Төле би атындағы №8гимназияның, директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары Ш.И.Сугирбекова, педагог-шебер

Мақала

БАСТАУЫШ СЫНЫПТА ОҚУ-ТӘРБИЕ ЖҰМЫСЫН ҰЙЫМДАСТЫРУ НЕГІЗДЕРІ

Бастауыш сынып мұғалімдеріне оқу мен тәрбиені біртұтас педагогикалық үдеріс ретінде тиімді ұйымдастырудың ғылыми-әдістемелік негіздерін ұсыну, білім алушылардың тұлғалық дамуын қамтамасыз ететін заманауи әдіс-тәсілдерді жүйелеу.

Әдістемелік құралда бастауыш сыныптағы оқу-тәрбие жұмысының теориялық негіздері, оны ұйымдастырудың формалары мен әдістері, мұғалімнің кәсіби қызметінің ерекшеліктері, сондай-ақ оқу мен тәрбиені жоспарлау және бағалау жолдары қарастырылған.

Бастауыш сыныпта оқу-тәрбие жұмысын ұйымдастыру – оқушылардың тұлғалық, зияткерлік және рухани дамуының негізі болып табылады. Бұл кезеңде оқушылардың білімге деген қызығушылығы қалыптасып, тәртіп, жауапкершілік, қарым-қатынас мәдениеті сияқты негізгі тәрбиелік құндылықтар дамиды.

Оқу-тәрбие жұмысы оқушылардың жас және жеке ерекшеліктерін ескере отырып, жүйелі әрі мақсатты түрде жүргізілуі тиіс. Мұғалім оқу мен тәрбиені өзара байланыстыра отырып, әр сабақта тәрбиелік бағыттағы жұмыстарды тиімді ұйымдастыруы қажет.

Аталған материал бастауыш сынып мұғалімдеріне оқу-тәрбие жұмысын жоспарлау мен ұйымдастыруда әдістемелік көмек көрсетуге арналған.

Құралдың мазмұны бастауыш сынып оқушыларының жас және психологиялық ерекшеліктерін ескере отырып құрылды. Оқу мен тәрбиенің өзара байланысын жүзеге асыруға, оқушының шығармашылық қабілетін дамытуға, дербестігін қалыптастыруға және әлеуметтік бейімделуіне ерекше мән берілді.

Бастауыш сыныптағы оқу-тәрбие жұмысының теориялық негіздері – бұл кіші жастағы оқушыларды оқыту мен тәрбиелеуді ғылыми тұрғыдан түсіндіретін педагогикалық қағидалар, заңдылықтар мен тұжырымдамалар жүйесі. Ғылыми – техникалық прогресс дәуірінде бастауыш мектеп негізін меңгеру жас ұрпаққа білім беру мен тәрбиелеудің бірден-бір элементі болып табылады. Бастауыш мектептегі білім адамның ақыл-ойының дамуына үлкен әсер етеді. Бастауыш білім алу барысында білім алушылар:

1. логикалық ой қорытуға, өзінің ойын дәлелдеп жеткізуге және берілген ереже бойынша әрекет етуге, өз жұмысын жоспарлап, оны орындаудың тиімді жолдарын іздестіруге үйренеді;

2. табандылық пен мақсатқа үмтылушылық, танып білу мен өзін-өзі билеушілік, жүйелілік пен ой қорыту және оны тексере алуғ өзінің пікірі мен ойын дәлелді түрде баяндап беру сияқты жеке адамның бойына қажетті әдет-ғұрыптарға үйренеді.

Оқу мен тәрбие – педагогикалық үдерістің өзара тығыз байланысты екі құрамдас бөлігі. Оқыту білім, білік, дағды қалыптастыруға бағытталса, тәрбие тұлғаның адамгершілік, рухани, әлеуметтік қасиеттерін дамытады. Қазіргі білім беру жүйесінде бұл екеуі бір-бірінен бөлінбейтін, тұтас үдеріс ретінде қарастырылады.

1. Оқу мен тәрбиенің мәні

Оқу (оқыту) – білім мазмұнын меңгерту, танымдық қабілеттерді дамыту, ғылыми дүниетаным қалыптастыру үдерісі.

2. Тәрбие – жеке тұлғаның мінез-құлқын, құндылық бағдарын, мәдениетін, жауапкершілігін қалыптастыруға бағытталған мақсатты әрекет.

Екі ұғымның айырмашылығы болғанымен, олардың мақсаты ортақ – жан-жақты дамыған, қоғамға пайдалы тұлға қалыптастыру.

3. Оқу мен тәрбиенің бірлігі неде?

Оқу мен тәрбие бірлігі келесі қырлардан көрінеді:

Мақсат бірлігі – екеуі де тұлғаны дамытуға бағытталған.

Мазмұн бірлігі – кез келген пәндік білім тәрбиелік мазмұнды қамтиды (мысалы, тарих сабағында отансүйгіштік, әдебиетте адамгершілік идеялар қалыптасады).

Әдіс-тәсіл бірлігі – оқыту барысында қолданылатын әдістер (пікірталас, топтық жұмыс, жоба қорғау) оқушының жауапкершілігін, сыйластық қарым-қатынасын тәрбиелейді.

Нәтиже бірлігі – білімді әрі тәрбиелі, мәдениетті тұлға қалыптастыру.

4. Педагогикалық үдерістегі маңызы

Оқу мен тәрбиенің бірлігі:

оқушының тұлғалық дамуын қамтамасыз етеді;

білімнің өмірмен байланысын күшейтеді;

рухани-адамгершілік құндылықтарды қалыптастырады;

әлеуметтік бейімделуге жағдай жасайды;

ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарды меңгертеді.

Егер оқу тәрбие элементтерінсіз жүргізілсе, ол тек ақпарат берумен шектеледі. Ал тәрбие білімге сүйенбесе, жүйесіз болады. Сондықтан олар біртұтас жүйе ретінде іске асады.

5. Қазіргі білім беру жағдайындағы жүзеге асуы

- Қазіргі мектеп тәжірибесінде оқу мен тәрбие бірлігі:

- құндылыққа бағытталған білім беру арқылы;

- тәрбие сағаттары мен пән сабақтарының байланысы арқылы;

- жобалық және зерттеу жұмыстары арқылы;

- сыныптан тыс іс-шаралар арқылы жүзеге асырылады.

Мұғалім – осы бірлікті жүзеге асыратын негізгі тұлға. Оның кәсіби шеберлігі, жеке өнегесі, қарым-қатынасы тәрбиелік әсердің басты құралы болып табылады.

Оқу мен тәрбиенің бірлігі – педагогикалық үдерістің негізі әрі басты қағидасы. Олар өзара ықпалдастықта болғанда ғана білім беру нәтижелі болады. Білімді, мәдениетті, жауапкершілігі жоғары, рухани бай тұлға қалыптастыру – осы бірліктің басты мақсаты.

Қазіргі заманда білім беру жүйесі қоғамдағы өзгерістерге бейімделіп, жаңа талаптарға жауап беруі тиіс. Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, оқушыларды XXI ғасыр дағдыларымен қаруландыру үшін мұғалімдер тек білім беруші ғана емес, зерттеуші, жаңашыл, шығармашылық тұлға болуы қажет. Бұл міндетті жүзеге асыру үшін мектеп тәжірибесінде инновациялық әдістерді енгізу аса маңызды.

Инновациялық әдістердің басты ерекшелігі – оқушыны білім алудың белсенді субъектісі ретінде қарастыру. Мұндай тәсіл оқушылардың сыни ойлауын, шығармашылық қабілетін, топпен жұмыс істеу дағдыларын дамытады. Сонымен қатар, мұғалімдерге өз тәжірибесін жетілдіруге, жаңа әдістерді сынауға және нәтижесін әріптестерімен бөлісуге мүмкіндік береді.