Физика сабағында оқушылардың ізденімпаздық пен логикалық ойлау қабілетін дамытудың теориясы мен тәжірибесі

Орындаған: Мухаммет Перізат Бердіқызы
«SMART ILIM» мектеп-гимназиясы

Физика пәні мұғалімі

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінің басты мақсаты – тек дайын білімді меңгерген емес, өз бетінше іздене алатын, логикалық тұрғыда ойлайтын, алған білімін өмірде қолдана білетін тұлға қалыптастыру. Осы тұрғыдан алғанда, физика пәні оқушылардың ойлау қабілетін, танымдық белсенділігін және ғылыми дүниетанымын дамытуда ерекше орын алады. Физика – табиғат заңдылықтарын түсіндіретін, себеп-салдарлық байланыстарды анықтауға негізделген пән. Сондықтан физика сабағында оқушылардың ізденімпаздық пен логикалық ойлау қабілетін дамыту – мұғалімнің маңызды міндеттерінің бірі болып табылады.

Бұл баяндамада физика сабағында оқушылардың ізденімпаздық және логикалық ойлау қабілетін дамытудың теориялық негіздері мен оны жүзеге асырудың тәжірибелік жолдары қарастырылады.

1. Оқушылардың ізденімпаздық пен логикалық ойлау қабілетін дамытудың теориялық негіздері

1.1 Ізденімпаздық ұғымының мәні

Ізденімпаздық – оқушының жаңа білімді өз бетімен меңгеруге, сұрақ қоя білуге, мәселені шешудің түрлі жолдарын қарастыруға ұмтылуы. Педагогика ғылымында ізденімпаздық оқушының танымдық белсенділігімен тығыз байланысты қарастырылады. Танымдық белсенділігі жоғары оқушы оқу үдерісіне қызығушылықпен қатысып, берілген тапсырмаларды шығармашылықпен орындауға талпынады.

Физика сабағында ізденімпаздықты дамыту оқушыларды бақылау жүргізуге, тәжірибе жасауға, болжам құруға және қорытынды шығаруға үйрету арқылы жүзеге асады. Бұл – ғылыми танымның негізгі кезеңдері болып табылады.

1.2 Логикалық ойлау қабілетінің маңызы

Логикалық ойлау – ой қорытынды жасау, салыстыру, талдау, жинақтау және дәлелдеу қабілеттерінің жиынтығы. Физика пәнінде логикалық ойлау ерекше маңызға ие, себебі кез келген физикалық заң немесе құбылыс нақты дәлелдер мен есептеулерге негізделеді.

Логикалық ойлау қабілеті дамыған оқушы:

• физикалық құбылыстар арасындағы байланысты анықтай алады;

• формулаларды саналы түрде қолданады;

• есептерді шығару барысында дұрыс қорытынды жасайды;

• өз ойын дәлелді түрде жеткізе алады.

1.3 Дамыта оқыту теориясы және физика сабағы

Дамыта оқыту теориясы оқушының ойлау қабілетін дамытуға бағытталған. Бұл теория бойынша оқыту үдерісі дайын ақпаратты берумен шектелмей, оқушыны мәселе шешуге, ойлануға жетелеуі тиіс. Физика сабағында дамыта оқыту элементтері проблемалық сұрақтар қою, зерттеу тапсырмаларын беру, тәжірибелік жұмыстар ұйымдастыру арқылы іске асырылады.

2. Физика сабағында ізденімпаздықты дамытудың тәжірибелік жолдары

2.1 Проблемалық оқыту әдісін қолдану

Проблемалық оқыту – оқушыларға дайын шешімі жоқ немесе өздігінен ізденуді талап ететін тапсырмалар беру арқылы жүзеге асатын әдіс. Мысалы, жаңа тақырыпты бастамас бұрын мұғалім өмірден алынған проблемалық жағдай ұсынады. Оқушылар сол мәселені шешу үшін өз болжамдарын айтып, тәжірибе арқылы дәлелдеуге тырысады.

Бұл әдіс оқушылардың қызығушылығын арттырып, өз бетімен ойлануына мүмкіндік береді.

2.2 Зертханалық және тәжірибелік жұмыстар

Физика сабағында зертханалық жұмыстар ізденімпаздықты дамытудың ең тиімді құралдарының бірі болып табылады. Тәжірибе жасау барысында оқушылар:

• бақылау жүргізеді;

• өлшеу нәтижелерін салыстырады;

• алынған деректерге талдау жасайды;

• қорытынды шығарады.

Мұндай жұмыстар оқушылардың теориялық білімін тәжірибемен ұштастырып, зерттеушілік дағдыларын қалыптастырады.

2.3 Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану

Қазіргі кезде физика сабағында түрлі цифрлық ресурстарды қолдану оқушылардың танымдық белсенділігін арттырады. Виртуалды зертханалар, симуляциялар, бейне тәжірибелер оқушылардың қызығушылығын оятып, күрделі құбылыстарды жеңіл түсінуге көмектеседі.

АКТ құралдарын пайдалану оқушылардың өз бетімен ақпарат іздеуіне және талдау жасауына мүмкіндік береді.

3. Физика сабағында логикалық ойлау қабілетін дамытудың тәжірибесі

3.1 Физикалық есептер шығару арқылы логикалық ойлауды дамыту

Физика есептері – логикалық ойлауды дамытудың негізгі құралы. Есеп шығару барысында оқушылар берілген мәліметтерді талдап, қажетті формуланы таңдап, шешу жолын анықтайды. Мұғалім есепті дайын түрде шығармай, бағыт-бағдар беріп отырса, оқушының ойлау белсенділігі артады.

3.2 Салыстыру және талдау әдістері

Физикада ұқсас құбылыстарды салыстыру арқылы олардың айырмашылығы мен ұқсастығын анықтау логикалық ойлауды дамытады. Мысалы, механикалық және электрлік тербелістерді салыстыру оқушылардың жалпылау қабілетін қалыптастырады.

3.3 Топтық және жұптық жұмыстар

Топтық жұмыстар барысында оқушылар өз ойларын ортаға салып, дәлелдеуге үйренеді. Бұл олардың логикалық ойлауымен қатар коммуникативтік қабілеттерін де дамытады. Әр оқушы өз пікірін қорғауға тырысып, нақты дәлелдер келтіреді.

Қорытынды

Қорытындылай келе, физика сабағында оқушылардың ізденімпаздық пен логикалық ойлау қабілетін дамыту – заманауи білім берудің басты талаптарының бірі. Бұл мақсатқа жету үшін мұғалім проблемалық оқыту, зертханалық жұмыстар, есеп шығару, ақпараттық технологияларды пайдалану сияқты тиімді әдіс-тәсілдерді қолдануы қажет.

Ізденімпаз әрі логикалық ойлай алатын оқушы – болашақта кез келген мәселені шешуге қабілетті, шығармашыл тұлға. Сондықтан физика сабағында оқушылардың ойлау қабілетін дамытуға бағытталған жұмыстар жүйелі түрде ұйымдастырылуы тиіс.