Бөлім:

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты :

Ужазов Е

Күні:

Сынып:

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Авторлық құқық және ЖИ жасаған контентті пайдалану.

Сабақтың мақсаты

: Оқушыларға ЖИ арқылы жасалған контенттің (мәтін, сурет, код) авторлық құқықтық мәселелерін түсіндіру; плагиат пен адал пайдалану (Fair Use) арасындағы айырмашылықты тануды және ЖИ материалдарына сілтеме жасау мәдениетін қалыптастыру.

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі//

Уақыты

Сабақтың басы

Мұғалім әрекеті

Студенттермен амандасады, қатысуын түгендейді.

​2. Психологиялық ахуал

​Әдіс: «Менің туындым»

​Барысы: Оқушыларға 1 минут ішінде қағазға өздері жақсы көретін немесе дәл қазір ойларына келген кез келген бейненің (гүл, күн, көлік, т.б.) жылдам суретін салу ұсынылады. Сурет салып болған соң, мұғалім: «Бұл сіздердің төл туындыларыңыз, оған сіздер еңбек сіңірдіңіздер. Ал енді біреу бұл суретті рұқсатсыз алып, өз атынан жарияласа қандай сезімде боласыздар?» деп сұрайды.

​Мақсаты: Оқушылардың назарын сабаққа аудару, «авторлық» сезімін ояту және тақырыпқа эмоционалды түрде енгізу.

Миға шабуыл сұрағы

​Сұрақ: «Егер Жасанды интеллект (мысалы, Midjourney) салған сурет халықаралық көрмеде бас жүлдені ұтып алса, бұл жүлде кімге тиесілі болуы керек: суретті салған ЖИ-ге ме, әлде ЖИ-ге сұраныс (промпт) жазған адамға ма?»

Оқушы әрекеті

Амандасады, психологиялық ахуалға белсенд қатысады.

Берілген сұраққа жауап береді.

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың ортасы

Сабақтың соңы

1-тапсырма: Жеке жұмыс («Адал ма, әлде плагиат па?» – Сұрыптау)

​Тапсырма: Оқушыларға ЖИ контентін пайдаланудың әртүрлі мысалдары жазылған үлестірмелі қағаздар беріледі. Олар бұл әрекеттің «Авторлық құқықты бұзу (Плагиат)» немесе «Адал пайдалану (Fair Use/Сілтеме жасау)» екенін анықтап, екі бағанға бөліп жазуы керек.

​1-мысал: Оқушы ЖИ жазып берген эссені ештеңесін өзгертпей, өз атынан мұғалімге өткізді.

​2-мысал: Студент реферат жазу барысында ЖИ-ден статистикалық мәліметтер алып, мәтін соңында «Ақпарат ChatGPT құралы арқылы өңделді» деп сілтеме көрсетті.

​Мұғалімнің әрекеті: Тапсырма шартын түсіндіреді, мысалдар жазылған карточкаларды таратады, орындалу уақытын (3-5 минут) қадағалайды.

2 тапсырма

Жеке жұмыс («Промпт-дизайнер және автор» – Практикалық тапсырма)

​Тапсырма: Оқушыларға ЖИ-ге (мәтіндік немесе бейнелік) сұраныс беру тапсырылады. Олар ЖИ дайындаған өнімді алып, оған авторлық құқықты сақтай отырып, мектеп жобасына қалай дұрыс кірістіру керектігін жазады (яғни, дұрыс сілтеме жасау үлгісін құрастырады).

​Форматы: «[ЖИ атауы] көмегімен жасалған [сурет/мәтін], сұраныс авторы: [Оқушының аты-жөні], [Жыл]».

​Мұғалімнің әрекеті: ЖИ-ден алынған материалдарға сілтеме жасаудың халықаралық стандарттарын (мысалы, APA немесе MLA стиліндегі қарапайым нұсқасын) экраннан көрсетеді, бағыт береді.

​3-тапсырма: Топтық жұмыс («Сот отырысы: Кім кінәлі?» – Кейс талдау)

​Тапсырма: Сынып 3 топқа бөлінеді. Оларға үлкен бір сот ісінің кейсі беріледі: «Бір суретші өзінің авторлық картиналарын желіге жариялаған. Кейіннен бір компания ЖИ бағдарламасын сол суретшінің еңбектеріне сүйеніп оқытып, соған ұқсас мыңдаған жаңа сурет шығарып, сатып пайда тапқан. Суретші компанияны сотқа берді».

​1-топ: Суретшінің құқығын қорғаушылар (Адвокаттар) – ЖИ-дің суретші еңбегін ұрлағанын дәлелдейді.

​2-топ: ЖИ компаниясын қорғаушылар – ЖИ-дің тек «шабыт алғанын» және жаңа туынды жасағанын алға тартады.

​3-топ: Әділ қазылар (Судьялар) – Екі тарапты тыңдап, авторлық құқық туралы заң мен этикаға сүйеніп, соңғы шешімді (үкімді) шығарады.

​Мұғалімнің әрекеті: Топтарға рөлдерді бөліп береді, кейстің қысқаша сипаттамасын таратады. Пікірталасты (дебатты) модератор ретінде басқарып отырады.

Рефлексия (Сабақтың соңы, 5 минут)

​Әдіс: «Авторлық парақша»

Оқушыларға шағын стикер немесе парақшалар беріледі. Олар сабақтан алған әсерін «Автор» ретінде қорытындылайды:

​«Менің жаңалығым»: ЖИ контентін пайдаланудағы ең басты ереже не? (Бір сөйлеммен).

​«Менің сұрағым»: Әлі де түсініксіз болған, авторлық құқыққа қатысты қандай ой мазалайды?

​«Менің уәдем»: Енді ЖИ-ді өз жұмыстарымда қалай қолданамын? (Мысалы: «Мен ЖИ қолданған кезде міндетті түрде сілтеме жасаймын»).

​Мұғалімнің әрекеті: Оқушылардың жазғандарын шолып шығады, ең өзекті сұрақтарға сол сәтте қысқаша жауап береді.

​

​4. Кері байланыс (Сабақтың соңы, 2-3 минут)

​Әдіс: «ЖИ-ден баға» (Метафоралық кері байланыс)

Мұғалім оқушыларға ЖИ-дің көзімен сабаққа берілген «рейтинг» түрінде кері байланыс береді:

​«Деректер сапасы» (Мазмұн): «Бүгінгі талқылауда сіздердің авторлық құқықтың маңыздылығын түсінгендеріңіз 100% дәлдікпен көрсетілді. Әсіресе, сот отырысындағы аргументтеріңіз өте терең болды».

​«Жүйедегі қателер» (Жақсарту): «Алайда, кейбір жұмыстарда ЖИ жасаған суретке автор ретінде өз атыңызды ғана жазып, ЖИ-дің үлесін ескермей кету кездесті. Келесі жолы бұған назар аударамыз».

​«Жаңа нұсқа» (Болашаққа жоспар): «Келесі сабағымызда осы білімді қолданып, өз жобаларымызды толығымен адал әрі этикалық тұрғыдан дұрыс ресімдеп үйренеміз. Жақсы жұмыс істедіңіздер!»

​Мұғалімнің әрекеті: Оқушылардың «Сот отырысы» тапсырмасындағы логикалық қадамдары мен дискуссияға қатысу белсенділігін мақтайды.

Әр жағдаятты жеке талдап, авторлық құқық тұрғысынан бағалайды, дәптерге сұрыптап жазады.

ЖИ өніміне авторлық белгі мен сілтеме мәтінін дайындайды, академиялық адалдық ережесін іс жүзінде қолданады

Топ ішінде аргументтер дайындайды, өз позициясын қорғайды, авторлық құқық заңдылықтарын талқылап, ортақ мәмілеге келеді.

​

Оқушылар рефлексияға белсенді қатысады, сабақты қорытындылауға ат салысады

Ойындағы түйіндерді жазып, тақтаға (немесе арнайы қабырғаға) жабыстырады

Мұғалімнің талдауын тыңдап, болашаққа бағыт алады.

​

Өзін-өзі бағалау (Дайын жауап кілті арқылы оқушы өз қатесін тексереді).

Топтық өзара бағалау (Критерийлер: дәлелдердің нақтылығы, шешендік шеберлік, тақырыпты аша алуы

Стикер арқылы бағалау

Оқушылар ауызша өздерін бағалайды

Кім кінәлі

«Авторлық парақша»

Ауызша кері байланыс немесе «ЖИ өнімі» стилінде ресімделген алғыс хат (цифрлық түрде).