Түркістан облысы Жетісай ауданы

“TAYMAS-I” ЖШС

Әдістемелік көмекші құрал

“КРЕАТИВТІ ОЙЛАУ ЖӘНЕ ЛОГИКА ӘЛЕМІ”

(Бастауыш сынып мұғалімдеріне арналған)

Құрастырған: Бастауыш сынып мұғалімі

КІРІСПЕ

Баланың дербес тұлғалық бейнесі мен когнитивтік дағдыларының іргетасы дәл бастауыш сынып табалдырығында қаланады. Сондықтан заманауи бастауыш білім беру жүйесінің басты бағыты — оқушыны тек дайын ақпаратты игеруге емес, шығармашылық ізденіске, стандарттан тыс шешімдер қабылдауға және алған білімін практикада еркін қолдануға баулу болуы тиіс.

Мектептің бастауыш сатысы — баланың білім мен білік дағдыларын қалыптастырудың шешуші кезеңі. Осы тұста мұғалімнің негізгі миссиясы — оқушының интеллектуалдық әлеуетін ашу, оның танымдық ынтасын оятып, оқуға деген тұрақты қызығушылығын нығайту болып табылады. Оқушының танымдық белсенділігі тек меңгерген білім көлемімен ғана емес, сонымен бірге оның ойлау операцияларын (талдау, жинақтау, салыстыру) жүзеге асыру деңгейімен өлшенеді.

Оқушының интеллектуалдық және шығармашылық өсуі оның белсенді практикалық іс-әрекеті барысында жүзеге асады. Оқу процесінде деңгейлік және құзыреттілікке негізделген тапсырмаларды жүйелі орындату — логикалық ойлау мен тілдік дағдыларды дамытудың төте жолы. Баланың ақыл-ой белсенділігін арттыру арқылы біз оның тұлғалық кемелденуіне жағдай жасаймыз. Осыған орай, оқушыларға ұсынылатын тапсырмалар олардың ой қорыту, жүйелеу және топтау қабілеттерін шыңдауға бағытталуы қажет.

Бүгінгі күннің басты талабы — өзгермелі өмір жағдайларына бейімделген, кез келген мәселенің шығармашылық шешімін таба білетін, дербес ойлайтын жаңашыл тұлғаны тәрбиелеу. Бұл міндетті іске асыруда оқушының танымдық мүмкіндіктерін жан-жақты дамытудың маңызы зор.

Ұсынылып отырған әдістемелік құрал бастауыш сынып оқушыларының ойлау қабілетін жандандыру мақсатында дайындалған. Жинақта қазақ тілі, әдебиеттік оқу және математика пәндері бойынша танымдық белсенділікті арттыратын кеңейтілген тапсырмалар мен жаттығулар үлгілері шоғырланған. Бұл еңбек бастауыш сынып мұғалімдері үшін оқу үдерісін тиімді ұйымдастыруға арналған көмекші құрал ретінде ұсынылады.

ҚАЗАҚ ТІЛІ ПӘНІ БОЙЫНША ТАПСЫРМАЛАР

Қазақ тілін оқытуда оқушылардың сөздік-логикалық ойлау қабілеттерінің дамуына кеңейтілген тапсырмалар мен логикалық жаттығуларды орындатудың маңызы зор. Осы мақсатта бастауыш сыныптарда қазақ тілі пәнін оқытуда мынадай тапсырмалар мен жаттығулар орындату тиімді болады.

« Артығын анықта» әдістемесі. Баланың маңызды бөліктерді бөліп көрсету, жалпылай білу дағдысын көрсетеді. Тапсырманы сурет не заттай немесе жазбаша түрде ұсынуға болады.

Сонымен қатар ойлау әрекетін дамытатын тәсілдерді ойын түрінде қолдануға болады. Мысалы,«Керісінше айт» ойыны. Бұл ойында қарама-қарсы мағыналы сөздерді өткенде пайдалану тиімді. Мысалы, толық- жіңішке, қара-ақ, ыстық-суық, бос-толы, т.б.

«Ұқсастық пен айырмашылық». Оқушыларға әртүрлі заттар мен ұғымдарды салыстыру ұсынылады. Бастауыш сынып оқушыларына өздеріне таныс заттар: сүт пен су, сиыр мен жылқы, ұшақ пен поезд (сурет түрінде ұсынуға болады). Ересек балаларға тапсырманы күрделі түрде: таң мен кеш, табандылық пен қыңырлық т.б. Дұрыс жауаптар, қателіктер, ұқсастық пен айырмашылық ара қатынасы, басым белгілер т.б айқындалады.

«Басқа қырынан таны». Белгілі бір заттың басқа қырын ашу. Мысалы, сіріңке тек жанып, жарқырап қана қоймай, пішіні мен салмағы жағынан кішірейеді. Оқушыларға қарапайым заттардың: полиэтилен қақпақ, пенопласт т.б ерекше қасиеттерін ашу, анықтау ұсынылады.

Ерекше жауаптар ескеріледі және ұсынымдарды талдауға да, пікірталас ұйымдастыруға да болады.

« Ұқсастықтар іздеу». Белгілі бір зат немесе құбылыс айтылады, мысалы, «тікұшақ». Әртүрлі нақты белгілер бойынша тікұшаққа ұқсас заттарды жазу.Ұқсас заттарды қасиетіне қарай топтап жазуға да болады. Мысалы, «құс», «көбелек» (ұшады, қонады), «автобус», «поезд» (көлік) т.б. Бұл тапсырма заттардың қасиеттерін анықтау, оларды белгілер бойынша жіктеуге арналған.

« Заттың қолдану тәсілдері». Жақсы танымал бір сөз беріледі, мыс: «кітап». Заттың қалыптан тыс неғұрлым көп қолдану аясын айту керек. Кітапты оқиды, бір нәрсенің астына қоюға болады, қажетті қағаздарды көзден таса зат ретінде жасыру мақсатында қолдануға болады т.с.с. сондай-ақ, тіс щеткасы, тоқыма сымы т.б ұсынуға болады. Бірақ заттарды адамгершіліксіз, жыртқыштық жолмен қолдану тәсілдерін айтуға тыйым салынады.

«Заттардың қасиеті». Жүргізуші: «бұл доп «апельсин». Қазір біздер допты бір-бірімізге лақтырып, оның қандай апельсин екендеген атаймыз» Аталған сапаларды қайталауға болмайды.

« Сөйлем құра». Өзара байланыспайтын 3 сөз алынады. Мыс, «көл», «қарындаш», «аю». Осы сөздерден сөйлем құрау қажет. Жауап

ҚОРЫТЫНДЫ

«Креативті ойлау және логика әлемі» әдістемелік құралы бастауыш сынып оқушыларының танымдық көкжиегін кеңейтуге, интеллектуалдық қабілеттерін жаңа сатыға көтеруге бағытталған жүйелі еңбек болып табылады. Қазіргі білім беру парадигмасында баланың тек білім жиынтығына ие болуы жеткіліксіз; басты назар оның сол білімді қалай өңдейтініне, қалай талдайтынына және қиын түйіндерді қалай шешетініне аударылуы тиіс.

Жинақта ұсынылған «Артығын анықта», «Ұқсастықтар іздеу», «Друдлдар» және логикалық-математикалық тапсырмалар кешені оқушының бойында келесі маңызды сапаларды қалыптастыруға мүмкіндік береді:

Ойлау икемділігі: Бір мәселенің бірнеше шешімі барын түсіну және қалыптан тыс (нестандартты) идеялар ұсыну;

Талдау және жинақтау дағдысы: Заттар мен құбылыстардың арасындағы ішкі байланыстарды көре білу;

Сөйлеу мәдениеті мен дәлелдеу қабілеті: Өз таңдауын логикалық тұрғыдан негіздеп, ойын жүйелі жеткізу.

Әдістемелік құралдың практикалық маңыздылығы сол — мұндағы жаттығулар оқушының жас ерекшелігіне сай, қызығушылығын оятатындай ойын элементтерімен ұштастырылған. Бұл оқу процесін жалықтырмайтын, керісінше, жаңа белестерді бағындыруға ынталандыратын шығармашылық ізденіске айналдырады.

Қорыта айтқанда, баланың когнитивтік дағдыларын дамыту — бір күндік жұмыс емес, ол үздіксіз ізденіс пен жүйелілікті талап ететін процесс. Осы әдістемелік құрал мұғалімдер мен тәрбиешілердің қолындағы тиімді құралға айналып, болашақта сыни ойлай алатын, бәсекеге қабілетті тұлға тәрбиелеуге өз үлесін қосады деп сенеміз.

«Білімді болу дегеніміз — көп білу ғана емес, білгеніңді ақылмен қолдана білу».

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Заңы, Астана, «Юрист», 2013 жыл

2. С.Қ.Төлеубаев «Математика есептер жинағы».

Алматы, 2014 жыл

3. «Математикадан өзіндік және бақылау жұмыстары» К.Ерешева, Г. Жамалбекова «Өлке» баспасы Алматы, 2009

4.«Математикадан дидактикалық ойындар және қызықты

тапсырмалар» Ш.Х.Құрманалина, С.Ш. Сәрсенбаева,

Р.Қ. Өміртаева «Атамұра» 1997ж.

5. Сабыров Т.С. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы, «Мектеп», 2004 ж.

6.Б.Тұрғанбаева,Шығармашылық қабілеттер және дамыта оқыту.Алматы,1999.

7.Наурызбайқызы Ә.,Әубәкірқызы Қ. Математикадан дидактикалық материалдар мен тапсырмалар. Алматы,1994.

8. «Математика және логика» журналы, 2011-2015 ж.ж.