Лекция тақырыбы:

Балқымайтын электродтар сипаттамасы

1. Кіріспе

Дәнекерлеу ісінде электродтар екі түрге бөлінеді:

• Балқитын электродтар

• Балқымайтын электродтар

Балқымайтын электродтар дәнекерлеу кезінде балқымайды, яғни тігіс металын түзбейді. Олар тек электр доғасын тұрақты ұстап тұру үшін қызмет атқарады. Қажет болған жағдайда қосымша балқыма сым (қоспа материал) бөлек беріледі.

2. Балқымайтын электродтардың жалпы сипаттамасы

Балқымайтын электродтар – жоғары балқу температурасына және электр өткізгіштігіне ие материалдардан жасалады. Олар:

• Жоғары температураға төзімді

• Тотығуға салыстырмалы тұрақты

• Доғалық разрядты тұрақты ұстайды

• Ұзақ уақыт қызмет етеді

Негізінен аргонды-доғалы (TIG) дәнекерлеуде қолданылады.

3. Балқымайтын электродтардың түрлері

1) Вольфрам электродтары

Ең кең таралған түрі – вольфрам (W) электродтары.

Ерекшеліктері:

• Балқу температурасы шамамен 3400°C

• Жоғары электр өткізгіштік

• Доғасы тұрақты

Түрлері (қоспасына қарай):

• Таза вольфрам (жасыл белгі)

• Торий қосылған (қызыл)

• Лантан қосылған (көк)

• Цирконий қосылған (ақ)

Әр түрі белгілі бір металл мен ток түріне арналған.

2) Көміртекті (графитті) электродтар

• Көміртектен немесе графиттен жасалады

• Бұрын кең қолданылған

• Қазіргі кезде сирек пайдаланылады

Кемшілігі: тез тозады және металлды көміртекпен ластауы мүмкін.

4. Қолданылу саласы

Балқымайтын электродтар көбінесе:

• Түсті металдарды (алюминий, мыс)

• Тот баспайтын болатты

• Жұқа табақ металдарды

• Жоғары сапа талап етілетін бұйымдарды

дәнекерлеуде қолданылады.

5. Артықшылықтары

• Жоғары сапалы және таза тігіс

• Қож түзілмейді

• Шашырау аз

• Дәнекерлеу процесін дәл бақылау мүмкіндігі

6. Кемшіліктері

• Өнімділігі салыстырмалы төмен

• Қосымша қоспа сым қажет

• Жабдық құны жоғары

• Жұмыс жылдамдығы баяу

7. Дәнекерлеу режимдері

Балқымайтын электродпен дәнекерлеуде:

• Тұрақты ток (DC)

• Айнымалы ток (AC)

қолданылады.

Мысалы:

• Болат үшін – тұрақты ток

• Алюминий үшін – айнымалы ток

Электрод ұшының пішіні де маңызды:

• Конус тәрізді

• Домалақ ұшты

8. Қауіпсіздік талаптары

• Ультракүлгін сәуледен қорғану

• Қорғаныс маскасын пайдалану

• Желдету жүйесін қолдану

• Электродты дұрыс қайрау

Торийлі электродтармен жұмыс кезінде қосымша қауіпсіздік талаптары сақталады, себебі олар аз мөлшерде радиоактивті.

9. Қорытынды

Балқымайтын электродтар – жоғары сапалы дәнекерлеу жұмыстарында қолданылатын маңызды құрал. Олар электр доғасын тұрақты ұстап, таза және берік тігіс алуға мүмкіндік береді. Әсіресе TIG дәнекерлеуде кеңінен пайдаланылады. Дұрыс таңдалған электрод пен режим сапалы нәтиженің кепілі болып табылады.