Баланың балабақшаға бейімделу процесі

Мақсаты: педагогтерге баланың мектепке дейінгі ұйымға бейімделу ерекшеліктерін түсіндіру, бейімделу кезеңінде балаға психологиялық-педагогикалық қолдау көрсету жолдарын ұсыну.

Міндеттері:

• бейімделу ұғымының мәнін ашу;

• бейімделудің түрлері мен кезеңдерін түсіндіру;

• балада кездесетін психологиялық және мінез-құлықтық өзгерістерді анықтау;

• тәрбиеші мен ата-ананың бірлескен жұмысының маңызын көрсету;

• баланың балабақшаға жеңіл бейімделуіне көмектесетін әдістерді ұсыну.

Күтілетін нәтиже: педагогтер бейімделу кезеңінің ерекшеліктерін біледі, баланың жағдайын бақылай алады және ата-аналармен бірлесе отырып тиісті қолдау көрсетеді.

Дәріс барысы

1. Баланың балабақшаға бейімделуі туралы түсінік

Баланың балабақшаға алғаш баруы – оның өміріндегі маңызды әрі күрделі кезеңдердің бірі. Осы уақытқа дейін бала көбіне отбасында, өзіне таныс ортада өмір сүрсе, енді ол жаңа адамдармен, жаңа тәртіппен және жаңа талаптармен кездеседі.

Бейімделу – баланың жаңа әлеуметтік ортаға, күн тәртібіне, тәрбиешілер мен құрдастарына біртіндеп үйрену үдерісі.

Балабақшаға келгенде бала өмірінде мынадай өзгерістер болады:

• ата-анасынан белгілі уақытқа ажырайды;

• жаңа күн тәртібіне көшеді;

• бұрын танымаған ересектермен қарым-қатынас жасайды;

• құрдастарымен бірге әрекет етуге үйренеді;

• ортақ талаптар мен ережелерді орындайды;

• өзіне-өзі қызмет көрсету дағдыларын қолданады.

Бұл өзгерістер бала үшін психологиялық жүктеме болуы мүмкін. Сондықтан алғашқы күндері жылау, қорқу, тамақтан бас тарту немесе ата-анасынан ажырағысы келмеу сияқты әрекеттер табиғи құбылыс болып саналады.

2. Бейімделуге әсер ететін факторлар

Әр баланың балабақшаға бейімделуі әртүрлі өтеді. Бір бала бірнеше күн ішінде жаңа ортаға үйренсе, екінші балаға бірнеше апта немесе ай қажет болуы мүмкін.

Бейімделуге төмендегі факторлар әсер етеді:

Баланың жас ерекшелігі. Кішкентай балалар ата-анасына эмоционалдық жағынан тәуелді болғандықтан, ажырасуды қиын қабылдауы мүмкін.

Денсаулық жағдайы. Жиі ауыратын немесе әлсіз балалардың жаңа ортаға бейімделуі ұзаққа созылады.

Жүйке жүйесінің ерекшелігі. Белсенді және көпшіл балалар жаңа ортамен жылдам танысады. Ұялшақ, сезімтал балаларға көбірек уақыт пен қолдау қажет.

Отбасындағы тәрбие. Үйде баланың дербестігіне жағдай жасалса, ол балабақша талаптарына жеңіл бейімделеді.

Күн тәртібі. Үйдегі ұйқы, тамақтану және серуендеу уақыты балабақша тәртібіне сәйкес болса, бейімделу жеңілірек өтеді.

Өзіне-өзі қызмет көрсету дағдылары. Өздігінен тамақтану, киіну, қол жуу және қажеттілігін сөзбен жеткізу дағдылары баланың сенімділігін арттырады.

Педагогтің қарым-қатынасы. Тәрбиешінің мейірімділігі, сабырлылығы мен балаға жеке көңіл бөлуі бейімделу үдерісіне тікелей әсер етеді.

3. Бейімделудің негізгі деңгейлері

Баланың балабақшаға бейімделуі үш деңгейге бөлінеді.

Жеңіл бейімделу

Бала балабақшаға шамамен екі-үш апта ішінде үйренеді. Таңертең ата-анасынан уақытша қиналып ажырасқанымен, топқа кіргеннен кейін тынышталады. Ойындарға қатысып, тәрбиешімен және балалармен байланыс орнатады. Ұйқысы мен тәбеті айтарлықтай бұзылмайды.

Орташа бейімделу

Бейімделу бір айдан екі айға дейін созылуы мүмкін. Бала жиі жылайды, көңіл күйі тұрақсыз болады, тамақтануы мен ұйқысы бұзылады. Құрдастарымен қарым-қатынасқа біртіндеп түседі. Кейде жиі ауырып қалуы мүмкін.

Күрделі бейімделу

Бейімделу бірнеше айға созылады. Бала балабақшаға барудан үзілді-кесілді бас тартып, ұзақ жылайды. Тамақтануы, ұйқысы және жалпы денсаулығы нашарлайды. Тұйықтық, ашуланшақтық немесе агрессивті әрекеттер байқалады. Мұндай жағдайда тәрбиеші, ата-ана, психолог және медицина қызметкері бірлесіп жұмыс жүргізуі керек.