Түркістан облысы, Сайрам ауданы

«Әлия Молдағұлова атындағы орта мектебі» ЖШС

бастауыш сынып мұғалімі

Акрамова Муножатхан Абдимуталовна

Бастауыш сыныптарда математиканы оқытудың жалпы мәселелері

Бастауыш сыныптарда математиканы оқыту – оқушылардың күнделікті өмірде, тұрмыста және қоршаған ортамен қарым-қатынас барысында кеңінен қолдана алатын негізгі математикалық білім, білік пен дағдыларды қалыптастыруға бағытталған маңызды педагогикалық үдеріс болып табылады. Математикалық білім бастауыш мектепте қаланатындықтан, ол кейінгі сыныптарда басқа пәндерді табысты меңгерудің, сондай-ақ үздіксіз білім алудың берік іргетасын құрайды. Осы үдеріс оқушыларды тәрбиелеу және жан-жақты дамыту ісімен табиғи түрде ұштасып, біртұтас педагогикалық жүйе ретінде жүзеге асырылады.

Математика сабақтары оқушылардың ғылыми дүниетанымының негізін қалыптастырып, олардың танымдық қабілеттерін, логикалық ойлауын, талдау және салыстыру дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, математика оқыту арқылы оқушылардың ақыл-ойы, есте сақтау қабілеті, зейіні, қиялы жетіліп, оларды еңбекке, қоғамдық пайдалы іс-әрекетке және жүйелі оқуға баулу жүзеге асады. Жалпы алғанда, математика сабағы тұлғаның адамзат қоғамындағы жоғары адамгершілік құндылықтарды түсінуіне, оларды құрметтеп, қорғау қасиеттерін тәрбиелеуге ықпал етеді.

Әрбір баланың жеке тұлға ретінде қалыптасуы мен дамуына математикалық білімнің үлесі ерекше. Математика – көптеген ғылым салаларының дамуының негізі, қоршаған ортаны танудың маңызды құралы. Ол табиғаттағы және қоғамдағы заңдылықтарды түсінуге көмектеседі. Осыған байланысты математикалық білімнің алғашқы негіздерін баланың мектепке дейінгі кезеңінен бастап қалыптастыру орынды болып табылады. Балабақшадан басталған қарапайым математикалық түсініктер бастауыш мектепте жүйеленіп, біртіндеп күрделене түседі.

Математиканы оқыту басқа оқу пәндері сияқты білімдік, тәрбиелік және практикалық міндеттерді шешуге бағытталады. Оқыту барысында оқушылар бағдарлама талаптарына сәйкес белгілі бір математикалық ұғымдарды меңгеріп қана қоймай, оларды практикада қолдана алатын біліктер мен дағдыларды игереді. Математиканы оқыту әдістемесі математика ғылымымен тығыз байланысты бола отырып, оқушылардың логикалық ойлауын дамытуға, басқа пәндерді меңгеруіне оң әсерін тигізеді.

Математиканы оқыту әдістемесінің мазмұны мен даму бағытын терең түсіну үшін математика ғылымының тарихи дамуын білу маңызды. Жалпы математика ғылымының даму тарихы төрт негізгі кезеңге бөлінеді. Бірінші кезең – математиканың пайда болу кезеңі, бұл көне дәуірден бастап б.з.д. VI–V ғасырларға дейінгі аралықты қамтиды. Бұл кезеңде сандар, фигуралар сияқты алғашқы математикалық ұғымдар қалыптасып, практикалық есептерді шешудің бастамасы пайда болды.

Екінші кезең – элементар математика кезеңі. Бұл кезең б.з.д. VI–V ғасырлардан бастап XVII ғасырға дейін созылды. Осы уақыт аралығында тұрақты шамалар зерттеліп, математика өзіндік зерттеу нысаны мен әдісі бар дербес ғылым ретінде қалыптасты. Үшінші кезең – айнымалы шамалар математикасының даму кезеңі. XVII ғасырдан XIX ғасырдың ортасына дейінгі бұл кезеңде аналитикалық геометрия, дифференциалдық және интегралдық есептеу әдістері дамыды. Төртінші кезең – қазіргі математика кезеңі, XIX ғасырдың ортасынан басталып бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді. Бұл кезеңде математика салалары кеңейіп, жаңа теориялар мен аксиоматикалық әдістер қалыптасты.

Қазіргі заманғы математика ондаған әртүрлі салаларды қамтиды. Ғылым мен техниканың дамуына байланысты математика тереңдеп, күрделеніп, зерттеу объектілері кеңейе түсті. Соның нәтижесінде математика адамзат ой-санасының жоғары жетістігі ретінде қоғамның барлық саласында кеңінен қолданылуда.

Математиканы оқыту барысында оқушыларда материалистік көзқарас қалыптасады. Олар сан, арифметикалық амалдар, санау жүйесі, геометриялық фигуралар сияқты бастапқы математикалық ұғымдарды меңгереді. Сонымен қатар оқытудың өмірмен байланысы жүзеге асырылады, яғни оқушылар қоршаған ортадағы құбылыстардан математикалық заңдылықтарды тани білуге және нақты практикалық есептерді шешуге үйренеді. Бұл олардың күнделікті өмірде қажет болатын практикалық білімдермен қарулануына мүмкіндік береді.

Математика сабағының тағы бір маңызды ерекшелігі – оқушылардың еңбекқорлық, ұқыптылық, жауапкершілік сияқты жеке қасиеттерін қалыптастыруға ықпал етуі. Сонымен бірге ол баланың ерік-жігерін, зейінін, қиялын дамытып, математика пәніне деген қызығушылығын арттыруға жағдай жасайды.

Оқыту жұмысын ұйымдастырудың негізгі формасы – сабақ. Математика сабағының ерекшелігі арифметикалық материалмен қатар алгебра және геометрия элементтерінің қатар қарастырылуында, сондай-ақ теория мен практиканың өзара тығыз байланыста берілуінде. Бастауыш мектептегі әрбір математика сабағында жаңа білімді меңгеру, оны бекіту және бұрын алған білімді жүйелеу жұмыстары бір мезгілде жүргізіледі.

Математиканы оқыту әдістемесі – математика пәнінің ерекшеліктеріне негізделген оқу-тәрбие жүйесін зерттейтін педагогикалық ғылым саласы. Ол қоғамның талаптарына сай математиканы оқытудың мақсаттарын, мазмұнын, әдістері мен формаларын айқындайды. Әдістеме оқу пәнінің мазмұнын, оқыту әдістерін, құралдарын және тәрбие жұмысын өзара тығыз байланыста қарастырады.

Математиканы оқыту әдістемесі келесі негізгі сұрақтарға жауап береді: математиканы не үшін оқыту керек, нені оқыту қажет және қалай оқыту тиімді. Ол жалпы, арнайы және нақты әдістеме болып үш салаға бөлінеді. Әдістеменің басты міндеті – математиканы оқыту үдерісін зерттеу, оның заңдылықтарын анықтау және пәнді оқыту теориясын жасау.

Сонымен қатар, әдістеменің жеке міндеттеріне оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескере отырып тәрбие жұмысын ұйымдастыру, оқу қызметінің тиімді түрлерін жетілдіру, есеп шығару барысында кездесетін қиындықтардың алдын алу, өздігінен орындалатын жұмыстардың тиімділігін арттыру және сыныптан тыс жұмыстар арқылы оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту жатады.