Білім беру ұйымының атауы

№73 ЖББОМ

Пәні:

География

Бөлім:

3.2. Атмосфера

Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты

Жумабекова К.А

Күні:

11.11.2025ж

Сынып: 7

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы

Ауа райы және метеорологиялық элементтер

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары:

7. 3. 2. 3 "ауа райы" ұғымын түсіндіреді

Сабақтың мақсаты

Оқушылар «ауа райы» ұғымын түсіндіреді, оның элементтерін (температура, жел, жауын-шашын, бұлттылық, ауа қысымы) ажыратады және күнделікті өмірдегі маңызын мысалдар арқылы сипаттайды.

Құндылық

Әділдік және жауапкершілік

Дәйексөз

«Әділ болу – адамгершіліктің ең биік шыңы»

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі/

уақыты

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

2 мин

3 мин

3 мин

(Ұ) Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылармен амандасып, оқушылардың көңілін сабаққа аудару. Сыныпты түгелдеу, сыныптағы оқушылардың зейінін сабаққа аудару

Тренинг

«Бүгінгі ауа райы — менің көңіл-күйім»

Мұғалім түрлі ауа райы белгілері бар карточкалар немесе суреттер көрсетеді:
☀️ – Күн ашық
? – Жаңбырлы
? – Желді
☁️ – Бұлтты
❄️ – Қарлы

«Балалар, бүгінгі көңіл-күйің ауа райының қай түріне ұқсайды? Неліктен?»

Өткенге шолу

Үй тапсырмасы

«Сипаттамаға қарап атауын тап» әдісі

Оқушылар атмосфераның құрамы мен құрылысына байланысты сипаттамаларды анықтайды

1. Атмосфераның ең төменгі қабаты, ауа райы құбылыстары жүретін орын — тропосфера.

2. Озон қабаты орналасқан, күннің ультракүлгін сәулесін сіңіретін қабат — стратосфера.

3. Температурасы өте төмен, шамамен –80°C-қа дейін суыйтын қабат — мезосфера.

4. Температура күрт жоғарылайтын, радиотолқындар шағылысып өтетін қабат — термосфера.

5. Атмосфераның ең сыртқы бөлігі, ауаның тығыздығы өте аз болатын қабат — экзосфера.

6. Атмосфера құрамындағы газдардың ең көп бөлігі (78%) — азот (N₂).

7. Атмосфераның шамамен 21%-ын құрайтын, тіршілік үшін маңызды газ — оттек (O₂).

8. Күн сәулесін жұтып, жылуды ұстайтын, бірақ шамасы аз газ — көмірқышқыл газы (CO₂).

9. Атмосферада шамамен 1% кездесетін инертті газ — аргон.

10. Атмосфера қабаттарының барлығында аз мөлшерде кездесіп, бұлт пен жауын-шашын түзілуіне әсер ететін зат — су буы.

Мұғаліммен амандасып, кезекші оқушы сыныптағы оқушылардың санын баяндайды

Оқушылар «Қатты – Сұйық – Газ» ойыны арқылы сабақтың басында қолайлы атмосфералық ахуал орнатады

Өткенге шолу кезеңі бойынша «Сипаттамаға қарап атауын тап» әдісі арқылы өткен сабақты талдайды

(ҚБ) мұғалім

1-10 балл аралығында бағалайды

Мұғалімге арналған шешім кестесі

Дескриптор: Жалпы 2 балл

1.Атмосфера қабаттары мен құрамдас бөліктерін сипаттама арқылы дұрыс анықтайды – 2 балл

2.Атмосфера қабаттарының немесе газдардың жартысын ғана дұрыс табады – 1 балл

3. Сипаттамаларға сәйкес атауларды анықтай алмайды – 0 балл

Сабақтың ортасы

2 мин

3 мин

3 мин

8 мин

2 мин

8 мин

6 мин

«Адал азамат»

бағдарламасы аясында жас ұрпақтың бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастыруға бағытталған нақты мысал келтіріледі.

«Әділ болу – адамгершіліктің ең биік шыңы»

Дәйексөзіне мысалдар келтіреледі

Жаңа сабақ

«Ассоциация» әдісі

Оқушылардың ассоциация арқылы берілген сөздер арқылы сабақтың тақырыбын анықтайды

«күн», «жел», «жаңбыр», «қар», «бұлт», «ыстық», «суық»

Бүгін сабағымыздың тақырыбы қандай болмақ?

Мағынаны тану

«Көргенімді сипаттаймын» әдісі

Бейнеролик толық көрсетіледі.
Оқушылар жұпта немесе топта келесі сұрақтарға жауап береді:
– Қандай құбылыстарды байқадың?
– Қайсысы жылы, суық, желді, бұлтты екенін қалай түсіндің?
Әр топ өз сипаттамасын ұсынады.
Мұғалім бағыттап, ортақ ұғым жасалады:

Бейнеролик тақырыбы: Ауа - райы

№1.Тапсырма

«Суретпен жұмыс» әдісі

(ЖЖ) Жеке жұмыс

(ФС тапсырмасы)

Оқушылар суреттерден ауа райын сипаттайтын метеорологиялық элементтердің маңызды екенін анықтайды

• Суреттен қандай метеорологиялық элементтерді байқауға болады

• Ауа райының бұл элементтері адамдардың күнделікті өміріне қалай әсер етеді?

• Бұл суреттердің бәрін не біріктіреді?

• Ауа райы мен климаттың айырмашылығы неде деп ойлайсың?

• Суретке сүйене отырып, «ауа райы» ұғымына өз сөзіңмен анықтама бер

ҚЫЗЫҚ ЕКЕН

Ең суық жер – Антарктида.

Онда тіркелген ең төмен температура – –89,2°C (Восток станциясы).

№2. Тапсырма

«Кестемен жұмыс» әдісі

(ЖТ)Жеке жұмыс

(ФС тапсырмасы)

Оқушылар Gismeeteo.kz сайты арқылы тақырып бойынша жергілікті жердің ауа – райына байланысты кестені

№3. Тапсырма

(ЖТ)Жеке тапсырма

«Мәтінмен жұмыс» әдісі

Оқушылар мәтін бойынша ауа массаларына қатысты ақпараттарды ақиқат немесе жалғандығын анықтайды

Ауа массалары – атмосфераның кең көлемді бөлігі, температурасы мен ылғалдылығы біртекті болатын ауа қабаты. Олар белгілі бір географиялық аймақтарда қалыптасып, сол жердің қасиеттерін өзімен бірге алып жүреді. Ауа массаларының қозғалысы мен алмасуы ауа райының өзгеруіне әсер етеді.

Негізінен ауа массалары төрт түрге бөлінеді:

Экваторлық ауа массалары – жылы әрі ылғалды. Олар экватор маңында түзіледі және жауын-шашынды мол әкеледі.Тропикалық ауа массалары – жылы және құрғақ. Тропиктік ендіктерде түзіледі, көбінесе ашық әрі ыстық ауа райын қалыптастырады.Қоңыржай ауа массалары – жылы немесе салқын, ылғалдылығы орташа. Бұл массалар жиі алмасып, ауа райын жиі өзгертеді.Полярлық (немесе арктикалық) ауа массалары – суық әрі құрғақ. Олар солтүстік және оңтүстік полюстер маңында қалыптасады және суық ауа алып келеді.

Құрлық үстінде түзілген ауа массалары континенттік, ал мұхит үстінде түзілгендері теңіздік деп аталады. Континенттік ауа массалары құрғақ әрі жылы (жазда) немесе суық (қыста) болады. Ал теңіздік ауа массалары ылғалды әрі жұмсақ ауа райын қалыптастырады.Ауа массаларының түйіскен жерінде атмосфералық фронттар пайда болады. Бұл фронттарда температура мен қысым күрт өзгереді, жауын-шашын түсіп, жел күшейеді. Сондықтан ауа массалары — ауа райының басты қозғаушы күші болып саналады.

1. Ауа массаларының температурасы мен ылғалдылығы біркелкі болады. — Ақиқат

2. Экваторлық ауа массалары салқын және құрғақ. — Жалған

3. Тропикалық ауа массалары көбінесе ыстық және ашық ауа райын қалыптастырады. — Ақиқат

4. Полярлық ауа массалары жылы және ылғалды болады. — Жалған

5. Құрлықтық ауа массалары теңіз үстінде түзіледі. — Жалған

6. Теңіздік ауа массалары ылғалды және жұмсақ ауа әкеледі. — Ақиқат

7. Ауа массаларының түйіскен жері атмосфералық фронт деп аталады. — Ақиқат

8. Қоңыржай ауа массалары ауа райының тұрақтылығын қамтамасыз етеді. — Жалған

9. Ауа массалары ауа райы мен климатты қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. — Ақиқат

10. Барлық ауа массаларының қасиеттері бірдей, олар өзгермейді. — Жалған

Апта дәйексөзі және құндылыққа байланысты нақты мысалдар келтіреді

Оқушыларға «Ассоциация» әдісі арқылы сұрақтар қою арқылы сабақтың тақырыбы анықталады

«Көргенімді сипаттаймын» әдісі арқылы бейнероликті сипаттайды

Оқушылар «суретпен жұмыс» әдісі арқылы ауа – райының метеорологиялық элементтерін сипаттайды

Тақырып бойынша қызық информация беріледі

Оқушылар «кестемен жұмыс» әдісі арқылы жергілікті жердің ауа – райы кестесін толтырады

Оқушылар «мәтінмен жұмыс» әдісі арқылы ақпараттарды зерделеп ақиқат немесе жалғандығын анықтайды

«Жарайсың» деген мадақтау сөзімен ынталандыру.

Дескриптор.

Жалпы 3 балл

1. Суреттен кемінде үш метеорологиялық элементті анықтап, олардың адам өміріне әсерін дұрыс түсіндіреді және «ауа райы» ұғымына өз сөзімен толық анықтама береді — 3 балл

2.Екі элементті дұрыс атайды, әсерін ішінара түсіндіреді және ауа райына қысқа анықтама береді — 2 балл

3.Бір ғана элементті атайды немесе анықтамасы толық емес, түсінігі шектеулі — 1 балл

Дескриптор.

Жалпы 3 балл

1.Ауа райының барлық көрсеткіштерін (уақыты, температура, қысым, жел, бұлттылық, жауын-шашын) нақты толтырды — 3 балл

2.Мәліметтердің жартысын дұрыс толтырды немесе кейбірін қалдырды — 2 балл

3.Кестеде аз ғана мәлімет бар немесе деректер қате енгізілген — 1 балл

Дескриптор

Жалпы 2 балл

1.Ақиқат ақпараттарды анықтайды 1 балл

2.Жалған ақпараттарды анықтайды 1 балл

https://youtu.be/anngZOvTujs

https://www.gismeteo.kz/

Сабақтың соңы

5 мин

Кері байланыс

«Қайықты жүргіз» әдісі

Тақтада үш аймақ:

• Толық түсіндім → Қайық жүзуде

• Аздап түсіндім → Қайық тоқтап тұр

• Түсінбедім → Қайық батып барады

Үйге тапсырма

Тақырыпты оқу

Оқушы жаңа тақырыпты қорытындылап бүгінгі сабаққа кері байланыс орнатады

Мұғалім оқушылардың тапсырмаларды орындауына байланысты

1 – 10 балл аралығында бағалайды