Авторы: Сарсенбаева Карлыгаш Юсуповна

Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданы, “Манашы жалпы білім беретін мектеп” КММ -нің Педагог-психологы

Тренингтің тақырыбы: Аутодеструктивті мінез-құлық: анықтамасы және түрлері.

Тренингтің мақсаты:

Жасөспірімдерге аутодеструктивті мінез-құлықтың мәнін түсіндіру, оның

түрлерін анықтау, сондай-ақ, оны болдырмау жолдарын көрсету.

Қатысушылардың өзін-өзі бағалауын арттыруға, ішкі эмоционалдық жағдайын

тұрақтандыруға және психологиялық қолдау көрсетуге бағытталған тренинг.

Эмоциялық ахуал құру:

Ойын: "Комплимент шеңбері"

Қатысушылар шеңберге тұрып, кезекпен бір-біріне комплимент айтады. Әр

қатысушы өзіне арналған жағымды сөзді естігенде, оны қабылдап, "рахмет" деп

жауап береді. Бұл ойын қатысушылар арасында эмоционалдық байланыс

орнатып, өзара қолдау көрсету сезімін дамытады, сонымен қатар тренингке

жағымды көңіл-күй қалыптастырады.

Нұсқау:

•

Қатысушыларға бұл ойында мақсат бір-біріне жағымды сөз айту екенін

түсіндіру.

•

Барлық қатысушы комплимент алған соң, олардың көңіл-күйі туралы

сұрақ қойып, қандай әсер алғандарын білу.

Теориялық бөлім:

Аутодеструктивті мінез-құлық деген не?

•

Аутодеструктивті мінез-құлықтың анықтамасы: бұл адамның өзіне

немесе өз өміріне зиян келтіретін мінез-құлық. Ол көбінесе ішкі

психологиялық күйзелістерден, өмірдегі қиындықтардан туындайды және

өзін-өзі қабылдамау, төмен өзін-өзі бағалау сияқты факторларға

негізделеді.

Аутодеструктивті мінез-құлықтың негізгі түрлері:

1. Физикалық өзін-өзі зақымдау: денеге жарақат салу, мысалы, теріні кесу

немесе өз-өзіне қол жұмсау әрекеттері.

2. Психологиялық өзін-өзі жою: өзіне деген теріс көзқарас, үнемі кінәлі

сезіну, депрессияға бейімділік.

3. Қауіпті мінез-құлық: есірткі немесе алкогольді шектен тыс пайдалану,

өз өмірін тәуекелге қою, қауіпті әрекеттерге бару.

4. Әлеуметтік деструкция: қоғамнан оқшаулану, достармен және отбасы

мүшелерімен қарым-қатынастан бас тарту.

5. Көңілсіз және агрессивті мінез-құлық: басқаларға агрессия көрсету,

айналасындағы адамдарды кінәлау немесе оларға зиян келтіру.

Себептері:

• Төмен өзін-өзі бағалау

• Эмоционалдық тұрақсыздық

• Қайғы немесе стресс17

• Қоршаған ортадан қолдау таппау

Отбасындағы қиындықтар

Практикалық бөлім: Практикалық тапсырмалар

1. Тапсырма: "Менің ішкі әлемім"

Қатысушыларға өздерінің ішкі әлемін бейнелейтін сурет салу ұсынылады.

Суретте олар өз эмоцияларын, күйзелістерін немесе ішкі күш-қуаттарын

бейнелеуі мүмкін. Бұл жаттығу жасөспірімдерге өздерінің эмоционалдық

жағдайын сыртқа шығаруға және өзін-өзі тануға мүмкіндік береді.

Нұсқау:

Барлығына ақ қағаз бен түрлі түсті қарындаштар беріледі.

Қатысушылар 10 минут ішінде өз ішкі сезімдерін бейнелеп, оны

түсіндіруі керек.

Талқылау:

Қатысушылар суреттерін таныстырып, олардың бейнелері нені білдіретінін

бөліседі. Бұл жаттығу оларға өздерінің ішкі сезімдерін зерттеуге және топпен

бөлісуге мүмкіндік береді.

2. Тапсырма: "Шешімдер ағашы"

Қатысушыларға өмірдегі қиындықтар мен аутодеструктивті мінез-құлықтың

баламасы ретінде конструктивті шешімдерді табуды ұсыну. Оларға бос ағаш

суреті беріледі, оның әрбір бұтағына шешімдер мен қиындықтармен күресу

тәсілдерін жазып қою ұсынылады.

Нұсқау:

• Әрбір қатысушыға ағаш бейнесі беріледі.

• Жапырақтардың орнына өмірде кездесетін қиындықтарды жазып,

бұтақтарға конструктивті шешімдерді жазу қажет.

Талқылау:

Қатысушылар өздерінің "шешімдер ағашын" таныстырып, қиындықтармен

қалай күресетінін түсіндіреді. Топта талқылау барысында олардың шешімдері

мен стратегиялары қарастырылады.

Рефлексиялық ойын: "Көңіл-күй шкаласы"

Ойын мақсаты:

Қатысушылардың тренинг барысында өздерін қалай сезінгендерін бағалау,

олардың алған әсерлерін анықтау және тренингтің нәтижелілігін тексеру.

Ойын барысы:

Топқа үлкен қағаз немесе тақтаға шкала сызу ұсынылады, оның бір шеті "өте

нашар" көңіл-күйді, екінші шеті "өте жақсы" көңіл-күйді көрсетеді.

Қатысушыларға әрқайсысы өз көңіл-күйін белгілейтін жерге смайлик немесе

белгі қою тапсырылады.

Нұсқау:

•Барлығына шкаланың қай бөлігінде өздерін қалай сезінгендерін көрсету

ұсынылады.

• Қатысушылардан осы шкала бойынша таңдауларын түсіндіріп, тренинг

барысында алған әсерлерін бөлісуді сұрау.18

Қорытынды: Ойын аяқталғаннан кейін тренингтің қалай өткенін және

қатысушылардың не үйренгенін талқылау. Олардан қандай жаңа ақпарат немесе

дағдылар алғанын сұрап, тренингті қорытындылау.

Тренингтің күтілетін нәтижелері:

• Аутодеструктивті мінез-құлық туралы түсініктің қалыптасуы.

• Өзін-өзі бағалау деңгейінің артуы.

• Эмоционалдық қолдаудың маңызын түсіну және тәжірибеде қолдану.

• Қиындықтармен күресу үшін конструктивті стратегиялар әзірлеу.

Тренинг эмоционалдық ахуалды жақсартуға, өз-өзіне деген сенімділікті

арттыруға және аутодеструктивті мінез-құлықтың алдын алуға бағытталған.