400 000+ дайын материалды
1 жыл бойы шексіз жүктеңіз
ҚМЖ, БЖБ, ТЖБ, презентациялар және авторлық материалдар
4 990₸/ 1 жыл
🔥Арнайы баға ·10.12.2026 дейін
Одан кейін - 29 990 ₸
Бір рет төлейсіз · Автотөлем жоқ
Тақырып бойынша 20 материал табылды

Балалардың көркемдік тілін дамыту

Материал туралы қысқаша түсінік
тәрбиешілерге арналған
Материалдың қысқаша нұсқасы



Тақырыбы: Балалардың көркемдік тілін дамыту

Балалардың тілін дамытудағы мақсаттары:
- Балалардың ойлау, дұрыс сөйлеу қабілеттерін дамыту, сөздік қорын молайту. Сөйлем құрап өз ойларын жеткізе білуге, қазақ тіліне тән ерекше дыбыстарды дұрыс айтуға үйрету;
- Сөздің жалпы ұғым беретін жағын меңгеруге көңіл бөліп ойлау қабілеттерін дамыту, өз ойын еркін жеткізуін, сөйлеу қабілеттерін қалыптастыру;
- Ертегілерді әңгімелеуге, өлең, тақпақ, мақал - мәтелдер, жаңылтпаштарды айта білуге үйрету.
Осы мақсатты іске асыру нәтижесіндегі міндеттері:
- Бала тілін орфоэпиялық дыбыстау мәдениетіне тәрбиелеу.
- Сөздегі грамматикалық дағдыларды қалыптастыру;
- Баланың сөздік қорын молайту;
- Байланыстырып сөйлеуін қалыптастыру;
- Балалардың ойын дамытып, тіл байлығын арттыру.
Балалар өз бетінше шығармаларды айтып, шығарманың мазмұны мен ойын дұрыс жеткізіп, диалогтегі адамдардың сөздерін мәнерлі жеткізуге икемделеді. Балалар автордың сөз өнерін қолданып, сөз мәнерін өздері машықтануы қажет. Серіктестері айтқан әңгімені тыңдап отыруға, мазмұнын түсінуге, әдеби кейіпкерлерін атымен айтуға үйретіледі.
Табиғи құбылыстардағы ақиқаттылықты сипаттаған кезде нақты дұрыс сөз қолдануға, үлкендердің көмегімен белгілі бір нәрсеге тиісті белгілерді табуға, нақты бейнелеуге, әңгімеде ой - өрісін жеткізуге үйрету керек.
Балалардың сипаттау әңгімелері түрлі сөз мәнерінде сонымен қоса тілдік (метафора, теңеу, эпитет, балама қолдануда) сөз өнері өзіндік ерекшелігін ашу қажет. Ойыншықтарды қолданып, суретке қарап әңгіме құрастырады. Баланың өзі құрастырған әңгімесінде жанрдың негізгі ерекшелігін таба білуінде. Сюжет ерекшеліктері мен әдеби шығармалардың мәнерлігі (ертегіні толық айтып беру). Ертегідегі жақсылықтың жеңгені, сиқырлық жайында, кейіпкерлерді басқа бір нәрсеге айналдырып, және т. б. қолдана отырып, ертегі құрастыруға үйрету.
Бұл жаста балалар шығарманы қызығушылықпен тыңдайды, әңгімелерді түрлендіре біледі. Баланы шығармашылық қабілеттілігінен туындаған әңгімелеріне көңіл аударып, құрдастарының әңгімелерін тыңдауға бейімдеп, қиыншылық тудырған жағдайды, қол ұшын беріп, дұрыс емес жеріне түзету енгізе керек.
Бала тілін дамыту жұмысының негізгі мазмұны – сөздің жалпы ұғым беретін жағын меңгертуге көңіл бөліп, ойлау қабілеттерін дамыту, өз ойын еркін жеткізуін, қоршаған орта мен айналасындағы адамдармен еркін қарым - қатынасқа түсу, сөйлеу қабілеттерін қалыптастыру.
Тіл мәдениетін игеру – баланың сәби шағынан іске аса бастайтын, біртіндеп жетілетін кезең. Олай болса, баланың тілін дамыту жұмысы отбасынан, балабақшадан бастап жүйелі түрде жүргізілуі тиіс.
Балабақшада тілдік қатынастың ең маңызды түрі ауызша сөйлеп үйрену жатады. Ол болса сөздерді байланыстырып айту арқасында жүзеге асады. Сөздің байланысты айтылуы баланың тілдік және ақыл - ой дамуымен біртұтас жүреді.
Жас жеткіншектерді баулып, тәрбиелеуде көркем әдебиеттің ролі ұшан - теңіз. Ол жаңа өскін балауса буынының сана - сезімін оятып, ақыл - есін дамытатын, адамгершілік моральға тәрбиелейтін өмір оқулығы.
Мектеп жасына дейінгі бүлдіршіндерді өздерінің бойына шақ әдеби мұралармен сусындатып тәрбиелеу педагогтардың алдындағы міндеті. Ертегі, әңгімені, өлең – тақпақтар мен жаңылтпаштарды, сондай - ақ мақал - мәтелдер мен жұмбақтарды мәнерлеп оқып беру мен әсерлеп айту – тек қана олардың сөздік құрамын байытып қана қоймайды, сонымен қатар, сәбидің ақыл - ойының жетілуіне әсерін тигізеді. Баланың әдепті, көргенді болып өсуіне ықпалы өлшеусіз, баланың Отанын, өз ұлтын, өз жерін сүюі, оны қадірлей білуі ауыз әдебиеті мен көркем әдебиеттің әсері деп білеміз. Өйткені, бала кітаптағы жағымды кейіпкерлерге еліктеп, ер атанғысы келіп, еркелікке, еңбекке құлшынып өседі.
Ежелгі қазақ әдебиеті өкілдерінің балаларға қалдырған әдеби мұрасы, Алтынсарин, Абай Құнанбаевтың өлең - әңгімелері осы күнге дейін тәрбиелеу мен оқытуда, ғылым жолын танытып, өнер - білімге баулуда қастерлі қасиетін еш жойған жоқ. Жамбылдың, Сәкеннің, Жансүгіровтың, Майлиннің, Мұқановтың сондай – ақ көптеген жас жазушылардың балалар сүйсінерлік қызығып тыңдарлық жақсы шығармалары бар. Мұның бәрі, жеткіншек ұрпақты тәрбиелеуде баға жеткісіз қазына. Әрбір тәрбиеші соларды іздестіре отырып, термелеп жинап жүрсе, өз жұмысына өте демеуші дәнекер таппақ.
Жас кезінде әңгіме, жырларды көп тыңдаған бала өз көрген - білгенін қиыстырып, тұжырымдап достарына, тәрбиешілеріне, ата - аналарына айтып бере алса, тіл шеберліктері артады. Мұндай жақсы қасиеттер баланың парасатты, инабатты, әдепті, еңбексүйгіш, көргенді болып өсуіне әсер етеді.
Мектепке дейінгі шақта бала тілі икемді келеді, сондықтан - да балалармен жүргізілетін жаттығу түрлері әр алуан. Балалардың жас ерекшелігіне қарай топтарды үлкейген сайын тіл дыбыстарын айтып, үйренуге арналған жұмыс түрлері біртіндеп күрделене береді. Балабақшада жүргізілетін тәрбие, білім беру үрдісінде дыбысқа байланысты жаттығу түрлері кешенді түрде іске асырылады.
Дыбыстардың ерекшеліктерін жете меңгеріп, дыбыстарды дұрыс айтуға жаттықтыру басқа да тілдерін дамыту сауат ашу оқу іс - әрекеттерінде ғана емес, ән, дене шынықтыру оқу іс - әрекеттерінде де, бос кезеңдерде де балаға өлеңдер, тақпақтар үйретіледі.
Балабақшада балалардың жас ерекшелігіне лайықты көркем әдебиет шығармаларын, оқыған шығарма мазмұнын әңгімелеп айтқызу, суретке қарап әңгімелеу, ертегілер оқып беру, мақал - мәтел, жаңылтпаш, тақпақтар үйрету сияқты жұмыстары арқылы бала тілін дамытуға болады.
Мектепке дейінгі тәрбие жұмысы жүйелі жүргізуді талап етеді. Қазіргі уақытта баланы халықтық педагогика негізінде тәрбиелеу ана тілі арқылы өз дәрежесінде жүзеге асатыны белгілі. Баланы ана тілінде анық, жүйелі, өзгелерге түсінікті, мәнерлі үн ырғағымен келістіре сөйлеуге, сөздің дыбыстық құрамын дұрыс жеткізуге мектепке дейінгі кезеңде үйрету керек.
Тәрбиеші әр баланың тілін зерттеп, ерекшелігін жете меңгергеннен кейін, тәрбие білім беру үрдісіне күн тәртібінің қолайлы сәттерінде дыбыстарды дұрыс дыбыстауға орай жаттығу жұмыстарын жоспарлы түрде ұйымдастырып жүргізеді.

Сөздің дыбыстық жағын меңгерту
- Бала тілін зерттеп, қай дыбысты айта алмайтынын анықтау;
- Артикуляциялық аппаратты дайындау кезеңі
- Сөз, сөйлем, өлең, жұмбақ, жаңылтпаштарды айтқызып, дыбыстарды үйрету.

Балалардың сөздік қорын, тіл байлығын дамыту барысында қолданылатын әдістерге тоқталатын болсақ:
1. Сахна ойындары. Оның барысында қажетті дыбысқа байланысты сөздер, сөйлемдер бірнеше рет қолданылады. әр кейіпкерді сөйлете отырып, балаларға қайталату.
2. Бағдарлама бойынша өтілетін шығармалардан тіл ұстартуға қажетті шумағын алып пайдалану. Сол шумақ қай ертегіден, қай өлеңнен алынғанын сұрап, жауабын алу арқылы тіл дамытудан игерген білім дағдыларын бекітеді, әрі қайталайды.
3. Сөздің дыбыстық жағын анық айтуға жаттықтыруда шағын әңгіме, ертегілерді мәнерлеп оқып беруге болады.
4. Көркем сөз шеберлерінің таспаға жазылған үндерін, мәнерлі дауыс ырғағын тыңдату.
5. Дидактикалық жаттығулар жасау. «Ғажайып қалта» «Не өзгерді?» үстел үстінде ойнайтын ойындарды пайдаланып, әр дыбысқа байланысты суреттерді топтап алу.
6. Жұмбақ, мақал - мәтел, жаңылтпаштарды айтқызу арқылы қажетті дыбысты бекіту.
Жұмыстың осы түрлерін баланың жас кезінен бастап дер шағында қолға алса нәтижесі де ойдағыдай болады.
Балабақшада жүргізілетін тәрбие, білім беру үрдісінде дыбысқа байланысты жаттығу түрлері кешенді түрде іске асырылады. Мәселен, ән оқу іс - әрекетінде музыка үнімен бала сезіміне әсер етсе, тіл дамытуда оқылған әңгіме, ертегілер, біріншіден баланың ақыл - ойын, танымын кеңейтсе, екіншіден ана тілін жақсы білуге көмектеседі.
Оқу жылының басында өз тобымда тілдері з, р, с, ш дыбыстарын айта алмайтын балаларға дыбыстарды дұрыс айтқызу мақсатында ойын - жаттығулар, тақпақтарды айтқызып үйреттім. Мысалы: «З» дыбысын бекіту мақсатында А. Райымқұлованың «ауыл маңында» өлеңін айтқызуға болады.
Ауыл маңы саз, саз - саз,
Жайылады қаз, қаз - қаз.
Тоймай қалса қаз, қаз - қаз,
Шашқан дәнің аз, аз - аз.
Дыбыстарды меңгерту барысында ассоциация әдісін қолданамын. Мысалы: «Қ» дыбысын бекіту мақсатында Қ – қарға, қолғап, қасқыр, қой, қарындаш
Ұрпақтан - ұрпаққа мұра болып келе жатқан ертегілер, мақал - мәтел, жұмбақтар, жаңылтпаш бала тілін дамытуда шешуші орын алады. Тобымдағы балаларға ертегілерді ең алдымен ауызша айтып беремін. Сонан соң айтылған ертегінің мазмұнын толық қабылдау және тіл байлықтарын арттыру мақсатымен сахналап рольдерге бөліп ойнатамын. Мысалы: «Бауырсақ» «Шалқан» «Мақта қыз бен мысық» «Алдар көсе мен тоңғақ бай» «Күз түсті» ертегілері.
Түрлі ойын - жаттығулардың бала тіліне тигізер ықпалы мол. Мысалы: «Күз түсті» ертегісін алып ойын - жаттығу ретінде өткізіп жүрмін.
«Балалар тоғайға жеміс - жидек теруге барады. Барлығының қолдарында себет бар. Олар тоғайға келе жатса, бір сиыр жатыр екен. Сиыр балаларды көріп «мө - мө - мө» деп амандасады. Содан кейін «балалар, қайда барасыңдар?» дейді.
- Балалар: - Орманға жидек теруге бара жатырмыз
Деп жауап береді.
Орманға келіп ағаштың бұтағында тоқылдақтың отырғанын байқайды. Тоқылдақ балаларды көріп «тық - тық» деп амандасады. Сонан кейін торғайлар «шиқ - шиқ» деп дыбыстайды. Қарға болса «қар - қар» дейді. Көкек те қалыспай «көкек - көкек» деп қалыспайды.
Осы тәріздес ормандағы құстар, аңдар балалармен кездеседі. «Күз түсті» ертегісінің мазмұны бойынша жүргізілетін ойын - жаттығудың мақсаты ертегі мазмұны бойынша балаларды қызықтырып, дыбыстарды анық айтуға жаттықтыру. Ертегілерден басқа көркем әдеби шығармаларды балаларға оқып беріп, олардан әңгіменің мазмұнын сұраймын. Мысалы: «Екі дос пен қайыршы қария» әңгімесін оқып беріп, әңгіменің мазмұнын сұрау арқылы Венн диаграмма әдісін қолданып, балаларға Алдан мен Сауранның мінезін салыстырамын.
Халық ауыз әдебиетінде ерте заманнан келе жатқан өзіндік ерекшеліктерімен танылған халықтың асыл ойының көркем жиынтығы мақал - мәтелдер арқылы да беріледі.
Қазақты мақал - мәтелдері негізінен елдікті, ынтымақты, бірлікті, адамгершілікті, инабаттылықты қамтиды. Сондықтан, мен «Менің Қазақстаным» «Отбасы» «Менің ауылым» тақырыптарын өткенде:
• Туған жер – алтын бесік
• Өз үйім - өлең төсегім
• Отан – оттан да ыстық
Батырлық, ерлік туралы:
• Жауынмен жер көгереді, батамен ел көгереді
• Ер - елдің көркі, өсімдік жердің көркі
Білім туралы:
• Қына тасқа, білім басқа бітеді
• Көп сөйлеген білімді емес, көп білген білімді – деген мақал - мәтелдерді
пайдаланамын.
Бала тілінің дамуына жұмбақтар үлкен роль атқарады. Әр оқу іс - әрекетінің тақырыбына сәйкес жұмбақ айтудан бастаймын.
• Кешкісін маздап жанады, таң атса сөніп қалады (Жұлдыз)
• Қырманнан көрдім, ырыздығы елдің (Дән)
• Басында аппақ шәлі, етегі елдің сәні (Тау)
Халықтық шығармалар ішінде баланы дұрыс, айқын сөйлеуге үйрететін, тілін жаттықтыруға бейімді жанр – жаңылтпаш. Жаңылтпаш арқылы сөздерді дұрыс сөйлеуге, жеке дыбыстарды алмастырмай дұрыс айтуға үйретеді.
• Көк кесе, көп кесе, Көп кесені әкелді кеше

Қорыта айтқанда балалардың ана тіліндегі дыбыстарды анық айтып, дұрыс сөйлей білуге балабақшада берілер тәрбиенің ықпалы зор.
Қазіргі заман талабына сай оқу - тәрбие үрдісін ұйымдастыру, яғни әр баланы жеке тұлға ретінде қабылдап, мектеп жасына дейінгі бүлдіршіндерді ойына, бойына шақ әдеби мұралармен сусындатып тәрбиелеу, тәрбиешінің алға қойған міндеті. Айналадағы дүниені, табиғатты бақылап түсіндіріп әрдайым жаңа сөздермен, сөздік қорын толықтырып отыру қажет деп есептеймін. Жоғарыда айтылған мүмкіндіктерге сай балалардың сөйлеу қабілеттерін тереңдетіп, шығармашылық қабілеттерін дамытуда айтқан әңгімесіне, өзі құрастырған қысқа әңгімелеріне бағыт - бағдар бере отырып, тіл байлығын, сөздік қорын дамытуды басты назарда ұстау керек деп ойлаймын. Баланы өз баламыздай жақсы көріп, білгенімізді олардың санасына құю, жеткізу тәрбиешінің алға қойған мақсаты. Сол мақсатқа жету үшін талмай, қажымай еңбек етуге міндетіміз.

Зерттеудің көкейкестілігі: Баланың жеке тұлға ретінде
қалыптасуы сәби кезінен басталады. Ол үшін балаға барлық жағдай жасалуы
керек. Өмірге келген әрбір бала бақытты болуы тиіс. Бұл – баланың басты
құқығы. Адам ұрпағымен мың жасайды – дейді халқымыз. Жақсылыққа бастайтын
жарық жұлдыз-оқу. Надан жұрттың күні – қараң, келешегі тұман, – деп
М.Дулатов айтқандай, егеменді еліміздің тірегі – білімді ұрпақ . Сусыз,
құрғақ, таса көлеңке жерге дән ексең өнбейтіні сияқты, жас ұрпақтарымызды
тәрбиелемесек өспейді, өнбейді.
Балалар – еліміздің бүгіні мен ертеңі. Мемлекетіміздің басты байлығы,
әрі тірегі. Сондықтан балаға тиісті дәрежеде жағдай жасап, денсаулығын
жақсартып, өмірін гүлдендіріп, саналы тәрбие мен сапалы білім беру-біздің
басты мақсат.
Балабақшаның күн тәртібінде түрған өзекті мәселе – баланың денсаулығы,
тәртіпті де ақылды бала өсіру, алғашқы білім нәріне жол ашу. Осыған орай,
бүгінгі қоғам мүддесіне лайықты, жан – жақты жетілген, бойында ұлттық сана
қалыптасқан парасатты азамат тәрбиелеп өсіру – отбасының, балабақшаның,
барша халықтың міндеті.
Кішкентай бүлдіршіндеріміздің алғашқы даму кезеңі, білім мен тәрбие
берудің алғашқы сатысы – балабақша. Балалардың білім алуға, еңбекке,
қоршаған ортаға бейімі, адамдармен қарым-қатынасы, сөз қорының, ойлау
қабілетінің дамуы мектепке дейінгі кезеңде қалыптасады. Баланың жеке
басының тұлға ретінде дамуы көптеген жағдайларға байланысты. Ол баланың
өзін қоршаған ортасы, қарым-қатынасы (үлкендермен және құрбыластарымен)
ойын, балабақшадағы іс-әрекеті баланың психикалық дамуына ықпал етеді. Бұл
баланың айналадағы дүниеге, заттар мен құбылыстарға жауапкершілікпен
қарауға деген түсініктерін дамытады.(27.6(
Мектепке дейінгі балалардың бейнелеу қабілеттері мен шығармашылығын
қалыптастару қазіргі таңда ең өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Ғалым-
педагогтар мектеп жасына дейінгі балалардың бейнелеу қабілетінің дамуын жан-
жақты әлі де қарастыруды қажет етеді деген пікірлер айтуда.
Бала мектепке келгенде қабылдау, ойлау және есте сақтау қабілеті жоғары
дәрежеде болуы тиіс. Сондықтан балаға мектепке дейін бейнелеу қабілетін
дамыту маңызды. Осы жасқа лайықты ойлау, есте сақтау қабілеті мен ақыл-ой
және ересек адамның парасатты қамқорлығынсыз баланың талабы толығымен
ашылмай қалуы мүмкін. Мектепке дейінгі балалық шақта есте сақтау, бейнелеу
қабілеті біршама дербестікке ие болады. Мектепке дейінгі балалардың есте
сақтау қабілетін дамыту баланың ес процесінің қалыптасу өрісіне бір
деңгейде көрініс бермейді, сондықтан да оны белсенді түрде ынталандыра
білуіміз шарт. Мектепке дейінгі балалардың өмір сүру қалпы, оның есте
сақтау және ойлай білу дәрежесімен тығыз байланысты. Сондықтан да есті
дамыту – үлкен өзгеріс есті-бала алдында есте қалдыру, бейнелеу мақсатын
қойып, тиісті тәсілдер қолдануды бастайтын (мысалы, есте қалдыру үшін іс-
әрекетті бірнеше рет қайталайды) арнайы мнемикалық іс-әрекетің болуы дейді.
Мектепке дейінгі балалардың есте сақтау, бейнелеу қабілетіне тән
заңдылықтар да қазіргі таңда зерттелінуде.
Мектеп жасына дейінгі балалардың бейнелеу қабілетінің рөлі, ойлау
процесіне қарағанда маңызды болмаса онан кем емес.
Мектепке дейінгі балалардың бейнелеу қабілетінің жоғары болатындығын
ғалымдар кеңінен қарастырды.
Балабақшада бейнелеу өнерімен шұғылдану болмысты танудың тиімді құралы
болып табылады және сонымен бірге көзбен көріп қабылдау, қиялдау,
кеңістікті елестете білу, есте сақтау, сезім және басқа психикалық
процестердің дамуы мен қалыптасуына жәрдемдеседі.
Мектеп жасына дейінгі балалардың бейнелеуі дегеніміз – олардың қиялынан
туындаған көріністердің және құлағымен естіп, қолымен ұстаған нәрселердің
және тағы да басқалары осы рецепторлардың бәрін біріктіре қалдырғанда ғана
тиісті мағұлматты есте қалдыруы.(8.35(
Мектеп жасына дейінгі шақ өмірдің ерекше әлемі немесе жұмақ сынды
кезеңі емес. Балалар өмірінде де үлкендер сияқты күрделі шешілуі қиын,
кейде тіпті шешілмейтін проблемаларда қөп және олар мектеп жасына дейінгі
балаларды жастайыннан ренжуге, қапалануға, қиыншылықтарды жеңе білуге,
күресуге, қуануға мәжбүр етеді. Мектепке дейінгі баланың бейнелеуінде және
қайта жаңғыртуында адамның немесе жануардың бейнесі белгілі бір атпен
сақталады. Шығармашылықтың – тұлғаны дамытудағы әмбебап механизмі,
шығармашылық даму деңгейі – жалпы тұлғаның даму көрсеткіші бола алады.
Философтар С.С.Гольдендрихт пен Л.А.Пьянова атап көрсеткендей,
шығармашылықтың негізі адам жан дүниесін жаңғырту.
Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту Меемлекеттік жалпыға міндетті білім
беру стандарты оқу жүктемесіне 5 білім саласының мазмұны кіреді:
Денсаулық , Қатынас , Таным, Шығармашылық, Әлеумкттік орта соның
ішінде Шығармашылық білім беру саласының мақсаты.
-мектеп жасына дейінгі балалардың сезімдік-эмоционалдық ортасы мен
эстетикалық талғамын қалыптастыру,шығармашылық ойлау мәдениеті мен
елестетуін дамыту.
Шығармашылық білім беру саласында баланың әлемге деген эстетикалық
қатынасы мен ұлттық ,классикалық және заманауи көркем құралдарының дамуымен
бірге қалыптасуы қарастырылады.Балалар шығармашылығы мен әрекеттерін
біріктіру арқылы балалардың көркемдік қабілеттерін қалыптастырады.[5.5]
Ырғақты музыкаға отырып –тұру ,басын шайқау,бір аяқпен екінші аяққа
кезек басып иілу қозғалыстарын орындайды.Заттардың түрлі пішіндері мен
түстеріне қызығушылық білдіреді.Бөлме жиһазы мен ойыншықтардың
ерекшеліктерін ескереді.арындаштар мен фломастерлерді,дайын жапсырма
пішіндерді (аппликация) қолданып үйренеді.[29 .7]
Шығармашылық деген сөздің төркіні, этимологиялық шығару, ойлап
табу дегенді білдіреді. Демек жаңа нәрсе ойлап табу, сол арқылы жетістікке
жету деп түсіну керек. Философиялық сөздік: …шығармашылық –
қайталанбайтын, тарихи қоғамдық мәні бар, жоғары сападағы жаңалық ашатын
іс–әрекет, – деп түсіндіріледі. Көрнекті психолог Л.С.Выготский
шығармашылық деп жаңадан ашатын әрекетті атаған. Ал осы мәселені терең
зерттеген психологтардың бірі Я.А.Пономарев оны даму ұғымымен қатар
қояды. Өйткені жаңалық, әсіресе интеллектуалдық тұрғыда болса, ол баланың
психикасын жаңа сапалық деңгейге көтереді деп есептейді. Бұл пікір бүгінгі
күні педагогиканың талаптарына сәйкес келуімен көңілге қонымды. Қазіргі
жағдайда мемлекеттердің даму деңгейі табиғи ресурстардың байлығымен ғана
емес, сонымен қатар интеллектуалдық және шығармашылық әлеуметімен, ғылым
мен өндірісте жаңа технологияларды игеру мен енгізу табыстарымен
анықталады. Осылай баланы үздіксіз бақылау барысында өзіндік жұмыстар жасай
бастайды. 2 – 3 жас аралығындағы сурет салуға деген қызығушылық туады.
Шығармашылықпен жұмыс жасау тәрбиелеу барысында өзін қоршаған ортамен
байланыстыра бейнелеуді тапсыру керек.
Балабақшадағы балалардың қабілеттері екі түрлі әрекетте дамиды.
Біріншіден, кез келген бала оқу әрекетінде адамзат баласының осы кезге
дейін жинақталған тәжірибесін меңгерсе, екіншіден, кез келген бала
шығармашылық әрекеттер орындау арқылы өзінің ішкі мүмкіндіктерін дамытады.
Оқу әрекетінен шығармашылық әрекеттің айырмашылығы – ол баланың өзін – өзі
қалыптастыруына өз идеясын жүзеге асыруына бағытталған жаңа әдіс –
тәсілдерді іздейді. Мәселені өзінше, жаңаша шешуге талпыныс жасайды.
Бүгінгі күні балабақша балалары кез келген шығармашылық тапсырмалар шешуді
табыспен меңгере алады. Тек ол жұмысқа дұрыс басшылық, шебер
ұйымдастырушылық керек. (10.58(
А.В.Морозов, Р.М.Голубчик т.б. зерттеушілер шығармашылық ұғымына
берілген көптеген анықтамалардың ішінен жалпы ұстанымдарды белгіледі:
● шығармашылық – жаңа тәсілге сәйкес қажеттіліктерге бейімделу
қабілеті, жаңаша бейімделу ғана даму мен өсуге түрткі болады.
● шығармашылықты зерттеудің үш аспектісі бар: нәтиже, адам және
процесс.
● адам бойындағы жаңарулар, жаңа нәтижеге жету процесс сипаты ретінде
жаңашылдық, үйлесімділік, ізденімпаздық қажеттілікті қанағаттандыру және
мақсат қою қабілеттері есептелінеді;
● шығармашылық нәтиже түрі сан алуан
Балабақшада топтарда өткізілетін түрлі пәндердің өмірдегі орны мен оған
деген көзқарастың өзгеруіне байланысты балалардың білімін тереңдету
мақсатында қолданылатын шығармашылықты дамыту жаттығулар жүйесі,
тапсырмалар және тағы да басқа түрлі материалдар – кең түрде зерттеу
жұмыстарын әлі де болса қажет ететіндіктен зерттеу тақырыбын Мектеп жасына
деййінгі балалардың шығармашылығын сабақ барысында дамыту деп алуымызға
негіз болып отыр.
Зерттеу объектісі:Тәжірибелік эксперемент жұмысы №1 Арман мектеп-
бақшасында жүргізілді. Тәжірибелік эксперемент жұмысына №13 Құлыншақ тобы
оның ішінде 15 бала қатысты.
Зерттеу пәні: Мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылығын сабақ
барысында дамыту ерекшеліктері.
Зерттеу мақсаты: Мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылығын сабақ
барысында дамыту жолында әдіс-тәсілдердің, методикалардың
қолданылатын ойындардың ерекшеліктерін теориялық тұрғыдан негіздеу,
тиімділігін практика жүзінде дәлелдеу.
Зерттеу міндетттері:
1.Шығармашылықты дамыту мәселелері жайында ғалымдардың көзқарастарына
талдау жасау;
2.Бала тұлғасын қалыптастыруда шығармашылықты дамытудың жолдарын
анықтау;
3. Білім берудің жаңа парадигмасы жағдайында
балалардың шығармашылық қызығушылығын қалыптастырудың құрылымдық-мазмұндық
моделін жасап, өлшемдері мен көрсеткіштерін, деңгейлерін негіздеу.
Ғылыми болжам: егер, балабақша үрдісінде шығармашылықты дамыту
жолдарын тиімді қолданылса , онда, балалардың шығармашылық дамуының
ерекшеліктері анықталып, белсенділіктері артады.
Зерттеу әдістері. Жұмыста баяндау, сипаттау, салыстыру, тәжірибені
байқау, ой–пікірлерді жинақтау, қорыту; шығармашылықты дамыту барысындағы
тапсырмаларды орындау дәрежесін тексеру, бекіту, бақылау әдістердің
тиімділігін эксперимент арқылы тексеру; тәжірибелік – эксперимент жұмысының
мәліметтерін қорытындылау.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы.
– жүйенің құрамды компоненті ретінде көрінетін объектілерді, жағдаяттар
мен құбылыстарды тану, жасау, қайта өңдеу мен қолдануға бағдарланған
шығармашылық әрекетті ұйымдастырумен ерекшеленетін шығармашылық
тапсырмалар жүйесін құру және жүзеге асыру;
– оқу үдерісінде шығармашылық тапсырмалар жүйесімен жұмысты тиімді
ұйымдастырудың педагогикалық шарттарын анықтап, теориялық негіздеу
және тәжірибеде тексеру.
Зерттеудің теориялық маңызы. Балабақшада оқуға деген ынта–жігерін,
қызығушылығын арттыруға байланысты дидактикалық ойындар ғылыми–теориялық
негізі лингвистикалық және әдістемелік тұрғыдан зерттелсе, жұмыстың
нәтижелері тіл білімі, әдістеме, педагогика ғылымдарының теорияларын
жетілдіріп, балалардың қабілетін одан әрі дамытуға мүмкіндік жасайды.
Зерттеудің практикалық маңызы. Зерттеудің нәтижелерін оқытудың мазмұны
мен тәсілдерін жетілдіру үшін тәрбиеге қосымша ретінде пайдалануға болар
еді. Жұмыс топта шығармашылықты дамыту жолдарын оқытуды жаңарту үшін
тапсырмаларды түрлендіріп шығармашылықты дамытуда бағыт–бағдар беріп, білім
беру жүйесін дамытуға өзіндік үлес қосары сөзсіз. Балабақша топ сабақтарын
сапалы өткізуге көмектеседі, балабақша мектепке дейінгі мекеме
тәрбиешілеріне іс жүзінде пайдасын тигізеді.
Зерттеу жұмысының құрылымы:
1. Мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілеттерін дамыту
үдерісінің психологиялық-педагогикалық мәнін айқындау.
2. Мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілеттерін дамыту
критерийлері мен деңгейлерін анықтау.
3. Мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілеттерін дамытудың
практикалық тәжірибесін талдау.
4. Сабақтарда мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілеттерін
дамытудың тиімді шарттарын айқындау
Қорғауға ұсынылатын қағидалар:
Жалпы шығармашылыққа шолу жасау, шығармашылықтың педагогика
ғылымындағы алатын орнына тоқталу. Шығармашылықты дамытуға қойылатын
негізгі талаптарды анықтау;
• Ойындар, соның ішіндегі шығармашылықты дамыту мәселесіне
қатысты көрнекілік құралдардың топтастырылуына тоқталып өту;
• Шығармашылықты дамыту материалдарын меңгеру кезіндегі
балабақша топ балаларының қызығушылық деңгейін анықтау;
• Балабақша топ балаларының қызығушылығы арттыруға бағытталған
жаттығулар жүйесі,шығармашылықты дамыту барысындағы әдіс-
тәсілдердің тиімділігіне тоқталу;
• Балабақша топ балаларының қабілетін ашу, танымын кеңейту,
іздендіру, пәнге қызығушылығын арттыруы бағытталған жұмыстарды
топтастыру;
• Жасалған жұмыстың шығармашылықты арттырудағы рөлінің
теориялық негізін анықтап, оның практикада жүзеге асырылуының
тиімді жолдарын белгілеп, эксперименттен өткізу, түрлі
жаттығуларды іріктеп беру.
Ғылыми жұмыстың құрылымы: кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан,
әдебиеттер тізімінен, қосымшалардан тұрады.
Кіріспе бөлімінде зерттеудің көкейкестілігі, ғылыми апппараты: мақсаты,
обьектісі, пәні, міндеттері, болжамы, әдіснамалық негіздері, әдістері мен
негізгі кезеңдері беріліп, практикалық мәні , ғылыми жаңалығы және қорғауға
ұсынылатын қағидалар баяндалалды.
І. МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ МЕКЕМЕДЕГІ ШЫҒАРМАШЫЛЫҚТЫ ДАМЫТУ МӘСЕЛЕСІ .
шығармашылық, қабілет ұғымына анықтама беріледі.
ІІ. ШЫҒАРМАШЫЛЫҚТЫ ДАМЫТУДЫҢ МАҚСАТЫ МЕН ОҒАН ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР ЖӘНЕ
НЕГІЗГІ МІНДЕТТЕРІ, ТӘЖІРИБЕЛІК ЖҰМЫС ТҮРЛЕРІ. атты тарауда оқу іс-
әрекетінін ұйымдастырудадың тиімді жолдары мен шығармашылық тапсырмалардың
мазмұны сараланып, эксперимент жұмысының нәтижелеріне талдау жасалды.
Қорытындыда теориялық және эксперименттік жұмыс нәтижелеріне негіздеме
тұжырымдар мен ұсыныстар беріледі.
Қосымшада зерттеу мазмұнына қатысты жұмыстардың үлгілері көрсетіледі.
Мектепке дейінгі мекемеде шығармашылықты дамыту мәселесі
1.1 Мектепке дейінгі мекемедегі шығармашылықты дамыту мәселесі.
Өнердің, білімнің кілтін тапқан ғана озады деген бүгінгі талабы
таудай, қабілет-қарымы мол, ізденімпаз жастарға тек еңбек етсеңдер,
сауатты,  мәдениетті, өнерлі, білімді болсаңдар ғана, білекті бірді, ал
білімді мыңды жеңеді деген ата-бабаларымыздың ұлағатты сөзін келтіріп
айтқаны, бұл  – халықтың сана-сезімінің, дәстүрінің, рухани байлығының
кемелденгенінің айқын көрінісі. Президентіміз Нұрсұлтан Әбішұлының білім
мен еңбекке деген құштарлық, таусылмас ерік-жігер әр жастың бойынан
табылатын болса, Қазақстан дамыған елдерді қуып жетіп қана қоймай, солармен
иық теңестіре тұратындай елге айнала алатындығын жас буынға жеткізе айтуы
болды.(1.75(
Мектеп жасына дейінгі баланы тәрбиелеу, дамыту және білім беру
мәселелерінде отбасы мен балабақша ұжымының бірлескен өзара тығыз
байланыста болуы қажет.
Білім беру жүйесінің негізгі мақсаты – тұлғаны оқыту, тәрбиелеу,
дамыту. Бұл мақсаттар өзара тығыз байланыста болғанда ғана нәтижелі болады.
Баланы өмірге дайындау үшін дамытудың маңызы ерекше. Даму барысы:
1. Зердесін дамыту.
2. Эмоциясы мен сезімдерін дамыту.
3. Күрт қиыншылықтарға төтеп бере алуын дамыту.
4. Өзіне-өзінің сенімділігін, өзін-өзі қабылдау, жақсы көруді дамыту.
5. Өзін-өзі алып жүре алуын, дербестігін дамыту.
6. Танымдық үрдісін дамыту.
7. Өзін-өзі көрсете алуына, өзін-өзі жетілдіруге ынтасын дамыту.
Мектеп жасына дейінгі баланың шығармашылық қабілетін дамыту мәселесін
талдау ең алдымен қабілет ұғымының мәнін түсініп алуды қажет етеді.
Философияда қабілеттерді тұлғаның белгілі бір әрекетті орындауға жағдай
жасайтын жеке ерекшеліктері дей келе, олар қоғамдық – тарихи іс –
әрекеттердің нәтижесінде қалыптасып, әрі қарай дамып отыратындығын атап
көрсеткен.
Қабілеттілік – адамның мінез-құлқын реттеп, оның тіршілік етуіне қызмет
етеді, психикалық әрекеттің негізіне, шартына айналады. Қабілеттілікті
анықтайтын қасиеттер: сезімталдық, байқағыштық, аңғарымпаздық, зеректік,
ойлампаздық, көрегендік, зерделі-лік, идеяларды оңай туындата алушылық, сөз
саптау еркіндігі, тұтас қабылдауға, ұғымдарды салыстыруға (алыстату,
жақындату, қиыстыру, т.б.), топшылауға бей-імділік және тағы да
басқалар.(28.16(
Қабілеттің дамып, қалыптасуы үрдісі әртүрлі деңгейде өрістеп отырады.
Оның алғашқы деңгейін репродуктивтік, екінші деңгейін шығармашылық деп
атайды. Мұндағы репродуктивтік деңгей – жұрттың бәріне ортақ оқи, жаза,
есептей білу, шығармашылық деңгей – арнайы қабілеттіліктің танылуы.
Әрбір адам баласы өз бойындағы қабілеттің дамып, қалыптасуындағы
алғашқы деңгейінде оқу, білімді игеруге, іс-әрекетті қажетті дәрежеде
жүзеге асыруда икемділік көрсететін болады. Екінші деңгейде жаңа бір заттар
мен туындыларды жасай алатын мүмкіндігін байқатады. Қабілеттің қандай түрі
де еңбекпен дамып, қалыптасады. Ешкім маңдай терін тамшылатып еңбек
етпейінше, оның бойындағы қабілет ешқандай мән-маңызға ие бола алмайды.
Өйткені, қабілет ойлау, күшті ерік-жігер, тұрақты мінез, қажыр-қайрат,
ұшқыр қиял тәрізді адамның жан қуаттарының сан түрлі жақтарымен тығыз
байланысты. Қабілетті адам шығармашылықпен іс атқармаса, тіпті талантты
болса да өз қабілетінен айырылып қалады. (12.87(
Шығармашылық деген сөздің төркіні, этимологиялық шығару, ойлап
табу дегенді білдіреді. Демек жаңа нәрсе ойлап табу, сол арқылы жетістікке
жету деп түсіну керек. Философиялық сөздік: …шығармашылық –
қайталанбайтын, тарихи қоғамдық мәні бар, жоғары сападағы жаңалық ашатын
іс–әрекет, – деп түсіндіріледі. Көрнекті психолог Л.С.Выготский
шығармашылық деп жаңадан ашатын әрекетті атаған. Ал осы мәселені терең
зерттеген психологтардың бірі Я.А.Пономарев оны даму ұғымымен қатар
қояды. Өйткені жаңалық, әсіресе интеллектуалдық тұрғыда болса, ол баланың
психикасын жаңа сапалық деңгейге көтереді деп есептейді. Бұл пікір бүгінгі
күні педагогиканың талаптарына сәйкес келуімен көңілге қонымды. Қазіргі
жағдайда мемлекеттердің даму деңгейі табиғи ресурстардың байлығымен ғана
емес, сонымен қатар интеллектуалдық және шығармашылық әлеуметімен, ғылым
мен өндірісте жаңа технологияларды игеру мен енгізу табыстарымен
анықталады. Осылай баланы үздіксіз бақылау барысында өзіндік жұмыстар жасай
бастайды. 2 – 3 жас аралығындағы сурет салуға деген қызығушылық туады.
Шығармашылықпен жұмыс жасау тәрбиелеу барысында өзін қоршаған ортамен
байланыстыра бейнелеуді тапсыру керек.
Балабақшадағы балалардың қабілеттері екі түрлі әрекетте дамиды.
Біріншіден, кез келген бала оқу әрекетінде адамзат баласының осы кезге
дейін жинақталған тәжірибесін меңгерсе, екіншіден, кез келген бала
шығармашылық әрекеттер орындау арқылы өзінің ішкі мүмкіндіктерін дамытады.
Оқу әрекетінен шығармашылық әрекеттің айырмашылығы – ол баланың өзін – өзі
қалыптастыруына өз идеясын жүзеге асыруына бағытталған жаңа әдіс –
тәсілдерді іздейді. Мәселені өзінше, жаңаша шешуге талпыныс жасайды.
Бүгінгі күні балабақша балалары кез келген шығармашылық тапсырмалар шешуді
табыспен меңгере алады. Тек ол жұмысқа дұрыс басшылық, шебер
ұйымдастырушылық керек. (10.58(
Шығармашылық – бұл адамның өмір шындығында өзін – өзі тануға ұмтылуға,
іздену. Өмірде дұрыс жол табу үшін адам дұрыс ой түйіп, өздігінен сапалы,
дәлелді шешімдер қабылдай білуге үйренуі қажет. Адам бойындағы қабілеттерін
дамытып, олардың өшуіне жол бермеу, оның рухани күшін нығайтып, өмірден өз
орнын табуға көмектеседі. Өйткені адам туынды ғана емес, жаратушы да.
Баланың шығармашылық қабілеттерін дамытудың жолдарын, құралдарын анықтау
психология мен педагогика ғылымдарына өте ертеден зерттеліп келеді.
Шығармашылық әлемдік мәдениеттің барлық дәуіріндегі ойшылардың назарына
болғандығын байқауға болады. Бұл әрекеттер өзінің логикалық шегіне жеткен
деп айтуға болмайды. Сондықтан, шығармашылық педагогикасының негізгі
мақсаты – бүгінгі күнгі талаптарынан туындаған, озық қоғамға лайықты жаңа
сана, рухани сапа қалыптастыру және тың жолдар мен соны шешетін шешімдер
іздестіру болып табылады. (16.38(
Мектеп жасына дейінгі балалардың қабілеттерінің ерекшеліктері.
Мектепке дейінгі жас – бұл бала тұлғасы мен сапасының дамуы қуатты жүретін,
ерекше құнды, қайталанбас кезеңі. Сондықтан да, мектепке дейінгі кезеңде
білім берудің алғашқы басқышы, қиын да, қадірлі жұмыс. Мектепке дейінгі жас
балаға белгілі бір білім ғана беріп қоймай, оны жалпы дамыту, яғни сөйлеу,
оқу, қоршаған ортаға дұрыс көзқарасты болу, жағдайларды объективті түрде
бақылап, талдау жасауға үйрету, ойын дұрыс айтуға, дәлелдеуге, сөйлеу
мәдениетіне үйрету. Дамыта оқытудың басты мақсаты –баланы оқыта отырып,
жалпы дамыту. Әрине мектеп жасына дейінгі баланың зейіні тұрақсыз,
импульсивті, қабылдау мүмкіндіктері әртүрлі болады. Дегенмен әр баланың бір
нәрсеге бейімі болады.
Бейімділік – оянып келе жатқан қабілеттің алғашқы белгісі. Баланың
жасырын, тіпті тым терең жатқан қабілеттерінің көрінуін мүмкіндік жасау тек
оқыту үрдісі кезінде үлкендердің басшылығымен жүзеге асады.
Педагогика ғылымы еш нәрсеге бейімі жоқ, қабілетсіз адам болмайды деп
дәлелдейді. Сол себебті, балалардың қабілетін кеңінен өрістете дамытуға тек
мектепке дейінгі мекеме ғана мақсатты түрде ықпал ете алады. Балалардың
өзіндік жұмыстарының мән – мағынасын ұйымдастырудың тәсіл – амалдарын бір
ғана белгімен сипаттауға болмайды. Өзіндік жұмыстың ұйымдастырудың негізгі
шарттары мыналар:
• Педагогтың нақты тапсырмалар беруі;
• Жұмысты орындаудың уақытын белгілеу;
• Тәрбиешінің басқаруымен балалардың дербестігінің өзара байланысы
олардың жұмысты өз еркімен орындау.
Балалардың өзіндік жұмысы – тәрбиешінің қажетті нұсқаулары бойынша
баланың оқу жұмысының жеке дара және ұжымдық түрі. Өзіндік тапсырмаларды
орындау барысында балалардан белсенді ойлау талап етілді. Осының
нәтижесінде балалар өздігінен бақылауды үйренеді, олар да тапсырылған істі
орындаудағы жауапкершілік сезім, еңбексүйгіштік, табандылық, ұйымшылдық,
бір – бірімен деген жолдастық көмек қалыптасады. Өзіндік жұмыстың негізгі
мақсаты балалардың танымдық міндеттерін қалыптастыру, шығармашылық
қабілеттері мен қызығушылығын жетілдіру, білімге қүштарлығын ояту. Тәрбиеші
оқу іс-әрекетінде әдіс – тісілдерді пайдалана отырып, балалардың ұсыныс –
пікірлерін еркін айтқызып, ойларын ұштауға және өздеріне деген сенімін
арттыруға мүмкіндік туғызып отыру қажет. Әдіс – тәсілдер арқылы өткізген
әрбір оқу іс-әрекетінде балалардың ойлануына және қиялына негізделіп
келеді, баланың тереңде жатқан ойын дамытып оларды сөйлетуге үйретеді.
Түрлі әдістемелік тәсілдер пайдалану арқылы қабілеті әртүрлі балалардың
ортасынан қабілеті жоғары баланы іздеп, онымен жұмыс жасау, оны жан – жақты
тануды ойлап, балалардың шығармашылық деңгейін бақылап отыру әрбір
тәрбиешінің міндеті.
Балалармен жұмыс істеу – ерекше маңызды педагогикалық мәселе. Осыған
байланысты дарынды, шығармашыл балалармен жұмыс істеудің төмендегідей
кезеңдерін анықтауға болады:
• Баланың жеке ерекшелігін, дарынын зерттеу;
• Балалар шығармашылық өнімдерін жариялау;
• Игерілген нәтижелерді бақылау.
Яғни осындай жұмыс істеу бағыттары арқылы бала белгілі бір шеберлікке
жеткен соң, оның шығармашылық қабілеті дамиды, өзіндік идеясы туып, үлкен
ізденіс пайда болады. Дарынды баланың бойындағы дамыған сана белсенділігі
мен таным белсенділігі, тума қабілеті. Ол қабілет балабақшада сан алуан
ғылыми салалардан білім алу арқылы және тәрбиешілердің көмегі арқылы
ашылады және дамиды. Осындай жұмыстарды үнемі жүргізу шығармашылыққа
баулуға, шәкірт бойындағы талант көзін ашып, тілін байытуға, қиялын ұштауға
өз әсерін тигізеді.
1.2.Мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылығын дамыту әдіс-
тәсілдері мен жолдары.
Әр баланың бойында табиғат берер ерекше қабілеті, шығармалық болады.
Бұлақ көрсең көзін аш – дегендей, осындай баланың бойындағы шығармашылық
қасиетін дамыту көбіне тәрбиешілердің кәсіби біліктілігіне байланысты
екендігі айдан анық. Жаңа субъект-субъект оқыту парадигмасымен жұмыс
жасау, әр баланың бойындағы дарындылық қасиеттерін анықтап, дамыту,
мектепте өз дәрежесінде жүргізілуі керек.
Шығармашылық пен қабілеттіліктің не екенін, бала шығармашылығының
деңгейін анықтайтын психодиагностикалық әдістемелердің тиімділігін,
нәтижелілігін білетін тәрбиеші ғана дарынды баламен нәтижелі жұмыс істей
алады.
Шығармашылығы жоғары деңгейдегі баламен жұмыстың негізгі мақсаты —
олардың шығармашылық жұмыста өзінің қабілетін іске асыруға дайындығын
қалыптастыру. Ал мақсатқа жету- оқу бағдарламасын тереңдетіп оқыту және
балардың танымдық белсенділігін дамыту арқылы жүзеге асады. Баланың
дарындылығын анықтап, олармен жұмыс жасау қалай жүзеге асырылуы керек? Ол
үшін баланың дарындылығын анықтап,дамыту үшін әртәрбиеші өзінің алдына
мынандай мақсаттар мен міндеттерді қоюы керек.
1. Баланың ақыл-ойының, эмоционалдық және әлеуметтік дамуы мен
ерекшеліктерінің өзіндік ашылу деңгейі мен өлшемін ескеру;
2. Жан-жақты ақпараттандыру;
3. Коммуникативті бейімдеу;
4. Баланың шығармашылық бағытының ашылуына, дамуына, қоршаған ортаға өзін-
өзі жарнамалауына көмек көрсету.(11.43(
Осы мақсаттар мен міндеттерді орындауда тәрбиеші мынандай жұмыс
түрлерін өз іс-тәжірибелерінде пайдаланса өзі өнімді нәтиже алмақ.
1. Икемді және ұтқыр оқу жоспарын құру;
2. Оқытуда тәуелсіз қозғалыс жасау;
3. Баланың өзінің жұмысын өзі жоспарлап, шешім қабылдауына ықпал ету;
4. Баланың қызығушылығына байланысты жұмыс жоспарын құру;
Осындай жұмыс түрлерін ұйымдастыруда тәрбиешілер мынандай мәселелерге
баса назар аударулары керек:
1. Оқу іс-әрекеттерінде шығармашылық сипаттағы тапсырмаларды іріктеу,
орындау, талдау жұмыстарын жүйелі жүргізуге;
2. Балалардың білім деңгейі мен олардың өз мүмкіндіктерін пайдалану
көрсеткішін арнайы әдістемелер бойынша жүйелі түрде тексеріп отыруға;
3. Оқу іс-әрекетінен тыс мезгілде жүргізілетін жұмыстарға – пәндік
сайыстар,ойындар мен шығармашылық байқауларға дайындық жұмыстарын жыл
бойы жоспарлы жүргізуге;
4. Мектепке дейінгі мекемелерде дарынды балалар үшін арнайы топтар құрып,
оқу бағдарламаларын жеделтетіп оқытуды ұйымдастыруға.
Қабілетті ұрпақ тәрбиелеуде тәрбиеші жаңа педагогикалық технологияларды
пайдалану қажет, олардың ерекшеліктері – өсіп келе жатқан жеке тұлғаны жан
–жақты дамыту. Инновациялық білімді дамыту, өзгеріс енгізу, жаңа
педагогикалық идеялар мен жаңалықтарды өмірге әкелу. Бұрынғы шәкірт тек
тыңдаушы, орындаушы болса, ал қазіргі білім алушы бала – өздігінен білім
іздейтін жеке тұлға екендігіне ерекше мән беруіміз керек. Қазіргі білім
алушы бала:
• Дүниетаным қабілеті жоғары;
• Дарынды, өнерпаз;
• Іздемпаз, талапты:
• Өз алдына мақсат қоя білу керек;  



Материалды Word форматында жүктеп аласыз
Тарифке кіреді
0 ұстаз жүктеп алған
6 мамыр
523
Бұл материалды қолданушы жариялаған. UstazTilegi материалдың мазмұны мен авторлық құқықтарына жауап бермейді. Авторлық құқық бұзылған жағдайда шағым қалдыра аласыз
"Ұстаз" платформасында тіркелген пәндік олимпиадалар
Аттестацияға жарамды екенін көру үшін "Ұстаз" платформасында "Жарыстар, олимпиадалар тізімінен "Ustaz tilegi" деп іздесеңіз шығады
Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу
Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз
Осы тақырыпта
көрнекілік керек па?
10 000 астам көрнекіліктерді жинап қойдық.
Көрнекілік бөліміне өтіп тақырыбын жазып жүктеп алыңыз!
Министірлікпен келісілген Аттестацияға жарамды курстар тізімі