БАҒДАРЛАМАЛАУ АРҚЫЛЫ АЛГОРИТМДІК ОЙЛАУДЫ ДАМЫТУДЫҢ МАҢЫЗЫ

Қарасай ауданы, Іргелі ауылы

«Л.Толстой атындағы орта мектеп» КММ Информатика пәні мұғалімі

Абилкасимова Жулдыз

2025 жыл 20 қаңтар

Логикалық

ойлау

Цифрлық

сауаттылық

Алгоритмдік

ойлау

Бағдарламалау

Функционалдық сауаттылық

Қазіргі білім беру жүйесінде алгоритмдік ойлау білім алушылардың функционалдық, цифрлық және логикалық сауаттылығын қалыптастырудың негізгі тетіктерінің бірі ретінде қарастырылады. Алгоритмдік ойлау – бұл білім алушының белгілі бір мәселені талдап, оны шешуге қажетті әрекеттердің ретін анықтау, тиімді шешу жолын жоспарлау, алынған нәтижені бағалау және қажет болған жағдайда түзету енгізу қабілеті. Информатика пәнінде алгоритмдік ойлауды қалыптастыру бағдарламалауды меңгерудің негізі болып табылады және білім алушылардың жүйелі ойлауын, дәлелді пайымдауын және жауапкершілігін арттырады. Алгоритм ұғымы оқушылар үшін тек техникалық термин емес, күнделікті өмірдегі әрекеттерді реттеу мен ұйымдастырудың әмбебап құралы ретінде қарастырылады.

Алгоритмдік ойлаудың құрылымы бірнеше өзара байланысты компоненттерден тұрады. Бұл компоненттер білім алушылардың танымдық әрекетінде біртұтас жүйе ретінде қалыптасады және бірін- бірі толықтырады:

• мәселені түсіну және талдау;

• шарттарды анықтау және маңызды ақпаратты іріктеу;

• әрекеттердің ретін жоспарлау;

• шешімнің тиімділігін болжау;

• нәтижені тексеру және қателерді түзету.

Осы компоненттерді жүйелі түрде қалыптастыру білім алушылардың есептерді механикалық орындауынан саналы түрде шешу деңгейіне көшуіне мүмкіндік береді.

Қазақстан Республикасының жаңартылған білім мазмұны алгоритмдік және есептеу ойлауды дамытуға бағытталған оқу мақсаттарын қамтиды. 8-сыныпта информатика пәнін оқыту барысында алгоритмдік тапсырмалардың мазмұны оқушылардың жас және психологиялық ерекшеліктеріне сәйкес біртіндеп күрделендіріледі. Бұл кезеңде білім алушылар алгоритмді сөздік сипаттау, блок-схема түрінде

бейнелеу және бағдарламалау тілінде жүзеге асыру дағдыларын меңгереді. Алгоритмдік ойлауды қалыптастыруда келесі әдістемелік қағидаттарды сақтау маңызды болып табылады.

Алгоритмдік ойлауды қалыптастырудың әдістемелік қағидаттары

Әдістемелік қағидат	Қысқаша сипаттамасы
Қарапайымнан күрделіг	Алгоритмдерді біртіндеп күрделендіру
Көрнекілік	Блок-схема, модель, мысал
Өмірмен байланыс	Тұрмыстық және практикалық жағдаяттар
Қателесу арқылы үйрен	Debugging, түзету дағдылары
Белсенді таным	Оқушының өз бетінше әрекеті

Бұл қағидаттар білім алушылардың алгоритмдік ойлауын саналы түрде дамытуға және бағдарламалау тапсырмаларын түсініп орындауына жағдай жасайды.

Халықаралық PISA зерттеулері білім алушылардың алған білімін өмірлік жағдаяттарда қолдана алу қабілетін бағалауға бағытталған. PISA талаптарына сәйкес алгоритмдік ойлау нақты пәндік біліммен ғана емес, мәселені шешу, модельдеу, ақпаратты талдау және шешім қабылдау сияқты әмбебап дағдылармен тығыз байланысты. Алгоритмдік ойлауды дамытуға бағытталған тапсырмалар білім алушылардың функционалдық сауаттылығын арттыруға мүмкіндік береді және оларды нақты өмірде кездесетін мәселелерді шешуге дайындайды. PISA форматындағы тапсырмаларда оқушылардан төмендегідей әрекеттер талап етіледі:

• берілген жағдаятты талдау;

• мәселені шешу үшін қажетті алгоритмді анықтау;

• деректерді өңдеу және салыстыру;

• шешімнің дұрыстығын бағалау.

PISA зерттеуіндегі негізгі дағдылар мен алгоритмдік ойлау арасындағы сәйкестік

PISA зерттеуіндегі дағдылар	Алгоритмдік ойлаумен байланысы
Мәселені шешу	Алгоритм құру және жоспарлау
Модельдеу	Блок-схема және шарттар
Ақпаратты талдау	Логикалық пайымдау
Нәтижені бағалау	Қателерді табу және түзету

Осылайша, алгоритмдік ойлауды қалыптастыру информатика пәнінде бағдарламалауды тиімді оқытудың ғылыми-әдістемелік негізін құрайды және білім алушылардың функционалдық сауаттылығын арттырудың маңызды шарты болып табылады. Бұл бөлімде қарастырылған теориялық тұжырымдар келесі бөлімде бағдарламалауды оқыту әдістемесін негіздеуге және практикалық тапсырмалар арқылы жүзеге асыруға бағытталған.