Солтүстік Қазақстан облысы

Ақжар ауданы

«Үлгілі орта мектебі» КММ

Қазақстан тарихы бойынша

Жұмыс парақтары

( 8 сынып)

Дайындаған: Калиев Б.К.

2025-2026 оқу жылы

Мазмұны

Кіріспе..........................................................................................................2

20 ғасырдың басындағы Қазақстанның

әлеуметтік –экономикалық жағдайы..............................................................3-5

Қазақстандағы 1916 жылғы ұлт –азаттық қозғалыс ....................................6-7

Алаш қозғалысы және қазақ ұлттық идеясы..................................................8-9

20 ғасырдың басындағы қазақ зиялылары.....................................................10-11

Қазақстан азаматтық қарсылық жылдарында................................................12

Қазақстандағы ұлттық автономиялар№1......................................................................................... 13-14

Қазақстандағы ұлттық автономиялар№2.............................................................................................15-16

Пайдаланған әдебиеттер....................................................................................17

Кіріспе

Бұл жұмыс парағы 8-сынып оқушыларына арналған Қазақстан тарихы пәнінің тақырыптарын меңгеруге көмектеседі.Оқушылар берілген тапсырмалар арқылы тарихи оқиғаларды талдап, себеп-салдарлық байланыстарды анықтап, өз ойларын жүйелі түрде жеткізу дағдыларын дамытады.Жұмыс парағы теориялық материалдарды пысықтауға және өздігінен білім алуға бағытталған. Тапсырмалар әртүрлі деңгейдегі сұрақтар мен тапсырмалардан тұрады, олар оқушылардың сыни тұрғыдан ойлау қабілетін арттырып, тарихи деректерді талдауға ынталандырады.Бұл жұмыс парағы оқушыларға Қазақстан тарихының маңызды кезеңдерін түсініп,ұлттық мұраны құрметтеуге көмектеседі деп сенеміз.

2

Тақырыбы:20 ғасырдың басындағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық жағдайы

ЖҰМЫС ПАРАҒЫ №1

Тапсырма 1. Кестені толықтырыңыз

20 ғасырдың басындағы Қазақстанның әлеуметтік-экономикалық жағдайына сипаттама беріңіз. Әр сала бойынша кемінде 3 нақты ерекшелік жазыңыз.

№	Сала	Ерекшеліктері (кемінде 3 мысал)
1	Ауыл шаруашылығы
2	Өнеркәсіп
3	Сауда
4	Халықтың әлеуметтік жағдайы
5	Жер мәселесі

Бағалау дескрипторлары:

✓ Әр сала бойынша кемінде 3 нақты тарихи ерекшелік жазады.

✓ Экономикалық өзгерістердің себептерін көрсетеді.

✓ Отарлық саясаттың ықпалын дұрыс түсіндіреді.

✓ Жауаптары тарихи деректерге негізделген және нақты.

✓ Терминдерді дұрыс қолданады (қоныстандыру саясаты, отарлау, жәрмеңке және т.б.).

Тапсырма 2. Талдау және қорытынды жасау

Берілген мәтінді оқып, сұрақтарға толық жауап беріңіз. Жауаптарыңыз 4–5 сөйлемнен кем болмауы тиіс.

Мәтін:

XX ғасырдың басында Қазақстан Ресей империясының шикізат көзіне айналды. Патша үкіметі қазақ жеріне орыс шаруаларын жаппай қоныстандырды. Қазақтардың шұрайлы жерлері тартып алынып, қоныс аударушыларға берілді. Бұл жағдай дәстүрлі мал шаруашылығының дағдарысқа ұшырауына және әлеуметтік теңсіздіктің күшеюіне әкелді.

Сұрақтар:

1. Қазақстанның шикізат көзіне айналуы нені білдіреді?

2. Қоныстандыру саясатының қазақ қоғамына әсерін сипаттаңыз.

3. Әлеуметтік теңсіздік қалай көрініс тапты? Нақты мысал келтіріңіз.

4. Бұл жағдайлар кейінгі тарихи оқиғаларға қалай әсер етуі мүмкін деп ойлайсыз?

Бағалау дескрипторлары:

✓ Мәтіннің негізгі идеясын анықтайды.

✓ Себеп–салдар байланысын көрсетеді.

✓ Кемінде бір нақты тарихи мысал келтіреді.

✓ Ойын жүйелі, дәлелді түрде жеткізеді.

✓ Қорытынды жасай алады.

Қазақстандағы 1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыс

Жұмыс парағы№2

1-тапсырма. Себептерін анықтаңыз.

1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыстың негізгі себептерін жазыңыз:

1) ____________________________________________________________

2) ____________________________________________________________

3) ____________________________________________________________

4) ____________________________________________________________

Дескрипторлар:

- Қозғалыстың кемінде 3 негізгі себебін анықтайды;

- Патша үкіметінің 1916 жылғы 25 маусым жарлығының мазмұнын түсіндіреді;

- Себептерін тарихи тұрғыда негіздейді.

2-тапсырма. Тарихи тұлғаларды сәйкестендіріңіз.

Берілген тұлғаларды олардың қызметімен сәйкестендіріңіз:

1) Амангелді Иманов

2) Әбдіғапар Жанбосынов

3) Тұрар Рысқұлов

a) Торғай көтерілісінің басшысы

b) Көтеріліс ханы болып сайланды

c) Ұлт-азаттық қозғалысты зерттеп, саяси баға берген қайраткер

Жауабы: 1 - ___ 2 - ___ 3 - ___

Дескрипторлар:

- Тарихи тұлғаларды дұрыс анықтайды;

- Олардың қозғалыстағы рөлін түсіндіреді;

- Кемінде 2 тұлғаның қызметіне қысқаша сипаттама береді.

3-тапсырма. Тарихи маңызын талдаңыз.

1916 жылғы ұлт-азаттық қозғалыстың тарихи маңызын 5-6 сөйлеммен жазыңыз.

________________________________________________________________

________________________________________________________________
Дескрипторлар:

- Қозғалыстың тарихи маңызын түсіндіреді;

- Қозғалыстың салдарын атайды;

- Өз ойын жүйелі және дәлелді жеткізеді

Тақырыбы:Алаш қозғалысы және қазақ ұлттық идеясы

Жұмыс парағы№3

1-тапсырма. Алаш қозғалысының мақсаттарын анықтаңыз.

Алаш қозғалысының негізгі мақсаттарын жазыңыз:

1) ____________________________________________________________

2) ____________________________________________________________

3) ____________________________________________________________

4) ____________________________________________________________

Дескрипторлар:

- Алаш қозғалысының кемінде 3 мақсатын анықтайды;

- Қазақ автономиясы идеясының мәнін түсіндіреді;

- Жауабын тарихи деректермен негіздейді.

2-тапсырма. Тұлғалар мен олардың қызметін сәйкестендіріңіз.

Берілген тұлғаларды олардың қызметімен сәйкестендіріңіз:

1) Әлихан Бөкейхан

2) Ахмет Байтұрсынұлы

3) Міржақып Дулатұлы

a) Алаш автономиясының жетекшісі

b) Ұлт ұстазы, ағартушы, тіл реформаторы

c) «Оян, қазақ!» еңбегінің авторы

Жауабы: 1 - ___ 2 - ___ 3 - ___

Дескрипторлар:

- Тұлғалардың тарихи рөлін дұрыс анықтайды;

- Кемінде 2 тұлғаның қызметіне қысқаша сипаттама береді;

- Алаш қозғалысындағы маңызын түсіндіреді.

3-тапсырма. Қазақ ұлттық идеясының мәнін талдаңыз.

Қазақ ұлттық идеясының мазмұнын және оның тарихи маңызын 5-6 сөйлеммен жазыңыз.

________________________________________________________________

________________________________________________________________

________________________________________________________________

Дескрипторлар:

- Қазақ ұлттық идеясының мазмұнын түсіндіреді;

- Оның тарихи кезеңдермен байланысын көрсетеді;

- Өз ойын жүйелі әрі дәлелді жеткізеді.

Тақырыбы: 20 ғасырдың басындағы қазақ зиялылары

Жұмыс парағы №4

Оқу мақсаты: 20 ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының қоғамдық-саяси қызметін талдау.

1-тапсырма. Кестені толтырыңыз (10 балл)

Берілген кестені толықтырыңыз. Қосымша деректер қолдануға болады.

Аты-жөні	Өмір сүрген жылдары	Қоғамдық-саяси қызметі	Негізгі еңбектері
Ахмет Байтұрсынұлы
Әлихан Бөкейхан
Міржақып Дулатұлы
Мағжан Жұмабаев
Халел Досмұхамедұлы
Мұхамеджан Тынышбаев

Дескрипторлар:

• Зиялылардың өмір сүрген жылдарын дұрыс көрсетеді.

• Қоғамдық-саяси қызметін нақты сипаттайды.

• Кемінде бір негізгі еңбегін дұрыс атайды.

2-тапсырма. Сәйкестендіру (6 балл)

Төмендегі тарихи деректерді тиісті тұлғамен сәйкестендіріңіз.

Тарихи дерек	Тұлға
«Қазақ» газетінің редакторы	М.Дулатұлы
Алашорда үкіметінің төрағасы	М.Жұмабаев
«Оян, қазақ!» кітабының авторы	Ә.Бөкейханов
«Педагогика» оқулығын жазған	С.Асфендияров
Алғашқы қазақ инженерлерінің бірі	Ахмет Байтұрсынов
Медицина саласында ғылыми еңбек жазған	Қ.Сатпаев

Дескрипторлар:

• Тарихи деректерді дұрыс сәйкестендіреді.

• Тұлғалардың қызмет бағытын ажырата алады.

3-тапсырма. Қысқаша жауап (8 балл)

Сұраққа 80–100 сөз көлемінде жауап жазыңыз:

«20 ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының ел тәуелсіздігі жолындағы тарихи маңызы қандай?»

Дескрипторлар:

• Жауап құрылымы сақталған (кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды).

• Кемінде екі тарихи тұлғаны мысалға келтіреді.

• Тарихи маңызын нақты дәлелмен түсіндіреді.

Бағалау шкаласы

20–24 балл – Өте жақсы

15–19 балл – Жақсы

10–14 балл – Қанағаттанарлық

0–9 балл – Түзету қажет

Тақырыбы: Қазақстан азаматтық қарсылық жылдарында

ЖҰМЫС ПАРАҒЫ №5

1-Тапсырма. Азаматтық қарсылықтың себептері

Төмендегі кестені толтырыңыз.

№	Себебі	Түсіндіру
1
2
3

Дескрипторлар:

• Азаматтық қарсылықтың негізгі себептерін анықтайды

• Тарихи оқиғалармен байланыстырып түсіндіреді

• Нақты мысалдар келтіреді

2-Тапсырма. Ірі шайқастар мен тарихи оқиғалар

Берілген оқиғалардың маңызын сипаттаңыз.

Оқиға атауы	Жылы	Маңызы

Дескрипторлар:

• Негізгі тарихи оқиғаларды атайды

• Оқиғалардың маңызын түсіндіреді

• Тарихи тұлғалардың рөлін талдайды

3-Тапсырма. Азаматтық қарсылықтың Қазақстанға әсері

Сұрақтарға жауап беріңіз.

1. Азаматтық қарсылықтың Қазақстан халқының әлеуметтік жағдайына әсері қандай болды?

Жауабы: ________________________________________________________________

2. Қазақстан экономикасына қандай өзгерістер әкелді?

Жауабы: ________________________________________________________________

3. Сол кезеңдегі халықтың жағдайын сипаттаңыз.

Жауабы: ________________________________________________________________

Дескрипторлар:

• Әлеуметтік және экономикалық салдарын сипаттайды

• Халыққа әсерін түсіндіреді

• Қорытынды жасап, тарихи маңызын бағалайды

Бағалау критерийлері

• Толық және нақты жауап – 3 балл

• Тарихи деректерді дұрыс қолдану – 3 балл

• Өз ойын дәлелді жеткізу – 3 балл

• Сауатты жазу – 1 балл

Жалпы ұпай: ______ / 10

Қазақстандағы ұлттық автономиялар

Жұмыс парағы№6

1-тапсырма. Кестені толтырыңыз.

Қазақстан аумағында құрылған ұлттық автономиялар туралы кестені толтырыңыз.

Автономия атауы	Құрылған жылы	Астанасы	Басшысы

Дескрипторлар:

- Кемінде 3 ұлттық автономияны дұрыс көрсетеді;

- Құрылған жылын нақты жазады;

- Басшыларын дұрыс анықтайды.

2-тапсырма. Салыстыру кестесін толтырыңыз.

Алаш автономиясы мен Түркістан автономиясын салыстырыңыз.

Салыстыру критерийі	Алаш автономиясы	Түркістан автономиясы
Құрылған уақыты
Мақсаты
Басшылары
Тарихи маңызы

Дескрипторлар:

- Екі автономияның ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтайды;

- Нақты тарихи деректер келтіреді;

- Кемінде 2 критерий бойынша дұрыс салыстырады.

3-тапсырма. Талдау кестесін толтырыңыз.

Ұлттық автономиялардың құрылу себептері мен нәтижелерін талдаңыз.

Автономия атауы	Құрылу себептері	Нәтижесі / тарихи салдары

Дескрипторлар:

- Құрылу себептерін тарихи жағдаймен байланыстырады;

- Нәтижесін нақты көрсетеді;

- Ой қорытындысын жүйелі жеткізеді.

ЖҰМЫС ПАРАҒЫ №7

Тақырыбы: Қазақстандағы ұлттық автономиялар

1-тапсырма. Терминдермен жұмыс

Берілген терминдердің анықтамасын толық және нақты жазыңыз.

Термин	Анықтамасы
Ұлттық автономия
Қазақ АКСР
Түркістан автономиясы
Алаш автономиясы

Дескрипторлар:

• Ұлттық автономия ұғымын дұрыс анықтайды.

• Қазақ АКСР-нің құрылу себептерін түсіндіреді.

• Түркістан және Алаш автономияларының ерекшеліктерін ажыратады.

2-тапсырма. Хронологиялық кесте

Кестені толтырыңыз және әр автономияның тарихи маңызын көрсетіңіз.

Автономия	Құрылған жылы	Жойылған жылы	Тарихи маңызы
Алаш автономиясы
Түркістан автономиясы
Қазақ АКСР

Дескрипторлар:

• Автономиялардың құрылған жылдарын дұрыс көрсетеді.

• Жойылу себептерін түсіндіреді.

• Тарихи маңызын нақты сипаттайды.

3-тапсырма. Талдау және салыстыру

Сұрақтарға толық жауап беріңіз.

1. Алаш автономиясы мен Түркістан автономиясының мақсаттары қандай болды?

Жауабы: ________________________________________________________________

2. Бұл екі автономияның басқару жүйесінде қандай айырмашылықтар болды?

Жауабы: ________________________________________________________________

3. Қазақ АКСР-нің құрылуы Қазақстанның мемлекеттік дамуына қалай әсер етті?

Жауабы: ________________________________________________________________

Дескрипторлар:

• Автономияларды салыстыра алады.

• Себеп-салдарлық байланысты анықтайды.

• Өз ойын тарихи деректермен дәлелдейді.

Бағалау критерийлері

Жоғары деңгей – 3 тапсырманы толық әрі нақты орындайды.

Орта деңгей – Негізгі ақпаратты дұрыс көрсетеді, бірақ талдауы толық емес.

Төмен деңгей – Ақпарат жеткіліксіз немесе қателер бар.

Пайдаланған әдебиеттер тізімі

1.« Қазақстан тарихы » ( 8-сынып, жаңартылған білім бері мазмұны бойынша оқулық) – Авторлары: Т.Әбдікәкімов, Б. Әбдіғұлова, т.б.

2. ҚР Білім және ғылым министрлігі бекіткен 8-сыныптың тарих пәні бойынша оқу бағдарламасы

3. «Қазақстан тарихы бойынша тесттер жинағы» З.Кабылдинов, Қ.Алдажұманов

4. Электрондық ресурстар мен энциклопедиялар:

-е-history.kz –Қазақстан тарихына арналған портал

-www.adebiportal.kz «Әдебиет» порталының тарихи деректері