Худайбергенова Мукаддас Хайтматовна

Түркістан облысы , Сайрам ауданы

№45 «1-Май» жалпы білім беретін мектеп КММ

Бастауыш сынып мұғалімі

Бастауыш сынып математика пәніндегі геометриялық материалдарды оқытудың мәселелері.

Бұл – бастауыш сыныптарға арналған авторлық білім беру бағдарламасы , геометриялық материалды оқытудағы қазіргі әдістемелік және когнитивті қиындықтарды тиімді шешуге бағытталған. Бағдарламаның құрастыруында Van Hiele деңгейлері, проблема‑негізіндегі оқыту (PBL) әдісі, және дигиталдық визуалды құралдар (мысалы, GeoGebra) интеграцияланған.

Бағдарламаның мақсаты:Балалардың геометриялық ойлау деңгейін (визуализациядан анализға дейін) жүйелі жетілдіру, бастауыш сынып оқушыларының сөздік қоры мен кеңістіктік түсінігін креативті түрде дамыту. Әдістемелік, педагогикалық және психологилық жаңалауларды сабаққа енгізу арқылы геометрияны түсінуді жеңілдету және оқу мотивациясын арттыру.

Бұл авторлық бағдарлама бастауыш сыныпта геометрияға кіріспе ғана емес, өмірмен байланысты әрі оқушының танымдық жеңісі үшін мәтінді форматта жасаған нығайтушы курс. Бағдарлама 1‑ден 4‑сыныпқа дейінгі курстардағы геометриялық материалдарды мазмұндық түрде кеңейтуге және мақсатты түрде тереңдетуге арналған. Сабақтар жүйесіне өткен тақырыптар бойынша қысқаша шолу, сергіту сәті — ойын, қарқындылық — тәжірибелік, қарапайым мазмұн – аяқталатын рефлексия кіріктірілген тұрғыда қалыптастырылады.

Бағдарламаның жаңалығы:

1. Проблема‑негізіндегі оқытуға (PBL) негізделген сабақ жоспарлары – баланы сұрақ қоюшы, зерттеуші және шығармашыл субъект ретінде қарастырады: тапсырмаларды шешу арқылы оқушылардың шешім қабылдау және креативті қабілеттері айқын жоғарылайды. Мысалы, пәнаралық құрылыс, кейс‑тапсырмалар.

2. Van Hiele теориясына сүйенген сабақтардың логикасы – геометриялық түсініктер деңгейлік құрылымға сәйкес оқытылады (визуализация → анализ → абстракция). Бұл әдіс балалардың логикалық және аналитикалық ойлау дағдыларын біртіндеп дамытады.

3. Цифрлық технологиялардың бағдарламаның маңызды элементі ретінде енгізілуі (Geogebra, Live Geometry) – балаларға фигураларды 2D және қарапайым 3D үлгіде тануға және контурлатып сызуға мүмкіндік береді. Бұл визуалды және моторлық жадқа әсер етеді.

Күтілетін нәтиже:

Бағдарлама құрылымы: 6 бөлім, 34 сабақтан тұрады.

1-БӨЛІМ: ГЕОМЕТРИЯЛЫҚ ҰҒЫМДАРДЫ ТҮСІНУ ДАҒДЫЛАРЫН ДАМЫТУ

Бұл бөлім оқушылардың геометриялық түсініктерін қалыптастыруға, негізгі ұғымдарды меңгеруіне бағытталған. Геометриялық пішіндерді танып-білу, олардың қасиеттерін түсіну, күнделікті өмірмен байланыстыру дағдылары дамытылады.

1-сабақ: Геометриялық фигуралармен танысу
2-сабақ: Жазық және кеңістік фигураларды ажырату
3-сабақ: Нүкте, түзу, кесінді, сәуле ұғымдары
4-сабақ: Фигуралардың қасиеттерін зерттеу
5-сабақ: Геометриялық фигураларды атау және сипаттау
6-сабақ: Геометриялық фигуралармен күнделікті өмірден мысал келтіру

2-БӨЛІМ: ФОРМА, ӨЛШЕМ, ОРНАЛАСУДЫ ТАЛДАУ

Бұл бөлім оқушылардың фигураларды өлшеу, салыстыру, орналасуын анықтау және оларды кеңістікте елестету қабілеттерін дамытуға бағытталған.

7-сабақ: Ұзындықты өлшеу және салыстыру
8-сабақ: Биіктік пен енділік ұғымдары
9-сабақ: Геометриялық фигураларды өлшемі бойынша салыстыру
10-сабақ: Фигураларды жазықта орналастыру
11-сабақ: Кесіндінің ұзындығын табу
12-сабақ: Симметрияны анықтау және салу

3-БӨЛІМ: АҚПАРАТТЫ ӨҢДЕУ ЖӘНЕ ҚОЛДАНУ

Бұл бөлімде оқушылар геометриялық білімдерін күнделікті өмірде қолдану, ақпаратты график түрінде көрсету және есептер шығаруда пайдалану дағдыларын дамытады.

13-сабақ: Геометриялық пішіндерді санмен сипаттау
14-сабақ: Геометриялық фигуралар бойынша диаграмма құру
15-сабақ: Геометриялық ұғымдарды қолдана отырып есеп шығару
16-сабақ: Геометриялық ұғымдарды өмірде қолдану
17-сабақ: Геометриялық материал негізінде тапсырмалар дайындау
18-сабақ: Есептегі ақпаратты визуализациялау

4-БӨЛІМ: СЫН ТҰРҒЫСЫНАН ОЙЛАУ ЖӘНЕ ТАЛДАУ

Оқушылардың ойлау дағдыларын жетілдіру мақсатында геометриялық фигураларды салыстыру, талдау, дәлелдеу және логикалық ой қорытындыларын жасау дағдылары қалыптастырылады.

19-сабақ: Геометриялық фигураларды салыстыру және топтастыру
20-сабақ: Логикалық тапсырмалар (фигуралармен)
21-сабақ: Фигуралар арасындағы байланыстарды анықтау
22-сабақ: Есептегі геометриялық ой қорытындылар
23-сабақ: Қателіктерді табу және түсіндіру
24-сабақ: Геометриялық дәлелдер келтіру

5-БӨЛІМ: ЖЕКЕ ЖӘНЕ ТОПТЫҚ ЖҰМЫСТАР

Бұл бөлім оқушылардың шығармашылық қабілетін, топпен жұмыс істеу дағдыларын дамытуға арналған. Геометриялық материалдарды қолдана отырып макеттер, жобалар, тапсырмалар дайындайды.

25-сабақ: Геометриялық пішіндерден құрастыру (аппликация, мозаика)
26-сабақ: Топтық тапсырма: "Қаланың жоспарын құрастыр"
27-сабақ: Геометриялық фигуралар арқылы әңгіме құрау
28-сабақ: Геометриялық кейс-тапсырма шешу
29-сабақ: Геометрия және өнер (сурет, сәндік қолданбалы өнер)
30-сабақ: Презентация: “Геометрия — айналамызда”

6-БӨЛІМ: ҚОРЫТЫНДЫ БӨЛІМ

Бұл бөлім оқушылардың геометриялық материал бойынша алған білімдерін бағалауға, жүйелеуге және өз жұмыстарын көрсетуге арналған. Рефлексия, өзін-өзі бағалау элементтері қолданылады.

31-сабақ: Геометриялық білім бойынша қорытынды тест
32-сабақ: Геометриялық есептерді шығаруда логикалық тәсілдерді қолдану
33-сабақ: Геометриялық білім негізінде шығармашылық жұмыс
34-сабақ: Бағдарламаны қорытындылау және рефлексия «Бастауыш сынып математика пәніндегі геометриялық материалдарды оқытудың мәселелері» атты авторлық бағдарлама — Қазақстан мұғалімдері мен оқушыларына арналған, өңірлік ерекшеліктерді ескере отырып жасалған, қазіргі заманғы теориялық және тәжірибелік білім беру құралы.

Тапсырма 1: «Жұптық жұмыс» әдісі (Геометриялық фигураларды салыстыру)

Мақсат: Оқушылардың геометриялық фигураларды салыстыру және айырмашылықтарын анықтау дағдыларын дамыту.

Тапсырма: Жұптасып, төмендегі фигураларды салыстырып, олардың айырмашылықтарын талқылаңыз.

➡ Қорытынды: Бұл тапсырма оқушылардың сыни ойлау қабілетін дамытуға ықпал етеді.

Тапсырма 2: «Топтық жұмыс» әдісі (Геометриялық фигураларды топтастыру)

Мақсат: Оқушылардың геометриялық фигураларды топтастыру және жүйелеу дағдыларын дамыту.

Тапсырма: Топтасып, төмендегі геометриялық фигураларды ортақ белгілеріне қарай топтастырыңыз.

➡ Қорытынды: Бұл тапсырма оқушылардың топта жұмыс істей білу қабілетін арттырады.

Тапсырма 3: «Құрастыру» әдісі (Геометриялық фигуралардан бейнелер жасау)

Мақсат: Оқушылардың геометриялық фигуралардан бейнелер құрастыру дағдыларын дамыту.

Тапсырма: Геометриялық фигураларды пайдаланып, төмендегі бейнелерді құрастырыңыз.

➡ Қорытынды: Бұл тапсырма оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытуға ықпал етеді.

Тапсырма 4: «Өзін-өзі бағалау» әдісі (Өз білімін тексеру)

Мақсат: Оқушылардың өз білімін бағалау және жетістіктерін талдау дағдыларын дамыту.

Тапсырма: Өзіңіз орындаған тапсырмаларды қарап, қандай жетістіктерге жеткеніңізді және қандай қиындықтарға тап болғаныңызды жазыңыз.

➡ Қорытынды: Бұл тапсырма оқушылардың рефлексиялық қабілеттерін арттырады.