Білім беру ұйымының атауы

№19 Қ.Сәтпаев атындағы мектеп-гимназиясы

Пәні:

География

Бөлім:

3.2. Атмосфера

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты

Оңдасынова Айгерім Аманбайқызы

Күні:

26.11.2026 ж

Сынып: 7 «В»

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы

Ауа райы және метеорологиялық элементтер

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

7. 3. 2. 3 "ауа райы" ұғымын түсіндіреді

Сабақтың мақсаты:

Оқушылар «ауа райы» ұғымын түсіндіреді, оның элементтерін (температура, жел, жауын-шашын, бұлттылық, ауа қысымы) ажыратады және күнделікті өмірдегі маңызын мысалдар арқылы сипаттайды. ЕББҚ: Оқушы ауа райы ұғымын өз сөзімен түсіндіреді, күнделікті ауа райын сипаттай алады (мысалы: жылы, суық, желді, бұлтты).

Құндылық

Әділдік және жауапкершілік

Дәйексөз

«Әділ болу – адамгершіліктің ең биік шыңы»

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі/

уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

2 мин

3 мин

3 мин

(Ұ) Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылармен амандасып, оқушылардың көңілін сабаққа аудару. Сыныпты түгелдеу, сыныптағы оқушылардың зейінін сабаққа аудару

Тренинг

«Бүгінгі ауа райы — менің көңіл-күйім»

Мұғалім түрлі ауа райы белгілері бар карточкалар немесе суреттер көрсетеді:
☀️ – Күн ашық
? – Жаңбырлы
? – Желді
☁️ – Бұлтты
❄️ – Қарлы

«Балалар, бүгінгі көңіл-күйің ауа райының қай түріне ұқсайды? Неліктен?»

Өткенге шолу

Үй тапсырмасы

«Блиц сұрақтар» әдісі

Оқушылар «Блиц сұрақтар» әдісі арқылы ауа – райы тақырыбына байланысты сұрақтарды талдайды

1. Ауа райы дегеніміз не?

2. Ауа райы нені сипаттайды?

3. Ауа райы қай қабатта байқалады?

4. Ауа райының негізгі элементтерін ата.

5. Ауа райы неге байланысты өзгереді?

6. Ауа райын бақылау қайда жүргізіледі?

7. Бір тәуліктегі ауа райы қалай өзгереді?

8. Ауа райының адам өміріне әсері қандай?

9. Қыс мезгіліндегі ауа райына тән ерекшеліктерді ата.

10. Ауа райын болжаудың маңызы неде?

Мұғаліммен амандасып, кезекші оқушы сыныптағы оқушылардың санын баяндайды

Оқушылар «Қатты – Сұйық – Газ» ойыны арқылы сабақтың басында қолайлы атмосфералық ахуал орнатады

Өткенге шолу кезеңі бойынша «Сипаттамаға қарап атауын тап» әдісі арқылы өткен сабақты талдайды

(ҚБ) мұғалім

1-10 балл аралығында бағалайды

Мұғалімге арналған шешім кестесі

Дескриптор: Жалпы 2 балл

1.Ауа – райына байланысты сұрақтарға жауа іздейді; 2 балл

Сабақтың ортасы

2 мин

3 мин

3 мин

2 мин

8-мин

2 мин

8-мин

7 мин

«Адал азамат»

бағдарламасы аясында жас ұрпақтың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастыруға бағытталған нақты мысал келтіріледі.

«Жауапкершілік адамды адам етеді»

Дәйексөзіне мысалдар келтіреледі

Жаңа сабақ

«Ассоциация» әдісі

Оқушылардың ассоциация арқылы берілген сөздер арқылы сабақтың тақырыбын анықтайды

«күн», «жел», «жаңбыр», «қар», «бұлт», «ыстық», «суық»

Бүгін сабағымыздың тақырыбы қандай болмақ?

Мағынаны тану

«Көргенімді сипаттаймын» әдісі

Бейнеролик толық көрсетіледі.
Оқушылар жұпта немесе топта келесі сұрақтарға жауап береді:
– Қандай құбылыстарды байқадың?
– Қайсысы жылы, суық, желді, бұлтты екенін қалай түсіндің?
Әр топ өз сипаттамасын ұсынады.
Мұғалім бағыттап, ортақ ұғым жасалады:

Бейнеролик тақырыбы: Ауа - райы

№1.Тапсырма

«Зерттеу және қорғау» әдісі

(ТЖ) Топтық жұмыс

(ФС тапсырмасы)

Оқушылар «Зерттеу және қорғау» әдісі арқылы топтар постер қорғайды

1-топ – Ауа температурасы және тәуліктік амплитудасы

2-топ – Атмосфералық қысым және барометр түрлері

3-топ – Жел түрлері: бриз, муссон, пассат Нұсқау:

• Берілген мәтіндерді пайдаланып қысқаша постер жасаңыз.

• Құбылыстың анықтамасын, себеп-салдарын және маңызын түсіндіріңіз.

• Құрал түрлерін атаңыз және суретпен толықтырыңыз.

ҚЫЗЫҚ ЕКЕН

Ең суық жер – Антарктида.

Онда тіркелген ең төмен температура – –89,2°C (Восток станциясы).

№2. Тапсырма

«Салыстыр және қорытындыла» әдісі

(ЖЖ) Жұптық жұмыс

(ФС тапсырмасы)

Оқушылар тақырып бойынша бриз және муссон желдерін салыстырады

Нұсқау:

• Кітаптағы суреттер мен мәтінге сүйеніп кестені толтырыңыз.

• Ұқсастық пен айырмашылықты анықтаңыз.

№3. Тапсырма

(ЖТ)Жеке тапсырма

«Мәтінмен жұмыс» әдісі

Оқушылар мәтін бойынша ауа массаларына қатысты ақпараттарды ақиқат немесе жалғандығын анықтайды

Ауа массалары – атмосфераның кең көлемді бөлігі, температурасы мен ылғалдылығы біртекті болатын ауа қабаты. Олар белгілі бір географиялық аймақтарда қалыптасып, сол жердің қасиеттерін өзімен бірге алып жүреді. Ауа массаларының қозғалысы мен алмасуы ауа райының өзгеруіне әсер етеді.

Негізінен ауа массалары төрт түрге бөлінеді:

Экваторлық ауа массалары – жылы әрі ылғалды. Олар экватор маңында түзіледі және жауын-шашынды мол әкеледі.Тропикалық ауа массалары – жылы және құрғақ. Тропиктік ендіктерде түзіледі, көбінесе ашық әрі ыстық ауа райын қалыптастырады.Қоңыржай ауа массалары – жылы немесе салқын, ылғалдылығы орташа. Бұл массалар жиі алмасып, ауа райын жиі өзгертеді.Полярлық (немесе арктикалық) ауа массалары – суық әрі құрғақ. Олар солтүстік және оңтүстік полюстер маңында қалыптасады және суық ауа алып келеді.

Құрлық үстінде түзілген ауа массалары континенттік, ал мұхит үстінде түзілгендері теңіздік деп аталады. Континенттік ауа массалары құрғақ әрі жылы (жазда) немесе суық (қыста) болады. Ал теңіздік ауа массалары ылғалды әрі жұмсақ ауа райын қалыптастырады.Ауа массаларының түйіскен жерінде атмосфералық фронттар пайда болады. Бұл фронттарда температура мен қысым күрт өзгереді, жауын-шашын түсіп, жел күшейеді. Сондықтан ауа массалары — ауа райының басты қозғаушы күші болып саналады.

1. Ауа массаларының температурасы мен ылғалдылығы біркелкі болады. — Ақиқат

2. Экваторлық ауа массалары салқын және құрғақ. — Жалған

3. Тропикалық ауа массалары көбінесе ыстық және ашық ауа райын қалыптастырады. — Ақиқат

4. Полярлық ауа массалары жылы және ылғалды болады. — Жалған

5. Құрлықтық ауа массалары теңіз үстінде түзіледі. — Жалған

6. Теңіздік ауа массалары ылғалды және жұмсақ ауа әкеледі. — Ақиқат

7. Ауа массаларының түйіскен жері атмосфералық фронт деп аталады. — Ақиқат

8. Қоңыржай ауа массалары ауа райының тұрақтылығын қамтамасыз етеді. — Жалған

9. Ауа массалары ауа райы мен климатты қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. — Ақиқат

10. Барлық ауа массаларының қасиеттері бірдей, олар өзгермейді. — Жалған

Апта дәйексөзі және құндылыққа байланысты нақты мысалдар келтіреді

«Ассоциация» әдісі

Оқушылардың ассоциация арқылы берілген сөздер арқылы сабақтың тақырыбын анықтайды

«күн», «жел», «жаңбыр», «қар», «бұлт», «ыстық», «суық»

«Көргенімді сипаттаймын» әдісі арқылы бейнероликті сипаттайды

Оқушылар корусель әдісі арқылы топтық тапсырманы орындайды.

Тақырып бойынша қызық информация беріледі

Оқушылар «салыстыр және қорытындыла» әдісі арқылы салыстырады

Оқушылар «мәтінмен жұмыс» әдісі арқылы ақпараттарды зерделеп ақиқат немесе жалғандығын анықтайды

«Жарайсың» деген мадақтау сөзімен ынталандыру.

Дескриптор.

Жалпы 2 балл

1. Құбылыстың анықтамасын дұрыс түсіндіреді —

1 б.

2.Себеп-салдарын мысалмен сипаттайды — 1 б.

3.Постерді көрнекі түрде қорғайды — 1 б

Дескриптор.

Жалпы 3 балл

1. Бриз және муссон желдерінің бағыттары мен уақытының айырмашылығын анықтайды — 1 б.

2.Себебі мен әсерін мысалмен түсіндіреді — 1 б.

3.Ұқсастығы мен айырмашылығын нақты қорытындылайды — 1 б

Дескриптор

Жалпы 2 балл

1.Ақиқат ақпараттарды анықтайды 1 балл

2.Жалған ақпараттарды анықтайды 1 балл

https://youtu.be/anngZOvTujs

https://www.gismeteo.kz/

Сабақтың соңы

3 мин

Кері байланыс

«Қайықты жүргіз» әдісі

Тақтада үш аймақ:

• Толық түсіндім → Қайық жүзуде

• Аздап түсіндім → Қайық тоқтап тұр

• Түсінбедім → Қайық батып барады

Үйге тапсырма

Тақырыпты оқу

Оқушы жаңа тақырыпты қорытындылап бүгінгі сабаққа кері байланыс орнатады

Мұғалім оқушылардың тапсырмаларды орындауына байланысты

1 – 10 балл аралығында бағалайды