Төменде бастауыш сынып оқушыларының дұрыс сөйлеуіндегі артикуляцияны үйрету

Кіріспе

Бастауыш сынып оқушыларының тілдік дамуы — олардың жалпы зияткерлік, әлеуметтік және тұлғалық дамуымен тікелей байланысты. Сөйлеу тілі — оқушының өзін еркін жеткізуінің, қоршаған ортамен толыққанды байланыс орнатуының негізгі құралы. Сондықтан дұрыс сөйлеуді қалыптастыру, соның ішінде артикуляциялық дағдыларды дамыту — мектеп табалдырығын енді аттаған бала үшін маңызды міндеттердің бірі.

Артикуляция дегеніміз не?

Артикуляция — сөйлеу кезінде дыбыстарды дұрыс, нақты айту үшін сөйлеу мүшелерінің (тіл, ерін, таңдай, жақ) үйлесімді қимылдауы. Артикуляциялық аппарат неғұрлым дамыған болса, баланың тілі соғұрлым анық әрі түсінікті болады.

Неліктен бастауыш сыныпта артикуляцияға назар аудару қажет?

1. Фонетикалық дағдыларды қалыптастыру үшін — дұрыс дыбыстау сауатты жазуға әсер етеді.

2. Өзін-өзі білдіруге жағдай жасау — сөйлеу кемшіліктері оқушының өзіне сенімсіздік тудыруы мүмкін.

3. Әлеуметтік бейімделу үшін — сыныптастармен, мұғаліммен қарым-қатынаста қиындықтар туындамауы үшін.

Оқыту әдістері мен тәсілдері:

1. Артикуляциялық жаттығулар

«Тәтті тосап», «Сағат», «Ат шауып келеді» секілді ойын түріндегі жаттығулар арқылы тілдің ұшымен, бүйірімен жұмыс істету.

Ерінге арналған жаттығулар (ерінді жиыру, керіп-көру, дөңгелектеу).

2. Айнамен жұмыс

Балалар өз бет-әлпетін бақылай отырып, мұғалімнің үлгісін қайталайды. Бұл әдіс визуалды есте сақтауды арттырады.

3. Дыбыстарды буында, сөзде, сөйлемде айту

Алдымен дыбысты оқшау айтып үйрену.

Содан кейін буын, сөз, сөйлем деңгейіне өту.

4. Ойын технологиялары

«Дыбысты тап», «Сөйлем құрастыр» ойындары арқылы баланың сөйлеуге деген қызығушылығын ояту.

5. Логопедиялық көмекті пайдалану

Егер балада тұрақты сөйлеу бұзылыстары болса, мектеп логопедінің көмегіне жүгіну қажет.

Қорытынды

Бастауыш сынып кезеңі — сөйлеу дағдыларын, соның ішінде артикуляцияны қалыптастырудың ең қолайлы кезеңі. Мұғалім мен ата-ананың бірлесе жұмыс істеуі, күнделікті жүйелі жаттығулар баланың тілін дұрыс, анық, мәнерлі етуге зор ықпал етеді. Бұл болашақта оқушының оқу үлгеріміне де, жеке тұлға ретінде қалыптасуына да оң әсерін тигізеді.