УДК 373.3

БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ФУНКЦИОНАЛДЫҚ САУАТТЫЛЫҒЫН ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ

Ержанова Гулдана Бектуреевна

бастауыш сынып мұғалімі,

"Dara" қыздар мектеп-интернаты, Астана қ., Қазақстан

Аннотация:

Мақалада бастауыш сынып оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту мәселелері қарастырылады. Оқушылардың білімді өмірлік жағдаяттарда қолдану қабілетін қалыптастыру, оқу-танымдық дағдыларын жетілдіру жолдары талданады. Сонымен қатар, тиімді педагогикалық әдіс-тәсілдер мен олардың практикалық маңыздылығы айқындалады.

Тірек сөздер: функционалдық сауаттылық, бастауыш білім беру, оқыту әдістері, сыни ойлау, оқу дағдылары, білім сапасы.

Кіріспе:

Қазіргі білім беру жүйесінің даму бағыттарының бірі – оқушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастыру. Қазақстан Республикасының білім беру саясаты да білім алушылардың тек теориялық білімін емес, оны өмірде тиімді қолдана алу қабілетін дамытуға басымдық береді. Осы тұрғыда бастауыш сыныптан бастап функционалдық сауаттылықты қалыптастыру – үздіксіз білім берудің маңызды кезеңі болып табылады.

Функционалдық сауаттылық – тұлғаның әлеуметтік ортада бағдарлай алуына, алған білімін күнделікті өмірде тиімді пайдалануына мүмкіндік беретін кешенді қабілеттер жиынтығы. Бұл ұғым оқушылардың оқу, жазу, тыңдау, сөйлеу дағдыларымен қатар, сыни ойлау, талдау, шешім қабылдау қабілеттерін қамтиды.

Негізгі бөлім

Бастауыш сынып оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамытуда оқыту мазмұны мен әдістерінің үйлесімділігі ерекше маңызға ие. Оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, білім беру үдерісінде белсенді оқыту әдістерін қолдану тиімді нәтиже береді.

Функционалдық сауаттылықты қалыптастырудың негізгі бағыттары:

мәтінмен жұмыс жасау дағдыларын дамыту;

ақпаратты түсіну, талдау және интерпретациялау;

өмірлік жағдаяттарға негізделген тапсырмалар орындау;

коммуникативтік дағдыларды жетілдіру;

шығармашылық және зерттеушілік қабілеттерін дамыту.

Мәтінмен жұмыс жасау – функционалдық сауаттылықтың негізі. Оқушылар мәтінді түсініп қана қоймай, оның мазмұнын талдап, негізгі ойды анықтап, өз пікірін білдіруі тиіс. Бұл мақсатта «INSERT», «Сұрақ-жауап», «Болжау», «Венн диаграммасы» сияқты әдістерді қолдану тиімді.

Сонымен қатар, оқыту барысында проблемалық жағдаяттар туғызу, зерттеушілік тапсырмалар беру, топтық және жұптық жұмыстар ұйымдастыру оқушылардың танымдық белсенділігін арттырады. Мұндай жұмыстар оқушылардың өздігінен білім алуына, ақпаратты саралауына және оны тәжірибеде қолдануына мүмкіндік береді.

Практикалық бағыттағы тапсырмалар ерекше орын алады. Оқушыларға күнделікті өмірмен байланысты тапсырмалар беру олардың функционалдық сауаттылығын дамытуға ықпал етеді. Мысалы, қарапайым қаржылық есептер шығару, күн тәртібін жоспарлау, мәтін бойынша қорытынды жасау сияқты тапсырмалар оқушының өмірлік дағдыларын қалыптастырады.

Бағалау жүйесі де маңызды компонент болып табылады. Қалыптастырушы бағалау арқылы оқушылардың оқу жетістіктерін жүйелі бақылау, кері байланыс беру олардың білім сапасының артуына ықпал етеді.

Қорытынды

Қорытындылай келе, бастауыш сынып оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту – сапалы білім берудің негізгі көрсеткіштерінің бірі. Жүйелі түрде ұйымдастырылған педагогикалық жұмыс нәтижесінде оқушылардың оқу дағдылары жетіліп, білімді өмірде қолдану қабілеттері қалыптасады.

Ұсынылған әдіс-тәсілдер мен практикалық жұмыстар оқушылардың танымдық белсенділігін арттырып, шығармашылық қабілеттерін дамытуға мүмкіндік береді. Сондықтан функционалдық сауаттылықты дамытуға бағытталған әдістемелік жұмыстарды білім беру үдерісінде кеңінен қолдану қажет.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011–2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы. – Астана, 2010.

Назарбаев Н.Ә. «Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты». – Астана, 2012.

OECD. PISA 2018 Results: What Students Know and Can Do. – Paris: OECD Publishing, 2019.

Выготский Л.С. Педагогикалық психология. – Мәскеу: Педагогика, 1991.

Жұмабаев М. Педагогика. – Алматы: Рауан, 1992.

Қараев Ж.А. Деңгейлеп оқыту технологиясы. – Алматы, 2007.