Т уракулова Шахноза Саттаркуловна

Түркістан облысы,Сайрам ауданы

№45 «1-Май» жалпы білім беретін мектеп КММ- нің

қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі

Қазақ тілі сабағында менталды карталар мен диаграмма қолдану.

Қазақ тілі сабағында ақпараттың молдығы көбейген сайын, оқушыларға оны жүйелеп қабылдау қиындай түсетіні бар. Әсіресе, грамматика, талдау, мәтін құрылымы сияқты ұғымдарды түсінгенмен, есте сақтауда қиындықтар туғанын жиі байқаймыз. Сол кезде өзіме бір сұрақ қоямын: оқушы ақпаратты қалай тез әрі жеңіл қабылдай алады? Осы ой мені менталды карта мен диаграммаларды сабаққа көбірек енгізуге алып келді. Осы сұрақ мені «Қазақ тілі сабағында менталды карталар мен диаграмма қолдану» атты авторлық бағдарлама құруға алып келді.

Бағдарламаның жалпы сипаты: «Қазақ тілі сабағында менталды карталар мен диаграмма қолдану» атты авторлық бағдарлама орта буын оқушыларының тілдік білімін тереңдетіп, ойлау қабілетін арттыруға бағытталған инновациялық оқыту құралы болып табылады. Бағдарлама оқушыларға мәтінді құрылымдауды, негізгі ойларды бөліп алуды, ақпаратты визуалды бейнелеуді және талдауды үйретеді. Бұл әдіс қазақ тілін меңгерудегі білім сапасын арттыруға, сөйлеу және жазу дағдыларын жетілдіруге, сонымен бірге сыни ойлау мен шығармашылық қабілеттерін дамытуға мүмкіндік береді.

Менталды карталар мен диаграммалар – ақпаратты жүйелеуге, байланыстыруға және оңай меңгеруге арналған тиімді құралдар. Олар оқушылардың есте сақтау қабілетін жақсартып, оқу материалын түсінуді жеңілдетеді, сондай-ақ топтық жұмыстар мен жобалық іс-әрекеттерде коммуникацияны нығайтады.

Бағдарламаның өзектілігі:
Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың білімді тек жаттап қана қоймай, оны өмірлік жағдайларда тиімді пайдалана білуі талап етіледі. Қазақ тілі пәнінде менталды карталар мен диаграмма қолдану оқу материалын жүйелі түрде меңгеруге, ойды құрылымдауға, ақпаратты дұрыс талдауға септігін тигізеді. Бұл оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамытып, пәнге деген қызығушылығын арттырады. Сонымен қатар, визуалды әдістер ақпаратты қабылдауда түрлі оқу стилдеріне сай келіп, білімді меңгеруді жеңілдетеді.

Бағдарламаның жаңалығы:

• Менталды карталар мен диаграммаларды қазақ тілі сабақтарында жүйелі түрде қолданудың әдістемесін жасау;

• Оқушылардың ойлау процесін көрнекі түрде дамытатын арнайы тапсырмалар мен жаттығулар жинағын ұсыну;

• Пәнаралық байланыс арқылы қазақ тілі мен басқа пәндердегі білімді интеграциялау;

• Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолдану арқылы оқу үдерісін жандандыру;

• Әр оқушының дара мүмкіндіктерін ескеретін сараланған оқыту элементтерін енгізу.

Бағдарлама 6 бөлім, 34 сабақтан тұрады.

1-Бөлім: Менталды карталар мен диаграммалардың теориялық негіздері

Бұл бөлімде менталды карталар мен диаграммалардың теориясы, түрлері, қызметі және оқу үдерісіндегі маңызы түсіндіріледі.

Сабақтар:
1-сабақ: Менталды карта дегеніміз не?
2-сабақ: Диаграмма ұғымы және түрлері (бағаналық, шеңберлік, сызбалық, т.б.)
3-сабақ: Ақпаратты визуалды ұсынудың артықшылықтары
4-сабақ: Менталды карталар мен диаграммаларды салыстыру
5-сабақ: Оқу үдерісіндегі визуализацияның маңызы
6-сабақ: Қазақ тілі сабағында қолданудың қажеттілігі мен мүмкіндіктері

2-Бөлім: Менталды карталар мен диаграммаларды қолдану әдістемесі

Бұл бөлімде менталды карталар мен диаграммаларды қазақ тілі сабағында әртүрлі тапсырмаларда қолдану әдістері қарастырылады.

Сабақтар:
7-сабақ: Тақырыптық сөздер мен сөз тіркестерін жүйелеу
8-сабақ: Жаңа сөздерді меңгеруде менталды карта қолдану
9-сабақ: Мәтін құрылымын талдау үшін диаграмма қолдану
10-сабақ: Синоним, антоним, омонимдерді визуалды түрде көрсету
11-сабақ: Грамматикалық ұғымдарды (етістік түрлері, септіктер т.б.) визуализациялау
12-сабақ: Сюжеттік карта құрастыру (ертегі, әңгіме бойынша)

3-Бөлім: Қазақ тілі сабағын жоспарлауда визуалды әдістерді енгізу

Бұл бөлімде визуалды құралдарды қолдана отырып сабақ құрылымынәзірлеу, сабақ мақсаттарын бейімдеу жолдары ұсынылады.

Сабақтар:
13-сабақ: Сабақ мақсаттарын визуалды құралдарға сәйкестендіру
14-сабақ: Сабақ кезеңдерінде менталды картаны пайдалану жолдары
15-сабақ: Жаңа сабақты меңгертуде диаграмманы қолдану
16-сабақ: Бекіту тапсырмаларын визуалды түрде беру
17-сабақ: Жазба жұмысын ұйымдастыруда менталды карта қолдану
18-сабақ: Сабаққа рефлексия жасауға арналған визуалды әдістер

4-Бөлім: Оқушы жұмысын бағалау және мониторинг

Бұл бөлімде визуалды әдістер арқылы оқушы білімін бағалау және дамуын бақылау жолдары ұсынылады.

Сабақтар:
19-сабақ: Менталды карта арқылы қалыптастырушы бағалау
20-сабақ: Диаграмма көмегімен жиынтық бағалау
21-сабақ: Бағалау критерийлерін визуалды беру
22-сабақ: Өзін-өзі бағалауға арналған визуалды кестелер
23-сабақ: Диаграммалар арқылы прогресті көрсету
24-сабақ: Мониторинг жасауға арналған шаблондар әзірлеу

5-Бөлім: Шығармашылық және қолданбалы құзыреттер

Бұл бөлімде оқушының логикалық, сыни және шығармашылық ойлау қабілетін дамытуға бағытталған тапсырмалар ұсынылады.

Сабақтар:
25-сабақ: Шығармашылық жазуға менталды карта қолдану
26-сабақ: Диаграмма арқылы оқиғаны құрастыру
27-сабақ: Проблемалық жағдаятты шешуде визуалды құралдарды қолдану
28-сабақ: Жарнама мәтінін құрастыруда менталды карта пайдалану
29-сабақ: Эссе жазуда диаграммалық құрылым жасау
30-сабақ: АКТ арқылы менталды карта мен диаграмма дайындау

6-Бөлім: Практикалық тәжірибе және қорытынды

Бұл бөлімде мұғалім мен оқушының тәжірибесін жинақтап, қорытынды жасауға мүмкіндік беріледі.

Сабақтар:
31-сабақ: Менталды карта және диаграмма құру бойынша бақылау тапсырмасы
32-сабақ: Жеке және топтық визуалды жұмысқа рефлексия
33-сабақ: Авторлық сабақ үлгісін әзірлеу (визуализациямен)
34-сабақ: Қорытынды талдау, ұсыныстар мен тәжірибе алмасу

Бағдарламада ұсынылған жаттығулар, тапсырмалар, интерактивті платформаларға (Wordwall, Padlet, Mentimeter, Google Jamboard т.б.) негізделген жұмыстар арқылы оқушылардың жазылым, айтылым, оқылым, тыңдалым дағдылары қатар дамиды. Сонымен қатар, бұл тәсілдер оқушының өзіндік ізденісін арттырып, жеке білім траекториясын құруға ықпал етеді.

Қорытындылай келе, менталды карталар мен диаграмма әдістерін жүйелі түрде қолдану:

1) пәнге деген қызығушылықты арттырады;

2) ақпаратты құрылымдап, тез есте сақтауға мүмкіндік береді;

3) оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытады;

4) оқу жетістігін арттырады.

Мұғалім визуалды құралдарды дұрыс жоспарлап, сабақ құрылымына енгізген жағдайда, оқушылардың грамматикалық тұлғаларды меңгеруі айтарлықтай жоғарылайды. Осы бағытта бағдарламаның қолданылуы — қазақ тілі пәнін оқытуда жаңа сапалы деңгейге шығуға мүмкіндік береді.

Қосымша тапсырмалар жинағы

1-Тапсырма: Менталды карта — «Мектеп» тақырыбы бойынша сөздер

2-Тапсырма: Диаграмма — «Сөйлем мүшелері»

Мұғалім визуалды құралдарды дұрыс жоспарлап, сабақ құрылымына енгізген жағдайда, оқушылардың грамматикалық тұлғаларды меңгеруі айтарлықтай жоғарылайды. Осы бағытта бағдарламаның қолданылуы — қазақ тілі пәнін оқытуда жаңа сапалы деңгейге шығуға мүмкіндік береді