Баяндама: Баланың сөйлеу дамуының кезеңдері және жиі кездесетін қиындықтар

Кіріспе

Сөйлеу тілі – баланың жалпы дамуының, танымдық қабілетінің және әлеуметтік қарым-қатынас дағдыларының негізгі көрсеткіші. Сөйлеу арқылы бала өз ойын жеткізеді, қоршаған ортамен байланыс орнатады, білім мен тәжірибе жинақтайды. Сондықтан мектепке дейінгі жаста сөйлеу дамуына ерекше көңіл бөлу – ата-ана мен педагогтің басты міндеті.

1. Баланың сөйлеу тілінің дамуының негізгі кезеңдері

1-кезең (0–1 жас): Дайындық кезеңі

• Бала есту, көру арқылы тілге үйренеді.
• Былдырлау, алғашқы буындар (ма-ма, па-па) пайда болады.
• Ересектердің дауысын, интонациясын ажырата бастайды.
• Дыбыстарды еліктеу кезеңі қалыптасады.

2-кезең (1–2 жас): Алғашқы сөздер кезеңі

• Қарапайым сөздер айта бастайды: мама, ата, апа, бер.
• Бір сөзбен бірнеше мағынаны білдіреді.
• Белсенді сөздік қоры 20–50 сөзге дейін жетеді.

3-кезең (2–3 жас): Сөйлемнің қалыптасу кезеңі

• Сөз тіркестері пайда болады.
• 200–1000 сөзге дейін меңгереді.
• «Не бұл?», «Қайда?» деген сұрақтар қояды.
• Кейбір дыбыстарды дұрыс айта алмайды.

4-кезең (3–5 жас): Грамматикалық құрылымның дамуы

• Сөйлемдер күрделене түседі.
• Жалғауларды, шылауларды қолдана бастайды.
• Әңгімелеу дағдысы дамиды.
• «Р», «Л», «Ш», «Ж» дыбыстарында қателесу байқалуы мүмкін.

5-кезең (5–7 жас): Байланысты сөйлеу кезеңі

• Бала өз ойын толық жеткізе алады.
• Мазмұнды әңгіме, ертегі айтуға қабілетті.
• Логикалық ойлау және тілдік байланыс дамиды.

2. Сөйлеу тілінің дамуы кезінде жиі кездесетін қиындықтар

• Дыбыстарды бұрмалап айту.
• Кеш сөйлеу.
• Сөздік қордың шектеулілігі.
• Грамматикалық қателер.
• Сөйлеу қарқынының бұзылуы.
• Дыбыстық естудің әлсіздігі.

3. Логопед пен ата-ананың бірлескен жұмысы

• Күнделікті тілдік қарым-қатынас.
• Логопедиялық жаттығуларды үйде қайталау.
• Баланы әңгімеге тарту.
• Мадақтау арқылы сенімділігін арттыру.

Қорытынды

Баланың сөйлеу тілі – оның тұлғалық дамуының негізі. Уақытында түзету жұмыстары жүргізілсе, әр бала дұрыс әрі анық сөйлей алады.