БАСҚАРУ ПСИХОЛОГИЯСЫНЫҢ ҚЫЗМЕТТЕРІ

Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті – еліміздің жоғары білім беру саласының алдыңғы қатарында тұрған, 90 жылдық тарихы бар беделді оқу орны. ҚазҰУ құрылған күнінен бастап ғылым мен білімнің дамуына өлшеусіз үлес қосып, бүгінде халықаралық деңгейде танылған іргелі ғылыми орталықтардың біріне айналды. Университет қабырғасында қазіргі еңбек нарығына қажетті, кәсіби білікті, психологиялық тұрғыдан дайындалған мамандарды даярлау жүйелі түрде жүзеге асырылады. Сол бағытта болашақ мамандардың кәсіби құзыреттілігін арттыруға ықпал ететін маңызды пәндердің бірі – «Басқару психологиясы».

Бұл пәннен психология ғылымдарының кандидаты, профессор Жұбаназарова Назираш Сүлейменқызы 1-курс магистранттарына дәріс жүргізіп келеді. Оның сабақтары теория мен практиканы шебер үйлестіре отырып, болашақ мамандардың басқарушылық ойлауын қалыптастыруға бағытталған. Дәріс барысында басқару психологиясының негізгі қағидалары, басқарудағы тұлғалық ерекшеліктер, коммуникация, мотивация, лидерлік сияқты маңызды мәселелер қарастырылады. Семинар сабақтарында магистранттар түрлі кәсіби жағдайларды талдап, іскерлік қарым-қатынас үлгілерімен танысып, басқарушылық шешімдер қабылдаудың психологиялық тетіктерін меңгереді. Сабақ соңында студенттер алған ақпараттарды қорытып, басқару психологиясының нақты қызметтерін анықтауға арналған шағын жобалар жасайды.

Қазіргі заманның талаптары басқару үдерісінде психологиялық аспектілердің рөлін айқын күшейтіп отыр. Әлеуметтік-экономикалық өзгерістер, ұйымдар арасындағы бәсекелестіктің артуы, технологиялық жаңғыру менеджерден тек кәсіби білімді ғана емес, адамдарды түсіну, олармен тиімді қарым-қатынас орнату, ұжымды біріктіре алу сияқты психологиялық құзыреттіліктерді талап етеді. Осы тұрғыдан алғанда басқару психологиясының қызметтері басқару жүйесін тиімді ұйымдастырудың маңызды факторы болып табылады.

Басқару психологиясының негізгі қызметтерінің бірі – тұлғаның мінез-құлқын болжау және оны басқаруға бағыт беру. Бұл қызмет басқарушыға қызметкерлердің жеке ерекшеліктерін, темпераментін, мотивациясын, эмоциялық реакцияларын түсінуге мүмкіндік береді. Мұндай ақпарат ұжымдағы психологиялық климатты жақсартуға, қақтығыстардың алдын алуға және тиімді кәсіби қарым-қатынас орнатуға көмектеседі.

Екінші маңызды қызметі – коммуникациялық үдерістерді оңтайландыру. Басқару психологиясы ақпараттың дұрыс жеткізілуін, пікір алмасудың тиімді болуын және басшы мен қызметкерлер арасындағы өзара түсіністікті қамтамасыз етеді. Қоғамдағы кез келген ұйымның жетістігі көп жағдайда ішкі коммуникацияның сапасына байланысты екенін ескерсек, бұл қызметтің мәні ерекше.

Сонымен қатар басқару психологиясының маңызды қызметтерінің бірі – ұжымдық үйлесімділікті қамтамасыз ету. Бұл қызмет ұжым мүшелерінің өзара әрекеттесуін, сенім мен қолдау атмосферасын қалыптастыруға бағытталған. Психологиялық тұрғыдан үйлесімді ұжымда жұмыс өнімділігі жоғары болып, қызметкерлердің кәсіби қызығушылығы артады. Профессор Жұбаназарова Н.С. өткізетін сабақтарда магистранттар топтық жұмыс, рөлдік ойындар және жағдайлық тапсырмалар арқылы осындай дағдыларды меңгеруге мүмкіндік алады.

Басқару психологиясының келесі бір маңызды қызметі – мотивацияны арттыру және қызметкерлердің жұмысқа ынтасын қалыптастыру. Психологиялық тәсілдерді қолдана отырып, басшы қызметкерлердің ішкі және сыртқы түрткілерін анықтап, олардың еңбекке деген қызығушылығын жоғарылата алады. Мотивациялық жүйе дұрыс құрылған жағдайда ұйымның жалпы тиімділігі, өнімділігі және бәсекеге қабілеттілігі артады.

Сонымен қатар басқару психологиясы конфликтілерді басқару қызметін атқарады. Ұйымда туындауы мүмкін түсінбеушіліктерді, келіспеушіліктерді дер кезінде анықтау және тиімді шешу – басшының ең күрделі міндеттерінің бірі. Психологиялық білім конфликт себептерін талдап, оны шешудің конструктивті жолдарын таңдауға мүмкіндік береді.

Осы аталған қызметтердің барлығы басқару жүйесінің дамуына бағытталған кешенді психологиялық негізді құрайды. Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың магистранттары осы пәнді меңгеру арқылы басқару психологиясының мазмұнын, қызметтерін және практикалық қолдану аясын терең түсініп, болашақ кәсіби қызметіне қажетті дағдыларды қалыптастырады. Университет қабырғасындағы мұндай дайындық олардың ұйымдарда тиімді менеджер, білікті маман, ұжымды біріктіре алатын көшбасшы ретінде қалыптасуына ықпал етеді.

Жубаназарова Н.С.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ,

Жалпы және қолданбалы психология

психология ғылымдарының кандидаты, профессор

Сейтнур Жарас

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ

психология ғылымдарының кандидаты, доцент м.

Сансызбай Қ.Е.

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ

Филология факультетінің 1-курс магистранты