Бастауыш сыныптардағы қазақ тілін үйретудің әдіс-тәсілдері

Қазіргі білім беру жүйесінде бастауыш сынып оқушыларына сапалы тілдік білім беру – маңызды міндеттердің бірі. Бастауыш кезең – баланың тілдік, танымдық және тұлғалық дамуының негізі қаланатын уақыт. Осы кезеңде оқушының дұрыс сөйлеуі, сауатты жазуы, сөздік қорының молаюы және ойын еркін жеткізе білуі қалыптасады.Қазақ тілін оқыту барысында мұғалім оқушылардың жас ерекшелігін, психологиялық даму деңгейін және қызығушылықтарын ескере отырып, тиімді әдіс-тәсілдерді қолдануы тиіс. Сабақтың мазмұны қызықты, түсінікті және қолжетімді болған жағдайда ғана жоғары нәтижеге қол жеткізуге болады.

Қазақ тілін оқытудың мақсаты мен міндеттері бастауыш сыныптарда – оқушылардың тілдік қарым-қатынас жасау қабілетін дамыту және сауатты жазу дағдыларын қалыптастыру.Бастауыш сынып – оқушы тұлғасының қалыптасуындағы ең маңызды кезең. Осы кезеңде баланың тілдік қоры дамып, сауатты сөйлеу, дұрыс оқу және жазу дағдылары қалыптасады. Қазақ тілін бастауыш сыныптарда тиімді оқыту – мұғалімнің кәсіби шеберлігіне, қолданатын әдіс-тәсілдеріне байланысты.

Негізгі міндеттері:

• Оқушылардың сөздік қорын байыту;

• Грамматикалық білім негіздерін меңгерту;

• Дұрыс, анық, мәнерлеп сөйлеуге үйрету;

• Сауатты жазу дағдыларын қалыптастыру;

• Тіл арқылы ұлттық құндылықтарды бойына сіңіру.

1 Түсіндіру және әңгімелеу әдісі - бұл әдіс жаңа тақырыпты меңгертуде жиі қолданылады. Мұғалім грамматикалық ережелерді қарапайым, түсінікті тілмен жеткізеді. Әңгімелеу барысында мысалдар келтіріп, оқушылардың ойлау қабілетін дамытады.

2. Сұрақ-жауап әдісі- бұл әдіс оқушылардың белсенділігін арттырады. Мұғалім ашық және жабық сұрақтар қою арқылы баланың өз ойын еркін жеткізуіне мүмкіндік береді. Мысалы:

• Дауысты дыбыс дегеніміз не?

• Дауыссыз дыбыс дегеніміз не?

3. Ойын технологиясы

Бастауыш сынып оқушылары үшін ойын – негізгі әрекет түрі. Сондықтан сабақта дидактикалық ойындарды қолдану өте тиімді.Мысалы:

• «Сөз құрастыр»

• «Артық әріпті тап»

• «Кім жылдам?»

• «Кім көп сөз айтады?»

Ойын арқылы:

• Баланың есте сақтау қабілеті артады;

• Сөздік қоры дамиды;

• Сабаққа деген қызығушылығы күшейеді.

Ойын арқылы оқушының қызығушылығы артып, сабаққа белсенді қатысады.

Көрнекілік әдісі – бастауыш сыныпта ең тиімді әдістердің бірі. Суреттер, кестелер, сызбалар, интерактивті тақта материалдары арқылы оқушы ақпаратты тез қабылдайды.Суреттер, сызбалар, кестелер, интерактивті тақта материалдары оқушының есте сақтау қабілетін арттырады. Көрнекілік әдісі әсіресе жаңа сөздерді меңгертуде тиімді.

4. Деңгейлеп оқыту әдісі

Әр оқушының қабілеті әртүрлі болғандықтан, тапсырмаларды деңгейге бөліп беру маңызды. Бұл әдіс оқушының өз мүмкіндігіне сай білім алуына жағдай жасайды. Әр оқушының білім деңгейі әртүрлі болғандықтан, тапсырмаларды деңгейге бөліп беру маңызды.Мысалы:

• І деңгей – жеңіл тапсырмалар;

• ІІ деңгей – орташа күрделілік;

• ІІІ деңгей – шығармашылық тапсырмалар.

Бұл әдіс:

• Әр оқушының қабілетін ескереді;

• Өз бетімен жұмыс жасауға үйретеді;

• Білім сапасын арттырады.

5. Шығармашылық тапсырмалар

Эссе жазу, шағын мәтін құрастыру, сурет бойынша әңгіме құрау – баланың тіл байлығын дамытады. Мұндай тапсырмалар ойлау, қиялдау қабілетін жетілдіреді.

Шығармашылық тапсырмалар оқушылардың тіл байлығын арттыруға көмектеседі.Мысалы:

• Сурет бойынша әңгіме құрастыру;

• Берілген сөздерден мәтін жазу;

• Рөлдік ойын ұйымдастыру.

Мұндай жұмыстар оқушының:

• Қиялын дамытады;

• Ойын жүйелі жеткізуге үйретеді;

• Тіл мәдениетін қалыптастырады.

Қорытындылай келетін болсақ қазақ тілін бастауыш сыныпта тиімді оқыту үшін мұғалім әртүрлі әдіс-тәсілдерді үйлестіре қолдануы тиіс. Сабақ қызықты, түсінікті және баланың жас ерекшелігіне сай ұйымдастырылғанда ғана жоғары нәтиже береді. Заманауи технологиялар мен ойын элементтерін пайдалану – сапалы білімнің кепілі.Бастауыш сыныптарда қазақ тілін тиімді оқыту үшін мұғалім әртүрлі әдіс-тәсілдерді үйлестіре қолдануы қажет.

Заманауи педагогикалық технологияларды, ойын элементтерін және көрнекілік құралдарын пайдалану – сапалы білім берудің негізгі кепілі. Қазақ тілін сапалы меңгерту – оқушының болашақта сауатты, мәдениетті тұлға болып қалыптасуына негіз болады.