Бастауыш сыныптардағы білім мен мотивацияның маңыздылығы

п.ғ.м.., аға оқытушысы Айтжанова Э.Н

Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті

Студент:Шайзадова Ажар

Сембаева Айзада

Аннотация;Бұл мақалада бастауыш сыныптардағы білім мен мотивацияның маңыздылығы жайлы сонымен қатар тәрбиенің маңызды құрал болып табылатын жайлы жазылған. Білім беру — тиісті оқу орны арқылы ғылыми мағлұмат беріп, адамның танымын, білімін, дағдысын, дүниеге көзқарасын жетілдіру процесі болып табылады.

Тірек сөздер;Білім,мотивация,бала,тұлға,бастауыш сынып,оқу,қоғам,адам,

Білім - өзгерістердің кілті. Бұл адамның өз отбасы, қоғам, ұлт алдындағы құқықтары мен міндеттерін түсінуіне мүмкіндік беретін маңызды құрал. Ол адамның әлемге көзқарасын сонымен қатар теріс әрекеттермен күресу қабілетін жақсартады. Білім адамның өмірдегі табысы үшін маңызды. Бұл жеке тұлғаның толық өсуі үшін қажет. Адамның дағдыларын білу жэне жетілдіру процесіде білім беру деп аталады. Даналық пен қиындықтарды жеңе білу біліммен бірге келеді. Білім адамның өмір сүру сапасын жақсартады, сонымен бірге қоғамда мойындалады. Білім әрбір адам үшін өте маңызды, оған деген қажеттілік балалық шақтан бастап пайда болады. Сол себептен балалардың бастауыш сыныптан бастап дұрыс білім мен тәрбие алуы өте маңызды. Бұл олардың өмірлік дағдылары мен мақсаттарына берік негіз болады.

Адам тәрбиесі де оның өміріндегі маңызды құрал болып табылады. Бұл өркениетті және тәртіпсіз адамның арасындағы маңызды айырмашылық. Соңғы жылдары елдегі сауаттылық деңгейі өскеннің өзінде, білімнің маңыздылығын көбірек адамдар білуі керек. Әрбір бала, мейлі ер болсын, мейлі қыз болсын, мектепке баруы керек және оны тастап кетпеуі керек. Білім тек адамға ғана емес, қоғамға да пайдалы. Білімді тұлға – қоғамның құнды байлығы, оның әлеуметтік-экономикалық дамуына үлес қосады. Мұндай адам қашанда қоғамға, елге көмектесуге дайын. Білім – адам мен ұлттың жетістігіне апаратын баспалдақ десек шындық.

Елімізде бастауыш білім беру алты-жеті жастан басталып, төрт жылға созылады. Төменгі орта білім берудің ұзақтығы бес жыл, одан кейін не екі жылдық жалпы орта білім немесе екі жылдан төрт жылға дейінгі кәсіптік білім берумен жалғасады. 2022 жылы тоғызыншы сынып оқушыларының шамамен үштен екісі жалпы орта білім беруді жалғастырды, ал үштен бірі кәсіптік оқу орындарына түсті. Жалпы орта білім беруді сәтті аяқтаған студенттер қысқа (екі-үш жыл) техникалық және кәсіптік оқу бағдарламаларына қатыса алады немесе жоғары білім алуды жалғастыра алады. Сондай-ақ орта білім алмай, оқуын тастап кеткен жастарға арналған кешкі мектептер қатары артып келеді. Орта білімнен кейінгі жоғары білім бере алатын 146 университет, академия, институт, консерватория және жоғары оқу орындары бар.

Дегенмен балаларды оқуға, білімге тарта білу керек. Яғни олардың қызығушылықтарын арттыру арқылы сапалы білім беруге, тәрбиелеуге болады. Осындай кезде кейбір шетел ғалымдарының зертеулерін көрсетуге болады. Мысалы Гивандоно оқушыларды оқуға ынталандырудың логикалық әдістерінің бірі оқу тәжірибесін оқушылардың қызығушылықтарымен байланыстыру екенін айтады. Оқу процесінде табысты болу үшін оқушылар қызығушылықпен қатар, оқуға ынталы болуы керек. Уорнер бірнеше орта мектептерде жүргізген зерттеуінде мотивацияны арттыру үшін оқушылардың бұрын білмейтін нәрселерді білуге деген қызығушылығын ояту маңызды екенін көрсетеді. Сонымен қатар, Снайдер бірнеше жоғары сынып оқушыларын зерттеу барысында мұғалімдер оқушылардың оқу мотивациясын оятатын сабақтарды енгізу арқылы ынталандыра алатынын айтты.

Ендігі кезекте оқушының оқу мотивациясының сипаттамасына тоқтала кетсем;

1.Тапсырманы орындауда табандылық таныту

2.Оқу іс-әрекетін әрқашан жақсы және ыждағаттылықпен орындайды. Білім алушы мақсатқа жету мүмкін болғанша тырысады.

3.Қиындыққа тап болғанда табандылық танытады

4.Оқу іс-әрекетін ыждағаттылықпен орындауды жалғастырады және ешқашан берілмейді. Олар кедергілер мен қиындықтарға тап болса да мектепте жақсы жетістіктерге жетуге тырысады.

5.Жетістікке қол жеткізу үшін сыртқы ынталандырудың қажеті жоқ

Оқушыларда оқу мотивациясының болуы олардың жұмысқа деген ынтасын арттырады, әртүрлі нәрселерге қызығушылықты тудырады. Егер балаларда оқу мотивациясы болса, олар әр алған білімін тек жаттап қана қоймай, түсіне отырып, есіне сақтайды және бұндай жолмен алыңған білім өте сапалы білім болып табылмақ. Альберт Эйнштейннің айтуынша, «Адамды естігені мен айтқаны қалыптастырмайды, еңбегі мен әрекеті қалыптастырады» дегендей, оқушыға тек әрбір сұраққа жауап бере алу оқушыны тәжірибе мен білім ескеретін өмірге дайындамайды немесе кепілдік бермейтінін көрсетті. Демек еңбектене отырып алған білімнің ғана жемісі бар.

Қазіргі таңда оқытудың әдістері мен құралдары өзгеріп жатқанымен мектептегі білім бір қалыпта сақтау өте маңызды. Бенджамин Франклиннің айтуынша, «Білімге салынған инвестиция ең жақсы пайызды төлейді». Демек білімді тұлғаның бай адамға қарағанда қоғамға, ұлтқа берері көп. Білімді болу адамның мінез-құлқы мен әлеуметтік мінез-құлқын қалыптастырады. Бұл мектеп оқушыларының ойлауы мен әрекетін өзгертеді. Ендеше мектепте білім берудің түпкі мақсаты білім ғана емес, әрекет. Демек бастауыш сыныптағы баланың білім алу қабілеті мен ынтасының негізін кішкентай кезінен бастап қалаған дұрыс.Сол үшін мыналарға мән берген жөн:

1.Қиындық деңгейін реттеу

Жеңіл немесе күрделі материал балаларға шабыт бермейді. Мұғалімдер оқу процесі тым оңай немесе тым жеңіл болмауы керек екенін сонымен қатар қызықты болуы керек екенін түсінуі керек. Ол үшін әртүрлі деңгейдегі тапсырмаларды қолдануға болад.

2.Көрнекілік құралдарды қолдану

Көрнекілік құралдарды пайданалу бастауыш сынып балалары үшін өте маңызды. Бұл балалардың сабаққа деген зейінін арттыруға көмек береді. Мұнда әртүрлі схемалар, карталар, оқу үстелі ойындары, балалармен жасалған плакаттар,интерактивті тақта және т.б. қолдануға болады.

3.Ойындар

Кез келген сюжеттік, рөлдік, психологиялық және дидактикалық ойындар сабақтағы шиеленісті жеңілдетеді және баларға жаңа нәрсені үйретеді.

Қорыта айтқанда бастауыш мектеп жасындағы балалардың  оқу мотивациясының қалыптасуы, яғни  балада  өзінің оқу жұмысының жекелеген кезеңдеріне мақсат қою ептілігі болмаса, мотивтің қатысуы жеткіліксіз болады. Әсіресе бастауыш мектепте балада оқу еңбегінің жекелеген жақтарына бағыттылық қалыптасқанымен, ол осы оқу мотивтерін жүзеге асыра алмайды: мақсат қоюды, оларды негіздеуді, басты және қосымша мақсатын анықтауды білмейді. Демек мұғалім балаларды өздерінің мотивтерін мақсаттың жүйелілігі, бірізділігі арқылы іске асыруга үйретуі тиіс.Мақсат қою — бұл баланың ерекше мінез-құлқының сипаттамасы  бала өмірде белгілі бір мақсат қоюды практика жүзінде үйренеді. Бірақ мақсаттар бір-біріне ұқсамайды. Мотив сияқты мақсат та өзінің мазмұны бойынша ажыратылады, бала өз бетінше мақсат қоюы және жүзеге асыруы мүмкін, бірақ осы мақсаттар біздің тұлғалық адамгершілік туралы түсінігімізбен сәйкес келмеуі де мүмкін. Мектеп жасындағы баланың әлеуметтік оқу мотивтерінің қалыптасуы үшін ұжымдық және топтық жұмыстарға  мектеп жасындағы баланың бірлескен қызметтерінің болуының маңызы зор: бірлескен жұмыстың жалпы мақсатын жасау және оның варианттарып топ мүшелерімен талқылау, осы жалпы жұмыстарды орындау әдістерін іздестіру, шешу әдістерінің бірнеше варианттарын салыстыру, бірлескен жұмыстарда өзіндік және өзара бақылау жолдарын анықтау, топ мүшелері ұсынған осы бақылаудың түрлі әдістерін салыстыру, ұжымдық қызметке мотивация — топтық жұмыстарды орындауға ұмтылу, топтың өзге мүшелерінен жақсы баға алуға талпынуы болып табылады. Әсіресе жұмыстың жаңа тәсілдерін меңгеру оқушының бойында өзгеріс туғызады, ақыл-ой дамуында жаңа ерекшеліктерінің пайда болуына әкеледі, оқу мотивациясы оның тұлғасының жаңа сапаларды толықтырады.

Әдебиеттер тізім

- Альберт Эйнштейн нақыл сөздері - Bilim - All https://bilim-all.kz/figure/24

-https://infourok.ru/oushini-oua-uzhin-aliptastiru-men-motivaciyali-deristi-basara-bilusabati-sapasi-men-tiimdiligini-kepili-739262.html

-https://egemen.kz/article/298362-bilimge-salynghan-investitsiya