БАСҚАРУ ПСИХОЛОГИЯСЫ: ТҰЛҒААРАЛЫҚ ҚАРЫМ-ҚАТЫНАС

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде магистратура бөлімінде міндетті «Басқару психологиясы» пәні жүргізіледі. Бұл пәннен магистранттар басқару, басшы мен қызметкер арасындағы қарым-қатынас туралы, ұйым психологиясы, жеке тұлғаның ерекшеліктері жайлы білімін кеңейтеді.

Филология факультетінде бұл пәнді психология ғылымдарының кандидаты, профессор Жұбаназарова Назираш Сулейменовна жүргізеді. Базалық пәннің семинарының бірі топтық өзара әрекетті түсіну және қызметтік қатынастар психологиясына арналды. Бұл бойынша магистранттар Н.С. Ахтаева, А.И. Абдижаппарова, З.Н. Бекбаеваның «Басқару психологиясы», А.Д. Столяренконың «Психология управления» және Т.С. Кабаченконың «Психология управления» және Н.В. Антонва «Психология управления» еңбектерімен дайындалып ұжымдық басқару туралы оқыған мәліметтерімен бөлісті.

Ұжымдық басқаруда тұлғааралық қатынастарды зерделеу маңызды, себебі ол тікелей жұмыс процесіне әсер етеді. Тұлғааралық қатынас жасауды екіге бөліп жіктеуге болады. Ол басшы мен қызметкер арасындағы қарым-қатынас және қызметкер мен қызметкер арасындағы қарым-қатынас.

Бірінші қарым-қатынас түрі жетекші мен қызметкер арасындағы қатынасқа тоқталайық. Басшы қарамағындағы қызметкерлердің сенімінен шығуы үшін біріншіден, сол салада білікті және тәжірибелі болуы аса маңызды. Екіншіден, ұжым жетекшіге сыни көзбен қарайтындықтан, басшының жеке қасиеттеріне мән беріледі: жұмыс орнында және жұмыс уақытынан тыс уақытта да басшының сыйлы болуы, этиканы сақтауы, жанжалдан алыс болуы, жауапкершілікті болуы, сондықтан басшыға қойылатын талаптар жоғары. Ұжымдық басқаруда жағымды атмосфера тудыру басшының тікелей міндеттерінің бірі. Білікті басшы ұжымда тапсырмаларды бөліп беруде, белгілі қызметке тағайындауда қызметкерлердің темпераментіне, мінез-құлқына назар аударады. Мысалы, сала халыққа қызмет көрсетуге байланысты болды делік, сангвиникке сын айтылса, ол оны жеңіл және салмақты қабылдайды, меланхолик жағдайды ұзақ уақыт уайымдауы мүмкін, холерик болса агрессивті жауап қатса, ал флегматик байсалды қабылдап, кешірек реакция білдіреді. Басшы қызметкерлерге тапсырма бөлуде осы сипаттарға назар аударып, қауыммен байланыс жасайтын қызметке сангвиник және флегматик типіндегі қызметкерлерді тағайындауы керек. Бұл ұжымдық бірлікке, жұмыстың табысты болуына әсер етеді.

Байланыстың келесі түрі, қызметкер мен қызметкер арасындағы қарым-қатынас. Қызметкер мен қызметкер арасындағы қатынаста іскерлік этиканың сақталуы маңызды. Іскерлік этикаға амандасу салтынан бастап, қызметкердің жұмысты тыңғылықты орындауы жатады. Жұмысқа жауапкершілікпен қарау, дедлайндарды сақтау, жұмыс формасының сақталуы, артық дауыс көтерілмеуі, жеке басының мәселелерін жұмыспен араластырмау, шенін пайдаланбау және т.б. кіреді. Қызметкер мен қызметкер арасындағы, яғни теңдәрежелі қарым-қатынаста тұлғалық ерекшеліктер мен құндылықтар үлкен рөл ойнайды. Сондықтан, басшының жеке адам психологиясын жақсы меңгеруі шарт, қызметкер мен қызметкер арасындағы қатынастың жақсы болуын басшы ұйымдастырады. Ұжымдық жанжалдың туындамауы да сапалы жұмысының нәтижесі ретінде көрінеді.

Аталмыш пән магистранттардың болашақ жұмыс орнында ұйыммен жұмыс істеуіне жақсы ықпал етіп, жеке қабілеттерін дамытуға оң әсерін тигізеді.

Жубаназарова Н.С.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ,

психология ғылымдарының кандидаты, профессор

Тленшиева Н.С.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ

педагогика ғылымдарының кандидаты, доцент м.а.

Исенбай М.Қ.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ,

филология факультетінің 1 курс магистранты