Балықтар әлемі

Сабақтың тақырыбы Балықтар әлемі

Сабақтың мақсаты :    1. Оқушылардың алған білімдерін қортындылау 

                                            мақсатында  сүйекті және шеміршекті балықтың

                                           түрлерін естеріне түсіріп, білімдерін қалыптастыру.

                                       2. Балықтардың тіршілігі,кәсіптік маңызы,құрлысына 

                                          тоқталып ,дамыта оқыту.

                                       3. Сабақта  экологиялық , экономикалық тәрбие беріп, 

                                         балық байлығын қорғау.

Сабақтың түрі :            Сайыс сабақ

Сабақтың әдісі :          Баяндау,ойландыру,дидактикалық әдістер

Көрнекілігі :               Сипаттайтын  балықтардың  суреті,нақыл сөздер ,кесте

                                  жұмбақ

Пәнаралық байланыс :   география,экология,әдебиет

       Алған білімдерін  қортындылап ,сарапқа салу үшін білім сайысына қатысамыз. Сынып  үш топқа  бөлінеді.  Шеміршекті    және сүйекті ,акула.  

1-тапсырма .   үш команда бір-бірімен танысады. Ұраны айтылады.

  Білген сайын келеді  біле бергім,

    Біле беру  емес  пе  тілегі елдің.

                    Уылдырығы құнды, әрі дәмді етті...

                    Өте  ертеден келеді тіршілік етіп,

                    Лай ,тұнба  астынана  қазып-қазып,

                    Тұмсығымен  өз  жемін  жейді тауып,ырық

2 . Тапсырма . Биологиялық   жұмбақтарды  шешу.

1.Көздері бар ,қабағы жоқ,                             2. Пайдаланып   тұрғанда

 Әсте кірпік қақапайды                                       Тастайсың суға лақтырып.

Ол қай жәндік суға салсақ                                 Пайдаланып болған соң,

 Тұншықпайды, батпайды.                                Арқалайсың  сорғытып.

                                       (балық)                                                          (ау)

3. Желілер ішінде,                                      4. Қай  мүшесі балықтың,                                  

  Балықтан ғана болатын.                          Су  түбіне  батырар.

  Қандай сезім мүшесі,                                 Қанат  болса  егерде,

 Көзбен шолып табатын.                          Су бетіне  шығарар.

            (бүйір сызық)                                                    (торсылдақ)

3. Тапсырма. Қармақпен  балық  аулау.

 1. Балықтарды зерттейтін ғылым  саласы  (ихтиология)

2.Сүйекті  балықтарда алғаш қай мүше пайда болды  (қуық)

3.Аталық безден бөлінетін  сұйықтық (шоғал)

4.Шеміршекті балықтардың ми бөлігі қанша (бес бөліктен)

5.Аналық жұмыртқа жасуша не деп аталады  (уылдырық)

6. Құйрық жүзбеқанаттардың  үстіңгі қалағы астыңғысынана үлкен қай балық 

(шеміршекті )

7.Балықтардың дене бөлігін ата   (бас,тұлға,құйрық)

8. Денесін қалыпты  ұстауға көмектесетін жүзбеқанаттар (арқа, аналь)

9. Балықтар бір-бірімен не  арқылы байланысады (дыбыс шығару )

10.балықтардың тыныс алу мүшесі  (желбезек)

 4. Терминдер кабинеті
Ихтология - балықтарды зерттейтін ғылым
Жүрек – 1қарынша, 1 жүрекшеден тұрады. Қанайналым шеңбері – біреу.
Торсылдақ – суда тереңдікте өтуге көмектесетін, іші ауаға толы қапшық тәрізді, ерекше мүше торсылдақ болады.
Желбезек - желбезек доғасында орналасқан және желбезектер сүйекті қақпақпен жабылған.
Бүйрек - жұп бүйрек ұзын таспа тәрізді.
Уылдырық - майда жұмырқа жасушалар.

5. Нақты сандар кабинеті
20000 - су айдынындағы балықтар түрі.
5 - 7 жұп желбезек саны
180 ге жуық – Қазақстанда кездесетін балықтар түрі.
100 - 200 г балық адам жүрегінің жұмысын жақсартады.
3 - 6 тәулік – шабақ дамиды.
2 қуысты - жүрегі
16 түрі – Қазақстанның қызыл кітабына енген
98000 - 1, 5 000000 – сазанның 1 рет уылдырық шашандағы саны

6.Сұрақ - жауап
«Акула» тобы
1. Шеміршекті денесі неден құралған? \шеміршектен\
2. Терісі қандай қабыршақпен қапталған? \Планойдты\
3. Акуланың дене тұрқы, салмағы қандай? \20 см - 20 м салмағы 14 тонна\
4. Акуланың бауырынан не алынады? \техникалық балық майын\
5. Шеміршекті балықтардың терісі неше қабаттан тұрады? \2 сырты - эпидермис, эпителий ұлпасынан құралған, ішкі – нағыз тері - дәнекер ұлпасынан тұрады\
6. Шеміршекті балықтардың ас қорыту мүшесі \ауыз - өңеш - көлемді қарын - қысқа аш ішек - жуан тоқ ішек - клоака\

Шеміршекті балықтар
1. Акуланың кең тараған түрі \ жолақ акула\
2. Скаттар не үшін ауланады \ еті жеуге жарамды болған үшін және кәсіптік мақсатта\
3. Шеміршекті балықтар қалай ұрықтанады? \іштей, кейбіреулері тірілей туады\

4. Жұптасқан жібек қанаттары денеде қалай орналасқан? \көлденең\

5. Шеміршектібалықтар қайда тіршілік етеді \тропикалық және субтропикалық теңіздерде және мұхиттарда\
6. Шеміршекті балықтардың желбезек саңылаулары сыртқа неге тікелей ашылады? \себебі желбезек қақпағы жоқ\

Сүйекті балықтар
1. Шеміршекті балықтарда торсылдақ бола ма?\жоқ\
2. Адамға шабуыл жасайтын акула? \Сұр акула\
3. Акулалардың көру мүшесі қалай дамыған? \нашар\
4. Скаттардың дене пішіні \6 - 7 м салмағы 2, 5 тонна\
5. Акуланың иіс сезу мүшесі қалай дамыған? \өте жақсы 0, 5 км қанның иісін сезеді\
6. Шеміршекті балықтардың тыныс алу мүшесі \ желбезектерінде – желбезек доғасы - желбезек перде - желбезек шашақтары болады\

Сергіту жаттығуы:

Балық болып жүземіз,

Шынығамыз суда біз!

Шынықсақ біз бәріміз,

Шымыр болып өсеміз!

7.Тапсырма : Әріптері адасқан сөздерден балықтардың аттарын құрастыру

Хабхат.............................бахтах

Батан.............................табан

Кеңөм.............................мөңке

Азанс.............................сазан

Іебрек.............................бекіре

Нартош.........................шортан

8. сәйкестендіру

1 Ас қорыту мүшелері А.Желбезек

2 Қан айналымы мүшелері Б.2 бөлікті жүрек, көктамыр, салатамыр

3 Тыныс алу мүшелері В.Ауыз->жұтқыншақ->қарын->өңеш->бауыр, ұйқыбезі->ішек->аналь тесігі

4 Зәр шығару мүшелері Г.Көз, есту мүшесі – ішкі құлақ, бүйір сызығы

5 Жүйке жүйесі Д.Уылдырық-дернәсіл-шабақ-балық

6 Сезім мүшесі Ж.: Бүйрек->несепағар->қуық->зәр->аналь тесігі

7 Көбеюі И.Миы 5 бөлімнен тұрады. алдыңғы, аралық, ортаңғы, мишық, сопақша

Жауаптары: 1-в. 2-б. 3-а. 4-ж. 5-и. 6- г. 7-д