңестерінің сайлауы өтті.

350. 1990 жылдарға аяқ басар шақта партияның барлық іске араласуына шек қойыла бастады.

351. 1980 жылдардың соңында Қазақстанда да жоғарыдағылардың бұйрығынсыз, компартияның рұқсатынсыз, халықтың қайнаған ортасынан шыққан саяси белсенді адамдардың ұйымдастыруымен түрлі қозғалыстар мен саяси бірлестіктер пайда бола бастады.

352. 1989 жылдың 28 ақпанында Алматыда «Невада-Семей» антиядролық, экологиялық қозғалысының ұйымдастыру және идеялық жетекшісі – белгілі ақын, қоғам қайраткері Олжас Сүлейменов болды.

353. 1990 жылдың жазында «Азат» азаматтық қозғалысы құрылды.

354. 1990 жылдың соңына таман Қазақстандағы саяси-қоғамдық бірлестіктердің саны жүзден асып кетті.

355. 1991 жылдың маусымында «Қазақ КСР-індегі қоғамдық бірлестіктер туралы заң» қабылданды.

356. 1989 жылы шілдеде Ресейдегі Кузбасс, Украинадағы Донбасс кеншілерінің ереуілге шығуы Қарағанды көмір бассейнінде істейтін жұмысшылардың бас көтеруіне ықпал етті.

357. 1989 жылдың маусым айында Маңғыстау облысының Жаңаөзен қаласында халық бұқарасының ірі бас көтеруі болды.

358. 1988 жылы республикадан сыртқа 6,7 млрд сомның өнімі шығарылғанда, 13,8 млрд сомның өнімі сырттан әкелінген еді.

359. 1991 жылы республикаға келісім бойынша жеткізілмеген бұйымдардың мөлшері ай сайын екі есеге жуық артып отырды.

360. 1991 жылы республика кәсіпорындарының 11%-ын құрайтын 533 зауыт пен фабрика шығынмен шықты.

361. 1990 жылдың ішінде сауданың дамуы 1,5 есе артты.

362. 1990 жылдың қарашасында Сауд Арабиясымен біріккен «әл-Баракабанк-Қазақстан» банкі құрылды. Корея республикасының «Самсунг» корпорациясымен байланыс орнады.

363. 1991 жылдың бірінші жартысында Қазақстанда 24 елдің қатысуымен 35 біріккен кәсіпорын ресми тіркелді.

364. 1987 жылдан бастап кадрларды жиі ауысыру орын алды.

365. 1988 жылдан бастап, алдымен, Балтық бойындағы ұлттық-демократиялық қозғалыстар тарапынан жаңа одақтық шарт жасау туралы мәселе қойыла бастады.

366. 1989 жылғы маусымда сайланған халық депутатарының І съезінде кеңес қоғамының дағдарысқа ұшырауы себептерін талдауға талпыныс жасалды.

367. 1990 жылдың күзінде бұрынғы КСРО құрамындағы республикалар бірінен соң бірі өз егемендіктерін жариялай бастады.

368. 1989 жылы КСРО-ны тұрақты одақ ұстанымдары негізінде қайта құру мүмкіндері болған еді.

369. 1990 жылы сәуірде республиканың Жоғарғы Кеңесінің ұйғаруымен Қазақ КСР-і Президентінің қызметі тағайындалды.

370. 1990 жылдың қазан айында қоғамдық бірлестіктер айрықша белсенділік көрсетті.

371. 1990 жылғы 25 қазанда Жоғарғы Кеңес «Қазақ Кеңес Социалистік Республикасының мемлекеттік егемендігі туралы Декларация» қабылдады.

372. 1990 жылғы 25 қазан – Қазақстанның мемлекеттік егемендігі жарияланды.

373. 1991 жылдың 20 шілдесінде Қазақстан Компартиясы Орталық Комиетінің кеңейтілген IV пленумы болды.

374. 1991 жылдың 19 тамызында Мәскеуде орын алған саяси оқиғаларға байланысты Президент Н. Назарбаев республикалық теледидар арқылы Қазақстан халқына арнап сөз сөйледі.

375. 1991 жылдың 21 тамызында ТЖМК толық жеңіліс тапты.

376. 1990 соңына қарай Қазақстан Компартиясының қатарында 800 мыңдай коммунист болды.

377. 1991 жылы тамыздың 23-інде Н. Ә. Назарбаев КОКП Орталық Комитеті Саяси Бюросының құрамынан шығатыны жөнінде мәлімдеді.

378. 1991 жылдың 7 қыркүйегінде Қазақстан Компартиясы таратылды (Қазақстан Социалистік партиясы дүниеге келді).

379. 1991 жылғы 13 желтоқсан күні Ашхабадта Орта Азия республикалары мен Қазақстанның жетекшілері бас қосты.

380. 1991 жылдың желтоқсанына дейін бұрынғы КСРО-ның қарамағында болған республикалардың бәрі мемлекеттік тәуелсіздігін жариялаған болатын.

381. 1991 жылы 10 желтоқсан күні республика атауын өзгерту туралы заң қабылданды. Бұдан былай Қазақ Кеңестік Социалистік республикасы Қазақстан Республикасы (Қазақстан) деп аталатын болды.

382. 1991 жыл 1 желтоқсан – Н. Ә. Назарбаев Қазақстан Республикасының Президенті болып сайланды.

383. 1991 жыл 8 желтоқсан – Минскідегі славян республикалары басшыларының кездесуі болып өтті. КСРО-ны таратып, Тәуелсіз Мемлекеттер Одағын құру туралы шешім қабылданды.

384. 1991 жылдың соңына қарай Қазақстанның тәуелсіздігін жариялауға болатын қолайлы жағдай қалыптасты.

385. 1991 жылғы 16 желтоқсан – Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігінің жариялануы. Тәуелсіздік күні.

386. 1992 жылғы 2 наурызда Қазақстан Республикасы Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше болып қабылданды.

387. 1991 жыл 21 желтоқсан – Алматы кеңесі. Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығын құрудың толық аяқталуы.

388. 1990 жылдың басында сайланған Жоғарғы Кеңестің ХІІ шақырылымның құрамы бұрынғыдай жылына екі рет мәжілістерін өткізіп, тарап кетіп отырмай, шын мәніндегі парламенттің атқаратын төл ісімен – заң шығарумен тұрақты айналыса бастады.

389. 1992 жылдың шілдесінде «Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздік органдары туралы» және «Қазақстан Республикасының ішкі істері әскерлері туралы» заңдары қабылданды.

390. 1992 желтоқсан айында «Қазақстан Республикасының қорғанысы мен Қарулы Күштері туралы» заң қабылданды.

391. 1992 жылы 2 шілдеде «Қазақстан Республиксының Конституциялық сотын сайлау туралы» Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің қаулысы жарыққа шықты.

392. 1992 жылдың маусымында тәуелсіз Қазақстанның Елтаңбасы мен Туының жаңа үлгілері қабылданды.

393. 1992 жылдың желтоқсан айында Әнұранның жаңа мәтіні бекітілді (Тәуелсіз Қазақстанның тұңыш әнұраны/гимні/).

394. 1992 жылдың тамызында шыққан «Жеке кәсіпкерлікті қорғау және қолдау туралы» қазақстан Республикасының заңы жекешелендіру үдерісіне қатысы бар бұрын шыққан заңдарды толықтырып, нарықтық экономиканың бағытын одан әрі нықтай түсті.

395. Қазақстан Республикасының тәуелсіз мәртебесіне сай жаңа Конституциясы 1993 жылы қаңтардың 28-күні қабылданды. Бұл күн Қазақстан Республикасының мерекелі күні болып жарияланды.

396. 1993 жылғы Конституция өтпелі кезеңнің ахуалын сипаттайтын құжат ретінде, жүріп жатқан реформаларға байланысты міндеттерді, әлеуметтік-экономикалық жаңа саяси мәселелерді шешуге бағытталды.

397. 1993 жылдың күзінде кейбір жергілікті кеңестер өзін-өзі тарата бастады.

398. 1993 жылғы қарашаның соңына дейін түрлі деңгейдегі 100-ге жуық кеңестер өзін-өзі тарататындығын жариялады.

399. Президент 1993 жылдың 9 желтоқсанында Қазақстан Республикасының Сайлау туралы кодексін қабылдау туралы Жарлыққа қол қойды.

400. Жаңа кодекс бойынша, Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесіне және мәслихат деп атала бастаған жергілікті билік органдарына сайлау өткізу 1994 жылдың 7 наурызына белгіленді.

401. 1992-1993 жылдар ішінде ҚРП аса ауыр дағдарыс жағдайын басынан кешірді.

402. 1993 жылдың ақпанында Қазақстан халық бірлігі одағы (ҚХБО) дүниеге келді.

403. 1993 жылдың соңына қарай Қазақстанда ресми тіркелген үш саяси партия – Социалистік партия, Қазақстан Республикалық партиясы, Қазақстан Халық Конгресі партиялары жұмыс істеді.

404. 1994 жылы сәуірдің 19-ында жаңа парламент өз жұмысын бастады.

405. 1994 жылғы 7 наурызда сайланған парламент Конституциялық соттың шешімімен осы сайлау барысында кейбір учаскелерде сайлау тәртібінің бұзылуына байланысты 1995 жылы көктемде таратылды.

406. 1995 жылы Қазақстан халқы Ассамблеясының үндеуіне және республика Президентінің 1995 жылғы 26 сәуірдегі Жарлығына сәйкес референдум өткізілді.

407. Қазақстан Республикасы Президентінің ұсынысымен 1995 жылы 30 тамызда өткен республикалық референдумда мемлекетіміздің жаңа Конституциясы қабылданды.

408. 1995 жылғы Конституцияның негізіне, алдымен адам мен азаматтың құқықтары алынды.

409. 1995 жылғы Конституция бойынша Қазақстан парламенті тұрақты жұмыс істейтін екі палатадан – Сенат пен Мәжілістен тұрады.

410. 1995 жылы күзде республика парламентінің жаңа сайлауы өтті.

411. 1996 жылдың 30 қаңтарында Алматыда тұрақты жұмыс істейтін және екі палатадан – Сенат пен Мәжілістен тұратын Парламент өз жұмысын бастады.

412. 1992 жылы 7 мамырда Республика Президентінің жарлығымен Қорғаныс Комитеті Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі болып қайта құрылды. Тәуелсіз Қазақстанның алғашқы Қорғаныс министрі болып генерал-лейтенант С.Нұрмағамбетов тағайындалды.

413. 1997 жылдың қарашасынан бастап Республика Қарулы Күштері жалпы міндеттерді орындайтын, әуе кеңестігі мен мемлекеттік шекараны қорғайтын үш бөліністен тұратын құрылымға көше бастады.

414. 1990-1991 жылдар ішінде-ақ кооперативтер, шағын кәсіпорындар, саудамен айналысатын фирмалар құрыла бастады.

415. 1992 жылдың басынан Ресейде бағаның босатылуы республикадағы жағдайды қиындата түсті.

416. Республика Президенті Қазақстанның Жоғарғы Кеңесі Президиумының келісімімен 1992 жылдың 6 қаңтарынан бастап бағаны еркіне жіберу туралы жарлық шығарды.

417. 1992 жылы бұрынғы Одақтың күйреуінен басталған өндірістің құлдырауы халық шаруашылығының барлық салаларын қамтыды. Өнеркәсіпте ауыр жағдай қалыптасты. Өнім шығару 1991 жылмен салыстырған 14,8%-ға, ұлттық табыстың көлемі 14,2%-ға кеміп кетті.

418. 1992 жылы республика диқандары астықтан рекордты түсім – 33 млн т өнім жинауға қол жеткізді.

419. 1993-1994 жылы қыстың қытымырлығынан мал шығыны айтарлықтай көп болды.

420. КСРО ыдырап кеткеннен кейін Қазақстанның өзіндік құны жоғары астығына да сұраныс азайды. Осы жағдай 1994 жылы егіс алаңын 6 млн гектарға дейін қысқартуға мәжбүр етті.

421. Республиканың жыл сайынғы ішкі қажетін өтеу үшін 20 млн т мұнай керек болса, 1990 жылдардың басында оның өндіру көлемі 27 млн т-ға жетті.

422. 1993 жылдың күзіне дейін Қазақстан Үкіметі Достастық елдеріндегі өзара тиімді ынтымақтастық жағдайындағы экономикалық интеграция бағытын ұстанып келді.

423. 1993 жылдың қыркүйек айында жаңа деңгейдегі рубль аймағын құру жөніндегі шаралар туралы алты жақты және Ресей мен Қазақстанның ақша жүйесін біріктіру туралы екі жақты келісімге қол жеткізілген болатын.

424. 1993 жылы 12 қарашада Президент Н. Назарбаев Қазақстан Республикасының Конституциясы мен Жоғарғы Кеңес берген өкілеттігіне сәйкес, 15 қараша күні сағат 8-ден бастап елімізде ұлттық валюта – теңгені айналысқа енгізу туралы Жарлыққа қол қойғанын хабарлады.

425. 1993 жылдың соңына қарай Республика Үкіметінің бағдарламасы бойынша жүргізіліп жатқан жекешелендірудің бірінші кезеңі аяқталды.

426. 1993 жылдың қазан айында республикада 3,5 мыңнан астам кооператив, 15 мыңнан астам шағын кәсіпорын және 11 мың жеке кәсіпорын жұмыс істеді. Ауылдарда 15 мыңға жуық фермерлік және шаруа қожалықтары құрылды. Коммерциялық банктердің саны 160-қа, түрлі биржалар саны 37-ге жетті. 7000 кәсіпорын жекешелендірілді. Олардың 5000-ға жуығы сауда және қызметкөрсету салаларынікі болды. Ауыл шаруашылығындағы жеке сектордың үлесі жалпы өнімнің 35%-ын құрады

427. 1994 жылдың көктемінде жекешелендірудің екінші кезеңі басталды. Бұл жолы тұрғындарға жекешелендіру купондары таратылды.

428. Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы шеберінде 1997 жылы жарық көрген адамдық даму жөніндегі есебінде адам әлеуетінің даму индексі бойынша Қазақстан әлемнің 174 елінің арасында 93-орында, ал КСРО құрамында болған елдер арасында 7-орында болғандығы көрсетілді. Аталған есептің көрсетулері бойынша, 1990-1995 жылдар арасында қазақстандықтардың өмір жасының ұзақтығы 4,7 жасқа қысқарған; білім алушылардың мөлшері 39%-ға азайған; ұлттық табыс мөлшері 7 есе кеміп, 1995 жылы республика бұл көрсеткіші бойынша 129-орынға сырғыған.

429. 1997 жылдың соңына қарай ресми органдар сарапшыларының берген бағаларына қарағанда, республика тұрғындарының жартысынан астамы кедейлікте күн кешті.

430. 1997 жылдың соңында үкімет зейнеткерлер алдындағы қарызын түгел дерліктей өтеуге мүмкіндік алды.

431. 1995-1998 жылдар Қазақстанда маңызды әлеуметтік-экономикалық өзгерістер болды.

432. 1998 жылдың соңында ел экономикасының 90%-ы жеке секторлардың қолында болып, 500 мыңға жуық жеке шаруашылық өкілдері – кәсіпкерлер тобы дүниеге келді. Қазақстан шетелдерден инвестиция тарту жөнінен ТМД елдері ішінде алдыңғы орында болды.

433. 1998 жылдың 1 қаңтарынан бастап «Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамтамасыз ету туралы» Қазақстан Республикасының заңы күшіне енді.

434. 1991 жылдан Қазақстанда белсенді көші-қон (миграция) үдерістері басталды.

435. 1997 жылдың 1 шілдесіне қараған шақта республика тұрғындарының ішіндегі жергілікті халықтың үлесі 50%-дық межеден асты.

436. 1999 жылғы ақпан, наурыз айларында Қазақстанда әр он жыл сайын жүргізілетін халық санағы өткізілді. Санақ қорытындысы бойынша, Қазақстанда 14 млн 952,7 мың адам анықталды.

437. 2009 жылы 25 ақпан – 6 наурыз аралығында елімізде кезекті халық санағы өтті. Бұл санақтың ресми түрде жарияланған алғашқы мәліметтері бойынша Қазақстандағы халық саны 16 млн 402 мың адамға жеткен. Соның ішінде, жергілікті халық – қазақтар біршама көбейіп, жалпы тұрғындар арасындағы үлесі 67%-дан асқан.

438. 2000 жылдан кейінгі кезеңде ел экономикасы біртіндеп дағдарыстан шықты, онда өрлеу нышандары байқала бастады.

439. 2007 жылы ІЖӨ жан басына шаққанда жылына 7000 АҚШ долларын құрады, орташа номиналды еңбекақы 50800 теңгеге жетті.

440. 2005-2007 жж. 160 мың отбасы немесе жарты миллионнан астам қазақстандықтар жаңа пәтердің кілтін алды.

441. 1991 жылдың соңына дейінгі екі аптаның ішінде Қазақстанның тәуелсіздігін 18 ел таныды. Олардың ішінде алғашқылары Түркия, АҚШ, Қытай, Германия, Пәкістан мемлекеттері болды.

442. 1992 жылдың 25 мамырында Мәскеуде Ресеймен достық, ынтымақтастық және өзара көмек туралы шартқа қол қойды.

443. 1991 жылы желтоқсанның 21-інде Алматыда қабылданған декларацияда ядролық қаруға қатысты бірлескен шаралар жүргізу келісілді.

444. 1996 жылы 26 сәуірде Шанхай қаласында шекаралары шектесіп жатқан 5 мемлекет – Қазақстан Республикасы, Қырғыз Республикасы, Қытай Халық Республикасы, Ресей Федерациясы мен Тәжікстан Республикасы басшыларының алғашқы кездесуі болып өтті.

445. 1997 жылы ШЫҰ мүше елдердің Мәскеу кездесуі болды.

446. 1998 жылы ШЫҰ мүше елдердің Алматы кездесуі болды.

447. 1999 жылы ШЫҰ мүше елдердің Бішкек кездесуі болды.

448. 1996 жылғы ШЫҰ-ның алғашқы кездесуінде ортақ шекараларға байланысты әскери саладағы сенім мәселелері талқыланды.

449. 1998 жылы Алматы саммитінде ШЫҰ елдерінің өзара қатынастарындағы басым бағыттар айқындалып, осы елдер арасындағы сауда-экономикалық қатынастарды теңдік және өзара тиімділік негізінде дамыту мәселелері талқыланды.

450. 1999 жылы Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаев Қытай халық Республикасының Төрағасы Цзян Цзэминмен кездесу барысында екі ер арасындағы қатынас жақсы дамып келе жатқандығын атап өтті.

451. 2003 жыл Дінбасылардың дүниежүзілік съезі.

452. 2006 жыл Дінбасылардың дүниежүзілік съезі.

453. Қазақстанның 2010 жылы Еуропа қауіпсіздігі және ынтымақтастығы ұйымына (ЕҚЫҰ) төрағалық етуі туралы шешім қабылданды.

454. 1997 жыл «Жалпыұлттық татулық және саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу жылы».

455. 1998 жыл «Халықтар тұтастығы мен ұлттық тарих жылы».

456. 1999 жыл «Ұрпақтар бірлігі мен сабақтастығы жылы».

457. 1995 жылы Республика үкіметі «Қазақстан Республикасында тарихи сананы қалыптастыру тұжырымдамасын» мақұлдады.

458. 1998 жылдан бастап Ұлттық Ғылым академиясының Ш. Уәлиханов атындағы тарих және этнология институты «Отан тарихы» атты жаңа журнал шығара бастады.

459. Ұлттық Ғылым академиясының толық мүшесі Н. Назарбаевтың 1999 жылы жарық көрген «Тарих толқынында» атты кітабы ұлт пен мемлекеттің өткені мен келешегіне жалпы адамзаттық құндылықтар негізінде жаңа көзқарас қалыптастыру ісіне қосылған қомақты үлес деп бағаланды.

460. 1995 жылы өткізілген қазақтың ұлы ақыны, ойшыл, гуманист Абайдың мерейтойы бүкілхалықтық мерекеге айналды.

461. 1996 жыл жыр алыбы Жамбыл Жабаевтың жылы деп жарияланды.

462. 1997 жылы жазушы, ғұлама ғалым Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің 100 жылдық мерейтойы дүниежүзілік деңгейде аталып өтті.

463. 1999 жылы республиканымыздың рухани өмірін байты түскен оқиға – ЮНЕСКО-ның шешімімен дүниежүзі бойынша атап өтілген Қазақстан Ғылым академиясының негізін қалаушы және оның бірінші президенті, әлемдік деңгейдегі ғұлама ғалым Қаныш Имантайұлы Сәтбаевтың 100 жылдық мерейтойы болды.

464. Қазақстан Үкіметі 1998 жылдың сәуір айында «Қ. И. Сәтбаевтың есімін мәңгі сақтау туралы» арнайы қаулы қабылдады.

465. 1998 жылдың 25 қарашасында Павлодар қаласында Қ. Сәтбаевтың 100 жылдығына дайындықтың барысы жөнінде мәжіліс өтті.

466. 1999 жылғы сәуірдің 13-і мен 23-і аралығында ЮНЕСКО-ның Париждегі штаб-пәтерінде Қ. И. Сәтбаевқа арналған «Қазақстан ғылымы – кешегіден бүгінге» деген тақырыпта көрме ұйымдастырылды.

467. 1997 жылдан бастап қаражат тапшылығына байланысты мемлекетті мекемелерді оңтайландыру (оптимизация) саясаты жүргізілді.

468. 1997-1998 жылдары көптеген мектептер, мектепке дейінгі мекемелер, кітапханалар, шалғай ауылдардағы медициналық объектілер жабылып қалды.

469. 2004 жылы Президенттің бастамасымен «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасы қабылданды.

470. «Мәдени мұра» бағдарламасын жүзеге асырудың бірінші кезеңінде (2004-2006 жылдар) ұлттық және дүниежүзілік мәдениет үлгілерін қамтитын 218 том жарық көрді, 35 сәулет өнері жөндеуден өтті және қалпына келтірілді.

471. 1999 жылы республика парламенті «Білім туралы заңның» өзгерген редакциясын қабылдады.

472. 2007-2008 оқу жылы республика мектептері 1-11-сыныптарға арналған жаңа буын оқулықтарымен және оқу-әдістемелік кешенімен толық қамтамасыз етілді.

473. 2004 жылы «Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы» қабылданды.

474. 1992 жылдың қыркүйек, қазан айларында дүниежүзі қазақтарының құрылтайы өтті.

475. Дүниежүзі қазақтары құрылтайының мәнді оқиғасы 1992 жылдың 19 қыркүйегінде Алматыдағы Абай атындағы опера және балет театрында өтті. Онда «Қазақтар: кеше, бүгін және ертең» атты тақырыппен ашылған ғылыми конференция болды.

476. 1997 жылдың соңында Президент Н. Назарбаев 2030 жылға дейінгі Қазақстанның даму стратегиясын анықтап, онымен халықты таныстырды.

477. Республика президентінің 1995 жылғы қыркүйектегі Жарлығы бойынша, ел астанасының Ақмолаға көшетіндігі хабарланды.

478. 1998 жылғы маусымда салтанатты жағдайда жаңа астананың тұсаукесер рәсімі өтті. Елдің жаңа ордасы Ақмола енді Астана болып аталатын болды.

479. 1999 жылы ЮНЕСКО Астананы «бейбітшілік қаласы» деп атады.

480. 1999 жылы қаңтардың 10-ында Қазақстан Президентін мерзімінен бұрын сайлау өткізілді.

481. 1995 жылғы референдумның нәтижесі бойынша Н. Назарбаевтың президенттік қызметі 2000 жылға дейін созылды.

482. 1998 жылы Конституцияға Парламенттің шешімімен өзгерістер енгізілді.

483. 1998 жылдың қазанынан 1999 жылдың қаңтарының басына дейін созылған сайлау алдындағы науқан ел өміріндегі ірі саяси оқиға болды.

484. 2000 ж. – Мәдениет жылы.

485. 2001 жылы Қазақстанның саяси көкжиегінде «Қазақстанның демократиялық таңдауы» қоғамдық қозғалысы пайда болды.

486. 2002 ж. – Денсаулық жылы.

487. 2003 – 2005 жж. – Ауылды көркейту жылдары.

488. 2004 жылы қыркүйекте Парламент Мәжілісінің кезекті сайлауы алдында қоғамның саяси өмірінде белсенділік байқалды.

489. 2005 жылы Президент сайлауы болды. Н. Назарбаев сайлаушылардың 91% дауысын жинады.

490. 2007 жылы Парламент Конституцияға өзгертулер мен толықтырулар енгізу жөнінде келесі заңды қабылдады. Өзгертулер елді одан ары демократияландыруға және саяси жаңғыруға, партиялардың ықпалымен парламенттің рөлін арттыруға, оның үкіметке әсер етуіне және оның қызметіне бақылау жүргізуіне, адам құқығын қорғау кепілдігін нығайтуға бағытталды. Өзгертілген Конституция бойынша президент бес жылға сайланатын болды.

491. 2007 жылы 8 тамыздағы кезектен тыс сайлаудың қорытындылары бойынша «Нұр Отан» Халықтық-демократиялық партиясы сайлауға қатысқандардың 88%-ын жеңіп алып парламентті құрды.

492. 2008 жыл Астананың 10 жылдық мерейтойы.

Тест

№1 нұсқа

1. 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс кезіндегі Жетісудағы қозғалыс басшылары:

А). Н.Қияшев.

В). А.Иманов.

С). Б.Әшекеев.

D). Ә.Жанбосынов.

Е). К.Көкімбайұлы.

2. 1917 жылы шілде айында Орынборда болған Жалпықазақ съезінде Алаш партия қойған талап:

А). Интернационалдық билік орнату.

В). Ресейдің құрамына толығымен кіру.

С). Қазақтардың ұлттық автономия алуы.

D). Монархиялық билікті қалпына келтіру.

Е). Социалистік революция өткізуге дайындық.

3. Жаңа экономикалық саясаттың енгізілуіне байланысты жойылды:

А). Жалдама еңбек жүйесі.

В). Еңбек міндеткерлігі.

С). Несие жүйесі.

D). Тұтыну кооперациясы.

Е). Жерді жалға беру.

4. 1960-жылдардың ішіннде тоқыма фабрикалары салынған қалалар:

А). Палодар, Екібастұз, Ақсу.

В). Рудный, Риддер, Зайсан.

С). Жезқазған, Семей, Ақтөбе.

D). Шалқар, Жаңаөзен, Қапшағай.

Е). Теміртау, Ақтау, Саран.

5. «Қазақстан-2030» даму стратегиясы жарияланды:

А). 1997 жылдың соңында.

В). 1998 жылдың басында.

С). 1994 жылдың соңында.

D). 1995 жылдың соңында.

Е). 1996 жылдың соңында.

6. Жаңа экономикалық саясат жылдары пайдалануға беріліп, 1923 жылға қарай одақта өндірілетін қорғасынның 40 %-ын берген өнеркәсіп:

А). Риддер қорғасын зауыты.

В). Қарсақпай қорғасын зауыты.

С). Балқаш қорғасын зауыты.

D). Өскемен қорғасын зауыты.

Е). Шымкент қорғасын зауыты.

7. Қырғыз АКСР-і Қазақ АКСР-і болып өзгертілген мерзім:

А). 1925 жылы.

В). 1924 жылы.

С). 1939 жылы.

D). 1936 жылы.

Е). 1920 жылы.

8. Шайқаста көрсеткен табандылығы мен ерлігі үшін «Сталинградтық» деген құрметті атақ алған гвардиялық дивизия

А). 72-ші.

В). 152-ші.

С). 316-ші.

D). 8-ші.

Е). 73-ші.

9. Қазақстан К(б) П Орталық Комитетінің «Қазақ КСР Ғылым академиясының Тіл және әдебиет институтының жұмысындағы қателіктер туралы» қаулысы бойынша зерттеуге шек қойылды:

А). Қазақ халқының ХХ ғасырдың 20-30 жылдарындағы рухани мұрасы.

В). Қазақ халқының ХХ ғасырдың басындағы рухани мұрасы.

С). Сұлтанмахмұт Торайғыровтың мұраларын.

D). Махамбет Өтемісұлы ақынның шығармаларын.

Е). Қазақ халқының ХХ ғасырдың 30-40 жылдарындағы рухани мұрасын.

10. 1990 жылы сәуірде енгізілген билік лауазымы:

А). Қазақ КСР-нің Парламент төрағасы.

В). Қазақстан Ассамблеясының төрағасы.

С). Қазақ КСР-нің Бас прокуроры.

D). Қазақ КСР-нің Президенті.

Е). Қазақ КСР-нің Сыртқы істер министрі.

11. «1899 жылдан кейін қазақтар мен орыстар арасындағы этносаралық жанжал даладағы өмірдің сипатты белгісіне айналды» - деп жазды:

А). А.Байтұрсынов.

В). Ә.Бөкейханов.

С). М.Жұмабаев.

D). Т.Рысқұлов.

Е). М.Дулатов.

12. Бүкілқазақтық Алашорда Кеңесінің төрағасы:

А). Ә.Бөкейханов.

В). Т.Рысқұлов.

С). М.Шоқай.

D). С.Сейфуллин.

Е). А.Байтұрсынов.

13. Германияның КСРО-ға қарсы қауырт соғыс жоспары аталды:

А). «Арбайтегемайншафт Түркістан».

В). «Шлиффен».

С). «Остланд».

D). «Барбаросса».

Е). «Үлкен Түркістан».

14. ХХ ғасырдың басында «Алаш» партиясының ресми басылымына айналған газет:

А). «Серке».

В). «Ульфат».

С). «Степная газета».

D). «Қазақ».

Е). «Степной край».

15. Қазақстан Орталық Атқару Комитеті мен Халық Комиссарлары Кеңесінің «Аса ірі бай шаруашылықтары мен жартылай феодалдарды кәмпескелеу және жер аудару туралы» декреті шыққан жыл:

А). 1925 ж.

В). 1926 ж.

С). 1928 ж.

D). 1929 ж.

Е). 1927 ж.

16. ХХ ғасырдың 50-жылдарында әлеуметтік жағдайға байланысты жұмысшылар наразылығы өтті:

А). Ақтауда.

В). Теміртауда.

С). Екібастұзда.

D). Риддерде.

Е). Аягөзде.

17. 1988 жылы Қазақстан КП Орталық Комитетінің қаулысымен ақталған, есімдері халқына қайтарылған:

А). С.Сейфуллин, Б.Майлин.

В). І.Жансүгіров, О.Исаев.

С). О.Жандасов, С.Асфандияров.

D). Ж.Аймауытов, М.Дулатұлы.

Е). М.Масанчи, Н.Нұрмақов.

18. 1964 жылдан 1989 жылдың қазанына дейінгі аралықта Семей полигонында жасалған жарылыстар саны:

А). 110.

В). 343.

С). 325.

D). 333.

Е). 113.

19. 1991 жылы Тамыз бүлігін ұйымдастырушылардың алдарына қойған мақсаты:

А). Одақтық шартты қолдау.

В). Жаңа одақтық шарттың жасалуына кедергі жасау.

С). Республикаларға тәуелсіздік беру.

D). КСРО-ны тарату.

Е). Компартия билігін жою.

20. Тарихи романдары арқылы бұқараның санасына асқақ отаншылдық сезімін ұялата білген жазушы:

А). Ғали Орманов.

В). Қадыр Мырзалиев.

С). Жұбан Молдағалиев.

D). Қасым Аманжолов.

Е). Әнуар Әлімжанов.

21. Ұлы Отан соғысы жылдары Ақтөбеде салынып жатқан ферроқорытпа зауытын аяқтау үшін құрал-жабдықтары пайдаланылды:

А). Алматы зауытының.

В). Челябі зауытының.

С). Луганск зауытының.

D). Запорожье зауытының.

Е). Омбы зауытының.

22. 1921 жылғы қуаңшылық кезінде республика халқының аштыққа ұшыраған бөлігі:

А). 1/3.

В). 1/2.

С). 1/5.

D). 2/5.

Е). 1/4.

23. 1930 жылдардың соңында Қиыр Шығыстан Қазақстанға көшіріліп әкелінгендер: