Түркістан облысы , Сайрам ауданы №45 «1-Май» жалпы білім беретін мектеп КММ Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі

Парманбекова Бувайда Махмуджановна

Қазақ тілі грамматикасы

Бұл мақалада қазақ тілі пәнінен «Қазақ тілі грамматикасы» атты авторлық факультативтік курс бағдарламасының мазмұны, мақсаты, құрылымы, әдістемелік ерекшеліктері мен тиімділігі талданады. Бағдарлама 8–9-сынып оқушыларының грамматикалық білімін тереңдетуге, тілдік талдау дағдыларын дамытуға бағытталған. Оқу мазмұны морфология және синтаксис бөлімдерін қамтып, оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыруды көздейді.

Қазақ тілін терең меңгерту – бүгінгі білім берудің негізгі басымдықтарының бірі. Тілдің құрылымдық жүйесін, грамматикалық заңдылықтарын оқушыға дұрыс меңгерту арқылы оның ойлау қабілеті, сауатты жазу және еркін сөйлеу дағдылары қалыптасады. Грамматика – тілдің ішкі жүйесін танытатын негізгі сала. Сондықтан «Қазақ тілі грамматикасы» атты факультативтік курс оқушылардың білімін толықтыруға, пәнге деген қызығушылығын арттыруға бағытталған.

Бағдарламаның мақсаты мен міндеттері

Авторлық бағдарламаның негізгі мақсаты – оқушылардың грамматикалық білімін жүйелеу және тереңдету, морфологиялық және синтаксистік талдау дағдыларын қалыптастыру.

Бағдарламаның міндеттері:

Қазақ тілінің грамматикалық жүйесі туралы теориялық білім беру;

Сөз таптары мен сөйлем құрылымын талдауға үйрету;

Орфографиялық және пунктуациялық нормаларды меңгерту;

Оқушының тілдік қабілетін шығармашылық тапсырмалар арқылы дамыту;

Өз ойын сауатты, дәлелді жеткізуге ықпал ету.

Курстың мазмұндық құрылымы

Бағдарлама жылдық 34 сағатқа жоспарланған және үш негізгі бөлімнен тұрады:

І бөлім. Морфология негіздері

Бұл бөлімде сөз таптары, олардың мағыналық, тұлғалық ерекшеліктері, сөзжасам тәсілдері, етістіктің рай, шақ, есімше, көсемше түрлері қамтылады. Практикалық жұмыстар морфологиялық талдауға бағытталған.

ІІ бөлім. Синтаксис негіздері

Сөйлемнің құрылымы, сөйлем мүшелері, жай және құрмалас сөйлемдер, салалас пен сабақтас байланысу жолдары қарастырылады. Пунктуация нормалары бойынша жаттығулар орындалады.

ІІІ бөлім. Қорытынды жұмыс

Оқушылар жобалық жұмыс қорғайды, тест тапсырады, грамматикалық талдау бойынша портфолио жинақтайды.

Оқыту әдістері

Бағдарламада оқытудың дәстүрлі тәсілдерімен бірге заманауи әдістер қолданылды:

талдау, салыстыру, классификациялау;

топтық, жұптық жұмыс;

кейс әдісі;

грамматикалық диктанттар;

цифрлық ресурстар (Wordwall, Quizizz, LearningApps).

Әдістердің қолданылуы оқушының танымдық қызығушылығын арттырып, өздігінен білім алуына жағдай жасайды.

Бағалау жүйесі

Бағалау қалыптастырушы және жиынтық түрінде жүргізілді.

Қалыптастырушы бағалауға:

ауызша жауап,

талдау тапсырмалары,

шағын тест жұмыстары енгізілген.

Жиынтық бағалау:

бөлім соңындағы бақылау жұмыстары,қорытынды жоба,оқушы портфолиосы арқылы жүзеге асады.

Бұл бағалау тәсілдері оқушының пән бойынша жеке жетістігін бақылауға мүмкіндік береді.

Бағдарламаның тиімділігі

Авторлық бағдарламаны жүзеге асыру барысында келесі нәтижелер байқалды:

оқушылар сөз таптары мен сөйлем құрылымын жүйелі талдай бастады;

орфографиялық және пунктуациялық сауаттылығы артты;

мәтін құрастыру, ойды жүйелі жеткізу қабілеті жоғарылады;

функционалдық сауаттылық көрсеткіші жақсарды;

шығармашылық тапсырмалар арқылы қызығушылық пен белсенділік артты.

Бағдарлама қазақ тілін грамматика тұрғысынан терең меңгеруге көмектесетін тиімді қосымша курс ретінде өз нәтижесін берді.

«Қазақ тілі грамматикасы» авторлық бағдарламасы оқушылардың грамматикалық білімін толықтыруға, тілдік дағдыларын дамытуға бағытталған кешенді оқу құралы болып табылады. Бағдарлама мазмұны білім алушылардың жас ерекшелігіне сай, практикалық бағытта құрылған. Ұсынылып отырған курс қазақ тілі пәнін оқыту сапасын арттыруға, оқушылардың функционалдық сауаттылығын жетілдіруге оң ықпал етеді.