№87 «Қадыр»

балабақшасы меңгерушісі

______________Л.Ж.Аханова

2026ж «_____»_____________

БАЯНДАМА

Ұлттық ойындар арқылы физикалық қасиеттерді қалыптастыру. (Жи интеграциясы негізінде)

Қазақ тілі мұғалімі: Сулейменова Айнур

Астана, 2026 ж

Кіріспе

Қазіргі білім беру үдерісінде баланың дене дамуын, қозғалыс белсенділігін арттыру – маңызды міндеттердің бірі. Әсіресе мектепалды жаста ұлттық құндылықтарға негізделген іс-әрекеттер баланың физикалық қасиеттерін ғана емес, ойлау қабілетін, ұлттық сана-сезімін қалыптастырады. Осы бағытта қазақтың ұлттық ойындары мен жасанды интеллект (ЖИ) мүмкіндіктерін біріктіру – заман талабына сай тиімді тәсіл болып табылады.

Негізігі бөлім

Ұлттық ойындардың мектепалды топтағы маңызы.

Ұлттық ойындар – баланың жас ерекшелігне сай,қимылға негізделген тәрбиелік құрал.Олар арқылы балалар:

• Еркін қозғалады

• Дене бұлшықеттері дамиды

• Ептілік пен шапшаңдыққа үйренеді

• Ойын ережесін сақтауды меңгереді

• Қазақ тілінде тыңдап,сөйлейді.

Ұлттық ойындардың физикалық дамудағы рөлі

Ұлттық ойындар – халықтың тұрмыс-тіршілігімен, өмір салтымен тығыз байланысты. Олар баланың келесі физикалық қасиеттерін дамытады:

• Ептілік (Асық ату, Ақсерек – көксерек,тоғызқұмалақ)

• Шапшаңдық (Қуыр-қуыр қуырмаш, Қуаласпақ)

• Төзімділік (Арқан тарту, Көкпар)

• Күш (Білектесу, Арқан тарту)

• Тепе-теңдік пен икемділік (Теңге ілу )

Бұл ойындар барысында бала қозғалып қана қоймай, ережені сақтауға, топпен жұмыс істеуге, өз эмоциясын басқаруға үйренеді.

Жасанды интеллектті (ЖИ) интеграциялау мүмкіндіктері

Жасанды интеллект – білім беру саласында кеңінен қолданылып келе жатқан заманауи құрал. Ұлттық ойындарды үйрету мен ұйымдастыруда ЖИ келесі бағыттарда қолданылады:

1. Қозғалысты талдау

ЖИ негізіндегі бейнеқадағалау немесе мобильді қосымшалар баланың қозғалысын бақылап, оның ептілігі мен шапшаңдығын бағалай алады.

2. Жеке даму траекториясы

Әр баланың физикалық мүмкіндігін ескере отырып, ЖИ ойын деңгейін (жеңіл – орта – күрделі) ұсынады.

3. Интерактивті үйрету

Анимациялық кейіпкерлер арқылы ұлттық ойын ережесін түсіндіру баланың қызығушылығын арттырады.

4. Қауіпсіздік пен бақылау

ЖИ баланың шамадан тыс жүктеме алуын бақылап, тәрбиешіге ескерту бере алады.

Ұлттық ойын + ЖИ = заманауи сабақ

Мысалы:

• «Асық ату» ойынында ЖИ баланың дәлдігін есептеп, нәтижесін экранда көрсетеді;

• «Арқан тарту» кезінде топтың үйлесімділігін, күш қолдану деңгейін салыстырады;

Бұл тәсіл баланың өз жетістігін көруіне, ал педагогтың нақты талдау жасауына мүмкіндік береді.

Қазақ тілі пәнінде ЖИ интеграциясын қолдану.

Жасанды интеллект технологияларын ұлттық ойындармен байланыстыру – заманауи сабақтың маңызды бағыты.

ЖИ қолдану жолдары:

• ойын ережесін бейне немесе аудио арқылы түсіндіру;

• интерактивті тапсырмалар құрастыру (сөздер мен қимылды сәйкестендіру);

• ойыннан кейін автоматты сұрақ-жауап, рефлексия ұйымдастыру;

• балалардың сөздік қорын дамытуға арналған диалог үлгілерін ұсыну.

Асық ату ойынын Wordwall сайтында қадам-қадаммен көрсетсем.

1-қадам. Wordwall сайтына кіру

• wordwall.net сайтына кіріңіз

• Sign up → Google немесе email арқылы тіркеліңіз

(Тіркелмей де ойнауға болады, бірақ жасау үшін тіркелу керек)

2-қадам. Ойын түрін таңдау

Create activity батырмасын басыңыз

? Мектепалды топқа ең қолайлысы:

• ✅ Match up (сәйкестендіру)

• ✅ Random wheel (айналмалы дөңгелек)

• ✅ Quiz (өте қарапайым)

? Асық атуға ең ұқсасы → Random wheel

3-қадам. Ойын атауын жазу

Activity title бөліміне жазыңыз:

? «Асық ату» ұлттық ойыны

4-қадам. Сұрақтар мен тапсырмалар енгізу

Random wheel үшін мысалдар ?Wordwall-да «Асық ату» ойынын жасау

Дөңгелек бөлігі

Мәтін

? Асықты дәл ат

? Бір қадам алға

? Кезек келесі балаға

⭐ Жарайсың!

? Қайта айналдыр

5-қадам. Сурет қосу

• Image белгішесін басыңыз

• Асық суретін жүктеңіз немесе сайттан таңдаңыз

6-қадам. Сақтау және ойнау

• Done → Save

• Play батырмасын басыңыз

• Балалар кезекпен дөңгелекті айналдырады ?

? Сабақта қалай ойнатуға болады

1️⃣ Бала дөңгелекті айналдырады

2️⃣ Экрандағы тапсырманы орындайды

3️⃣ Асықты атады (нақты немесе қимылмен)

4️⃣ Қазақша қысқа сөйлем айтады:

• «Мен асық аттым.»

• «Мен дәл тигіздім.»

«Ойын барысында Wordwall платформасының интерактивті мүмкіндіктері қолданылып, баланың әрекеті автоматты түрде бақыланды. Бұл жасанды интеллект элементтері арқылы баланың белсенділігін арттыруға мүмкіндік берді.»

Қорытынды

Қорытындылай келе, ұлттық ойындарды қазақ тілі пәнінде қолдану арқылы балалардың физикалық қасиеттерін дамытумен қатар, тілдік дағдыларын қалыптастыруға болады. Ал жасанды интеллектті интеграциялау сабақты қызықты, мазмұнды және тиімді етеді. Бұл әдіс ұлттық құндылықтарды сақтай отырып, заманауи білім беру талаптарына сай тұлға тәрбиелеуге мүмкіндік береді.