Баяндама Бастауыш сыныптарын оқытуда критериалды бағалау жүйесін қолдану

Пікір

«Т.Рысқұлов» атындағы мектеп - лицейінің бастауыш сынып мұғалімі Жақсылықова Әлия Камалқызының «Бастауыш сыныптарын оқытуда критериалды бағалау жүйесін қолдану» тақырыбындағы баяндама тақырыпқа сай жазылған. Ғылыми негіздерге сүйеніп, оқушылардың танымдық қабілетін арттыруда жаңа технология элементтерін пайдалану жолдарын әрбір сабақтың ерекшелігіне сай көрсете білген.

Осы баяндамада көкейкесті мәселелер қамтылып, оқушылардың танымдық қасиеттерін арттыру мақсатында сабақ жоспарлары, көрнекіліктер, оқушылардың ойлау, өз бетімен жұмыс, белсенділік қабілетін дамытатын жұмыс түрлері анық көрсетілген. Қазіргі заман талабына сай терең біліммен шыңдалған тәжірибеге сүйеніп, көмекші әдістемеліктер мен педагогтардың пайымдауларын негізге ала отырып,иәрбір оқушының қабілеті мен дайындығына қарай қызығушылығын ұйымдастыру қамтылған.

Әлия Камалқызының баяндамасы әдіс бірлестік пен мектеп әкімшілігі тарапынан «өте жақсы» деп бағаланды.

Мұғалімнің шеберлігі, білімі, ізденгіштігі ескеріліп баяндама «құнды» деп табылып мұғалімдердің тамыз мәслихатында оқуға ұсынылды.

Әдістемелік бірлестік жетекшісі: Г.Керімқұлова

"Білім - біліктілікке жеткізер баспалдақ,

ал біліктілік сол білімді іске асыра білу дағдысы"

А.Байтұрсынов

Тәуелсіз елді өркениетті әлемге танытатын, дамыған елдер қатарында терезесін тең ететін күш - білім және білімді ұрпақ. Сондықтанда Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев өзінің Жолдауларында білім саласына айрықша көңіл бөліп, еліміздің жарқын болашағы білікті де парасатты жастардың қолында екенін назардан тыс қалдырған емес.

Қазіргі қоғамның өзекті мәселелерінің бірі - әлеуметтік, экономикалық өзгермелі жағдайларда өмір сүруге дайын болып қана қоймай, сонымен қатар оны жүзеге асыруға, жақсартуға игі ықпал ететін, бәсекеге қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыру.

Бұрын оқытуда оқушылар тек қана тыңдаушы, орындаушы болып келсе, ал қазіргі таңда оқушы өздігінен білім іздейтін жеке тұлға екендігіне ерекше мән беруіміз керек. Олай болса, қазірден бастап мектептерде енгізіліп жатқан жаңартылған білім беру аясындағы критериалды бағалау жүйесін сабағымыздың әр кезеңінде ұтымды қолдану міндеті туындайды. Критериалды бағалау жүйесіндегі ең маңызды сәт - оқушының өзін-өзі бағалауды үйреніп, өз білімінің артықшылықтары мен кемшіліктерін көріп, әрі қарай қалай даму керектігін түсінуі. Осыған байланысты оқушылар арасындаөзара түсіністік және ұжымдық қарым-қатынасты орнатып, оқушылардың сенімсіздіктерін жойып, мүмкіндіктерін арттыруға жол ашатын критериалды бағалау болып табылады. Осындағы «критерий» сөзінің беретін мағынасы - оқытудың міндеттерін жүзеге асыратын өлшемдер, атап айтқанда, оқушылар жұмыс барысында орындайтын іс-әрекеттер тізбесі. Ал критериалды бағалау - бұл білімнің мақсаты мен мазмұнына сәйкес келетін, оқушылардың оқу-танымдық біліктілігін қалыптастыруға себепші болатын, айқын анықталған, ұжыммен шығарылған,, білім процесінің барлық қатысушыларына алдын ала белгілі критериялармен оқушылардың оқу жетістіктерін салыстыруға негізделген процесс.

Сыныптағы бағалау тек қана техникалық тәсіл емес. Мұғалімдер жазбаша немесе ауызша түрде баға қою арқылы бағалайды. Олар қолданатын кез келген нысананың артында тек қана объективті немесе жеткілікті дәрежеде объективті емес нормалар мен стандарттар ғана емес, сондай-ақ баланың дамуы, оқуы және ынтасы туралы түсінік, сонымен қатар өзін-өзі бағалау, қабілеттілік және күш-жігер сияқты ұғымдарға қатысты құндылықтар жатыр. Оқытушының алдындағы шәкіртіне белгілі бір жетістікке жеткенін айтқаннан гөрі, оқушының өз нәтижесін өзі түсініп, бағалау өлшемін дұрыс пайымдауы - оқыту сапасының артуының айқын дәлелі. Осы бағытта жұмыс жасаған оқытушы да өз іс-әрекетін саралап, болашағын анық жоспарлай алады.

Критериалды бағалауды енгізудің мақсаты:

• Мектепте оқыту сапасын жоғарлату

• Мектеп бітірушілердің білімін халықаралық стандартқа сәйкестендіру.

Критериалды бағалаудың міндеттері:

• Сабақтың әр бөліктеріндегі әр оқушының дайындық деңгейін анықтауға;

• Бағдарламаға сәйкес оқу мақсаттарын орындау қабілеті;

• Жеке оқушының даму жетістігін бақылауға;

• Оқушының білім алу барысындағы қателіктері мен олқылықтарын айқындауға;

• Әртүрлі жұмыс барысындағы алған өз бағасының әділдігіне көзін жеткізуге;

• Оқу бағдарламасының тиімділігін саралауға;

• Сабақ үдерісі мен білімнің меңгерілуі туралы оқушы мен мұғалім және ата-ана арасындағы кері байланысты қамтамасыз ету.

Тәжірибелік маңызы:

• Тек қана оқушы жұмысы бағаланады;

• Орындалған жұмыс алдын ала белгілі үлгі (эталонмен) салыстырылады;

• Оқушы өзінің жұмысын бағалауға мүмкіндік беретін нақты бағалау алгоритмін біледі және ата-анасына ақпарат бере алады;

• Критериалды бағалау белгілі оқу мақсаты бойынша бағаланады;

Критериалды бағалаудың маңызы:

Мұғалімдер үшін:

• Сапалы нәтижеге әкелетін критерийлер құрастыруға;

• Өз іс-әрекетін саралап және болашаққа жоспарлай алатын мәліметтер алуға;

• Сабақ берудің сапасын арттыруға;

• Оқушының жеке ерекшеліктерін ескере отырып, оқытудың әр тұлғаға арналған ауқымын жоспарлауға;

• Бағалауың әртүрлі әдістерін пайдалануға;

• Оқу бағдарламасын қолжетімді ету үшін ұсыныстар енгізуге.

Оқушылар үшін:

• Танымдық қабілеті мен ойлау деңгейін арттыратын оқытудың әртүрлі әдістерін пайдалануға;

• Табысқа жетелейтін бағалау критерийлерін түсінуге;

• Өзін және өзгелерді бағалау арқылы кері байланысқа түсуге;

• Сыни ойлауына, еркін ойын айтуына, өзінің білімін көрсетуге

Ата-аналар үшін:

• Баласының білім сапасының дәлелдемелерімен танысуға;

• Оның оқуындағы табыстылықты бақылауға;

• Оқуына қолдау көрсету үшін бағыт алуына мүмкіндік туғызады.

Критериалды бағалаудың ұйымдық құрылымының екі түрі бар: қалыптастырушы бағалау және жиынтық бағалау. Осы бағалау түрлерінің әр қайсысына қысқаша анықтама бере кетсем: Қалыптастырушы бағалау - мұғалімдерді, оқушыларды және педагогикалық үдерістің басқа да қатысушыларын оқуды жетілдіру үшін қажет ақпаратпен қамтамасыз ететін оқудың ағымдағы бағалануы, бұл жерде оқушыларға баға қойылмайды, бағалау критерийі бойынша өздерінің жетістіктері мен кемшіліктерін анықтай алады.

Жиынтық бағалау - белгілі бір оқу кезеңі (тоқсан, триместр, оқу жылы, орта білім беру деңгейі) аяқталғанда оқу бағдарламасындағы бөлімдер/ортақ тақырыптар бойынша балл және баға қою арқылы өткізілетін бағалау түрі. Мұндай бағалау жүйесінде біз балаларды оқытуда жеке жұмыс, топтық жұмыс, ой қозғау, ББҮ кестесі (INSERT), топтастыру, рефлексия сияқты бірнеше әдістерді қолдана аламыз. Осы әдістерді қолдана отырып оқушыларың оқуға деген ынтасының, қызығушылығының арта түскенін байқауға болады. Критериалды бағалау жүйесін әрбір сабақта тиімді пайдалануға болады.

Критерийдің мазмұны:

Мен өз сабақтарымда критериалды бағалауды жиі қолданамын, яғни сабақтың басында оқушылар нені білуі тиіс, не нәрсеге қол жеткізу керек деген мақсатпен сабақтың критерийін интерактивті тақтаға жазып көрсетемін немесе әр оқушыға қағазға жазылған күйде сабаққа құрылған критерийлерді таратамын. Жалпы критерийлерді әрдайым өзім құрастырып қана қоймай, кейбір тақырыптарды оқушылармен бірігіп құруға дағдыландым. Сабақ критерийлері өткен сабақпен байланыстырыла құрылады, өйткені қазақ тілі сабақтарында кейбір түсінуге қиын грамматикалық құрылымдарды дамыту, жетілдіру мақсатында көбірек жұмыстануды қажет етеді және әр сабақта оқушылардың сабақта сөздік қорларын кеңінен пйдалануы, сөйлеген кезде немесе оқыған кезде дауыс ырғағына, яғни дауысты көтеріп немесе төмен түсіру мәнеріне, сауатты, әрі көркем жазу үлгілеріне көңіл бөле отырып, сабақ критерийлерін құрамын. Мысалы 2 «Ә» сыныбында өткен «Сын есім» тақырыбында оқушылар өзін-өзі мына критерийлері бойынша бағалады.

Оқушылардан үй тапсырмасын пысықтау кезінде «Басбармақ» әдісі бойынша - формативті бағалаудың критерийін құрдым.

Сабақтың алғашқы кезеңінде оқулықта берілген 52- жаттығуға арнап «Дәптермен жұмыс критерийін» құрдым.

Келесі бөлімде 55-жаттығуға арнап «Постер қорғау критерийін» құрдым. Сурет бойынша қандай оқиға болғанын әңгімелеу.

Сабақ барысында оқушыларға деңгейлері бойынша өз ойларын айту, әңгімелеу қажет болды, берілген критерий бойынша әрқайсысы бірін-бірі бағалады.

Блум таксономиясы бойынша өткізілген сабақ соңында табыс критерийлері

Жоспарлы сабақтарға критерий құра отырып, берілген критерийлер арқылы мен оқушыларымның өзін-өзі бағалауда, бірін-бірі бағалауда олардың сабаққа деген ынтасының, өзіндік ойы, пікірі қалыптасқанын, есте сақтау қабілеттерінің, пайымдау, ажарату, жаңа бір ой түю, бір-бірінің, мұғалімнің алдында жауапкершіліктері артқанын аңғардым. Оқушыларды бағалауда әділдік пайда болды, берілген критерийлер бойынша неге қол жеткізгендерін, нені білу қажет екендіктерін біліп отырды. Критериалды бағалау арқылы оқушылар өз деңгейлерін анықтай алды. Бұл олардың білім деңгейлерін көтеруіне ықпалын тигізді. Өзін-өзі бағалау мен өзара бағалаудың тиімділігі, бұрын тақтаға шығып, сабақ айтуға ұялатын оқушылар өздерін еркін ұстай бастады, сабаққа деген ынтасы артты, сенімділік пайда болды және олар бір-біріне көмектесе отырып және олар бір-бірін бағалау арқылы әділ баға қоя бастады.

Қорытынды

«Тұжырым жасай білген адам, алдына мақсат та қоя біледі» деген екен белгілі шығыс ойшылы. Олай болса, бағалауға деген көзқарасымызды өзгертсек, сабақтарымызға критерий арқылы бағалауды енгізіп, оқушыларымыздың тұлғалық бағытын белсенді позицияға бағыттасақ, тұлғаны өзіндік жауапкершілікке, нәтижеге жеткізу, ал оқушыларымыз әр сабақта белгілі бір нәтижеге жету барысында еңбектенсе, оқушы да, мұғалім де өз еңбектерінің табысын көре алады деп ойлаймын.

Қорыта айтқанда, критериалды бағалау жүйесін қолдану арқылы біз оқушының тұлғалық бағытын белсенді позицияға бағыттаймыз, тұлғаны өзіндік жауапкершілікке, тұлғалы нәтижегеғ бағытқа жеткіземіз, білім алушылардың дайындық деңгейі мен өсу динамикасын кез келген кезеңде анықтаймыз, әртүрлі жұмыстардан алған бағаларды дифференциалдауға қол жеткіземіз. Бүгінгі оқушының білім сапасын критериалды бағалау жүйесі арқылы жетілдіруге болатынына күнделікті оқу үдерісінде қолдануымыздан көз жеткізуге болады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Мұғалімге арналған нұсқаулық. Екінші (негізгі) деңгей. 2014ж.

2. www.cpm.kz Педагогикалық шеберлік орталығы NIS.

3. http://www.google.kz Жаңа білім беру технологиясы мен әдіс тәсілдері.

4. К.С.Құдайбергенова «Құзырлық табиғаты тұлғаның өздік дамуында»- А: «Принт АСС»

5. У.Б.Жексенбаева «Компетентностно ориентированое образованиев современной школе» - Алматы; 2009г.

6. А.А.Жайтапова, Г.А.Рудик, Е.В.Белошниченко, А.С.Сатывалдиева «XXI ғасыр педагогикасы мектеп табалдырығында». Ақпараттық әдістемелік дайджест. Алматы, 2009ж.

7. Көкіжанова Г.К. Оқушылардың оқу жетістіктерін бағалау білім сапасын басқарудағы негізгі критерий - Педагогика, 2009ж.