Балалардың шығармашылық қаблеттері психикалық және педагогикалық зерттеу бойынша дамуы

Әдістемелік мақсаты:

Оқу-ақпараттық коммуникативтік технология негізінде жетілдіру

барысында психологиялық-педагогикалық зерттеу бойнша болашақ

музыкалық жетекшілердін танымдық қабілетін арттыру мәселелерді шешу жолдарын іздестіру.

Жоспар:

І-кіріспе бөлім

ІІ-Негізгі бөлім:

1- Психологтардың пікірлері

2- Инновациялық техналогияларда қолдану жолдары

3- Шығармашылық тапсырмалар

4- Балалардың дербес уақыттарында жетілдіру жолдары

5- Музыкалық іс-әрекеттер арқылы шығармашылық қаблеттерін

жетілдіру жолдары.

ІІІ-Қортынды

IV-Әдебиет

«Егер сіздер өз балаларың дарынды болсын

деп ойласаңдар, онда оларға бірінші

қадамдарын жасауға көмектесу керек,

және өздерініге ойлануға қажет»

Б.П.Никитин.

Шығармашылық деген не? Оны қалай түсінуге болады? Осы сұрақтарға энциклопедиялық сөздікте жазылған түсінукке назар аударайық:

шығармашылық- бұл жаңа мәдениетті, материялдық жоғары денгейде тудыратын сапалық іс-әрекет.

«Балалар шығармашылығы» - ол өздерінің шығармашылық әрекет жасауна жағдай жасайтын ойындар, қол ұстасып жүрумен өлеңдер,

сахналған шығармалар аз емес. Шығармашылық қаблеттер ақыл -ой процестерімен тығыз байланысты, яғни зейінді, байқағыштықты, тапқырлықты талап етеді. Баланы эстетикалық және ақыл ой тұрғысынан жетілдіре отырып, оның қабылдау және көз алдына елестету қабілетін жандандыратын, ой қиялын оятатын кішкентай да болса шығармашылық көріністерін барынша демеп, қолдау керек. Ересек адам балаға шығармашылық тапсырмалар берген кезде ақыл-ой белсенділігін қажет ететін ізденіс туады. Мәселен, ән айтқанда бала әуеннің өзі тапқан түрін жанынан шығарып айтады, әдеби мәтіннің бейнелі интонация сәйкестігин табуға тырысады.

Психологтардың пікірлері бойынша, шығармашылық қаблеттер сяби кезеңінен басталады деп айтады. Эстетикалық тәрбие тек қабылдаумен

және орындаумен шектелсе, онда шығамашылық даму процестері

толығымен орындалмайды – дейді психолог Б.М.Теплов.

Ғылымдар бастауыш сынып оқушыларды зерттеген кезеңде оқушылардың шығармашылық қабілеттері әр-түрлі деңгейде болғанын дәлелдеді. Онын себебі: баланың жасы кішірек, болсадығы даму қабілеттері бірдей екені байқалады. Ал мектепке баратын балалардың даму деңгейлері бір-бірне ұқсамайтын болып

шықты. Бұл нені анықтайды? Яғни, баланың жасы тым кішкентай болса,

солай-ақ бірінші жылдардан бастап шығармашылық қабілеттерін дамытуға өте

қажет.

Қазіргі заман адамнан жылдам тапқырлық, шығармашылық қабілеттерді

талап етеді. Инновациялық технологиялар уақыты балаларға өжеттілік пен

тапқырлықты, еркін ой-қаблеттерін, өз істерін қанағаттырған кезеңге жеткізу

талаптар қойып отыр. Сол талаптарды менгеру үшін педагог педагогикалық

және психолокиялық процестерді қолданып жақсы, сапалық білім беру жағдай

жасау керек.

Баланың музыкамен байланыс процестерде даму жолдарын қалай

көрсетуге болады? Біріншіден ол-шығармашылық тапсырмалар, балаларға музыканың образдық мазмұнын ашуға үйрету.

Ұлтын сүйген ұлы қаламгер М.Әуезовтің «Ел болам десең, бесігіңді түзе»

деген даналығында бала тәрбиесіне ден қойып, көңіл бөлу керек деген ұғым

жатыр.Еліміздің болашағы – ұрпақты тәрбиелеуде бінші бесік – отбасы болса,

екінші бесік – бала бақша екені даусыз. Сондықтан бала бақша өнегелі өмір тұғырынан түспей, мәртебесін төмендетпей, еліміздің жарқын болашағы үшін

тәрбинің тал бесіктей қызмет етуі тиіс.

Бала бақша – мектеп ке апаратын баспалдақ екені даусыз. Сол себепті де баланы белснді шығармшылыққа баулу қажет. Бұл тәрбиешіден тәрбиелеудің

ғылыми негізін жете түсінудің, әдістемелік шеберлік талап етеді. Бала бақшада

жүргізілетін сан-салалы әдістемелік жұмыстардың бірі – баланың дербес

музыкалық шығрмашылығын шындалады.

Музыкалық дербес қызметте балалар өздерінің ынталары бойнша өлең айтады,

қол ұстасып ән жүргізеді, күрделі емес билер орындайды, тақпақты мәнерлеп

оқиды т.б. Жалпы балалардың музыкамен дербес әуестенуіне музыкалық

сабақтар өтіледі. Дербес уақытта балалардың өзіндік музыкалық

шығармашылығын ән – күй жетекшісі сауатты басқара білу қажет. Және

музыкалық сабақтарда музыкалқ шығармашылығын сауатты басқара білуі

қажет. Ол үшін музыкалық жетекші басқарудың тиімді мажмұны мен формасын

тандай алуы абзал.

Баланың шығармашылықпен айналысуына тыйым салынбайды.

Бұдан бала өзімен – өзі болып, музыкалық жетекші қажет кезінде көмекке шығармашылықпен айналысуның тиімді жағы мынадай:

1 2

Баланың бойндағы Өз дағдыларын,

өнерге деген, Іскерлітерін

эстетикалық сезімдерін шығармашылық ынтасын

оятады, өз-өзіне көрсетуге мүмкіндік

сенімділікті тудырады. береді

3

Нәтижесінде-

Мектеп жасына

дейнгі балалардың

жан-жақты жеке тұлға

болып қалыптасуына

ықпал етеді.

Осы жоғарыда аталған баланың дербес шығармашылықпен айналасуындағы

тиімдіктері жүзге асуы үшін ән-күй жетекшісі төмендегі жағдайларға көңіл

аударуы қажет:

- баланың бала бақшамен отбасында алған музыкалық әсеріне ықпал етуі

қажет.

- Баланың өз ынтасымен туындаған қызметінің өріс алуына көмектесе отырып

отырып жадайлар туғызуы қажет.

Баланың дербес шығамашылық қабілетін шындаудың бір түрі -

Татрлық іс-әрекет, яғни сахналық көрініс жасау. Мұнда музыкалық жетекшінің

міндеті – басқару, бағыттау, музыалық репертуар тандау болса, бала-сол музыка арқыл ойналатын рольді, образдық бейнені жүректен өткізіп, көреремен

жүрегіне жол тауып жату керек. Мысалы, әр топ тәрбиешісі музыка

жетекшісімен бірлесе отырып жыл соңында өткізілетін сабақтарда

кейіпкерлендіру қою дәстүрге айналған. Әр топтың жаш ерекшелігіне сай

сахналандыруға лайық ертегілер мен қоса, белгілі балалар әдебиеті

жазушыларының шығармаларын тандайды. Осы орайда Ы.Алтынсариннің

«Мақта қыз бен мысық» әнгімесін алайық.

Балалар бақшасында дербес шығармашылық қабілетінің келесі түрі-

мәнерлеп оқу. Баланы тақпақпен алғаш таныстырғанда оны бейнелей, мәнерлі

етіп орындаған жөн, сонда ғана ол жас тындаушыны тебірентіп, еліктеп,

қызытырып әкете алады. Еер әсерлі айтылса, бла сөйлемнің қиын

интонацияларын да тезірек меңгереді.

Баланың дербес шығармашылық қаблетін шыңдаудың тағы бір түрі -

мюзикл. Мюзикл дегеніміз әр жанрдан жинақталған сахналық көрініс, мюзикл

құрамында ән, би, диалогтық қарым – қатнас бірге беріліп отырады. Мюзикдың

белгілі бір ертегіге, әнгімеге көркемдік сценарий жазылады. Дайын сценраийге музыка жазылады. Мұнда музыкалық жетекшінің міндеті – басқару, балаларды бөлімге бөлу, музыкалық – жетекшінің партияларды жаттау, билер құрастыру

боп табылады.

Нәтижесінде баланың музыкаға деген сүйіспеншілігі артады, классикалық

ұғымдарымен танысады, классикалық композиторлардың шығармаларына

жақндай бастайды.

Баланың дербес шығармашылық қабілетін шындаудың келесі бір түрі -

балалар операсы. Балалар операсы тек қана әндету іс әрекетімен жүзеге асады,

мәтіннің мазмұны ән – әуеніне сай құрылады. Бұл іс-әрекет барысында бала

кейпкердің мінез-құлқын көрсету үшін өз шығармашылығын арттырады.

Нәтижесінде баланың әсемділікті сезінуге, қарым-қатынас мәдениетінің

қабыдау жетісуге болады.

Баланың дербес шығамашылық қабілетін шындаудың негізі бі түрі -

Ойын әрекеттері. Ойын іс-әрекет барысында балаға өз шығамашылық

қоблеттерін толық көрсетуіне мүмкіндік беріледі. Бұл дегеніміз музыкалық

ойын жаттығуалар, кейіпкердің мінез – құлқын көрсету, бейнелік

жаттығуалар, қозғалмалы ойындар, әнді инсценировка арқылы орындау

барысында көрсетіледі.

Жоғарыда аталып өткен баланың бербес шығамашылық қабілетін шындау

жұмыстарының нәтижесін меркелік ертеңгіліктер, ойын – сауықтар,

қойылымдар барысында көруге болады. Осы жұмыстардыөткізер алдында ән-үй

жетекшісі тәрбиешімен бірлесе отрып төменде көрсетілген алдын ала дайндық жұмыстарын атқарады:

- тәрбиеленушілердің жас ерекшелігін ескере отырып сценарий құрылып

• бекітіледі.

• Сценарий бойынша кейпкерлер рольдерге болініп тағайндалады;

• Кейпкерге лайық костюмдер және керекті құралдар, репертуарлар дайндалады;

• Бөлмені тақырыпқа сай безендіру, көркемдеу жұмыстары атқарылады.

Нәтижесінде-мектеп жасына дейінгі балалардың жеке тұлға болып қалыптасуына ықпал етеді. Өз дағдыларын, іскерліктерін шығармашылық ынтасын көрсетуге мүмкіндік береді.

Мерекелік ертенгіліктерге бала бақша әкімшілігі жағынан арнайы алдын ала дайындық қажет болса, күнделікте музыкалық ойындар, сергіту ойындар бала бақшының жағдайын ескере отырып, бос уақытты өткізу үшін жоспарланады. Сахналандырылған көріністерде, ертеңгіліктерде, концерттерде жоғарыда айтылып өткен дербес шығармашылық жұмыстарда бала кейіпкер обазын танытуда шығармадн ауытқымай көрсете, өз шығармашылығын танытуға мүмкіндік алады

Қорта келе, заманымыздың заңғар жазушысы М.О.Әуезов «Әнге әуес, күйге құмар бала, жаны сұлу, өмірге ғашық болып өседі» деген екен.

Сондықтан да дербес музыкалық шығармшылық жұмыстардың ертеңгі ел иесі-жас жеткіншектің бойында ең ізгі қасиеттердің-сұлулыұтың, тазалықтың, нәзіктіктің, қайсарлықтың, ізгіліктің молыға түсінуіне ықалын тигізері даусыз.

Қолданылған әдебиеттер:

Апараксина О.А. О возможностях и содержании иследоватеьской работы учителя-музыканта// Музыкальное воспитание в школе:сборник:

статей/ сост.О.Апараксина.-М.,1997 : Вып. 12.

Богословский В. В. Ковалева А. Г. Общая психология М.,1981

Дүйсенбінова Р. Қ. Музыкалық білім беру педагогикасы.-Талдықорған, 2006.

Дзержинская И. Л. Музыкальное воспитание младших дошкольников.- М., 1985.

Осеннева М.С.Безбородова Л. А. Музыкалық тәрбие беру әдістемесі. -М.,2001

Роот З. Я. Музыкалық дидактикалық ойындар. - М., 2004.

Смолина Е. А. Современный урок музыки. - Ярославль., 2006.

Құрастырған: Құсайнова.Ә.С.

Пән бірлестігі отырысында тындалып, тандалды.

Хаттама № « » 2015 ж.

Бірлестік төрағасы Н.В.Кривошеева

Келісілді:

директордың ҒӘІ жөніндегі орынбасары: Н. С. Түменбаева

« » 2015 ж.

Бекітілді:

директордың ОІ жөніндегі орынбасары: М. Ш. Тоқтарбек

« » 2015ж.