400 000+ дайын материалды
1 жыл бойы шексіз жүктеңіз
ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, презентациялар және авторлық материалдар
4 990₸/ 1 жыл
🔥Арнайы баға ·10.12.2026 дейін
Одан кейін - 29 990 ₸
Бір рет төлейсіз · Автотөлем жоқ
Тақырып бойынша 11 материал табылды

Авторлық бағдарлама "Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен олимпиада резервтерін дайындау

Материал туралы қысқаша түсінік
Бұл әдістемелік нұсқау «Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен олимпиада резервтерін дайындау» таңдау курсының бағдарламасына сай мұғалімдерге әдістемелік құрал ретінде ұсынылып отыр.
Материалдың қысқаша нұсқасы

Shape1 АPicture 2 вторлық бағдарлама





Әдістемелік нұсқаулық



мектепмұғалімдеріне арналған

Құрастырған:







ӘОЖ 373.167.1 (075.3)

ҚБЖ 32.81 я 72

А 77


Пікір жазған:

Тойганбекова Ш.М. – педагогика ғылымдарының кандидаты, қауымдастық профессоры. «Өрлеу» АҚ БАҰО ПҚ БАИ «Инновациялық технологиялар және жаратылыстану гуманитарлық пәндерді оқыту әдістемесі» кафедрасының меңгерушісі.




«Олимпиада резервтерін дайындау»: авторлық бағдарлама/Адахамова Гулнара Сайдикаримовна/– 2019 -126 бет.



ISBN 996-854-74-83



Ұсынылып отырған әдістемелік оқу құралында жан-жақты сабақ жоспарлары, дәстүрден тыс сабақ үлгілері берілді. Қосымша жұмыстарды орындау барысында мұғалім де, оқушы да өздерінің шығармашылық идеяларын жүзеге асыра алады. Бұл әдістемелік оқу құралы жалпы білім беретін мектептердің мұғалімдеріне қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен көмекші құрал ретінде ұсынылады.


ӘОЖ 373.167.1 (075.3)

ҚБЖ 32.81 я 72

А 77



ISBN 996-854-74-83







© Адахамова Г.С.,2019.



Shape3 Shape2



КІРІСПЕ

Мектеп оқушылары үшін«Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен олимпиада резервтерін дайындау» типтік оқу бағдарламасы















Бұл әдістемелік нұсқау «Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінен олимпиада резервтерін дайындау» таңдау курсының бағдарламасына сай мұғалімдерге әдістемелік құрал ретінде ұсынылып отыр.

Ұсынылып отырған әдістемелік нұсқауда жан-жақты сабақ жоспарлары, дәстүрден тыс сабақ үлгілері берілді. Сарамандық жұмыстарды орындау барысында мұғалім де, оқушы да өздерінің шығармашылық идеяларын жүзеге асыра алады.

Тәжірибелі және шығармашылықты жұмыс істейтін мұғалімдер әдістемелік нұсқаудан сабақ барысында жаңа идеялар табатыны сөзсіз.

Бағдарламаға сай берілген материалдарды әрбір мұғалім өз мүмкіншіліктеріне қарай өзгерте алады.















Shape4

1 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Кіріспе

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Олимпиада түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы: Олимпиада ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Олимпиада резервтерін сипаттайды.

Басым оқушылар:Олимпиада резервтеріне сипаттама беріп, мағынасын ашады. Олимпиада резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Олимпиада резервтерін суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы:қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Олимпиаданың негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Пәнге кіріспе


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ

І кезең:

Олимпиада жазбаша түрде өтеді. Берілген үш тақырыптың біріне шығарма жазасыз.

Жазбаша жұмыс бес критерий бойынша ең жоғары 50 ұпаймен бағаланады:

1) Эссенің мазмұны, ой тереңдігі – 10 ұпай; 2) Әдеби материалды пайдалану деңгейі – 10 ұпай;

3) Эссенің жазылу стилі мен тілі – 10 ұпай; 4) Тыныс белгілері (пунктуация) – 10 ұпай;

5) Емле (орфография) – 10 ұпай.


ІІ кезең:

1.Көп қырлы талант иесі – М.Мақатаев. Поэма дегеніміз не?

2. Пунктуация.

3.Морфологиялық талдау

Өте бір түтеген боран соғып кетпесе, жылқы баласы қандай ызғарлы суықта да желге қарсы қарап қар тебеді.(С.Мұқанов)

Дескрипторлары:

  1. Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

  2. Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?







2 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Эссенің тақырыбын дұрыс таңдау

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

  1. Эссе ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Эссе ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Эссеұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Эссеұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Эссе резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Эссеұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Эссе ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Пәнге кіріспе


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ


Оқу бағдарламасындағы ең көп тараған, тәжірибеде жиі пайдаланылатын жазба жұмыстардың ішінде күрделісі де, маңыздысы да шығарма жұмыстары.  «Шығарма» деген сөздің негізінде «шығару» деген ұғым жатады (Яғни, ойдан шығару, ойлап шығару). Бұдан шығатын қорытынды: шығармаға қойылатын талап аса күрделі, әрі маңызды болады. Бұл жұмысты мектептегі шығармашылық іздендіруге негізделген жұмыстардың күре тамыры десек те, артық емес.

Эссенің күрделілігі сол – бұл оқу процесіндегі бірден-бір жеке дара орындалатын жұмыстардың түрі. Қарастырылатын мәселе, жазатын тақырып біреу болса да, әр оқушы оны өзінше жеткізеді, яғни тілі, пікірі, қорытыныдысы сол көркем туындыны не кейіпкерді қабылдау дәрежесіне байланысты. Дегенмен шығармаға қойылатын негізгі талаптарды мұғалім оқу кабинетіне «Жазба жұмыстарына байланысты нұсқаулар» деген атпен (басқа да тақырып алу әр мұғалімнің өз еркі) жазып қоюдың тиімділігі зор.

Эссе жазуда басшылыққа алынатын дүниелер:

1. Таңдаған тақырыбыңды әбден ойлап алу керек

2. Жоспар тақырыпқа байланысты нақты жасалу керек

3. Эпиграф алынуы керек. Ол тақырып пен негізгі идеяны ашуға сәйкес алынады.

4. Пікірлердің,ойдың, жазатын негізгі мәселелердің реті мен жүйесін сақтау қажет

Эсседен ізденілетін кемшіліктер:

А) Тақырыптан ауытқушылық

Ә) Кіріспенің тұжырымды, бірақ шығарманың қалған бөлімдерінің де дұрыс, нақты жазылуына бағыт, бағдар беретіндей болмай қалуы

Б) Пайымдауың, дәйек сөзің, салыстыруың негізгі пікірге байланысты алынбай қалуы.

В) Қосымша материалдарды, ғылыми еңбектерді пайдаланғанда, авторы, кітаптың аты, беті айқын жазылмай қалуға болмайды

Г) Негізгі болімнің толық, әрі дәлелді келуімен қатар, шығарманың ең басты пікірлері осында болатындығын ескеріп жүру керек.

Д) Қорытындың негізгі пікіріңнің төңірегінде жазылуы шарт. Оған ерекше назар аудар. Себебі түйін,соңғы пікір-жұмысыңның нәтижесі осында көрінеді.


Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?







3-4 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Эссе мазмұнын ашу

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Эссе ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Эссе ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Эссеұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Эссеұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Эссе резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Эссеұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Эссе ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Эссенің тақырыбын дұрыс таңдау


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ

Тақырыбына байланысты материалды алдын ала дайында,ізде,оларды іріктей отырып,ең негізгісін сұрыптап ал.

Эссенің тіліне, стиліне аса жауапкерші -лікпен қара:

а) Сөйлемдердің тиянақты,ойлы болсын. Шұбалаңқылықтан сақтан.

ә) Әдемі айшықты сөздерді пайдалан. Бұл - шығарма, сондықтан оның тілі де төгіліп тұруы қажет.

б) Мақал-мәтел, сөз тіркестерін не әдемі сөз оралымын пайдаланғың келсе, алдын ала оны жазып алуға болады. Сонан соң керегіңді пайдаланасың.

Емілелік сөздіктер жаныңда болсын, сауаттылық - шығарма үшін ең маңызды мәселе. Жазу мәдениетіне де ерекше ден қой: таза, ұқыпты жаз әрі әрбір әрпің айқын, еркін оқуға жарайтындай болсын, әрі жазуың көркем түссін.

Эссені жазарда тақырыбыңызды толық ашатындай, жан-жақты көзқараста зерттеп, білікті оқушы ретінде ой қозғаңыз. Сәттілік!

Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?





5 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Логикалық ой тереңдігін ұшқырлау

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Логикалық ой ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Логикалық ой ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Логикалық ойұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Логикалық ойұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Логикалық ой резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Логикалық ойұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Логикалық ой ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Эссе мазмұнын ашу


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ

Оқушының жас ерекшелігін ескере отырып қазақ тілінен түрлі логикалық тапсырмалар беру арқылы, білімнің беріктігін қамтамасыз ету, баланың  шығармашылық қабілетін дамыту,интелектуалдық деңгейін котеру. «Логикалық тапсырмалар» оқушының жас ерекшелігін  ескере отырып құрастырылды. Теориялық білімдерін кеңейтіп,оны практикада қолданылуына ықпал етеді. Логикалық тапсырмалар оқушының интеллектуалдық деңгейін котереді.Оқу материалын балалардың ойлау қабілеті жетерліктей жас ерекшеліктерін ескере ұйымдастырса ғана,оның ойлау қабілетінің  дамуына  мүмкіндік туады. Сондықтан да мұғалім балаларды үнемі ойланып оқуға бағыттауы тиіс,бұған  оқу үрдісін жүйелі ұйымдастыру, сабақта бала логикасын дұрыс дамыта алатын  мүмкіндіктерді  мол пайдалану арқылы жетуге болады.

Дұрыс ойлаудың формалары мен заңдары туралы ғылым логика деп, ал ой қортындыларының обьектив пікірлерге негізделетін процесі логикалық ойлау деп аталады. Логикалық ойлаудың ерекшелігі – қортындылардың қисындылығында, олардың шындыққа сай келуінде. Логикаға түскен құбылыс түсіндіріледі,себептері мен салдары қатесіз анықталады. Ұғымдар арасындағы байланыстар мен қатынастардың дұрыстығын теріске шығаруға болмайтыны пікірде көрсетіледі.Психолог – ғалымдар: Н.Н.Поспелов, А.Н.Леонтьев «логикалық ойлау» ұғымына нақты анықтама берген. Олардың пікірінше «логикалық ойлау» дегеніміз логика заңдылықтарын пайдалана отырып ой – пікірлерді,тұжырымдарды қолдануға негізделген ойлаудың бір түрі.


Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?







6 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Эссенің жазылу стилі мен түрі

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Эссе ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы: Эссе ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Эссеұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Эссе ұғымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Эссе резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Эссеұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Эссе ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Логикалық ой тереңдігін ұшқырлау


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ


Мұғалім оқулықтан тыс мәліметтермен таныстырады:

5-6-сыныптарда,әсіресе, шағын шығарма – суреттеме, шығарма – сипаттама, шығарма – кескіндеме т.б. жаздыруға болады. Бұлар-көркемөнер туындылары бойынша жазылатын шығармашылық бағыттағы жұмыстар.

Көлемі шағын болып келеді, бірақ нақты бір өнер туындысының негізінде жазылады. Мысалы: «Амангелді» портреті бойынша шығарма – кескіндеме жазуға болады (екеуінің негізінде). Мүсіндеме, сәулет өнері шығармаларында суреттеме, табиғат көрінісі, т.б бойынша жазылады.

Мұғалім бұл тапсырмаларды орындауда нақты көмек көрсетеді, ең алдымен сынып болып, сол өнер туындылары бойынша жұмыс жүргізеді (ауызша суреттеу деген сияқты), шығармаларда қандай сөз тіркестері, көркем, айшықты, бейнелі сөздерді пайдаланады,-соған бағыт-бағдар беріледі. Бұл шығарма арқылы оқушылардың көркем тілін дамытудың бір ұтымды тәсілі-көп болып талқылау, олардың өздеріне пікір айтқызу.


Дескрипторлары:


1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?













7-8 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Эсседен үзіндіні табу

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Эссе ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Эссе ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Эссеұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Эссеұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Эссе резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Эссеұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Эссе ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Эссенің жазылу стилі мен түрі


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ

Бұл тапсырмаларда ұлы ақын-жазушыларымыздың шығармаларынан үзінділер беріледі. Әр топқа 1 шығармадан үзінді (өлең, әңгіме) беріледі. Үзіндіні оқып, шығарманың атын және авторын табу қажет. Әр дұрыс жауапқа 2 ұпайдан. Егер шығарманы тауып, авторын таба алмаса 1 ұпай береміз.

1- тапсырма:

-«Қорқарың бар, қораға кірме» деген біздің қазақта мақал бар. Анатолий, сен жұдырығыңда офицердің сыртынан түйгенше, батыр болсаң, айтарыңды неге көзіне айтпайсың? Ал қорқарың бар, қолыңа ие болуың керек еді. Өз кінәңді де қорыққаныңнан мойындамадың сужүрек! (С.Бегалин «Қырдың жас түлегі»)

2-тапсырма:

Аттылар үйдің сыртына келе бергенде, алдарында, сол үлкен үйдің күншығыс жағына тігілген қонақ үйдің екі арасында бұларды күткен бір топ адам тұр екен. Жаңағы шешелерден басқа жеңгелер, бірен-саран тыста жүрген шал-кемпір, онан соң осы ауылдың барлық үйлерінен шығып, жүгірісіп келіп жатқан балалар бар. Бұл топқа қарай ауылдың үлкендері де жан-жақтан дабырлап сөйлеп, ағылып келіп жатыр. (М.О.Әуезов «Жолда»)

3-тапсырма:

-Тізімнен өшірілген болса, қайта жаз. Кедей балалары да оқу керек. Мына балаға көзіңнің қырын сала жүргейсің,-деді. Мен бұл сөзге қатты қуандым. Қуанғандығым сонша, алдымда тұрған дөңгелек қара сақалды дембелше келген адамды құшақтап сүйіп алуға сол минутта әзір едім. Бірақ, балалық, ұялшақтық жеңген мен іркіліп қалдым.

(Спандияр Көбеев «Орындалған арман»


Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?











9-10 сабақ





Сабақтың тақырыбы

Грамматикалық тапсырма

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Грамматикалық тапсырма ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Грамматикалық тапсырма ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Грамматикалық тапсырмаұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Грамматикалық тапсырмаұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Грамматикалық тапсырма резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Грамматикалық тапсырмаұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Грамматикалық тапсырма ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Шығармадан үзіндіні табу ...


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.

Жаңа сабақ

Грамматикалық тапсырма


1.«Ойласаң менің мұңымды, ұқсаң керек барымды! Төкпеген жас, шешпеген шер бар ма еді, бауырыңда. Игілік пен сәт сәскеде келтір жалғыз арман жанымды... жалғыз тірек жарымды?..»

Үзінді қай кейіпкердің сөзінен алынған? Шығарманың көркемдік-мазмұндық ерекшелігі туралы айтып беріңіз.


2. Балладаның жанрлық ерекшелігі.

3. Сөйлем ішінде қойылатын тыныс белгілер.

4. Атың жақсы болса, 

Ер жігіттің пырағы,

Балаң жақсы болса,

Жан мен тәннің шырағы.

Қызың жақсы болса,

Жайқалып өскен құрағы.

Әйелің жақсы болса,

Бірінші - иманың,

Екінші - жиғаның,

Үшінші - ырысыңның тұрағы

Бұл үзінді кімнің шығармасынан алынған? Үзінді авторы не туралы айтып тұр? Қандай өзекті мәселе көтерілген? Ойды өрбіт.



Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?







11 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Тыныс белгілері және оларды дұрыс қоя білу

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Тыныс белгілері ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Тыныс белгілері ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Тыныс белгілеріұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Тыныс белгілеріұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Тыныс белгілері резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Тыныс белгілеріұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Тыныс белгілері ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Грамматикалық тапсырма


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ

Тыныс белгілерінің қолданылуы
Тыныс белгілері айтайын деген ойды нақтылы, дәл түсініктіетіп жеткізу үшін, сондай-ақ баяндалмақшы пікірді ала-құла етпей, айқын білдіру үшін қолданылады. Бұл - тыныс
белгілерінің басты қасиеті.Тыныс белгілері сөз тіркесі мен сөйлемдерде айтқанда, немесе
оқығанда тілде байқалатын кідірісті де, дауыста
аңғарылатын әркелкі құбылысты да білдіреді.

Бұл – тынысбелгілерінің қосымша қасиеті.Жазба тілде болсын, сондай-ақ ауызекі тілде болсын тынысбелгілерін дұрыс қолдана білудің үлкен мәні бар. Тынысбелгілері мүлде қойылмаған, немесе дұрыс қойылмағанмәтінді сөйлемді түсінікті етіп оқу да, мағынасын түсіне
білу де қиын. Тыныс белгілері дұрыс қойылмайтынсөйлемдерде ой күңгірттеніп, екі ұшты болып, тіпті сөйлемқұрамындағы сөздер синтаксистік қызметі жағынан(бастауыш, баяндауыш, анықтауыш т. б.) өзгеріске түсуі
мүмкін.

Сөйлемдегі орналасуы :

Тыныс белгілерді қою үшінүш түрлі белгі негізге алынады:сөйлемнің синтаксистік
ерекшелігісөйлемнің мағынасысөйлемнің интонациясы.

Тыныс белгілердің қызметі:

Нүкте, біріншіден, сөйлемнің аяқталғандығынбілдіріп, оны басқа сөйлемдерден бөліп тұрса,екіншіден, ол сөйлемнің хабарлы сөйлемекендігін байқатады. Мысалы, Жанат – осыүйдің ер жеткен жалғыз баласы.

Үтір — сөйлемніңқұрылысына, синтаксистік ерекшелігіне, мағынасына байланыстыең көп қолданылатын тынысбелгісі.

Қос нүкте. Бірыңғай мүшелердіңалдынан жалпылауыш сөздернемесе жалпылауыш мәнді сөздеркелетін болса, жалпылауышсөздерден соң қос нүктеқойылады.Мысалы:Мұстафаның оларғақолданған шаралары мыналар:байталдың төрт сирағы төртжылқы, денесі бір жылқы, - барлығы бес жылқы.

Нүктелі үтір (;) – жазудапайдалынатын тыныс белгілерінің бірі.Негізінен, жай сөйлемдердің арасынақойылады. Бұл белгіні қоюдасөйлемнің құрылысы мен мағынасы
Нүктелі негізге алынады.

Сұрау белгісі негізгі екі түрлі мағынада,екі түрлі функцияда қолданылады:біріншіден, сөйлемнің аяқталғандығынбілдіріп, оны басқа сөйлемдерден бөліптұрады, екіншіден сөйлемніңмағыналық жағынан сұраулы екендігін. Мысалы:белгісі – Коммунизмді бүгін орнатдемекпісің?

Леп белгісі лепті мағынада айтылған
қуанышты, күйінішті, өкінішті, қорқынышты,
өктем бұйрықты, тілекті, таңдануды, түңілуді,
үндеуді, кекесінді, қарғысты сөйлемдерден
кейін қойылады. Мысалы: Жеңіл
барып, ауыр қайт!

Тырнақша (" «») - жазуда пайдалынатын
тыныс белгілерінің бірі. Тырнақша кідіріске,
интонацияға немесе сөйлемнің құрылысына
байланысты емес. Мысалы, Тіл – қоғамдық құбылыс.

Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?











12 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Сөздерде кездесетін орфографиялы қателіктер

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Орфографиялық қателіктер ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Орфографиялық қателіктер ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Орфографиялық қателіктерұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Орфографиялық қателіктерұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Орфографиялық қателіктер резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Орфографиялық қателіктерұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Орфографиялық қателіктер ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Тыныс белгілері және оларды дұрыс қоя білу


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ


Орфография (грек. оrthographia, orthos – дұрыс, grapho – жазу, жазамын) – жазудың біркелкілігі үшін ережелер жүйесін жасайтын тіл білімінің саласы. Қазақ орфографиясының принциптері Тіліміздегі сөздер фонетикалық, морфологиялық-фонематикалық және тарихи-дәстүрлік принциптер бойынша жазылады.

Фонетикалық принцип – сөздердің дыбыстық өзгеріске ұшырауы негізге алынып, айтылуы (естілуі) бойынша жазылуы; морфологиялық-фонематикалық принцип – сөздердің айтылуында көршілес дыбыстардың дыбыстық өзгерістерге түсуі ескерілмей, түбір тұлғасы (негізгі фонемалық түрі) сақталып жазылуы; тарихидәстүрлік принцип – сөздердің тілде қалыптасқан тұлғасы бойынша жазылуы.


Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?













13-14 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Әдебиет теориясының негізгі мақсаты

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Әдебиет теориясы ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Әдебиет теориясы ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Әдебиет теориясыұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Әдебиет теориясыұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Әдебиет теориясы резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Әдебиет теориясыұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Әдебиет теориясы ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Сөздерде кездесетін орфографиялы қателіктер


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ


Төмендегі сөздерді алфавит ретімен көшіріңіздер.

І. Білім, парасат, үлгі, сана, ынта, шапағат, өнер, қанағат, ой, ес, арман, қиял, еңбек, тәртіп, абырой, әділ, амандық, қасиет, бағбан, махаббат, төзім, әлем, бейбіт, ақыл, дарын, жақсылық, зейін, инабат, оқу, өнеге, әрекет, дәурен, өсиет, рақым, ғылым, бостандық, сенім, табандылық, ұлағат, береке, ғибрат, дана, үздік, қабілет, шәкірт, өмір, шыдамдылық, ықылас, мейірбан, бақыт, ажуа, кемеңгер, ілім.

ІІ. Әдепті, ержүрек, бүйрек, ұстаз, дастарқан, қазақ, мағлұмат, ибалы, ақкөңіл, баспана, әсемпаз, кішіпейіл, қадірлі, адалдық, ғалам, намысқой, байсалды, хабар, шаңырақ, ұғымтал, зиялы, тіршілік, сіңлі, қоғам, халық, ағайын, алтыбақан, балахана, тұлға, жамандық, ізбасар.


Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?













15 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Айшықтау және оның түрлері

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Айшықтау ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Айшықтау ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Айшықтауұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Айшықтауұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Айшықтау резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Айшықтауұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Айшықтау ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Әдебиет теориясының негізгі мақсаты


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ

Айшықтау дегеніміз - сөз тіркестерін дағдылы синтаксистік қалыптан гөрі өзгешелеу ораммен, айрықша айшықпен құру. Мұндағы мақсат біреу - сөздерге ерекше леп, екпін, тыныс беру, сөйтіп, олардың оқырманға әсерін күшейту.

Сөз айшықтары - сөйлеудің әсемдігін, мәнерлілігін, экспрессивтік мәнін күшейтетін синтаксистік құрылымдардың формалары, ұзақ уақыт бойы қалыптасқан, жиі қолданылатын амал - тәсілдер. Оларға: шендестіру, қайталау, паралеллизм, риторикалық сұрақ - жауап, дауыс ырғағы т.б жатады. Сөз айшықтары адамның сөйлеу шеберлігін, зерделілігін, тіл байлығын көрсетеді.

Айшықтаудың бір түрі - риторикалық айшықтар. Мұнда қойылған сұрақтарға автор жауап күтпейді, өйткені олар ешқандай жауапсыз-ақ түсінікті, өзінен-өзі анықталады. Мысалы, "Қыз Жібек" жырындағы Жібектің зары:

Әуелі бас қосқаным Жағалбайлы,

Жылқысын көптігінен баға алмайды.

Өлгені Төлегеннің рас болса,

Құдайым Қыз Жібекті неге алмайды?!


Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?













16 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Анафора дегеніміз не?

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Анафора ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Анафора ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Анафораұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Анафораұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Анафора резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Анафораұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Анафора ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Айшықтау және оның түрлері


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.

Жаңа сабақ


Анафора (қатысты дейксис) - сөйлеудің əр параллельді элементінің бастапқысөзінқайталауданқұралатын сөйлеу пішіні.

Лексикалых анафорасөздінемесесөздердіқайталауға негізделген анафора.

Синтаксистік анафора - бір грамматикалық құрылымды кайталауга негізделгенанафора.

Фонетикалық анафора - дыбыстынедыбыстіркестерін қайталауға негізделгенанафора.

Анафорлық - алдында айтылғанға түсінік беретін сөз немесе сөздер. 


Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?







17 сабақ





Сабақтың тақырыбы

Білім, білік, дағдыны тексері. Тест жұмысы

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Олимпиада резервтері ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Олимпиада резервтері ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Олимпиада резервтеріұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Олимпиада резервтеріұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Олимпиада резервтері резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Олимпиада резервтеріұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Олимпиада резервтері ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Анафора дегеніміз не?


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.

Тест жұмысын орында:

І-ІІ – сәйкестік ІІІ-Ү – бірнеше жауабы бар тапсырма

І. Орфографиялық принциптерді мысалдарымен өзара сәйкестендіріңіздер.

1) морфологиялық-фонематикалық принцип

2) фонетикалық принцип

3) тарихи-дәстүрлік принцип

A) білімді

B) жиһаз

C) Талдықорған


ІІ. Берілген мысалдарды орфографиялық принциптерімен сәйкестендіріңіздер.

1) география

2) қарлығаш

3) жанқияр

A) морфологиялық-фонематикалық принцип

B) фонетикалық принцип

C) тарихи-дәстүрлік принцип


ІІІ. Морфологиялық-фонематикалық принцип бойынша жазылған сөздерді белгілеңіздер.

A) жал-құйрық

B) жаужүрек

C) жасбуын

D) жарыссөз

E) жанпида

F) жауырын


ІҮ. Фонетикалық принцип бойынша жазылған сөздерді белгілеңіздер.

A) зауыт

B) ирекгүл

C) кинескоп

D) көпене

E) үстел

F) география


Ү. Тарихи-дәстүрлік принцип бойынша жазылған сөздерді белгілеңіздер.

A) орыс

B) жаһан

C) кисель

D) кириллица

E) шауып

F) ауа


Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?













18-19сабақ







Сабақтың тақырыбы

Ұйқас. Ұйқас түрлері

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Ұйқас ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Ұйқас ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Ұйқасұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Ұйқасұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Ұйқас резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Ұйқасұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Ұйқас ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Білім, білік, дағдыны тексері. Тест жұмысы


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ

Ұйқас – өлең тармақтарындағы сөз аяқтарының үндестігі, өзара ұқсас, дыбыстас естілуі. Ұйқас өлең сөздің ырғағын күшейтуге себін тигізеді, өлеңнің әуезділігін арттырады.
Ұйқас – ұйқас үшін тұрмауы керек, яғни ұйқас өлеңнің пішініне ғана емес, мазмұнына қызмет етуі шарт. Ұйқастағы табиғилық та осында жатады. Өлең ұйқасының үстіндегі іздену осы тұрғыдан болуға тиіс.

Ұйқастың түрлерін жіктеп-ажыратқанда, алдымен, оның сапасын, яғни сөздердің өзара қаншалықты үйлесетіні еске алынады. Бұл жағынан келгенде ұйқасты толымды ұйқас және толымсыз ұйқас деп бөледі. Мәселен, мақтанба, баптанба – толымды ұйқас болса, жұбанып, доғарып – толымсыз ұйқас екені өзінен-өзі көрініп тұр.

«Қазақ поэзиясында ұйқастардың түрі көп, – деп жазды академик Қ. Жұмалиев, – бірақ ең негізгісі және көп қолданылатындары мыналар:

1) қара өлең ұйқасы (ааба),

2) шұбыртпалы ұйқас (аааа),

3) ерікті ұйқас (абвгб),

4) кезекті ұйқас (абвб),

5) шалыс ұйқас (абаб),

6) егіз ұйқас (аабб),

7) аралас ұйқас (аабвбвббб),

8) осы күнгі ерікті ұйқастар (абабвгд)».

Қазақ тіліндегі өлеңдерде жиі кездесетіндері – қара өлең ұйқасы, кезекті ұйқас және шалыс ұйқастар. Қара өлең ұйқасы, әсіресе, халық әндерінде кеңінен қолданылған:

Астыма мінген атым Бұқпа қара,

Шаң тисе, ақ бетіңе – ыққа қара.

Аулыңның сырт жағынан ән салайын,

Даусымды танымасаң, шық та қара!

Кезекті ұйқасқа мысал:

Еділдің бойы ен тоғай,

Ел қондырсам деп едім.

Жағалай жатқан сол елге,

Мал толтырсам деп едім (Махамбет)

Шалыс ұйқасқа мысал:

Желсіз түнде жарыық ай,

Сәулесі суда дірілдеп;

Ауылдың маңы терең сай,

Тасыған өзен гүрілдеп (Абай)


Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?













20 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Астарлау және меңзеу

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Астарлау және меңзеу ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Астарлау және меңзеу ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Астарлау және меңзеуұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Астарлау және меңзеуұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Астарлау және меңзеу резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Астарлау және меңзеуұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Астарлау және меңзеу ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Ұйқас. Ұйқас түрлері


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ

Меңзеу(синекдоха) – бүтіннің орнына бөлшекті, жалпының орнына жалқыны, көптің орнына жекені немесе керісінше ауыстырып қолдану тәсілі.

Жалпыхалықтық сөйлеу тілінде мұндай құбылыстар ұшан теңіз. Мәселен, “мал-жаның аман ба?”, “үй-ішің қалай?” дегенде малға немесе үй ішіне қатысты ғана емес, отбасындағы жандардың амандығы түгелдей сұралады. Сондай-ақ елдің бәрі жиылды – “тайлы-тұяғы қалмай келді”, қанша балаң бар? – “қарғаң нешеу?”, “мал басы түгел”, “бағар көбейсін” деген секілді сөз қолданыстарында меңзеу көрініс тапқан. Көркем шығармада меңзеудің алуан түрі кездеседі. “Абайлардай ақын қазақта туа бермейді ғой” деп айту меңзеуге мысал бола алатынын А. Байтұрсынов көрсетеді. Меңзеудің тағы бір түрі “Ақылды қара қылды қырыққа бөлмек” (Абай) немесе “Толғауы тоқсан қызыл тіл” деген секілді көптік ұғымды “қырық”, “тоқсан” ретінде нақтылы сандармен көрсетуімен ерекшеленеді.

Меңзеу - парақтың төменгі жағында орналасқан және мәтін мен меңзеу белгісі-сан нөмірі, не астерискі аркылы байланысқан түсіндіретін немесе анықтама сипатты мәтінінен түратын (библиографиялық сілтеме,ескерту,тоғыспа меңзеуі) басылым аппаратының элементі.


Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?







21 сабақ









Сабақтың тақырыбы

Символ түсінігі

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Символ ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Символ ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Символұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Символұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Символ резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Символұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Символ ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Астарлау және меңзеу


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ

Сөз басындағы ж, ш дыбыстары мен й дыбысының ортасында келген а дыбысы көбінесе жіңішке ә болып айтылады, алайда а әрпі жазылады: жай, жай-жапсар, жайлау, жайсаң, жайт, шай, шайқас, шайтан, шайыр.

Сөздің алғашқы буынындағы не алдыңғы буындарындағы жіңішке дауыстылардың әуенімен келесі буында жіңішке айтылатын (естілетін) ә дыбысының орнына а әрпі жазылады: ләззат (айтылуы – ләззәт), рәсуа (айтылуы – ірәсүуә), Жәмила (айтылуы – Жәмійлә), тәкаппар (айтылуы – тәкәппар). Айуан, айуанат, хайуан, хайуанат, кейуана, миуа, диуана, қиуа, қиуаз деген сөздер осы таңбаланғандай жазылады.

Қосарлы ый әріптері тек сый, тый сөздерінде жазылады: сыйлық, сыйлау, сыйымды, тыйым, тыю, тыйылу.

Ә, ұ, ү әріптері мына сөздердің екінші буындарында жазылады: сірә, кінә, күнә, куә, іңкәр, күмән, шүбә, зәмзәм, мүсәпір, дүдәмал, Күләш, Күләнда, Күләй; мағлұм, бұлбұл, мақұл, байғұс; мәжбүр, әңгүдік, дүлдүл.

Тапсырма.

Көп нүктенің орнына тиісті әріптерді қойып, сөздердің жазылуына түсінік беріңіздер.

З...ялы, қ...янат, акт...р, бейқ...сап, би...лай, би...зы, бұрти..., бүйр...к, вал...та, б...ро, в...кализм, ғар...п, ғұс...л, дәлд...ріштік, деб...тор, д...фис, дз...до, ду...т, жанқ...яр, ж...нақ, ж...ю, жымп...ю, кәст...м, көкп...ңбек, қад...р, қау...п, құд...рет, лағ...нет, майм...ю, ма...стро, мет...ор, ми...а, ми..., рухани...т, дәлд...ң, дәнек...с, тауқ...мет.

Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?





22 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Шешендік өнер

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Шешендік өнер ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Шешендік өнер ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Шешендік өнерұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Шешендік өнерұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Шешендік өнер резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Шешендік өнерұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Шешендік өнер ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Символ түсінігі


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ

Шешендік өнер. Шешен (жезтаңдай, ділмар, айыркөмей, орақ ауыз, от тілді, сөзуар, тапқыр) - тілге жүйрік,сөз қисынын тауып айтатын халық қалаған сөз шебері. Ел-жұртты елеген, халқы қалаған азаматтарды ардақтаудың ана тілімізде атаулары мен дәріптеу, бейнелеу сөздерін айтып тауысу қиын. Оны қазақ теңеп те, бейнелеп те, асқақтатып та айта білген.

Ел намысын қорғаған ерлерді "нар", "арыстан", "арыстан", "ерім", "азаматым" деген сияқты теңеулермен мадақтап, ардақтаумен бірге әділді "қара қылды қақ жарған"; шешенді "ердің құнын екі ауыз сөбен шешкен"; шеберді "темірден түйін түйген"; жомартты "атын түсіп беретін мырза"; адалды "сүттен ақ, судан таза"; сұлуды "ай мен күндей"; әдептіні "қыз мінезді жігіт"; бәйбішені "бес биенің сабасындай"; баланы "тойған қозыдай"; бойжеткенді "оймақ ауыз, күлім көз", деп дәріптеген.

Жақсы адамдарды көріп, білмесе де сырттай сүйініп, ұрпағына үлгі еткен. Олар ауылына келгенде баласының аузына түкіріп, отырған жеріне аунатып алған.Ел сыйлаған адамдар есімі халық жадында мәңгі сақталған. Мыңдаған, жүздеген жылдар өтсе де, Бәйдібек, Қазыбек, Байдалы билердің, Домалақ ана, Гауһар, Ақбикеш, Айбике аналардың, Қабанбай, Бөгенбай, Ағынбай батырлардың есімін жұрт әлі де мақтанышпен айтып отырады. Шаршы топта сөз бастау қиын: Тауып айтсаң, мереке қылады, Таппай айтсаң, келеке қылады. -Досбол шешен


Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?







23 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Шешендік сөздің қатысымдық сапалары

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Шешендік сөз ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Шешендік сөз ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Шешендік сөзұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Шешендік сөзұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Шешендік сөз резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Шешендік сөзұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Шешендік сөз ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Шешендік өнер


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ

Шешені судай төгілген халықпыз. Түгел сөздің түбін түсірген, аталы да, баталы да сөз қалдырған түп атамыз Майқы бидің ұрпағымыз. «Сылдырап өңкей келісім» деп Абай айтпақшы, өлең сөзге дес бермеген, ауылдың алты ауызын аңыратып, ердің құнын екі-ақ ауыз сөзбен бітіретін данышпан халықтың перзентіміз. Небір дүлдүлдер домбыраны дәсерлетіп, қиыннан қиыстырып сөз тауып айта білетін аталар мен әжелер, ару аналар мен абзал әкелер тәрбиелеген ұланбыз.

Тізбекті тарата берсем, таусылмасына көзім жеткендей-ақ. Ата-бабамыз жаудан қаймықпаған, сөзден тосылмаған. Ерттеулі атына міне сала жауға шапқан, шынайы шешендік өнерге машықтанғандар. Біз – шешендік өнерді сүйетін де, оны бағалай білетін де халықпыз. «Жүйріктен жүйрік озар жарысқанда» демей ме дана халқымыз?! Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйінін шешіп бере алатын қайран қазағым демеске лажым жоқ!

Шешендік өнерді ең асыл өнер деп бағалаймын мен өзім. «Жүзден жүйрік, мыңнан тұлпар» шығарған халқымның өресі биік, өрісі кең, шығар асуы жоғары десем, нағыз бағасын бергенім ғой. 



Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?













24 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Тіл дамыту

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Тіл дамыту ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Тіл дамыту ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Тіл дамытуұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Тіл дамытуұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Тіл дамыту резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Тіл дамытуұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Тіл дамыту ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Шешендік сөздің қатысымдық сапалары


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ

Алдымен тіл дамыту дегеніміз не? Дамыған тіл деп қандай тілді атаймыз? Оның алғы шарттары қандай, енді соған келейік.

«Тіл» немесе «тіл дамыту» — пән аралық түсінік: ол лин-гвистикалық, психологиялық және әдістемелік әдебиеттерде кездеседі. Лингвистика тіл және оның даму, заңдарын зерттесе, психология адамның бір-бірімен қатынасында ойын, еркін, сезімін және пікірін жеткізу үшін тіл материалдарын қолдану процесі — сөйлеуді зерттейді.

«Тіл» дегеніміз белгілі бір ұлттың ішкі заңдылықтарын қалыптасып, жүйеге түскен қатынас құралы екені белгілі. Ал даму деген ұғымды көпшілік әдебиеттерде қарапайым түрден күрделі түрге көшу деп түсіндіреді. Психика (сөйлеу) даму үшін жаңа мен қатар бұрыннан қалыптасқан негіздер болуы шарт. Қазақтың көрнекі психологі М. Мұқанов психиканың дамуында көнеден қалған негізді инвариант (лат - өзгерілмейтін) оған тіректелетін жананы «өзгерілгіш» деп атады.

Бұл туралы М.Мұқанов былай дейді. «Психика үнемі өзгеріске ұшырайды, бірақ оның құрамы бәрі бірдей өзгермейді, оның көп және аз мөлшерде дамуға ұшырайтын қасиеті бар. Сонымен қатар, аз өзгерілетін қасиеттері (инвариант) психикалық дамудың тірегі және негізгі шарты болып есептеледі».

Тіл дамыту мәселесінде де осыны айтуға боладьь Яғни баланың сөздік қоры игерген тіл единицаларының негізінде (су, сушы, сулық суару) молаяды.

Қазақ тілі мен әдебиетіне арналған бағдарлама: «...тіл дамыту жұмыстарында оқушының сөздік қорын, сөз байлығын толықтыру, өз ойын анық дұрыс етіп ауызша, жазбаша жеткізе білуге баулу, қазақ әдеби тіл нормасында жатық, әдепті сейлеуге дағдыландыру»,—десе, М. Балакаев: «...сөз байлығын молайту, сөз тіркестерін, сөйлемдерді дұрыс түсініп, дұрыс құрай білу, сөздердің орфоэпиялык нормаларын сақтап, дұрыс оқу-қазақ тілі пәнін меңгертуде оқушылардың бәріне бірдей қойылатын ортақ талаптар», - деп анықтайды.


Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?













25 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Тлдік жүйе. Тілдік норма.

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Тілдік норма ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Тілдік норма ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Тілдік нормаұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Тілдік нормаұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Тілдік норма резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Тілдік нормаұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Тілдік норма ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Тіл дамыту


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ

Ш.Уәлиевтің пікірінше, балада сөз мәдениеті қалыптасады, егер «алдымен әдеби тілдің грамматикалық лексикалық, стилистикалық, орфоэпиялык нормаларын меңгерсе, сонымен бірге, бейнелеуіш, көріктеуіш амал-тәсілдерді, қарым-қатынас жасаудың мақсаты мен мазмұнына сай етіп қолдана білсе», — дейді.

Бұл пікірлерден мынандай қорытынды жасауға болады. Тіл дамытуды тіл білімінің заңдылықтарына сүйне жүргізу қажеттігіне саяды. Шын мәнінде солай ма? «Тіл дамыту, дейді X.К.Арғынов, — баланың ойлау процесімен байланысты әрі психологиялық фактор, әрі тіл білімін зерттеу объектілерінің бірінен саналады. Баланың тілін да-мыту жеке сөздердің басын біріктіріп сауатты сөйлеуге (жазуға) баулу - психология, тіл ғылымының заңдылықтарымен тығыз байланысты құбылыс».

Бұл пікірді Б.В.Беляев та қолдайды. «Белгілі бір тілді меңгертуде тіл біліміне сүйенбей, сол тілде ойлай білуге үйрету қажет», — дейді.

Тілді меңгеру сөз мағынасын білумен шектелмейді, қоршаған ортадағы заттар мен құбылыстарды қатесіз тану үшін адам санасында белгілі бір ұғымдардың пайда болуы талап етіледі. Ұғымдарды ұғынуда бүтін логикалық ойлау операциялар жүйесі түзілген, адам соның жәрдемімен белгілі бір ұғымға қатысты зат не құбылысты және олардың арасындағы айырмашылықтары мен ұқсас қасиеттерін дұрыс айырады. Мұнсыз тілде ойлану мүмкін емес.


Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?















26 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Әдебиет тектері, түрлері

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Әдебиет тектері ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Әдебиет тектері ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Әдебиет тектеріұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Әдебиет тектеріұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Әдебиет тектері резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Әдебиет тектеріұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Әдебиет тектері ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Тілдік жүйе. Тілдік норма


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ

Әдебиеттің тегі мен түрі әдебиет яғни сөз өнері эпос, лирика, драма дейтін негізгі үш салаға жіктеледі. Бұлар әдеби жанрлар мен түрлердің тегі деп те аталады және олардың әрқайсысы мазмұны және суреттеу, баяндау тәсіліне қарай өз тарапынан жүйе құрып, жанрлық түрлерге бөлінеді.

Бөлінгенімен, ішкі байланыстарын үзбей, бояулары бір-біріне кіріксе де, өздеріне тән ерекшеліктерін сақтап қалады.

Эпос — әдебиеттің негізгі үш тегінің бірі, әдебиеттің баяндау жанрларының басын құрайды. Эпостық шығармада оқиға өз бетінше автордың еркінен тыс жүріп жатқандай әсер береді. Мұнда оқиғаны суреттеу тәсілінің бір ерекшелігі — сюжет желісінің тежелетіндігі. Эпостық жанрдағы шығармаларда негізгі әңгімеге қатыссыз “бөгде” бір нәрселер бейнеленетін секілді. Шын мәнінде бұл — эпостың өзінің жанрлық мақсатына жету үшін қолданатын тәсілдерінің бірі. Эпос тұтастықты көксейді, шындық дүниені қалайда кең көлемде көрсетуді қалайды. Нәтижеде қомақты, өркешті, кең тынысты шығарма туады. “Батыр Баян” поэмасында Мағжан осы тәсілді шебер іске асырады. Жорыққа аттануға әскерін жинаған Абылай ханға Баян батырды күттіру арқылы оның тұлғасын ғана биіктетіп қоймайды, сол арқылы поэмаға қосымша талай оқиғаларды суреттеп, шығарма ауқымын барынша кеңейтеді, құлашын кең жазады. Эпос оқиғасы сырт оқиға ғана емес. Қаһарманның ішкі дүниесіне бойлау, оның жан диалектикасын ашу қандайда қызғылықты оқиғадан кем әсер етпейді. Эпостық шығармалар тарихы сонау қадым замандардан басталады. Аңыз, ертегі, дастан, жырлар — біздің баға жетпес ұлттық мұрамыз. Болмысты бейнелеу, адам мен қоғам өмірін суреттеу эпос жанрында негізгі үш арнамен атқарылады. Ол жанрлар шағын көлемді (анекдот, мысал, әңгіме, новелла, әпсана-хикаят), орташа көлемді (поэма, повесть) және ірі көлемді (эпопея, роман) болып бөлінеді.

Үш текті әдебиет жанрларының бірі — лирика, адамның көңіл-күйін шертеді. Бұл жанрда “ақын адамның ішкі ғаламы мен тысқы ғаламы түйіседі” (Байтұрсынов). Адамның сырттан алған әсері көңіл көрігінде балқып, нәзік сәулелі сезімге айналады. Жалт өткен сезім жарқ етіп ақын жүрегін дөп сөзбен жарып шықса, міне, бұл — лирика. Лирика — алдымен сезімнің гүлі, гүлдің хош иісі, көз жауын алған көркі. Мұнда субъектілік басым. Эпоста автор оқиға көлеңкесінде қалса, лирикада алға шығады, өзі өлең мазмұнына айналады. Және өз қалпын “бетін өзгертпейді” (Аристотель). Өлеңнің лирик. кейіпкері көбіне автордың өзіне тартады. Лирик. кейіпкер — жүрегін от сезімге ораған ой адамының бейнесі. Лирик. өлеңдегі сұрапыл тебіреніс, толғаныстар, қызу қанды қарбалас әсерлер соқыр сезім емес, ой көзді сезім. Абай: “Өмірде ойға түсіп кем-кетігің, Тулағыш мінезің бар, жүрек, сенің” десе, бұл — лирик ақын бейнесі. Ой мен сезім лирикада ғашықтардай табысады, сол махаббат ләззатынан көркем сөз атты перзент туады. “Қуатты ойдан бас құрап, Еркеленіп шығар сөз” деп Абай тегін айтпаған. Өлең қолдан жасалмайтынын, ой, қайрат, жүрек тұнығынан қайнап шығатынын ескерткен. Лирик. жанр түрлері қазақ ауыз әдебиетінде терме, толғау нысанында қалыптасты. Әлемдік әдебиетте ертеден өріс алған элегия (мұңды өлең), ода (мадақ өлең), эпиграмма (әжуа өлең), эпитафия(жоқтау), сонет сыршыл, композициясы белгілі нормамен жазылатын өлең секілді түрлері қазақ поэзиясында берік орын тепті. Саяси-әлеум. лирика түрлері де дамыды. Тақырыбы мәңгілік саналатын махаббат лирикасы, табиғат лирикасы түрлерінен қазақ поэзиясы әлемдік поэзияның қай-қайсысымен де иық теңестіретін шығармалар тудырды.

Әдебиеттің үшінші тегі — драма. Мұнда оқиға көз алдында өтіп жатады. Кейіпкерлер бастарынан шиыршық атқан шым-шытырық оқиға кешеді. Бәрі әрекет үстінде. Жәй әрекет емес, тайталасқан күрес, айтыс-тартыс, қырқыс. Айлаға қарсы айла, әрекетке қарсы әрекет. Оны істейтін кейіпкерлердің характері. Бәрі соған байланысты: жақсылық та, жамандық та. Характер, мінезділік — адамның өзегі, алтын арқауы. Атом бөлшектенгенде орасан зор энергия пайда болатыны мәлім. Характер ядро іспетті. Драманың ойдағыдай шығуы сол ядроның қуатын қалай “босата” алғанына, яғни кейіпкердің мінезін қалай аша білгендігіне байланысты. Оның тәсілі сан алуан. Характер қақтығыста, тартысқа көрінбек. Қшінде бүккен сырлары, әлеум.-саяси көзқарасы, өзге де адамгершілік, құлықтылық, ар-инабаттылық қасиеттері жан алып, жан берген күрес, шайқастарда ашыла түспек. Ғ. Мүсіреповтың драмаларындағы характерлер дәл сондай шиеленіс, күрес үстінде ашылады. Біреулері махаббаттай пәк, асыл да асқақ сезім үшін, сүйген жарының жолында өзін құрбан етеді. Сөйтіп рухани сұлулығымен көрермен жүрегінде мәңгі ұялайды. Қайсыбірі ұсақтығымен, арам, арсыздығымен жирендіреді. Екеуі жиылып адамның іштей жуылуына, жаңғырып шыңдалуына бастайды.


Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?













27 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Жұрт алдында сөйлеуде ескерілетін қағида

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Сөйлеу мәдениеті ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Сөйлеу мәдениеті ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Сөйлеу мәдениетіұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Сөйлеу мәдениетіұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Сөйлеу мәдениеті резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Сөйлеу мәдениетіұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Сөйлеу мәдениеті ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Әдебиет тектері, түрлері


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ

Сөйлеу мәдениеті — кез келген мамандық иелерінің, әсіресе кәсіпкерлердің, заңгерлердің, дикторлардың, журналистердің,саясатшылардың кәсіби деңгейінің ең маңызды көрсеткіші. Сөз мәдениеті, сөйлеу шеберлігі тілдік, сөйлеу қатынастары процесінде маңызды рөл атқарады, сондықтан да ол өз мамандықтарына сай адамдармен жұмыс жасап, олардың қызметтерін ұйымдастыратын және басқаратын, іскерлік келіссөздер жүргізетін, тәрбиелеу, оқыту, емдеу, т.б. түрлі тұрмыстық қызмет корсететін адамдарға ауадай қажет. Адамның қалай сөйлегеніне қарап, оның рухани және парасаттылық өрісін, ішкі мәдениетінің дәрежесін анықтауға болады. Сөйлеу мәдениеті — ауызша және жазба әдеби тілдің қалыптарын (сөздерді дыбыстап айту, екпін, сөз қолдану, грамматика, стилистика ережелерін) меңгеру және тілдің мәнерлеу құралдарын қатынастың әр түрлі жағдайларында олардың мақсаттары мен жағдаяттарына сөйкес қолдану біліктілігі. Сөз сөйлеу мәдениеті деп біз сөздерді сөйлеудің дұрыстығын, қатынастық лайықтылығын, дөлдігін, ойға қонымдылығын, анықтығы мен түсініктілігін, тазалығын, мөнерлілігін, әр түрлілігін, естілуге жағымдылығы мен орындылығын айтамыз.

Міне, сөз мәдениетінің осы белгілерін толық, әрі жая-жаңты қарастырайық. 1. Дүрыстығы — бұл тіл қалыптарын сақтау. Дұрыс деп біз сөздің айтылуын, грамматикалың жазылуын, стилистикалың жағынан алғанда тіл қалыптарына сәйкес келуін айтамыз.
2. Қатынаста ңолданылу лайыңтылығы деп тиісті ңатынастың жағдаяттарда сөздер мен тіркестерді дұрыс пайдалана алу ңажеттілігін айтамыз.
3. Пікірдің дәлдігі — бүл өз ойын аның, қысқа және дәл мағынада айтып, жеткізу біліктігі.
Бұл талаптарды саңтамаған жағдайларда бір-біріне айтылу, естілу жағынан жақын, бірақ мағыналары әр түрлі, паронимдар деп аталатын сөздерді ауыстырып алу қаупі туады.


Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?













28-29 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Берілген тақырыптқа эссе жазу

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Эссе жазу ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Эссе жазу ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Эссе жазуұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Эссе жазуұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Эссе жазу резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Эссе жазуұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Эссе жазу ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Жұрт алдында сөйлеуде ескерілетін қағида


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ

Көңілдегі көркем ойды қағаз бетіне сол қалпында түсіру кез келген адамның қолынан келе бермейді. Ол шығармашылықты талап ететін қиын жұмыс. Оқытушы ретінде алдыма қойған мақсатым: «Қазақ тілі мен әдебиет сабақтарында студенттердің шығармашылық қабілетін дамыта отырып, жазу мәдениетін қалыптастыру» болатын.

Сол мақсатыма жетудің бірден бір жолын СТО бағдарламасымен танысқаннан кейін белсенді жүрді деп айтуға болады. Бүгінгі күні эссе жазу арқылы студенттерімнің шығармашылық қабілетін дамыту арқылы жазу мәдениетін де қалыптастырып жатырмын деп айтуға болады . Қазіргі уақытта Эссе публицистикалық жанр ретінде қоғамдық және әдеби өмірде кең тараған құбылыс сипатында нығайып келеді.Сондай-ақ, мұғалімдердің әртүрлі шығармашылық байқауларында да эссе жазу тапсырылады. Ойыңды қағаз бетінде жазбаша жеткізу шығармашылықты қажет ететін қиын жұмыс.

Мұнда әрбір сөзің айқын түсінікпен сәйкес келіп, ойыңды, сезіміңді, идеяңды дәл бейнелеп беруі тиіс. Автордың өзіне тән ерекшелігіне сай тілі жатық, бейнелі әрі бай, стилі жеңіл болу керек. Яғни, бұл ерте ме, кеш пе әрбір шығармашыл болмыс назар аударатын философиялық, әдеби, тарихи – библиографиялық проза жанры. Қазақ тілінің түсіндірмелі сөздігінде эссеге: «Эссе – бір нәрсенің әсерінен болатын толғаныстан туған шағын әдеби шығарма» деген анықтама берілген. Классикалық эссе – бұл еркін тақырыпқа жазылған, көркемдік қиялдан азат қысқа көлемді шығарма.

Эссенің мақсаты – әр түрлі тезистер,дәлелдер келтіре отырып берілген тақырыпты ашу. Онда нақты айғақтар беріліп,мысал келтіріледі.

Эссеге тақырыптардың шектеусіздігі, автордың өз тәжірибесіне негізделген жеке позицияның еркін мазмұндалуы тән. Мұнда стиль маңызды роль ойнайды. Әр түрлі эссе байқауларында (оқуға пайдаланудың алдындағы сынақтарда, сондай-ақ өзіндік шығармашы-лық байқауларда) мәселен, 500 сөздің көлемінде эссе жазу тапсырылады.

Қолыңа не үшін қалам алғаныңды ең алдымен өзің түсініп ал. Мінсіз эссе жазудың дайын ережесі жоқ және болмайды да, бірақ эссе жазу дағдыларын жүзеге асыруға көмектесетін ережелер мен нұсқаулар бар.Ең алдымен өзіңнің хабарлайтын, жазатын, ой тол-ғайтын, талқылайтын нәрсең туралы анық білуің керек. Сондай-ақ, эссе жазуға итермелеген не нәрсе, эссені кім оқитынын түсіну өте маңызды. Оқырманның назарын өзіңе аудартатын, мүмкін болса қарсы жауап реакция-сын тудыратындай өз ойыңды, сезіміңді, көңіл-күйіңді жеткізу үшін мәнерлі, мазмұнды, күшті сөздерді дұрыс таңдай білу керек.

Эссе жазатын адам үшін ең маңызды қасиет – тілді еркін меңгеруі, басқалардың сезіміне әсер ететіндей дәл, анық бейнелі етіп сабақтастыра жаза білу. Эссе жазуға қалай дайындалу керек? Эссе жазуға кіріспес бұрын ең алдымен мына сұрақтарға жауап беру керек сияқты: «Мен неге және не үшін жазып отырмын?», «Менің жұмысымды кім оқиды?», «Мен қандай идеяларды айтқым келеді?», «Маңызды ақпаратты мен қай жерден іздеп таба аламын?», «Мен оқырмандардан қандай пікірлер мен іс-әрекеттерді күтемін?»

Эссе жазудың нақты мақсаты қандай? Ол: -Белгілі мәселе бойынша өз пікірін айту және дәлелдеу; -Сұрақ бойынша өзінің түсінігін, ойын айту; -Оқырмандарды ақпараттандыру; -Мәселені талқылау және шындықты табуға тырысу; -Өзінің және оқырманның көңілін толтыру, рахатқа бөлеу; -Көңіл-күйіңді білдіру және оқырман көңілін аудару, эмоция туғызу; -Іс-әрекетке түрткі болу.


Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?







30-31 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Қазақтың аңыз-әңгімелерінің тәрбиелік мәні

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Аңыз-әңгімелер ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Аңыз-әңгімелер ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Аңыз-әңгімелерұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Аңыз-әңгімелерұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Аңыз-әңгімелер резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Аңыз-әңгімелерұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Аңыз-әңгімелер ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Берілген тақырыптқа эссе жазу


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.




Сабақтың ортасы


30 минут


.


Жаңа сабақ

Аңыз әңгімелер - халық ауыз әдебиетінің жанры. Оқиғасы шындық өмірден алынғанымен, ауызша айтылып таралғандықтан, фольклорлық сапалармен толыққан көркем шығарма.

Аңыз әңгімелер тарихта болған белгілі бір адамдардың атына, іс-әрекетіне байланысты туады. Мұндай адамдардың ел үшін еткен еңбегі, қамқорлығы, халық намысын қорғауы, сол жолда жасаған игілікті іс-әрекеттері ел аузында аңыз әңгімеге айналып, ұрпақтан-ұрпаққа жеткен.

Аңыз әңгімелерде халықтың қоспасы болғанымен, негізгі ой түйіні барлық жерде бірдей сақталады. Оқиға желісі күнделікті өмірде кездесетін қарапайым сюжетке құрылған аңыз-әңгімелерде ертегілердегідей әсіре қиялдау көп кездеспейдi.


Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.














Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?




32 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Морфологиялық талдау

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Морфологиялық талдау ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Морфологиялық талдау ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Морфологиялық талдауұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Морфологиялық талдауұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Морфологиялық талдау резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Морфологиялық талдауұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Морфологиялық талдау ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Қазақтың аңыз-әңгімелерінің тәрбиелік мәні


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.






Сабақтың ортасы



30 минут



.



Жаңа сабақ

Морфология – дербес сөздердің грамматикалық мағыналарын тексеретін, грамматикалық сөз тұлғалардың қызметі мен қалыптасу, даму заңдылықтарын зерттейтін тіл ғылымының бір сапасы. Морфологияның негізгі материалы — морфема. 

Морфологиялық талдау сызбасы:

1.Сөз таптары 

2.Бастапқы формасы

Тұрақты белгілер 

Тұрақсыз белгілер 

3.Синтаксистік рөлі 

Мысалы:


Ертең оқушы3 мектепке барады3.

  1. Оқушы3 – зат есім. Кім барады? Оқушы.

  2. Бастапқы формасы: оқушы.

Тұрақты белгілер: дара, туынды, жалпы, жанды, деректі;

Тұрақсыз белгілер: жекеше, атау септік.

  1. Кім барады? Оқушы (бастауыш).

  2. Барады3 – етістік. Оқушы (не істейді?) барады.

  3. Бастапқы формасы: бар.

Тұрақты белгілер: дара, туынды, болымды, салт;


Тұрақсыз белгілер: ауыспалы келер шақ.

  1. Оқушы (не істейді?) барады (баяндауыш).

Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.
























Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?







33 сабақ







Сабақтың тақырыбы

«Жыр жазамын Абайдың үлгісімен ...» жыр-шумақ құрастыру

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Шығарма ұғымының тақырыбын дұрыс таңдау түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы:Шығарма ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Шығармаұғымын сипаттайды.

Басым оқушылар:Шығармаұығымына сипаттама беріп, мағынасын ашады. Шығарма резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Шығармаұғымын суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы: қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Шығарма ұғымының негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

Морфологиялық талдау


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.





Сабақтың ортасы


30 минут


.


Жаңа сабақ

Мақсаттары:

1.Оқушыны дұрыс мәнерлі оқуға жаттықтыру.

2.Түсініп оқуын,жүйелі баяндауын жетілдіру.

3.Оқушының шығармашылық қабілетін арттыру.

4.Ырғағы мен ұйқасы белгілі қалыпқа енген сөздер туралы мағлұмат беру.


Бес қатар өлең жолын құрастыру (Мысалы:)

1. Зат есім (Жамбыл)

2. Сын есім (Таланнты, әділ)

3. Етістік (Айтысады, жеткізеді, дәлелдейді)

4. Сөйлем құрау (Жамбыл-жыр алабы)

5. Бір синоним (Ақын)


Дескрипторлары:

1.Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

2.Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.














Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?




34 сабақ







Сабақтың тақырыбы

Қорытынды сабақ

Уақыты:

Мұғалімнің аты – жөні:

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

1. Олимпиада түсінігін сипаттау;

Зерттеу сұрағы: Олимпиада ұғымы қалай сипатталады?

Сабақтың мақсаты

Барлық оқушылар:Олимпиада резервтерін сипаттайды.

Басым оқушылар:Олимпиада резервтеріне сипаттама беріп, мағынасын ашады. Олимпиада резервтерінің ерекшеліктерін анықтайды.

Кейбір оқушылар:Олимпиада резервтерін суреттеп салыстырады.

Бағалау критерийі

Білу және түсінудағдысы:қазақ тілі, қазақ әдебиеті ұғымдарының мағыналарын біледі;

Қолдану мен талдау дағдысы: Олимпиаданың негізін анықтайды. Олардың уақыт өте келе өзгерістерге ұшырау ерекшеліктерін талдайды.


Құндықылтарға баулу

*Оқушылар арасындағы өзара түсіністікке қол жеткізу.

*Оқушылардың көркемдік эстетикалық талғамын, шығармашылық белсенділігін дамыту.

*Отанға сүйіспеншілік сезімдерін арттыру, өзара түсіністік, сыйластықта болуды насихаттау;


Пәнаралық байланыс

Қазақ тілі, қазақ әдебиеті


Алдыңғы білім

«Жыр жазамын Абайдың үлгісімен ...» жыр-шумақ құрастыру


Жоспар


Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс - әрекеттер

Ресурстар


Сабақтың басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал қалыптастыру (шаттық шеңбері)

  • Оқушылармен сәлемдесу,

  • Сабаққа қатысуын тексеру,

  • Жағымды ахуал қалыптастыру.





Сабақтың ортасы


30 минут


.

Жаңа сабақ

І кезең:

Олимпиада жазбаша түрде өтеді. Берілген үш тақырыптың біріне шығарма жазасыз.

Жазбаша жұмыс бес критерий бойынша ең жоғары 50 ұпаймен бағаланады:

1) Шығарманың мазмұны, ой тереңдігі – 10 ұпай; 2) Әдеби материалды пайдалану деңгейі – 10 ұпай;

3) Шығарманың жазылу стилі мен тілі – 10 ұпай; 4) Тыныс белгілері (пунктуация) – 10 ұпай;

5) Емле (орфография) – 10 ұпай.


ІІ кезең:

1.Көп қырлы талант иесі – М.Мақатаев. Поэма дегеніміз не?

2. Пунктуация.

3.Морфологиялық талдау

Өте бір түтеген боран соғып кетпесе, жылқы баласы қандай ызғарлы суықта да желге қарсы қарап қар тебеді.(С.Мұқанов)

Дескрипторлары:

  1. Берілген тақырып шеңберінде жеке көзқарастарын білдіреалады;

  2. Сұрақтарды жүйелі құрастыра алады; талқылауға белсенді қатысады.














Соңы

5 мин

Рефлексия.

Бүгінгі сабақ несімен ұнады?

Оқу мақсатына жеттім деп ойлайсыз ба?

Қай тапсырма сізге көбірек ұнады?




Материалды Word форматында жүктеп аласыз
Тарифке кіреді
15 ұстаз жүктеп алған
25 ақпан
2146
Бұл материалды қолданушы жариялаған. UstazTilegi материалдың мазмұны мен авторлық құқықтарына жауап бермейді. Авторлық құқық бұзылған жағдайда шағым қалдыра аласыз
"Ұстаз" платформасында тіркелген пәндік олимпиадалар
Аттестацияға жарамды екенін көру үшін "Ұстаз" платформасында "Жарыстар, олимпиадалар тізімінен "Ustaz tilegi" деп іздесеңіз шығады
Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу
Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз
Осы тақырыпта
көрнекілік керек па?
10 000 астам көрнекіліктерді жинап қойдық.
Көрнекілік бөліміне өтіп тақырыбын жазып жүктеп алыңыз!
Министірлікпен келісілген Аттестацияға жарамды курстар тізімі